GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

Transkript

1 I Dr. Leyla ÇAKICI GERÇEK Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Alapl MYO Ö retim Üyesi GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

2 II Yay n No : 2323 Hukuk Dizisi : Bas - Eylül STANBUL 2. Bas - Ekim STANBUL ISBN Copyright Bu kitab n bu bas s için Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m Yay m Da t m A.fi. ye aittir. Her hakk sakl d r. Hiçbir bölümü ve paragraf k smen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile veya baflka herhangi bir flekilde ço alt lamaz, da t lamaz. Normal ölçüyü aflan iktibaslar yap lamaz. Normal ve kanunî iktibaslarda kaynak gösterilmesi zorunludur. Dizgi : Beta Bas m A.fi. Bask - Cilt : Yaz n Bas n Yay n Matbaac l k Trz.Tic.Ltd.fiti. (Sertifika No: 12028) Çiftehavuzlar Cd. Maltepe Mh. Prestij fl Merkezi No: 27/806 K:9 Zeytinburnu/ STANBUL Kapak Tasar m : Alper Gerçek Beta BASIM YAYIM DA ITIM A.fi. Himaye-i Etfal Sokak Talas Han No Ca alo lu - STANBUL Tel : (0-212) Fax: (0-212)

3 III Sevgili Annem ve Babama...

4 IV

5 V ÖN SÖZ Y llard r farkl isimler alt nda ( Genel Hukuk Bilgisi, Hukuka Girifl, Hukukun Temel Kavramlar ) anlatt m temel hukuk derslerinde ö rencilere önerecek kaynak kitap konusunda yaflad m s k nt sonucu yazmaya bafllad m bu kitab hem meslek yüksekokulu ö rencilerine hem de hukuk alan na kuflbak fl göz atmak isteyenlere yönelik olarak haz rlad m. Derslerde ö rencilerin özellikle ilgi duyduklar konular kapsam - na ald m kitab mda, AB ye uyum çal flmalar s ras nda s k s k gündeme getirilen ve ö rencilere bilgi aktar lmas istenilen insan haklar konusuna da yer verdim. Sonraki bask larda daha da gelifltirece imi düflündü üm kitab - m n, okurlar na yararl olmas dile iyle baflta sevgili eflim ve o lum olmak üzere eme i geçen herkese çok teflekkür ediyorum. Dr. Leyla Çak c Gerçek

6 VI

7 VII Ç NDEK LER Birinci Bölüm TEMEL KAVRAMLAR I. Hukuk...3 A) Toplumsal Yaflam ve Hukuk...3 B) Hukukun Tan m...5 C) Hukukun Özellikleri...8 D) Hukukun Amac Düzen Sa lama Güven Sa lama Geliflmelere Uyum Sa lama Adaleti Gerçeklefltirme...10 E) Sosyal Düzen Kurallar Din Kurallar Ahlak Kurallar Görgü Kurallar Hukuk Kurallar...16 II. Hukuki Fiil ve Hukuki fllem A) Hukuki Fiil Hukuka Ayk r Fiiller...19 a) Haks z Fiiller...19 (1) Haks z Fiilin Unsurlar...20 (a) Fiil...20 (b) Zarar...20 (c) Nedensellik Ba...21 (i) Nedensellik Ba n Kesen Haller...21

8 VIII (d) Kusur...22 (e) Hukuka Ayk r l k...23 (i) Hukuka Uygunluk Nedenleri...24 b) Borca Ayk r Fiiller Kusursuz Sorumluluk Halleri Hukuka Uygun Fiiller...29 B) Hukuki fllem Hukuki fllem Çeflitleri...31 a) Taraflar Aç s ndan Hukuki fllem Çeflitleri...31 b) Hukuki Sonucun Do du u Ana Göre Hukuki fllem Çeflitleri...33 c) Konusu Aç s ndan Hukuki fllem Çeflitleri...33 III. Hukuk Kurallar...34 A) Hukuk Kurallar n n Unsurlar Hukuki Olay Düzenleme Yükümlülük Yapt r m...35 a) Ceza...36 b) Zorla Uygulama (Cebri cra)...37 c) Tazminat (Giderim)...37 d) Yokluk...38 e) Geçersizlik...38 (1) Butlan...39 (2) ptal Kabiliyeti...40 (3) Eksiklik...41 B) Hukuk Kurallar n n Nitelikleri Yönünden Göre Ayr m Emredici Hukuk Kurallar Tamamlay c Hukuk Kurallar Yorumlay c Hukuk Kurallar Tan mlay c Hukuk Kurallar...44 IV. Hukukun Kaynaklar...44 A) Anayasa...45

9 IX B) Yasa Yasalar n Yer Bak m ndan Uygulanmas Yasalar n Zaman Bak m ndan Uygulanmas Yasalar n Anlam Bak m ndan Uygulanmas...50 C) Kanun Hükmünde Kararname...52 D) Tüzük...53 E) Yönetmelik...53 F) Örf ve Âdet (Gelenek) Uzun Bir Sürenin Geçmesi Toplum Taraf ndan Benimsenme Hukuk Kural Olma Niteli ini Tafl mas...55 G) Yarg Kararlar Yarg c n Kural Koyma Yetkisi...56 H) Bilimsel Görüfller (Doktrin)...58 V. Kifli...58 A) Gerçek Kifliler...58 B) Tüzel Kifliler...61 C) Hak Ehliyeti...62 D) Fiil Ehliyeti Ergin (Reflit) Olmak Ay rt Etme Gücüne (Temyiz Yetene ine) Sahip Olmak K s tl (Mahcur) Olmamak...65 E) Fiil Ehliyeti Aç s ndan Kifliler Tam Ehliyetsizler S n rl Ehliyetsizler S n rl Ehliyetliler Tam Ehliyetliler...70 VI. Hak...70 A) Hak Çeflitleri Kamu Haklar Özel Haklar...72

10 X a) Niteliklerine Göre Özel Hak Çeflitleri...72 (1) Mutlak Hak...72 (2) Nispi Hak...77 b) Amaçlar na Göre Özel Hak Çeflitleri...78 c) Konular na Göre Özel Hak Çeflitleri...79 d) Devredilmelerine Göre Özel Hak Çeflitleri...80 B) Haklar n Kazan lmas ve Kaybedilmesi Hakk n Kazan lmas Hakk n Kaybedilmesi...83 C) Hakk n Kullan lmas nda S n rlar...84 D) Hakk n Korunmas...85 VII. nsan Haklar...86 A) Tarihsel Geliflim...87 B) Avrupa nsan Haklar Sözleflmesi...89 C) 1982 Anayasas ve nsan Haklar Temel Haklar ve Ödevler Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler Siyasi Haklar ve Ödevler...97 kinci Bölüm HUKUKUN BÖLÜMLER I. Özel Hukuk ve Kamu Hukuku Ayr m II. Özel Hukuk Alan na Giren Hukuk Bölümleri A) Medeni Hukuk Genel Hükümler a) yi niyet Kifliler Hukuku a) Kiflili in Korunmas b) H s ml k c) Yerleflim Yeri ( kametgâh) d) Ad Üzerindeki Hak...110

11 XI 3. Aile Hukuku a) Niflanlanma b) Evlenme Miras Hukuku Eflya Hukuku B) Borçlar Hukuku Borç liflkisi Borcun Kaynaklar C) Ticaret Hukuku D) Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku (Fikrî Hukuk) E) Devletler Özel Hukuku Uyrukluk ve Yabanc lar Hukuku Yasalar Çat flmas III. Kamu Hukuku Alan na Giren Hukuk Bölümleri A) Anayasa Hukuku B) dare Hukuku C) Ceza Hukuku Suç Ceza ve Ceza Ehliyeti D) Devletler Genel Hukuku E) Ceza Usul Hukuku (Ceza Yarg lamas Hukuku) F) Vergi Hukuku IV. Karma Hukuk Bölümleri A) Medeni Usul Hukuku (Medeni Yarg lama Hukuku) B) cra ve flas Hukuku C) fl Hukuku Kaynaklar...151