Hazine Müsteşarlığı. 2008 Yılı. Faaliyet Raporu

Hazine Müsteşarlığı 2008 Yılı Faaliyet Raporu

ii

BAKAN SUNUŞU Kamu kaynaklarının ulusal hedeflerimize uygun olarak şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri çerçevesinde etkili ve verimli bir şekilde kullanılması, iyi yönetişimin sağlanması ve kamu hizmetlerinin kaliteli ve paydaş odaklı üretilmesi, Hükümetimizin en önemli önceliklerindendir. Bu çerçevede, en önemli reformlardan olan ve üç yıllık bir geçiş döneminden sonra 2006 yılında yürürlüğe giren 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile kamu kurumları; kalkınma planları, programlar, ilgili mevzuat ve benimsedikleri temel ilkeler çerçevesinde, geleceğe ilişkin vizyon oluşturmak, stratejik amaçlar ve ölçülebilir hedefler saptamak, performanslarını önceden belirlenmiş olan göstergeler doğrultusunda ölçmek, faaliyet sonuçlarını yıllık faaliyet raporlarıyla kamuoyunun bilgisine sunmakla yükümlü kılınmışlardır. Bu bağlamda hazırlanan Hazine Müsteşarlığı 2008 Yılı Faaliyet Raporunun kamuoyunun bilgi ihtiyacını karşılamasını temenni eder, Raporun hazırlanmasında emeği geçen Hazine personeline teşekkür ederim. Ali BABACAN Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı iii

iv

MÜSTEŞAR SUNUŞU Küreselleşmenin getirdiği hızlı değişime ayak uydurmak ve değişimi yönetmek için pek çok ülke tarafından 1980 li yıllardan itibaren uygulanmakta olan modern kamu yönetimi anlayışı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile ülkemizde de yerleşmeye başlamıştır. Söz konusu Kanun, kamu kaynaklarının rasyonel harcanmasını ve harcamalarda şeffaflık ile hesap verebilirliği ön plana çıkarırken; yönetim anlayışı anlamında kamu yöneticilerinin gündelik sorunlarla ilgilenmenin yanı sıra, stratejik yönetim anlayışını benimsemelerini öngörmekte ve bunun yasal altyapısını oluşturmaktadır. Bu anlamda kamu kurumları, faaliyetlerine ilişkin plan ve programlarını stratejik yönetim anlayışı çerçevesinde belirleyerek bütçelerini de performans ölçümüne imkan verecek şekilde hazırlamak ve gerek faaliyet sonuçlarını gerekse bütçe uygulama sonuçlarını yıllık olarak kamuoyuna raporlamak zorundadır. Böylece kurumlar, kendilerine tahsis edilen bütçe kaynaklarını hangi faaliyetlerde kullandıklarını kamuoyuna açıklamak suretiyle mali yönetim reformunun gerektirdiği hesap verme ve şeffaflık ilkelerini yerine getireceklerdir. Kamu mali varlık ve yükümlülük yönetimi, uluslararası ekonomik ilişkiler, kamu iktisadi teşebbüsleri, uluslararası doğrudan yatırımlar ve devlet yardımları, sigortacılık ve özel emeklilik ile kambiyo alanlarında ülke ekonomisinde önemli görev ve sorumlulukları olan ve merkezi yönetim bütçesinin önemli bir kısmını kullanan Hazine Müsteşarlığının söz konusu işlevlerine ilişkin faaliyetleri ve harcamaları konusunda kamuoyunun bilgilendirilmesi ayrı bir önem arz etmektedir. Bu anlayışla hazırlanan Hazine Müsteşarlığı 2008 Yılı Faaliyet Raporu nu herkes için faydalı olması temennisiyle kamuoyunun bilgisine sunar, 2008 yılı faaliyetleri kapsamında gayretli çalışmalarından dolayı mesai arkadaşlarımı tebrik ederim. İbrahim H. ÇANAKCI Müsteşar v

vi

İÇİNDEKİLER 1. GENEL BİLGİLER... 1 1.1. YETKİ, GÖREV VE SORUMLULUKLAR... 2 1.2. İDAREYE İLİŞKİN BİLGİLER... 3 1.2.1. Yönetim ve İç Kontrol Sistemi... 3 1.2.2. Fiziksel Yapı... 3 1.2.3. Örgüt Yapısı... 4 1.2.4. Bilgi ve Teknolojik Kaynaklar... 6 1.2.5. İnsan Kaynakları... 7 1.2.5.1. Merkez Teşkilatı... 7 1.2.5.2. Bağlı Kuruluşlar, Yurt Dışı ve Taşra Teşkilatı... 7 1.2.6. Görevler ve Sunulan Hizmetler... 7 1.2.6.1. Ana Hizmet Birimlerinin Görevleri ve Sundukları Hizmetler... 7 1.2.6.2. Denetim Birimlerinin Görevleri ve Sundukları Hizmetler... 10 1.2.6.3. Danışma Birimlerinin Görevleri ve Sundukları Hizmetler... 12 1.2.6.4. Yardımcı Hizmet Birimlerinin Görevleri ve Sundukları Hizmetler... 13 1.2.6.5. Yurt Dışı Teşkilatının Görevleri ve Sunduğu Hizmetler... 14 1.2.6.6. Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünün Görevleri ve Sunduğu Hizmetler... 15 2. AMAÇLAR VE HEDEFLER...17 2.1. AMAÇLAR ve HEDEFLER... 18 2.2. TEMEL POLİTİKALAR ve ÖNCELİKLER... 19 3. FAALİYETLERE İLİŞKİN BİLGİ VE DEĞERLENDİRMELER...21 3.1. MALİ BİLGİLER... 22 3.1.1. Bütçe Uygulama Sonuçları... 22 3.1.2. Temel Mali Tablolara İlişkin Açıklamalar... 23 3.1.3. İç ve Dış Denetim Sonuçları... 23 3.2. PERFORMANS BİLGİLERİ... 24 3.2.1. Faaliyet ve Proje Bilgileri... 24 3.2.1.1. Ana Hizmet Birimleri Tarafından Yapılan Faaliyetler... 24 A) Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü... 24 B) Kamu İktisadi Teşebbüsleri Genel Müdürlüğü... 35 C) Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü... 44 D) Banka ve Kambiyo Genel Müdürlüğü... 57 vii

E) Sigortacılık Genel Müdürlüğü... 65 F) Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü... 70 G) Teşvik ve Uygulama Genel Müdürlüğü... 75 H) Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğü... 81 3.2.1.2. Denetim Birimleri Tarafından Yapılan Faaliyetler... 83 A) Hazine Kontrolörleri Kurulu Başkanlığı... 83 B) Sigorta Denetleme Kurulu Başkanlığı... 87 C) İç Denetim Birimi Başkanlığı... 95 3.2.1.3. Danışma Birimleri Tarafından Yapılan Faaliyetler... 97 A) Hukuk Müşavirliği... 97 B) Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı... 98 3.2.1.4. Yardımcı Hizmet Birimleri Tarafından Yapılan Faaliyetler... 101 A) Personel Dairesi Başkanlığı... 101 B) İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı... 107 C) Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği... 108 D) Savunma Uzmanlığı... 109 3.2.1.5. Bağlı Kuruluş Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü Tarafından Yapılan Faaliyetler... 110 3.2.1.6. Yurt Dışı Teşkilatı Yapılan Faaliyetler... 114 EK-1. İÇ KONTROL GÜVENCE BEYANI...119 EK-2. MALİ HİZMETLER BİRİM YÖNETİCİSİNİN BEYANI...120 viii

ŞEKİLLER LİSTESİ Şekil 1: Hazine Müsteşarlığı Organizasyon Şeması... 5 GRAFİKLER LİSTESİ Grafik 1: İskontolu İç Borçlanmanın Ağırlıklı Ortalama Maliyeti... 25 Grafik 2: Piyasalardan Yapılan İç Borçlanmanın Ağırlıklı Ortalama Vadesi... 26 Grafik 3: Merkezi Yönetim Borç Stoku Döviz ve Faiz Kompozisyonu (2008 Yıl Sonu)... 31 Grafik 4: Yıllar İtibarıyla Sermaye İhracı... 60 Grafik 5: Yıllar İtibarıyla Döviz Bürolarının Kar/Zarar Durumu (Bin TL)... 62 Grafik 6: Yıllar İtibarıyla Döviz Bürolarının İşlem Hacmi (Milyon $)... 62 TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1: Bilgi ve Teknoloji Kullanımında Yararlanılan Araçlar... 6 Tablo 2: Hazine Müsteşarlığı Bütçesi (2008-TL)... 22 Tablo 3: Birimlere Göre Hazine Müsteşarlığı Bütçesi (2008-TL)... 22 Tablo 4: Hazine Müsteşarlığı Operasyonel Bütçesi (2008-TL)... 23 Tablo 5: Hazine Finansman Durumu (Milyar TL)... 24 Tablo 6: İç Borçlanmanın Para Birimine ve Faiz Ödeme Biçimine Göre Ayrımı (Milyar TL)... 25 Tablo 7: Dış Borç Ödenek Kullanımı (Milyon TL)... 29 Tablo 8: Dış Borç Servisi (Milyon TL)... 30 Tablo 9: İç Borç Ödenek Kullanımı (Milyon TL)... 30 Tablo 10: Merkezi Yönetim Brüt Borç Stoku... 31 Tablo 11: Yıl Sonu İtibarıyla Hazine Alacak Stoku (Milyon TL)... 34 Tablo 12: Kuruluşların Görev Zararı Alacakları ve Yapılan Ödemeler (2008-Bin TL)... 37 Tablo 13: Hazinenin Sermaye Yükümlülüğü (Hazine Portfoyü-Bin TL)... 38 Tablo 14: İşletmeci KİT lere Bütçeden Aktarılan Tutarlar (Milyon TL)... 38 Tablo 15: T. Halk Bankası Sübvansiyonlu Kredi Uygulaması (Milyon TL)... 39 Tablo 16: Sübvansiyonlu Tarımsal Kredi Uygulaması (T.C. Ziraat Bankası ve TKK) (Milyon TL)... 39 Tablo 17: Vergi Dışı Normal Gelirler (Milyon TL)... 41 Tablo 18: Uluslararası Sermaye Piyasalarında Gerçekleştirilen Tahvil İhraçları (2008)... 44 Tablo 19: Yatırımcı Toplantıları (2008)... 44 Tablo 20: Kredi Notlarının Gelişimi (2003-2008)... 45 Tablo 21: Proje Finansmanı için Anlaşması İmzalanan Sektörlere Göre Orta ve Uzun Vadeli Kamu Kredileri (2008-Taahhüt Bazında)... 46 Tablo 22: Proje Kredilerinin Kreditörlere Göre Dağılımı (Taahhüt Bazında)... 47 Tablo 23: Proje Kredilerinin Kullanıcı Kuruluşlara Göre Dağılımı (Taahhüt Bazında)... 47 Tablo 24: Dış Proje Kredi Kullanımlarının Sektörlere Göre Dağılımı (2008)... 48 Tablo 25: Dış Kredi Kullanımlarının Kreditörlere Göre Dağılımı (2008)... 48 Tablo 26: IMF den Sağlanan Krediler ve Borç Servisi (1999-2008)... 49 Tablo 27: Dünya Bankası Proje Kredileri (31 Aralık 2008 itibarıyla- Milyon ABD Doları)... 50 Tablo 28: Avrupa Kredi Kuruluşlarından Sağlanan ve Kullanımı Devam Eden Krediler (2000-2008)... 52 Tablo 29: Ülkelere Göre Sermaye İhracı... 59 Tablo 30: Sermaye İhracının Sektörel Dağılımı... 60 Tablo 31: Yıllara Göre İşlenmemiş Altın İthali... 61 Tablo 32: İkrazatçıların Faaliyet Bilgileri... 63 Tablo 33: Sigorta ve Reasürans Şirketlerinin Konsolide Bilançoları (TL)... 65 Tablo 34: Prim Üretimi Artışına İlişkin Göstergeler... 65 Tablo 35: Bireysel Emeklilik Sistemi Göstergeleri... 66 Tablo 36: Uluslararası Sermayeli Firmaların Yatırımlarına Verilen Teşvik Belgeleri (2007-2008)... 72 Tablo 37: Yatırım Tamamlama Vizesi Yapılan Yatırım Teşvik Belgeleri (2008)... 73 Tablo 38: Uluslararası Sermayeli Firmaların Yatırımlarına Verilen Teşvik Belgelerinde İlk Beş Sektör (2008) 73 Tablo 39: Yatırım Teşvik Belgelerinin Bölgesel Dağılımı (2008)... 75 Tablo 40: Yatırım Teşvik Belgelerinin Yatırım Cinsine Göre Dağılımı (2008)... 75 Tablo 41: Yatırım Teşvik Belgelerinin Sektörel Dağılımı (2008)... 76 ix

Tablo 42: KOBİ Teşvik Belgeleri Bölgesel Dağılımı (2008)... 76 Tablo 43: KOBİ Teşvik Belgeleri Sektörel Dağılımı (2008)... 76 Tablo 44: KOBİ Teşvik Belgelerinin Yatırım Cinsine Göre Dağılımı (2008)... 77 Tablo 45: Tamamlaması Yapılan Ekspertiz İşlemleri (2008)... 77 Tablo 46: Tamamlama Vizesi Yapılan Yatırım Teşvik Belgelerinin Bölgesel Dağılımı (2008)... 78 Tablo 47: Tamamlama Vizesi Yapılan Yatırım Teşvik Belgelerinin Sektörel Dağılımı (2008)... 78 Tablo 48: Tamamlama Vizesi Yapılan Yatırım Teşvik Belgelerinin Yatırım Cinslerine Göre Dağılımı (2008).. 78 Tablo 49: İl Bazında Yapılan Enerji Desteği Ödemeleri (2008-Tesis ve İstihdam Sayıları)... 79 Tablo 50: İnceleme ve Denetim Sonuçları (2007-2008)... 83 Tablo 51: İnceleme ve Denetim Sonuçları (2008)... 87 Tablo 52: Konusuna Göre İnceleme ve Denetleme Oranları (2008)... 87 Tablo 53: Finansal Tablolar ve Teknik Karşılıklarla İlgili Denetim Sonuçları... 88 Tablo 54: Mali Bünye İle İlgili Denetim Sonuçları... 89 Tablo 55: Hasar İşlemleri Denetim Sonuçları... 90 Tablo 56: Bireysel Emeklilik İşlemleri Denetim Sonuçları... 91 Tablo 57: Hayat Dalı İş ve İşlemleri Denetim Sonuçları... 91 Tablo 58: Şikayet İnceleme Sonuçları... 92 Tablo 59: İç Denetim Planına Dahil Edilen Denetim Alanları (2008-2010 Dönemi)... 95 Tablo 60: Denetim Faaliyetleri (2008)... 96 Tablo 61: Hukuk Müşavirliğine İntikal Eden Davalar... 97 Tablo 62: Hukuk Müşavirliğince Verilen Görüşler... 97 Tablo 63: Bütçe İşlemleri... 99 Tablo 64: Ön Mali Kontrol Kapsamında Yapılan Zorunlu Kontrol Sayısı... 99 Tablo 65: Ön Mali Kontrolü Yapılan Ödeme Emri Belgeleri... 100 Tablo 66: Ön Mali Kontrolü Yapılan Muhasebe İşlem Fişi Belgeleri... 100 Tablo 67: Birimler İtibarıyla Personel Sayıları... 101 Tablo 68: Hazine Müsteşarlığı Personelinin Yabancı Dil (KPDS) Seviyesi... 102 Tablo 69: Mesleki Yeterlilik Sertifika, Diploma ve Ruhsatları... 102 Tablo 70: Yurt Dışı Teşkilatında Görev Yapmakta Olan Personel... 103 Tablo 71: Uluslararası Kuruluşlarda Görev Yapmakta Olan Personel... 103 Tablo 72: Yönetim Kurulu Üyesi Olarak Görev Yapan Hazine Personeli... 103 Tablo 73: Denetim Kurulu Üyesi Olarak Görev Yapan Hazine Personeli... 104 Tablo 74: Hizmet İçi Eğitim Faaliyetleri... 104 Tablo 75: Katılım Sağlanan Seminer, Panel, Konferans, Toplantı vb. Faaliyetler... 105 Tablo 76: Yurt Dışında Lisans Üstü Eğitim Görmekte ve Staj Yapmakta Olan Personel Sayısı... 105 Tablo 77: Genel Evrak İşlemleri... 107 Tablo 78: Kurum Tabipliğince Gerçekleştirilen Tedavi ve Sevk İşlemleri... 107 Tablo 79: Kullanımdaki Lojman Sayısı... 107 Tablo 80: İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı Tarafından Yapılan Diğer İşlemler... 107 Tablo 81: Madeni Para Üretimi... 110 Tablo 82: Madeni Hatıra Para, Madalyon ve Hatıra Nitelikli Ürün Üretimi... 110 Tablo 83: Madalya, Madalyon ve Nişan Üretimi... 111 Tablo 84: Mühür ve Soğuk Damga Üretimi... 111 Tablo 85: Vize / Harç Pulu ve Kıymetsiz Evrak Üretimi... 112 Tablo 86: Kıymetli Evrak Üretimi... 112 Tablo 87: İlgili Ülke Gerçek ve Tüzel Kişilerinin Talepleri... 115 Tablo 88: Ülkemizde ve İlgili Ülkelerdeki Yerleşik Türk Gerçek ve Tüzel Kişilerin Yurt Dışı Teşkilatından Talepleri... 115 x

KISALTMALAR AB ABD AKKB AYB BM ÇTTH DASK DFİF DİBS DTÖ EBRD EGM EXIMBANK GATS GSM IBRD IMF IPA İAB İKB JCR KİT KOBİ ODTÜ OECD ÖYK PTT SDR TCDD TCMB TEDAŞ TL TMSF TMTB TPAO TRAMER TŞFAŞ YDK YKTK YOİKK Avrupa Birliği Amerika Birleşik Devletleri Avrupa Konseyi Kalkınma Bankası Avrupa Yatırım Bankası Birleşmiş Milletler Çalışanları Tasarrufa Teşvik Hesabı Doğal Afet Sigortaları Kurumu Destekleme ve Fiyat İstikrarı Fonu Devlet İç Borçlanma Senetleri Dünya Ticaret Örgütü Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası Emeklilik Gözetim Merkezi Türkiye İhracat Kredi Bankası Hizmet Ticareti Genel Anlaşması Küresel Mobil İletişim Sistemi Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası Uluslararası Para Fonu Katılım Öncesi Mali İşbirliği Aracı İstanbul Altın Borsası İslam Kalkınma Bankası Japon Kredi Derecelendirme Kuruluşu Kamu İktisadi Teşebbüsleri Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Orta Doğu Teknik Üniversitesi İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı Özelleştirme Yüksek Kurulu Türkiye Posta Telgraf Teşkilatı Özel Çekme Hakkı Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Türk Lirası Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Türkiye Motorlu Taşıt Bürosu Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Trafik Sigortası Bilgi Merkezi Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Yatırım Danışma Konseyi Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşmaları Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Koordinasyon Kurulu xi

xii

BÖLÜM 1 GENEL BİLGİLER 1

Hazine Müsteşarlığının 2008 yılı Faaliyet Raporu, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu nun 41 inci maddesi ile Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik hükümleri doğrultusunda hazırlanmıştır. HAZİNE MÜSTEŞARLIĞININ VİZYONU: Ekonomik kalkınmanın sağlanmasında öncü ve kurumsal yönetimde model olarak kabul edilen bir kurum olmaktır. HAZİNE MÜSTEŞARLIĞININ MİSYONU: Ülkemizin kalkınmasına katkıda bulunmak amacıyla, ekonominin tüm aktörleriyle işbirliği içerisinde, şeffaf, hesap verebilir ve etkin bir şekilde; kamu mali varlık ve yükümlülüklerini yönetmek, ekonomik, finansal ve sektörel politikalar ile düzenlemeleri oluşturmak, uygulamak, denetlemek ve uluslararası ekonomik ilişkilerin koordinasyonunu sağlamaktır. 1.1. YETKİ, GÖREV VE SORUMLULUKLAR Hazine Müsteşarlığının görevleri, 4059 sayılı Hazine Müsteşarlığı ile Dış Ticaret Müsteşarlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun da aşağıdaki gibi belirlenmiştir. Ekonomi politikalarının tespitine yardımcı olmak, Hazine işlemleri ve kamu finansmanına ilişkin faaliyetleri yürütmek, Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve devlet iştiraklerine ilişkin pay sahipliğinin gerektirdiği faaliyetleri yürütmek, İkili ve çok taraflı dış ekonomik ilişkileri düzenlemek, Uluslararası ve bölgesel ekonomik ve malî kuruluşlarla ilişkileri yürütmek, Yabancı ülke ve kuruluşlardan borç ve hibe alınması ve verilmesine ilişkin işlemleri yürütmek, 2

Ülkenin finansman politikaları çerçevesinde sermaye akımlarına ilişkin düzenlemeleri yapmak ve kambiyo rejimine ilişkin faaliyetleri yürütmek, Sigortacılık sektörüne ilişkin izleme ve düzenleme faaliyetlerini yürütmek, Yatırım ve yatırım teşvikleri ile doğrudan yabancı sermaye yatırımları faaliyetlerini düzenlemek, uygulamak, uygulamanın izlenmesi ve geliştirilmesine ilişkin esasları tespit etmek, İlgili mevzuatla verilen diğer görevleri yerine getirmektir. 1.2. İDAREYE İLİŞKİN BİLGİLER 1.2.1. Yönetim ve İç Kontrol Sistemi 2008 yılında, Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği ve Stratejik Plan (2009-2013) çerçevesinde, Hazine Müsteşarlığı İç Kontrol Sisteminin uluslararası en iyi uygulamalar seviyesine yükseltilmesi için Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda bir proje başlatılmıştır. Hazine Müsteşarlığı faaliyetlerinin eşgüdüm içinde, stratejik amaç ve hedeflere uygun biçimde yürütülmesini sağlamak için Müsteşar başkanlığında birim amirleriyle periyodik yönetim toplantıları düzenlenmektedir. Hazine Müsteşarlığı faaliyetlerinin sonuçları ile ilgili, şeffaflık ve hesap verebilirliğin bir gereği olarak; başta Kamu Borç Yönetimi ve KİT Hazine Pay Sahipliği Raporları olmak üzere, uluslararası doğrudan yatırımlar, sigortacılık ve özel emeklilik, yatırımlarda devlet yardımları gibi alanlarda düzenlenen raporlar vasıtasıyla kamuoyu periyodik olarak bilgilendirilmektedir. Kurumsal ve yönetsel süreçlerin etkinliğinin artırılmasını teminen, Hazine Müsteşarlığı İç Denetim Birimi Başkanlığı tarafından İç Denetim Programı hazırlanmış ve anılan birimce bu çerçevede bazı denetim ve danışmanlık faaliyetlerinde bulunulmuştur. 1.2.2. Fiziksel Yapı Hazine Müsteşarlığı merkez teşkilatı, Dış Ticaret Müsteşarlığı ile ortaklaşa kullanılan, İnönü Bulvarı No:36 Emek/Ankara adresinde bulunan yerleşkede hizmet vermektedir. Yerleşke toplam 67.068 m 2 kullanım alanı üzerine kurulmuş 1 adet ana bina (A Blok) ile 5 adet ek binadan (B,C,D,E,F Blokları) oluşmaktadır. Yerleşke içinde 344 kişi kapasiteli Konferans Salonu ile bir de kütüphane bulunmaktadır. 3

1.2.3. Örgüt Yapısı Hazine Müsteşarlığı, Başbakanlığa bağlı bir kuruluştur. Başbakan, Hazine Müsteşarlığı ile ilgili yetkilerini gerekli gördüğü takdirde bir Devlet Bakanı vasıtasıyla kullanabilmektedir. Hazine Müsteşarlığı bünyesinde merkez, taşra ve yurt dışı teşkilatları ile bağlı kuruluş olan Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü bulunmaktadır. Müsteşar, Hazine Müsteşarlığının üst yöneticisidir. Hazine Müsteşarlığında, 3 müsteşar yardımcısı görev yapmaktadır. Denetim, danışma ve yardımcı hizmet birimlerinin tamamı, ana hizmet birimlerinden ise Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü ile Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü doğrudan Müsteşar a bağlıdır (Şekil 1). 4

Şekil 1: Hazine Müsteşarlığı Organizasyon Şeması MÜSTEŞAR Doğrudan Bağlı Birimler Müsteşar Yardımcısı Müsteşar Yardımcısı Müsteşar Yardımcısı Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü Hazine Kontrolörleri Kurulu Başkanlığı Hukuk Müşavirliği Kamu İktisadi Teşebbüsleri Genel Müdürlüğü Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü Sigorta Denetleme Kurulu Başkanlığı Personel Dairesi Başkanlığı Banka ve Kambiyo Genel Müdürlüğü Teşvik ve Uygulama Genel Müdürlüğü Savunma Uzmanlığı İç Denetim Birimi Başkanlığı İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı Sigortacılık Genel Müdürlüğü Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğü Taşra Teşkilatı Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı a Yurt Dışı Teşkilatı Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği Müsteşarlık Müşavirleri 5

1.2.4. Bilgi ve Teknolojik Kaynaklar Hazine Müsteşarlığı bilişim sistemleri, etkin bir bilişim ve iletişim teknolojileri altyapısına sahiptir. Bilişim altyapısı: 1. Yerel Bilgisayar Ağı, 2. Geniş Alan Ağı (WAN), 3. Sunucular, bileşenlerinden oluşmaktadır. 4. Kullanıcı Bilgisayarları Altyapı ve üzerinde çalışan bilgi sistemleri için aşağıdaki donanımlar kullanılmaktadır. Tablo 1: Bilgi ve Teknoloji Kullanımında Yararlanılan Araçlar Bilgisayar Diğer Donanım Sistem Odası Araçlar* Adet 2007 2008 Kişisel Bilgisayar 886 916 Diz Üstü Bilgisayar 178 109** Terminal Bilgisayar (Thin Client) 539 543 Yazıcı 318 330 Projektör 16 21 Faks 46 50 Fotokopi Makinesi 52 56 Tarayıcı 50 50 Sunucular 91 92 Klima 2 2 Kesintisiz Güç Kaynağı 2 2 Yönlendiriciler 3 3 Ağ Anahtarları 45 45 (*) 31 Aralık 2008 itibarıyla aktif kullanımda olan araçlardır. (**) Hurdaya ayırma işlemi sonrası, 2008 yılı sonu taşınır kayıtları esas alınmıştır. Hazine Müsteşarlığının temel faaliyetlerini yürütmek ve raporlamak amacıyla bilgi sistemleri kullanılmaktadır. Bu sistemlerin başlıcaları; İç Borç, Dış Borç, Alacak Yönetimi, Devlet Borçları Muhasebesi, Dış Borç Proje Takibi, Proje Finansmanı ve Uluslararası Doğrudan Yatırım işlemlerinde kullanılan bilgi sistemleridir. Kamuoyunun bilgilendirilmesi amacıyla www.hazine.gov.tr adresinden Türkçe ve İngilizce olarak internet sitesi hizmeti verilmektedir. İnternet sitesinde ana hizmet birimlerinin yanı sıra denetim ve danışma birimleri ile yardımcı hizmet birimlerinin görev, sorumluluk ve faaliyetlerine ilişkin ayrıntılı bilgiler sunulmaktadır. Ayrıca kurum içi bilgi ve doküman paylaşımına imkan sağlayacak şekilde intranet sitesi de faaliyette bulunmaktadır. 6

1.2.5. İnsan Kaynakları Hazine Müsteşarlığında merkez, taşra ve yurt dışı teşkilatları ile bağlı kuruluş olan Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünde toplam 1.824 personel istihdam edilmektedir. Söz konusu sayının %40 ı meslek memurlarından 1 oluşmaktadır. 1.2.5.1. Merkez Teşkilatı Hazine Müsteşarlığı merkez teşkilatında 834 ü erkek, 532 si kadın olmak üzere toplam 1.366 personel çalışmaktadır. Toplam personelin %56 sı ana hizmet, %13 ü denetim, %2 si danışma, %29 u ise yardımcı hizmet birimlerinde istihdam edilmektedir. 1.2.5.2. Bağlı Kuruluşlar, Yurt Dışı ve Taşra Teşkilatı Hazine Müsteşarlığı bağlı kuruluşu olan Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünde 334, yurt dışı teşkilatında 48 ve Kambiyo Müdürlüklerinden oluşan taşra teşkilatında ise 76 personel çalışmaktadır. 1.2.6. Görevler ve Sunulan Hizmetler 1.2.6.1. Ana Hizmet Birimlerinin Görevleri ve Sundukları Hizmetler A) Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü Hazine işlemlerini yürütmek, devlet giderlerinin gerektirdiği nakdi sağlamak ve yönetmek, Devletin iç borçlanmasını ihraç ettiği hazine bonosu, devlet tahvili ve diğer iç borçlanma araçlarıyla yürütmek, Devlet iç ve dış borcunu takip etmek, borçların anapara ve faiz ödemelerini yapmak, Hazine işlemlerinin muhasebesini tutmak, Kamu borçları, Hazine garantileri ve Hazine alacakları ile ilgili her türlü analiz ve risk değerlendirmesini yapmak ve raporlamak, Hazinenin garanti verdiği ve dış borcun ikrazı suretiyle kullandırdığı kredilerin takip, üstlenim ve kayıt işlemlerini yapmak, Para politikası ile ilgili konularda Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ile ilişkileri yürütmek, Madeni para ve hatıra para basımını planlamak ve bu amaçla Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü ile ilişkileri yürütmek. 1 Hazine Uzmanı, Hazine Uzman Yrd., Hazine Başkontrolörü, Hazine Kontrolörü, Stajyer Hazine Kontrolörü, Sigorta Denetleme Uzmanı, Sigorta Denetleme Uzman Yrd., Aktüer, Aktüer Yrd., Mali Hizmetler Uzmanı ve Mali Hizmetler Uzman Yrd. 7

B) Kamu İktisadi Teşebbüsleri Genel Müdürlüğü Hazine pay sahipliğinin gerektirdiği her türlü işlemi yapmak, KİT lerin yıllık genel yatırım ve finansman programlarını hazırlamak ve uygulamasını izlemek, Tarımsal destekleme politikalarının oluşturulması ve uygulanmasına ilişkin çalışmalar yapmak, Sosyal güvenlik sisteminin finansmanı ve istihdam politikalarına ilişkin çalışmalar yapmak, Petrol Kanunu ile ilgili olarak, vergi hükümleri dışındaki mali hükümlerin uygulanmasını sağlamak. C) Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü Dış finansman sağlanması kapsamında yabancı kreditörler ile temas ve müzakerelerde bulunmak, anlaşma yapmak, Yabancı devletler, uluslararası mali/ekonomik kuruluşlar, banka ve fonlar nezdinde ülkemizi temsil etmek, Yurt dışına borç ve hibe verilmesi kapsamında temas ve müzakerelerde bulunmak, anlaşma yapmak, Dış borç yönetimi kapsamında dış borç portföyünü belirlenen ölçütlere göre yönetmek, AB ile mali ilişkiler kapsamında Ulusal Yetkilendirme Görevlisi Ofisi ve Ulusal Fon faaliyetlerini yürütmek, Kamu kuruluşlarının yurt dışı borçlanmalarına izin vermek, Hazine Müsteşarlığının görev alanına giren dış temaslar ile ilgili protokol faaliyetlerini düzenlemek ve yürütmek. D) Banka ve Kambiyo Genel Müdürlüğü Türk Parası Kıymetini Koruma mevzuatını hazırlamak, uygulamak ve denetimini sağlamak, Ödünç para verme mevzuatı kapsamında faaliyet gösteren ikrazatçıların kuruluş, faaliyet ve denetimlerine ilişkin işlemleri yerine getirmek, Hizmet Ticareti Genel Anlaşması (GATS) çerçevesinde ilgili kamu kurum ve kuruluşların koordinasyonunu sağlayarak Dünya Ticaret Örgütüne (DTÖ) üye ülkelerle temas ve müzakerelerde bulunmak, Kara paranın aklanması ve terörizmin finansmanının önlenmesi konusunda yürütülen faaliyetlere katkı sağlamak. 8

E) Sigortacılık Genel Müdürlüğü Sigorta, reasürans, emeklilik şirketleri, sigorta aracıları, eksperler, aktüerler ve sigortacılıkla ilgili diğer gerçek ve tüzel kişilerin piyasaya girişleri, faaliyetleri ve piyasadan çıkışları ile ilgili düzenlemeleri hazırlamak, uygulamak ve izlemek, Sektörde faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilere yönelik denetim raporlarına ilişkin işlemleri yürütmek, Zorunlu Deprem Sigortası uygulamasını yürütmek, Tarım Sigortası uygulamasını Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı ile koordineli olarak yürütmek, Sigortalara ilişkin genel şart, tarife ve talimatları hazırlamak, Sigortalıların şikayet ve taleplerini değerlendirmek. F) Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü Uluslararası doğrudan yatırımlarla ilgili politikaları oluşturmak, Yabancı ülkelerle yapılacak yatırımların karşılıklı teşviki ve korunması anlaşmalarına ilişkin hizmetleri ve müzakereleri yürütmek, Genel mevzuat çerçevesinde yabancı sermayeli yatırımları teşvik etmek, izlemek ve denetlemek, İlgili mevzuat çerçevesinde Yap-İşlet-Devret modeli ile gerçekleştirilecek projelere ilişkin çalışmalara katkı sağlamak, Yabancı ülke kanunlarına göre kurulmuş şirketlere irtibat bürosu açma izni vermek, Yatırım ortamını izlemek, değerlendirmek ve iyileştirilmesine yönelik politikalar geliştirmek; bu doğrultuda Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Koordinasyon Kurulu (YOİKK) sekreteryasını yürütmek ve teknik komitelere katılım sağlamak, Yatırım Danışma Konseyi (YDK) sekreteryasını yürütmek, ilerleme raporlarını yayınlamak. G) Teşvik ve Uygulama Genel Müdürlüğü Bölgeler arası gelişmişlik farklılıklarını gidermek, istihdam artışını sağlamak ve işletmelerde yaratılan katma değeri yükseltmek amacıyla Kalkınma Planları ve Yıllık Programlarda öngörülen hedefler doğrultusunda, uluslararası yükümlülüklerimiz de dikkate alınarak, tasarrufların ileri ve uygun teknolojileri kullanan yatırımlara yönlendirilmesini sağlamak amacıyla mevzuat düzenlemeleri yapmak, belirlenen destekleri uygulamak veya uygulanmasını sağlamak, 9

Yatırım projelerinin mevzuata uygun olarak gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini izlemek, teşvik belgesi şart ve niteliklerine uymayan yatırımlar için gerekli müeyyideleri uygulamak veya uygulanmasını sağlamak, Kamu ve özel kurum ve kuruluşlar ile işbirliği içerisinde sektörel gelişmeleri izlemek, değerlendirmek ve belirlenecek öncelikler çerçevesinde yeni uygulamaları geliştirmek, DTÖ ve OECD gibi uluslararası kuruluşların sübvansiyonlar ve devlet yardımları ile ilgili düzenleme ve çalışmalarını takip etmek, Hazine Müsteşarlığınca uygulanan yatırımlarda devlet yardımları ile ilgili ülke bildirimlerini yapmak, ulusal mevzuatımızın uluslararası düzenlemeler ile uyumuna yönelik politika oluşturulmasına katkıda bulunmak, Devlet yardımları ile ilgili AB Komisyonu nezdinde müzakerelere katılmak, AB nin ilgili mevzuatına uyum sağlanması yönünde yürütülen çalışmalara katkıda bulunmak. H) Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğü Ülkemiz ve dünya ekonomisiyle ilgili gelişmeleri izlemek, ekonomik ve mali analizler ile tahminler yapmak ve değerlendirme raporları hazırlamak, Yapısal politika gelişmelerini izlemek ve değerlendirmek; yapısal politikaların etkinliğini ve makroekonomik etkilerini ölçmeye yönelik analizlerde bulunmak, Bilişim teknolojilerinin kurum içi kullanımını yaygınlaştırmak, kurum içi bilgi paylaşımını en üst düzeye çıkarmak, Hazine Müsteşarlığının bilgi varlıklarını koruyacak politika, süreç ve güvenlik uygulamalarının geliştirilmesiyle, bilginin ve bilişim sistemlerinin bütünlüğünü ve devamlılığını sağlamak, Bilgisayar ve bilgi sistemleri alanlarında eğitim programları planlamak, uygulamak ve değerlendirmek, Yayın ve dokümantasyon ile kütüphanecilik hizmetlerini yürütmek. 1.2.6.2. Denetim Birimlerinin Görevleri ve Sundukları Hizmetler A) Hazine Kontrolörleri Kurulu Başkanlığı Hazine garantili kamu ve özel borçlanmalar ile ilgili mevzuat çerçevesinde krediyi kullanan veya yatırımcı kuruluş nezdinde, mali bünye ve yeterlilik incelemelerini yapmak, Katılım Öncesi Mali İşbirliği Aracı (IPA) kapsamında AB tarafından sağlanan fonlara ilişkin yönetim ve kontrol mekanizmalarının işlerliğini ve etkinliğini denetlemek, 10

Dünya Bankası ile yapılan finansman anlaşmaları kapsamındaki dış proje kredilerinin bağımsız denetimlerini yapmak, Kamu İktisadi Teşebbüslerinin faaliyetlerinin yatırım ve finansman kararnamelerine uygunluğunu incelemek, Yatırımlara İlişkin Teşvik Mevzuatı kapsamında incelemeler yapmak, Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun, Kambiyo Mevzuatı, Ödünç Para Verme İşleri Mevzuatı, Petrol Mevzuatı ve Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun uyarınca incelemeler yapmak, Makam onayı ile verilen ön inceleme görevini 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümlerine göre sonuçlandırmak ve Türk Ceza Kanunu ve diğer kanunlar gereği doğrudan Cumhuriyet Başsavcılıklarına suç duyurusunda bulunulması gereken hallerde, cezai takibatı gerektiren durumların tespitini içeren raporları; ilgili Cumhuriyet Başsavcılıklarına tevdi etmek, Hazine Müsteşarlığının görev ve yetki alanına giren konularda; mevzuat ve uygulama ile ilgili yurt içi ve yurt dışı gelişmeleri de inceleyerek her türlü araştırma ve etütler yapmak, görüş bildirmek ve tekliflerde bulunmak, Teşkilat Kanunu ve diğer mevzuatla Hazine Müsteşarlığına verilen tüm görevler kapsamında Hazine Müsteşarlığının merkez, taşra ve yurt dışı teşkilatı ile bağlı kuruluşlarında inceleme, teftiş ve soruşturma yapmak. B) Sigorta Denetleme Kurulu Başkanlığı Sigortacılık Kanunu ile sigortacılık ve bireysel emeklilik sistemine ilişkin diğer mevzuat kapsamında denetim, inceleme ve soruşturma yapmak, Sigortacılık sektörü ile mali piyasalar hakkında konsolide raporlar düzenlemek, bu konulardaki çalışmalara katılmak ve mütalaa vermek, Görev ve yetki alanına giren konularda mevzuat ve uygulama ile ilgili her türlü araştırma ve diğer çalışmaları yapmak, yürütmek, görüş bildirmek ve tekliflerde bulunmak, Sigortacılıkla ilgili Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi (TARSİM), Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK), Türkiye Motorlu Taşıt Bürosu, Emeklilik Gözetim Merkezi (EGM), Trafik Sigortaları Bilgi Merkezi (TRAMER), Sigorta Tahkim Komisyonu ve Güvence Hesabı gibi kurum ve kuruluşların denetimini yapmak, Sigorta acenteleri, sigorta ve reasürans brokerleri, sigorta hasar eksperleri ve aktüerler ile sigortacılık ve bireysel emeklilik alanında faaaliyet gösteren diğer kişi ve kuruluşların denetimini yapmak, Sigortacılıkla ilgili ihbar ve şikayetleri incelemek ve sonuçlandırmak. 11

C) İç Denetim Birimi Başkanlığı Risk analizlerine dayanarak kurumun yönetim ve kontrol yapılarını değerlendirmek, Kaynakların etkili, verimli kullanılması bakımından incelemeler yapmak, önerilerde bulunmak, Harcama sonrası yasal uygunluk denetimi yapmak, Kurumun harcamalarının, karar ve tasarruflarının, kurumun amaç ve politikalarına, kalkınma planına, programlara, stratejik planlara ve performans programlarına uygunluğunu denetlemek ve değerlendirmek, Malî yönetim ve kontrol süreçlerinin sistem denetimini yapmak ve bu konularda önerilerde bulunmak, Denetim sonuçları çerçevesinde iyileştirmelere yönelik önerilerde bulunmak, Denetim sırasında veya denetim sonuçlarına göre soruşturma açılmasını gerektirecek bir duruma rastlanıldığında Müsteşara bildirmek, Suç teşkil eden durumlara ilişkin tespitlerini Müsteşara bildirmek, Kurum tarafından üretilen bilgilerin doğruluğunu denetlemek, Müsteşar tarafından gerekli görülen hallerde, performans göstergelerini belirlemede yardımcı olmak, belirlenen performans göstergelerinin uygulanabilirliğini değerlendirmek. 1.2.6.3. Danışma Birimlerinin Görevleri ve Sundukları Hizmetler A) Hukuk Müşavirliği Hazine Müsteşarlığı birimlerine hukuki, mali, cezai sonuçlar doğuracak işlemler hakkında görüş vermek, Hazine Müsteşarlığının taraf olduğu anlaşma ve sözleşmelerde kamu menfaatini koruyucu ve anlaşmazlıkları önleyici hukuki tedbirleri zamanında almak, anlaşma ve sözleşmelerin bu esaslara uygun olarak yapılmasına yardımcı olmak, Hazine Müsteşarlığının ilgili olduğu adli ve idari davalarda gerekli hazırlıkları yaparak Müsteşarlığı temsil etmek. B) Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı Hazine Müsteşarlığının Stratejik Planının hazırlanması çalışmalarını koordine etmek ve stratejik yönetim konusunda danışmanlık sunmak, Stratejik Planın uygulanmasında koordinasyon sağlamak, uygulamayı izlemek ve raporlamak, Etkili bir İç Kontrol Sisteminin kurulması ve yürütülmesiyle ilgili çalışmaları koordine etmek, 12

Risklerin analiz edilmesi ve yönetilmesini teminen mekanizmalar tesis etmek, Hazine Müsteşarlığı mali işlemlerinin, belirlenen konu, nitelik ve miktarlarda ön mali kontrolünü yapmak, Hazine Müsteşarlığının yatırım programı ile performans esaslı bütçesinin hazırlanmasını, uygulanmasını ve bütçe kesin hesabının çıkarılmasını koordine etmek, Kurum performans programlarını ve faaliyet raporlarını hazırlamak, Bilgi yönetimi ve e dönüşüm alanlarında koordinasyonu sağlamak, Kurumun verimliliğini etkileyen her türlü etkeni analiz etmek, sürekli performans iyileştirme konusunda danışmanlık sunmak, Modern yönetim tekniklerinin uygulanmasında danışmanlık sunmak. 1.2.6.4. Yardımcı Hizmet Birimlerinin Görevleri ve Sundukları Hizmetler A) Personel Dairesi Başkanlığı Hazine Müsteşarlığının insan kaynakları planlaması ve personel politikasıyla ilgili çalışmaları yapmak, Hazine Müsteşarlığı personelinin atama, özlük, emeklilik ve benzeri işlemlerini yürütmek, Eğitim planını hazırlamak, hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim programlarını düzenlemek ve uygulamak. B) İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı Hazine Müsteşarlığı mal ve hizmet alımları ile yapım işlerini yürütmek, gerçekleştirme işlemlerini yapmak, Temizlik, aydınlatma, ısıtma, bakım, onarım ve taşıma hizmetlerini yapmak, Sosyal tesislerin kurulması ve yönetimi ile ilgili hizmetleri düzenlemek ve yürütmek, Hazine Müsteşarlığı personeli ve ailelerine kurum içi sağlık hizmetleri sağlamak, Hazine Müsteşarlığı genel evrak, arşiv ve haberleşme işlemlerini yürütmek, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlıkları yerleşkesi içinde güvenliği sağlamak. C) Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği Hazine Müsteşarlığının medyayla ve kamuoyuyla iletişimini sağlamak, Basın ve halkla ilişkilerle ilgili faaliyetleri planlamak ve bu faaliyetlerin belirlenen usul ve ilkelere göre yürütülmesini sağlamak, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çerçevesindeki bilgi taleplerinin karşılanmasını sağlamak. 13

D) Savunma Uzmanlığı Hazine Müsteşarlığının Koruyucu Güvenlik Hizmetlerini planlamak, ilgili birimler arasında işbirliğini sağlamak ve kontrol etmek, Sivil savunma hizmetlerini ilgili mevzuat kapsamında yürütmek, yönlendirmek, takip ve kontrol etmek, denetlemek, 108 sayılı Savunma Sekreterlikleri Kurulmasına Dair Kanun ile 7/17209 sayılı Savunma Yönetmeliği yle verilen diğer görevleri yapmak. 1.2.6.5. Yurt Dışı Teşkilatının Görevleri ve Sunduğu Hizmetler Resmi ve özel kurum ve kuruluşlarla temas ve görüşmeler yaparak Hazine Müsteşarlığı görev alanıyla ilgili bilgileri toplamak, değerlendirmek ve sonuçlarını raporlamak, Uluslararası ekonomik ilişkilerimizin geliştirilmesine çalışmak, İkili ve çok taraflı ekonomik anlaşmalarla ilgili hazırlık çalışmalarını yürütmek, Ülkemizin ekonomik ve mali çıkarlarının korunması, piyasa hareketlerinin takibi gibi konularda gerekli bilgilerin sağlıklı bir şekilde ekonomik ve mali çevrelere zamanında ulaşmasına yardımcı olmak, Hazine Müsteşarlığı görev alanına giren konulara ilişkin hibe ve kredi anlaşmaları hükümlerinin uygulanmasını takip etmek, Ekonomik ve mali kurumların faaliyetlerini, ulusal ve uluslararası ekonomik ve mali kongre ve konferansları takip etmek, Uluslararası mali ve ekonomik kurumların çalışmalarına katılmak, Görev yaptıkları uluslararası kuruluşların diğer ülkeler ile olan ilişkilerini takip ederek ülkemizi ilgilendiren konular ve sağlanacak imkanlar konusunda tekliflerde bulunmak, Hazine Müsteşarlığının görevlendirmesiyle; uluslararası mali kuruluşlar, yabancı ülkelerin resmi mali kurumları ve yurt dışında yerleşik yatırım ve kalkınma bankalarından sağlanacak finansmanla ilgili olarak hazırlık, sözleşme, kefalet ve garanti işlemlerini yürüterek dış borçlanmaya esas teşkil edecek görüşmeleri sürdürmek, bilgi ve belgeleri sağlamak, Sağlanan dış kamu borçlarının ve kültür yardımları dışındaki dış yardımların kullanılmasına, bu borç ve dış yardımlara ait mukavele ve anlaşmaların uygulanması ile ilgili olarak her türlü temas, müzakere ve gerekli işlemlerin yapılması hususunda ve diğer konularda Başbakanlık ile misyon ve konsolosluk şeflerince verilecek görevleri yerine getirmek. 14

1.2.6.6. Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünün Görevleri ve Sunduğu Hizmetler İlgili kanunlar gereğince Hazine Müsteşarlığınca tedavüle çıkarılması kararlaştırılan madeni ufaklık para ve madeni hatıra paraları basmak ve dağıtmak, Cumhuriyet altın sikkeleri ile Cumhuriyet ziynet altınlarını basmak, Resmi kuruluşlarca hatıra madalyonu mahiyetinde olmayıp, belirli amaçlarla belirli kişilere dağıtılan madalyaları imal etmek, Kıymetli madenlerden ve taşlardan mamul süs ve ziynet eşyalarının kontrollerini yapmak, ticaretini düzenlemek amacıyla standartlar belirlemek ve resmi ayar evi olarak hizmet vermek, özel ayar evlerinin kuruluşuna izin vererek yetkilendirmek ve denetlemek, Resmi mühürleri imal etmek ve resmi mühür sicilini tutarak, resmi mühür beratlarını tanzim etmek, Hazinenin para, madalyon ve madalya arşivlerini oluşturmak, Her çeşit vize ve harç pulları ile değerli kağıtları basmak, bastırmak ve dağıtmak. 15

16

BÖLÜM 2 AMAÇLAR ve HEDEFLER 17

2.1. AMAÇLAR ve HEDEFLER Hazine Müsteşarlığı 2009-2013 Stratejik Planı nda yer alan amaçlar ve hedefler şunlardır: Kamu mali varlık ve yükümlülük yönetiminin etkinliğini artırmak amacı kapsamında; Finansman ihtiyacının en uygun maliyet ve makul risk düzeyinde karşılanması Nakit yönetiminin etkinliğinin artırılması Hazine garantili krediler ve ikrazen kullandırılan dış krediler ile diğer işlemlerden kaynaklanan kredi riskinin azaltılması Kamu işletmelerinde kurumsal yönetişim ilkelerinin uygulanması ve bu kapsamda kamu işletmelerinin verimliliklerinin artırılması Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünün başta madeni para üretimi ve dağıtımı olmak üzere, faaliyetlerini maliyet-etkin, zamanında, sürekli ve güvenli bir şekilde gerçekleştirmesi Uluslararası ekonomik ilişkilerde ülkemizin etkinliğini artırmak amacı kapsamında; Uluslararası ekonomik kuruluşlarla ilişkilerin geliştirilmesi ve söz konusu kuruluşlar nezdinde Türkiye nin etkinliğinin artırılması AB müktesebatına uyumun ve AB fonlarının kullanımının etkin bir biçimde gerçekleştirilmesi DTÖ Hizmet Ticareti Genel Anlaşmasıyla ilgili ülkemiz pozisyonunun belirlenmesinde kurumlararası koordinasyonun etkin bir şekilde sağlanması Yurt dışı temsilciliklerimizin uluslararası ekonomik ilişkiler ile karşılıklı yatırımcı ilişkilerinin güçlendirilmesine ve Hazine Müsteşarlığı politikalarının oluşumuna katkılarının artırılması Ülkemizin yatırım potansiyelinin en üst düzeyde kullanılmasına katkı sağlamak amacı kapsamında; Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Koordinasyon Kurulu ve Yatırım Danışma Konseyi platformlarının etkin bir şekilde işleyişinin sağlanması Uluslararası doğrudan yatırımlara ilişkin politika geliştirme, koordinasyon ve uygulama kapasitesinin güçlendirilmesi Yatırım teşvik sisteminin geliştirilmesi ve etkinleştirilmesi Sigortacılık ve özel emeklilik sisteminin büyüme potansiyelini harekete geçirmek amacı kapsamında; Düzenleme ve denetimin uluslararası en iyi uygulamalar seviyesine yükseltilmesi 18

Kurumsal ve Yönetsel Mükemmeliyeti Sağlamak amacı kapsamında; Araştırma geliştirme ve yenilikçilik yaklaşımının kurum kültürünün bir parçası haline getirilmesi İnsan kaynakları yönetiminin geliştirilmesi Sürekli performans iyileştirme anlayışının hakim kılınması Bilişim teknolojileri yönetişiminin uluslararası en iyi uygulamalar seviyesine çıkarılması Kurumsal iletişimin güçlendirilmesi Hazine Kontrolörleri Kurulu denetimlerinde uluslararası denetim standartlarına uyumun artırılması İç denetimde farkındalığın ve etkinliğin artırılması 2.2. TEMEL POLİTİKALAR ve ÖNCELİKLER Temel politika ve önceliklerimizin belirlenmesinde; Dokuzuncu Kalkınma Planı, Bilgi Toplumu Stratejisi ve Orta Vadeli Mali Plan ile Hazine Müsteşarlığı Stratejik Planı (2009 2013) esas alınmış olup kurumumuzun stratejik öncelikleri: Kamu Mali Varlık ve Yükümlülük Yönetimi Uluslararası Ekonomik İlişkiler Yatırım Ortamı ve Yatırımlarda Devlet Yardımları Sigortacılık Sektörü ve Özel Emeklilik Sistemi Kurumsal Yönetim olarak tespit edilmiştir. 19

20

BÖLÜM 3 FAALİYETLERE İLİŞKİN BİLGİ ve DEĞERLENDİRMELER 21

3.1. MALİ BİLGİLER 3.1.1. Bütçe Uygulama Sonuçları Hazine Müsteşarlığı 2008 yılı içinde görev ve sorumluluklarının ifası için kendisine tahsis edilen toplam 63,8 milyar TL lik ödeneğin 57,9 milyar TL sini kullanmıştır. Toplam ödeneğin ve harcamaların gider türlerine göre dağılımı Tablo 2 de, birimlere göre dağılımı ise Tablo 3 te gösterilmiştir. Tablo 2: Hazine Müsteşarlığı Bütçesi (2008-TL) Gider Türleri Toplam Ödenek Harcama 01 Personel Giderleri 58.748.600 56.862.495 02 Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri 5.297.400 4.854.898 03 Mal ve Hizmetler Alım Giderleri 234.397.138 181.395.061 04 Faiz Giderleri 56.000.000.000 50.661.299.856 05 Cari Transferler 3.975.191.937 3.972.965.215 06 Sermaye Giderleri 6.616.000 2.308.134 07 Sermaye Transferleri 233.756.976 233.730.159 08 Borç Verme 3.237.922.849 2.796.902.849 TOPLAM 63.751.930.900 57.910.318.669 Tablo 3: Birimlere Göre Hazine Müsteşarlığı Bütçesi (2008-TL) Birim Toplam Ödenek Harcama Özel Kalem 2.617.400 2.344.768 Savunma Uzmanlığı 251.050 229.684 İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı 15.167.646 13.685.088 Personel Dairesi Başkanlığı 7.212.368 5.287.585 Hazine Kontrolörleri Kurulu Başkanlığı 4.070.000 3.554.018 Sigorta Denetleme Kurulu Başkanlığı 3.335.000 3.005.517 Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı 447.000 257.237 Hukuk Müşavirliği 1.135.263 1.085.871 Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği 446.658 424.133 Müsteşarlık Müşavirlikleri 549.000 494.450 Ekonomi Müşavirlikleri ve Ataşelikleri 5.814.500 4.960.108 Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü 56.738.360.702 50.913.881.956 Kamu İktisadi Teşebbüsleri Genel Müdürlüğü 5.477.901.529 5.477.645.350 Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü 921.280.508 920.888.058 Banka ve Kambiyo Genel Müdürlüğü 3.221.071 3.001.613 Kambiyo Müdürlükleri 2.712.100 2.306.114 Sigortacılık Genel Müdürlüğü 3.201.221 3.119.722 Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü 3.735.575 3.470.292 Teşvik ve Uygulama Genel Müdürlüğü 459.579.632 459.488.465 Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğü 8.038.420 6.323.724 Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü 92.854.257 84.864.915 TOPLAM 63.751.930.900 57.910.318.669 22

Hazine Müsteşarlığı, kendisine tahsis edilen bütçe ödeneğinin 78,6 milyon TL sini personel giderleri ile mal ve hizmet alımları gibi operasyonel harcamalar için kullanmıştır. Operasyonel bütçenin dağılımı Tablo 4 te gösterilmiştir. Tablo 4: Hazine Müsteşarlığı Operasyonel Bütçesi (2008-TL) Toplam Operasyonel Gider Türleri Ödenek Harcama 01 Personel Giderleri 58.748.600 56.862.495 02 Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri 5.297.400 4.854.898 03 Mal ve Hizmetler Alım Giderleri 21.397.138* 14.609.263* 06 Sermaye Giderleri 6.616.000 2.308.134 TOPLAM 92.059.138 78.634.790 (*) Devlet borçları genel giderleri ile Darphaneye ait üretime yönelik mal ve hizmet alım giderleri hariç tutulmuştur. 3.1.2. Temel Mali Tablolara İlişkin Açıklamalar 2008 yılı sonu harcamalarının toplam ödeneğe oranı %90,8 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu oran; personel giderlerinde %96,8, sosyal güvenlik kurumlarına yapılan devlet primi giderlerinde %91,6, mal ve hizmet alımı giderlerinde %77,4, faiz giderlerinde %90,5, cari transferlerde %99,9, sermaye giderlerinde %34,9, sermaye transferlerinde %99,9, borç vermede ise %86,4 olarak gerçekleşmiştir. 3.1.3. İç ve Dış Denetim Sonuçları İç Denetim Birimi Başkanlığı 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu nun geçici 5. maddesi çerçevesinde 31.12.2007 tarihi itibarıyla kurulmuştur. İç Denetim Birimi, 2008 yılı içinde plan ve program çalışmalarını bitirmiş, kısmen denetim çalışmalarına başlamıştır. Hazine Müsteşarlığının dış denetimi Sayıştay tarafından düzenli olarak yapılmakta ve her yıl Türkiye Büyük Millet Meclisine raporlanmaktadır. Hazine Müsteşarlığı bünyesinde Dış Ödemeler Muhasebe Birimince 41, İç Ödemeler Muhasebe Birimince 39, Devlet Borçları Muhasebe Birimince 58 olmak üzere toplam 138 hesap kullanılmaktadır. Sayıştay tarafından 2008 yılı içinde yapılan denetimleri esas alan 2007 Yılı Hazine İşlemleri Raporunda 138 hesaptan 11 ine uygunluk verilmemiştir. Bu hesaplar; 230-Dış Borcun İkrazından Doğan Alacaklar Hesabı, 954-Risk Hesabı Alacakları Hesabı, 132-Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabı, 232-Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabı, 181-Gelir Tahakkukları Hesabı, 281-Gelir Tahakkukları Hesabı, 197-Sayım Noksanları Hesabı, 217-Menkul Varlıklar Hesabı, 240-Mali Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı, 241-Mal ve Hizmet Üreten Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı ve 137-Takipteki Kurum Alacakları Hesabı dır. 23

3.2. PERFORMANS BİLGİLERİ 3.2.1. Faaliyet ve Proje Bilgileri 3.2.1.1. Ana Hizmet Birimleri Tarafından Yapılan Faaliyetler A) Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü a. İç Borçlanma 2008 yılı Hazine Finansman Programı 18.12.2007 tarihinde kamuoyuna açıklanmıştır. Söz konusu programda toplam borç servisi miktarı ile borç servisinin finansmanında öngörülen kaynaklar yer almaktadır. Yıllık programın her yıl düzenli olarak açıklanmasının temel amacı borçlanmada öngörülebilirliğin artırılmasıdır. 2008 yılındaki borçlanmalar büyük ölçüde planlandığı ve kamuoyuna açıklandığı gibi gerçekleştirilmiş olmakla birlikte, 2008 yılının ikinci yarısında başlayan ve son üç ayında yoğunluk kazanan küresel kredi krizinin etkisiyle programdan sınırlı sapmalar da söz konusu olmuştur. Borçlanma dışı kaynakların beklenenin altında gerçekleşmesi nedeniyle toplam borçlanma öngörülenin üzerine çıkmıştır. Azalan risk iştahına bağlı olarak uluslararası piyasalardan borçlanma imkanı sınırlanmış, hedefin altında gerçekleşen dış borçlanma iç borçlanma ihtiyacını artırmıştır. Ayrıca, olumsuz piyasa koşullarına bağlı olarak Devlet iç borçlanma senetlerine (DİBS) yönelik azalan yabancı yatırımcı talebi nedeniyle sabit kuponlu ve uzun vadeli DİBS ihracı düzenli olarak gerçekleştirilememiş ve söz konusu ihraçlar yerine değişken faizli DİBS ihraçları gerçekleştirilebilmiştir. 2008 Finansman Programı kapsamında 130,8 milyar TL si iç borç ve 18,9 milyar TL si dış borç servisi olmak üzere toplam 149,7 milyar TL tutarında borç servisi, 91,6 milyar TL si iç borçlanma ve 15,3 milyar TL si dış borçlanma olmak üzere toplam 106,9 milyar TL tutarında borçlanma, ayrıca 44,7 milyar TL tutarında borçlanma dışı kaynak öngörülmüştür. Toplam iç borç çevirme oranı %70 olarak programlanmıştır. (Tablo 5) 2008 yılında toplam borç servisinin 33,9 milyar TL lik kısmı borçlanma dışı kaynaklar ile karşılanırken, 96,3 milyar TL si iç borçlanma ve 10,9 milyar TL si dış borçlanma yoluyla karşılanmıştır. Ayrıca Hazine nakit rezervlerinden 1,7 milyar TL kullanım yapılmıştır. Diğer taraftan, 129,6 milyar TL lik iç borç servisine karşılık 96,3 milyar TL iç borçlanma yapılması sonucunda, iç borç çevirme oranı yüzde 74,3 olarak gerçekleşmiştir. (Tablo 5) Tablo 5: Hazine Finansman Durumu* (Milyar TL) 2008 (Program) 2008 (Gerçekleşme) I- TOPLAM BORÇ SERVİSİ 149,7 146,5 İç Borç Servisi 130,8 129,6 24

Dış Borç Servisi 18,9 16,9 II- KAYNAKLAR VE BORÇLANMA 149,7 146,5 Borçlanma Dışı Kaynaklar 44,7 33,9 Toplam Borçlanma 106,9 107,2 İç Borçlanma 15,3 10,9 Dış Borçlanma 91,6 96,3 Kasa/Banka Değişimi -1,9 1,7 Döviz Hesabı Kur Farkı (**) 0,0 3,6 TOPLAM İÇ BORÇ ÇEVİRME ORANI (%) 70,0 74,3 (*) Nakit bazlı (**) Kur farkları Kasa/Banka hesabına ilişkin kur hareketlerinden kaynaklanan farkları göstermektedir. Pozitif tutar Kasa/Banka hesabındaki artışı, negatif tutar azalışı ifade etmektedir. 2008 yılında gerçekleştirilen iç borçlanmanın yüzde 96,2 si ihale yoluyla; kalan yüzde 3,8 i ise doğrudan satış yoluyla gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, 2007 ve 2008 yıllarında gerçekleştirilen iç borçlanmanın para birimine ve faiz ödeme biçimine göre ayrımı aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Tablo 6: İç Borçlanmanın Para Birimine ve Faiz Ödeme Biçimine Göre Ayrımı (Milyar TL) 2007 2008 TOPLAM İÇ BORÇLANMA 108,8 100,0% 96,3 100,0% TL Cinsi 100,7 92,6% 94,2 97,8% Sabit Faizli 80,8 74,3% 64,0 66,4% Değişken Faizli 19,9 18,3% 30,2 31,4% Döviz Cinsi 8,1 7,4% 2,1 2,2% Sabit Faizli 8,1 7,4% 2,1 2,2% Değişken Faizli 0,0 0,0% 0,0 0,0% 2007 yılında %18,4 seviyesinde olan TL cinsi iskontolu DİBS ihraçlarının ortalama faizi, 2008 yılında %19,2 olarak gerçekleşmiştir. (Grafik 1) Grafik 1: İskontolu İç Borçlanmanın Ağırlıklı Ortalama Maliyeti 24,0 Bileşik Faiz % 18,0 12,0 6,0 Oca Sub Mar Nis May Haz Tem Agu Eyl Eki Kas Ara Ort 2008 16,2 16,7 17,5 18,3 19,6 21,5 20,5 18,9 18,7 20,6 21,4 18,6 19,2 2007 20,4 18,8 19,8 19,1 18,8 18,5 17,6 18,6 18,3 16,4 16,2 16,5 18,4 25

2007 yılında 34 ay seviyesinde olan nakit iç borçlanmanın ortalama vadesi 2008 yılında yaklaşık 32 ay olmuştur. (Grafik 2) Grafik 2: Piyasalardan Yapılan İç Borçlanmanın Ağırlıklı Ortalama Vadesi Ay 60,0 54,0 48,0 42,0 36,0 30,0 24,0 18,0 12,0 6,0 Oca Sub Mar Nis May Haz Tem Agu Eyl Eki Kas Ara Ort 2008 21,0 30,5 20,2 30,8 28,4 40,3 31,9 30,2 29,7 42,6 33,9 34,0 31,7 2007 23,9 44,9 42,7 29,2 56,3 33,6 29,6 41,0 30,7 32,1 24,3 21,9 34,0 2008 yılında gerçekleştirilen dört değişim ihalesi ve dört geri alım ihalesi ile 2008 yılı iç borç itfaları toplam 6,2 milyar TL tutarında azaltılmış; bu sayede 2008 yılı yüklü ödeme dönemlerindeki likidite riski azaltılarak Hazine borç stokunun vadesi uzatılmıştır. 2008 yılı başından itibaren yatırımcı tabanının genişletilmesine, banka ya da diğer büyük kurumsal yatırımcıların yanında bireysel müşterilerin ve perakende yatırımcıların tasarruflarının da DİBS lere yöneltilmesine yönelik çalışmalar yürütülmeye başlanmıştır. b. Nakit Yönetimi 2008 yılı geçici verileri uyarınca nakit bazda toplam 194,1 milyar TL gelir elde edilmiş, 170,1 milyar TL faiz dışı harcama yapılmış ve 24 milyar TL faiz dışı fazla oluşmuştur. Toplam 49,5 milyar TL faiz ödemesinden sonra Hazine nakit dengesi 16,3 milyar TL açık vermiştir. Aylık Hazine nakit gerçekleşmeleri, her ayın ilk haftasında Hazine Müsteşarlığı internet sitesinde yayımlanarak kamuoyuna duyurulmuştur. Tek Hazine Hesabı Sistemi nin modernize edilmesine ilişkin olarak 2006 yılında başlatılan çalışmalar uygulamanın kapsamının genişletilmesi yönünde 2008 yılında da devam etmiştir. Bu çerçevede, 2007 yılında uygulamaya geçen taşra muhasebe birimlerine ek olarak merkez muhasebe birimlerinden 11 tanesi sisteme dahil olmuştur. Kalan merkez muhasebe birimlerinin ve vergi dairelerinin de uygulamaya dahil edilmesi ve Kamu Elektronik Ödeme Sistemine geçilmesi yönünde Maliye Bakanlığı, TCMB ve T.C. Ziraat Bankası ile yürütülen çalışmalar devam etmektedir. 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun un 12 nci maddesinde yer alan yetki doğrultusunda; hazine nakit yönetiminin daha etkin hale getirilmesine yönelik olarak 2007 yılında başlatılan mevzuat çalışmaları 2008 yılında tamamlanmış ve 08.11.2008 26

tarihli Resmi Gazete de Para Piyasası Nakit İşlemleri Aracılığı ile Sağlanacak Finansman Hakkında Yönetmelik yayımlanmıştır. c. Kamu Haznedarlığı Kamu kaynaklarının etkili ve verimli kullanımının sağlanması amacıyla yürütülmekte olan Kamu Haznedarlığı Uygulamasına ilişkin yasal dayanak 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamına alınmış ve bu çerçevede 2004/1 sayılı Kamu Haznedarlığı Genel Tebliği nin yerine geçmek üzere hazırlanan Tebliğ, 22.08.2008 tarihli Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kamu Haznedarlığı uygulaması çerçevesinde kamusal nitelikli tüm kaynakların takibi gerçekleştirilmiştir. Uygulama kapsamında bankalarca yapılan raporlamanın daha sağlıklı hale getirilmesi ve veri kalitesinin artırılması amacıyla, mevcut kurum gruplamalarının kamu kurumlarının vergi kimlik numaraları baz alınarak yapılması yönünde çalışmalara başlanmıştır. TCMB nezdinde Hazine Müsteşarlığı adına izlenen ve pay sahipliği yaratmayan menkul kıymetlere ilişkin envanter oluşturulması ve muhasebe kayıtlarının güncellenmesi kapsamında yürütülen çalışmalar halen devam etmektedir. d. Risk Yönetimi i. Piyasa Riski Yönetimi Borç ve Risk Yönetiminin Koordinasyonu ve Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik çerçevesinde; 2009-2011 dönemine yönelik olarak borçlanma stratejilerinin, risk limitlerinin ve bu limitlerden sapma oranlarının Borç ve Risk Yönetimi Komitesi tarafından tespit edilebilmesini teminen alternatif borçlanma stratejileri hazırlanmış ve 2008 yılı Aralık ayında Borç ve Risk Yönetimi Komitesi ne sunulmuştur. Bu çerçevede, söz konusu döneme ilişkin olarak Hazine borç portföyünün maruz kaldığı likidite, faiz oranı ve döviz kuru risklerinin azaltılması amacıyla belirlenen ölçüt borçlanma stratejileri aşağıda yer almaktadır: Nakit iç borçlanmada ağırlıklı olarak TL cinsinden borçlanılması TL cinsi borçlanmanın ağırlıklı olarak sabit faizli enstrümanlarla yapılarak gelecek 12 ayda faizi yenilenecek senetlerin payının azaltılması Ortalama vadenin piyasa koşulları elverdiği ölçüde uzatılarak vadesine 12 aydan az kalmış senetlerin payının azaltılması Nakit ve borç yönetiminde oluşabilecek likidite riskinin azaltılması amacıyla güçlü rezerv tutulması 27

Ayrıca, 2008 yılında borçlanmaya ilişkin riskler ve uygulanan borçlanma politikalarının, belirlenen ölçüt borçlanma politikalarına uygunluğu izlenmiş ve piyasa değişkenlerinde meydana gelebilecek olası hareketlerin etkilerinin tespit edilebilmesi için düzenli olarak yapılan senaryo ve sürdürülebilirlik analizleri, borç yöneticilerinin karar alma sürecini kolaylaştırabilmek amacıyla her ay düzenli olarak toplanan Borç ve Risk Yönetimi Komitesi ne sunulmuştur. Diğer taraftan, Borç ve Risk Koordinasyon Komitesi toplantılarının ayda en az iki defa yapılması kararlaştırılarak iç ve dış piyasalarda meydana gelen gelişmelerin sürekli takip edilmesi sağlanmıştır. 2008 yılında türev ürünlerin Hazine borçlanma stratejileri kapsamında kullanılabilmesine yönelik olarak gerekli hukuki ve kurumsal altyapı çalışmaları da sürdürülmüştür. Bu dönemde, Hazine tarafından kullanılması öngörülen yeni borçlanma enstrümanlarının risk, maliyet/vade yapıları ile iç ve dış piyasalarda meydana gelen gelişmelerin Hazine borçlanma stratejilerine olası etkileri değerlendirilmiştir. 2006 yılı Ağustos ayından bu yana aylık bazda düzenli olarak yayımlanmakta olan Kamu Borç Yönetimi Raporu 2008 yılında ilk defa yıllık bazda da yayımlanmaya başlanmıştır. Söz konusu raporda, 2007 yılında yaşanan gelişmeler güncel verileri kapsayacak şekilde ele alınarak önümüzdeki yıllarda gerçekleştirilmesi planlanan hedeflere de yer verilmiştir. ii. Kredi Riski Yönetimi Koşullu yükümlülüklerin ve alacak portföyünde yer alan kuruluşların Kredi Derecelendirme Modeli kapsamında kredi değerliliği analizi çalışmalarına 2008 yılında da devam edilmiştir. Söz konusu model çerçevesinde 2009-2011 yılları için Risk Hesabı ödenek hesaplama çalışmaları yapılmış ve 2009 yılı için söz konusu ödenek 550 milyon TL olarak belirlenmiştir. Benzer şekilde faydalanıcı kuruluşların, uluslararası ve bölgesel kuruluşlar ile yabancı ülkelerin Resmi İhracat Sigorta Kuruluşlarından (ECA) sağlanan ihracat kredileri dışındaki kredilerine %95 e kadar kısmi garanti uygulanmasına ve uygulanacak oranın Kredi Derecelendirme Modeli yardımıyla belirlenmesine devam edilmiştir. Kredi Devralma ve İkraz Anlaşmasında, ikraz edilen tutara ilişkin olarak uygulanacak alacak faiz oranının 2008 yılı boyunca aylık olarak belirlenmesine devam edilmiştir. Proje finansmanı kapsamında sağlanan dış kaynak ve Hazine alacakları ile ilgili birimler arasındaki koordinasyonu sağlayan Kredi ve Risk Komitesi toplantılarının her ay düzenli bir şekilde yapılmasına devam edilmiştir. 16 Temmuz 2008 tarih ve 5787 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun kapsamında garanti ücreti oranlarının yanı 28

sıra ikraz ücreti oranlarının da kuruluşların ödeme performansına göre tespit edilmesi uygulamasına başlanmıştır. Aynı Kanun ile Hazine garantili imkan limiti, dış borcun ikrazını da kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Bu doğrultuda, 2009-2011 dönemi garantili imkan ve dış borcun ikrazı limiti Borç Yönetimi Komitesi nde görüşülmüştür. Bu çerçevede, söz konusu limitin 2009 yılında 4 milyar ABD Doları olarak uygulanması kararlaştırılmış ve bu husus 2009 Yılı Bütçe Kanunu ile yasalaşmıştır. iii. Operasyonel Risk Yönetimi Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğünün faaliyetleri çerçevesinde muhtemel operasyonel risklerin ortaya çıkarılarak ölçülmesi ve hataların asgariye indirilmesine yönelik olarak 2007 yılında arka ofis biriminde başlatılan pilot proje, 2008 yılında tüm birimleri kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Bu çalışmalar çerçevesinde, öncelikle organizasyonel yapıda değişiklik yapılarak Genel Müdürlüğün Risk Yönetimi birimine bağlı Operasyonel Risk Yönetimi Şubesi kurulmuştur. İlave olarak, AB ile OECD nin ortak bir kuruluşu olan SIGMA (Support for Improvement in Governance and Management) kuruluşundan Uzmanlar Arası İşbirliği Mekanizması (Peer Collaboration Mechanisms) kapsamında danışmanlık hizmeti alınmasına devam edilmiştir. Avrupa Birliği kuruluşu olan TAIEX ten (Technical Assistance Information Exchange Instrument), Operasyonel Risk Yönetimi çalışmaları kapsamında talep edilen çalıştay, 29-30 Ocak 2009 tarihinde gerçekleştirilmiştir. e. Borç İşlemleri 2008 mali yılında, Devlet dış borçlarının faiz ödemeleri için bütçeden ayrılmış olan ödenek toplamı 8,7 milyar TL dir. Bu ödeneğin 7,1 milyar TL si faiz, 574 milyon TL si iskonto, 955 milyon TL si türev işlem giderleri ve 125 milyon TL si ise genel gider ödemeleri için ayrılmıştır. 2008 yılı içerisinde yapılan dış borç faiz ödemeleri sonucunda 5,7 milyar TL tutarında faiz, 53 milyon TL tutarında iskonto ve 88 milyon TL tutarında genel gider olmak üzere toplam 5,8 milyar TL tutarında ödenek kullanılmıştır. Bu çerçevede, 2008 yılı ödeneğinin %67 lik kısmı kullanılmıştır. (Tablo 7) Tablo 7: Dış Borç Ödenek Kullanımı (Milyon TL) Ödenek Toplamı 2007 2008 Kullanım Ödenek Oranı Toplamı Kullanılan Ödenek Kullanılan Ödenek Kullanım Oranı Faiz 8.450 6.403 76% 7.066 5.738 81% Genel Gider 110 59 54% 125 88 70% İskonto 621 61 10% 574 53 9% Türev İşlemler 0 0 0% 955 0 0% TOPLAM 9.181 6.523 71% 8.720 5.789 67% 29

2008 yılında dış borç servisi; proje kredisi kapsamında 4,2 milyar TL anapara ve 1,3 milyar TL faiz ödemesi, program kredisi kapsamında ise 6,9 milyar TL anapara ve 4,5 milyar TL faiz ödemesi olarak gerçekleştirilmiştir. IMF kaynaklı dış borç servisi ise 2,6 milyar TL anapara ve 516 milyon TL faiz ödemesi olarak gerçekleşmiş olup, yurt dışında ihraç edilen tahviller kapsamında 4,3 milyar TL anapara ve 4 milyar TL faiz ödenmiştir. (Tablo 8) Tablo 8: Dış Borç Servisi (Milyon TL) 2007 2008 Ana para Faiz Toplam Ana para Faiz Toplam Yüzde Değişim Kredi 4.236 1.347 5.583 4.189 1.270 5.459-3% IMF 6.857 748 7.605 2.575 516 3.091-59% Tahvil 4.578 4.308 8.886 4.321 3.952 8.273-7% TOPLAM 15.671 6.403 22.074 11.085 5.738 16.823-24% 2008 yılında bütçenin finansmanı, program finansmanı ve proje finansmanı amaçlarıyla dış finansman kaynaklarından toplam 14,6 milyar TL tutarında kaynak kullanılmıştır. Kullanılan kaynağın 4,8 milyar TL tutarındaki kısmı uluslararası sermaye piyasalarında ihraç edilen tahviller, 5,1 milyar TL tutarındaki kısmı program finansmanı amacıyla yapılan anlaşmalar ve 4,7 milyar TL tutarındaki kısmı proje finansmanı amacıyla yapılan kredi anlaşmaları çerçevesinde sağlanmıştır. Program finansmanı amacıyla yapılan anlaşmalara ilişkin kredi kullanımlarının 4,6 milyar TL si IMF den gerçekleştirilmiştir. 2008 yılında, 90,1 milyar TL anapara, 44,5 milyar TL faiz ödemesi olmak üzere toplam 134,6 milyar TL tutarında iç borç servisi yapılmıştır. Ana para ödemelerinin 86 milyar TL si nakden, 4,2 milyar TL si mahsuben; faiz ödemelerinin ise 43,6 milyar TL si nakden, 0,9 milyar TL si mahsuben gerçekleştirilmiştir. Devlet borçları faiz, iskonto ve genel giderlerine ilişkin geri ödemeler için iç borçta kullanılmak üzere 2008 yılı bütçesinde 47,3 milyar TL ödenek ayrılmıştır. Bu kapsamda, 44,5 milyar TL iç borç faiz ödemesi, 354 milyon TL iskonto gideri olmak üzere toplam 44,9 milyar TL tutarında giderin gerçekleşmesi ile ödeneğin %94,8 i kullanılmıştır. (Tablo 9) Tablo 9: İç Borç Ödenek Kullanımı (Milyon TL) Ödenek Toplamı 2007 2008 Kullanım Ödenek Oranı Toplamı Kullanılan Ödenek Kullanılan Ödenek Kullanım Oranı Faiz 43.626 41.540 95% 46.055 44.516 97% Genel Gider 5 0,02 0% 5 0 0% Iskonto Gideri 760 750 99% 1.250 354 28% TOPLAM 44.391 42.289 95% 47.310 44.870 95% 30

Borç Stoku 2008 yılı sonu itibarıyla merkezi yönetim brüt borç stoku 380,3 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu borcun 274,8 milyar TL si iç borçlardan, 105,5 milyar TL si dış borçlardan oluşmaktadır. 2008 yılı sonu itibarıyla merkezi yönetim borç stokunun, %57 sini sabit faizli, %43 ünü değişken faizli borçlar, %66 sını TL ve %34 ünü ise döviz cinsi borçlar oluşturmaktadır. (Grafik 3) Grafik 3: Merkezi Yönetim Borç Stoku Döviz ve Faiz Kompozisyonu (2008 Yıl Sonu) Merkezi yönetim borç stokunun döviz kompozisyonu Merkezi yönetim borç stokunun faiz kompozisyonu Döviz 34% Değişken TL 66% 43% Sabit 57% Merkezi yönetim iç borç stoku 2007 yılında 255,3 milyar TL düzeyinde iken, 2008 yılında 19,5 milyar TL lik artışla 274,8 milyar TL seviyesine ulaşmıştır. Ağırlıklı olarak piyasadan yapılan borçlanmaların ve 2008 yılında vadesi gelen nakit dışı senetlerin itfası sonucunda, piyasanın iç borç stoku içerisindeki payı 2007 yılı sonunda %73,8 düzeyinden 2008 sonunda %76,1 düzeyine yükselirken, aynı dönemde kamunun payı ise %26,2 den %23,9 a düşmüştür. 2008 yılı sonunda merkezi yönetim dış borç stoku, 2007 yılı Aralık ayına göre 2,6 milyar ABD Doları artarak 69,7 milyar ABD Dolarına yükselmiştir. Vadesi 5 yıl ve üzeri olarak tanımlanan uzun vadeli dış borçların merkezi yönetim dış borç stoku içerisindeki payı 2008 yılı sonu itibarıyla, 2007 yılı sonuna göre 1,5 puan artarak, %99,1 olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca IMF ye olan borç stoku aynı dönem içerisinde 1,5 milyar ABD Doları artarak 8,6 milyar ABD Dolarına yükselmiştir (Tablo 10). Tablo 10: Merkezi Yönetim Brüt Borç Stoku (Milyar TL) 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Alacaklıya Göre 242,7 282,8 316,5 331,5 345,0 333,5 380,3 İç Borç Stoku 149,9 194,4 224,5 244,8 251,5 255,3 274,8 Piyasa 70,8 101,8 141,1 169,3 180,1 188,4 209,1 Kamu Kesimi 79,1 92,6 83,3 75,5 71,4 66,9 65,8 Dış Borç Stoku 92,8 88,4 92,0 86,7 93,6 78,2 105,5 Kredi 55,1 51,1 52,1 44,4 42,5 33,1 46,6 Uluslararası Kuruluşlar 33,9 33,0 35,4 29,8 27,3 20,1 28,6 Hükümet Kuruluşları 10,9 9,6 8,8 7,1 7,1 5,7 8,4 Diğer 10,3 8,5 8,0 7,5 8,1 7,2 9,7 31

Tahvil 37,7 37,4 39,9 42,3 51,1 45,1 58,8 (Milyar ABD Doları) 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Alacaklıya Göre 148,5 202,6 235,8 247,1 245,5 286,3 251,5 İç Borç Stoku 91,7 139,3 167,3 182,4 178,9 219,2 181,7 Piyasa 43,3 72,9 105,2 126,2 128,1 161,8 138,3 Kamu Kesimi 48,4 66,4 62,1 56,2 50,8 57,4 43,5 Dış Borç Stoku 56,8 63,3 68,6 64,6 66,6 67,1 69,7 Kredi 33,7 36,6 38,9 33,1 30,2 28,4 30,8 Uluslararası Kuruluşlar 20,7 23,6 26,4 22,2 19,4 17,3 18,9 Hükümet Kuruluşları 6,7 6,9 6,5 5,3 5,1 4,9 5,5 Diğer 6,3 6,1 5,9 5,6 5,7 6,2 6,4 Tahvil 23,1 26,8 29,7 31,6 36,3 38,7 38,9 Dönem Sonu ABD Doları Alış (TL) 1,6345 1,3958 1,3421 1,3418 1,4056 1,1647 1,5123 f. Alacak İşlemleri ve Hazine Garantileri i. Hazine Garantileri Hazine garantisi ile temin edilen dış krediler stoku, 2008 yılı sonu itibarıyla, bir önceki yıl sonuna göre %16 lık bir artışla toplam 5.603 milyon ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. Stoktaki artış ağırlıklı olarak uluslararası kalkınma ve yatırım bankalarından sağlanan kredilerden yapılan kullanımlardan kaynaklanmaktadır. Hazine garantili kredilerin Hazine Müsteşarlığı tarafından üstlenilmesine ilişkin olarak, uygulanmakta olan mevzuat çerçevesinde 2008 yılında Hazine yatırım garantisi kapsamında 138,6 milyon ABD Doları ve Hazine geri ödeme garantisi kapsamında 136,9 milyon ABD Doları olmak üzere, toplam 275,5 milyon ABD Doları tutarında ödeme üstlenilmiştir. Aynı dönemde, borçlu kuruluşların Hazine garantili kredilere ilişkin kendilerinin yaptığı geri ödeme tutarı ise 614,9 milyon ABD Doları seviyesinde olmuştur. Böylece, 2008 yılı sonu itibarıyla Hazine geri ödeme garantisi çerçevesinde üstlenim oranı %18,2 olarak gerçekleşmiştir. ii. 4749 Sayılı Kanun Kapsamındaki Hazine Alacakları Hazine alacağı, herhangi bir dış finansman kaynağından temin edilen finansman imkanları için verilen Hazine garantileri veya bu imkanların ikrazı suretiyle kullandırılması ya da bunlar dışında olmakla birlikte ilgili mevzuattan kaynaklanan işlemler nedeniyle doğan ve Hazine tarafından üstlenilen her türlü ödemeyi ve/veya Hazine tarafından ikrazen ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerine ilişkin olarak ortaya çıkan alacağı ifade etmektedir. Hazine alacaklarının tahsilatı ve yapılandırılması esas olarak ikraz anlaşmalarında belirlenen şartlar ile Hazine Alacaklarının Yönetimi, Takip ve Tahsiline Dair Yönetmelik te belirtilen esas ve 32

usuller çerçevesinde yapılmakla birlikte, vadesi geçmiş alacakların tahsilatında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanmaktadır. Bu çerçevede, kuruluşlarca vadelerinde ödenmeyen Hazine alacakları, 6183 sayılı Kanun çerçevesinde işlem yapılmak üzere Maliye Bakanlığının ilgili tahsil dairelerine bildirilmiştir. 2008 yılı Temmuz ayı içerisinde, 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun da çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. Bu çerçevede özetle; TMSF ye verilen DİBS lerden doğmuş ve/veya doğacak olan Hazine alacaklarının terkin edilmesi, 5018 sayılı Kanun un eki (II) sayılı cetvelin (A) bölümünde bulunan üniversitelerin, 01.01.2006 tarihinden önce imzalanan Hazine garantili dış kredilerine ilişkin Hazine Müsteşarlığınca yapılan üstlenimler ile ikrazen kullandırılan kredilerden doğan hazine alacaklarının terkin edilmesi, TCDD nin vadesi geçmiş Hazine garantili kredilerinden Hazine Müsteşarlığınca yapılan üstlenimlerden ve ikrazen kullandırılan kredilerden doğan vadesi geçmiş alacakların, TCDD nin Ulaştırma Bakanlığından olan alacaklarından mahsup suretiyle terkin edilmesi, söz konusu terkin işleminden sonra Kuruluşun bakiye borcunun kalması halinde bu tutarın Kuruluşun ödenmemiş sermayesine mahsup edilebilmesi hükme bağlanmıştır. Bu düzenlemeler kapsamında, TMSF nin varlık satışından elde edeceği gelirleri Hazineye aktarmasına ilişkin esas ve usuller Hazine Müsteşarlığınca belirlenerek 23.07.2008 tarihi itibarıyla TMSF den olan 93,3 milyar TL tutarındaki Hazine alacağı terkin edilmiştir. İlave olarak, aynı tarih itibarıyla Süleyman Demirel Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesinden olan toplam 43,5 milyon TL tutarındaki Hazine alacak stoku, yine bütçenin gelir ve gider hesapları ile ilişkilendirilmeksizin terkin edilmiştir. Yıl içerisinde 4749 sayılı Kanun da yapılan düzenlemelere ilave olarak, Emlak Konut Gayrimenkul Yatırım Ortaklığının (EGYO) konut edindirme yardımı hak sahiplerine olan yükümlülüğü için, Hazine Müsteşarlığı tarafından EGYO ya ikrazen DİBS ihracı yapılabileceği geçici 18. madde ile hükme bağlanmıştır. Bu çerçevede, 2008 yılı Temmuz ayı içerisinde Hazine Müsteşarlığınca 18.07.2013 vadeli 1,3 milyar TL tutarında ikrazen özel tertip senet ihraç edilmiş olup karşılığında Hazine alacağı yaratılmıştır. Hazine alacak stoku, 2008 yılı sonu itibarıyla, 25,6 milyar TL olmuştur. Bu tutarın 14,0 milyar TL lik kısmı mahalli idarelerden alacaklar olup bunun 6,6 milyar TL sinin vadesi geçmiştir. Mahalli idareler dışındaki kuruluşların vadesi geçmiş borcu ise 1,4 milyar TL olup, bu tutarın tamamına yakını Kamu İktisadi Teşebbüslerine (KİT) aittir. (Tablo 11) 33

Tablo 11: Yıl Sonu İtibarıyla Hazine Alacak Stoku (Milyon TL) 2007 2008 Değişim Miktar % Miktar % Miktar % Fonlar 86.108 80,5 0 0,0-86.108 100,0 Mahalli İdareler 12.983 12,1 13.996 54,6 1.013 7,8 KİT ler 5.559 5,2 6.694 26,1 1.136 20,4 Bankalar 912 0,9 1.148 4,5 236 25,9 Sosyal Güvenlik Kuruluşları 0 0,0 2 0,0 2 100,0 Kamu Bankaları 551 0,5 677 2,6 125 22,7 Kamu İşletmeleri 342 0,3 1.446 5,6 1.104 323,1 Merkezi Yönetim 345 0,3 1.511 5,9 1.166 338,1 Organizasyonlar 41 0,0 37 0,1-4 -8,9 Sigorta Kuruluşları 68 0,1 78 0,3 10 15,2 Özel Kuruluşlar 19 0,0 16 0,1-2 -12,0 Vakıflar 24 0,0 27 0,1 4 15,4 TOPLAM 106.950 100 25.632 100-81.318-76,0 Hazine alacakları kapsamında 2008 yılında 3 milyar TL tahsilat yapılmıştır. Bu tahsilatın 1,7 milyar TL si TMSF den olup aynı dönemde belediye ve bağlı kuruluşlarından yapılan tahsilat 610 milyon TL, KİT lerden yapılan tahsilat ise 465 milyon TL seviyesinde gerçekleşmiştir. g. Mevzuat 16/07/2008 tarih ve 5787 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun da Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 4749 sayılı Kanun da değişiklikler yapılmıştır. Ayrıca, 05/07/2008 tarih ve 26927 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Dış Proje Kredilerinde Dış Borç Kaydı, Bütçeleştirme ve Muhasebeleştirme İşlemlerinde Uygulanacak Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Yönetmelik, 05/07/2008 tarih ve 26927 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Dış Proje Kredilerinin Dış Borç Kaydına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik, 22/08/2008 tarih ve 26975 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Kamu Haznedarlığı Genel Tebliği, 03/09/2008 tarih ve 26986 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti Adına Hazine Müsteşarlığı Tarafından Alınan Hibeler ile İlgili Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, 08/11/2008 tarih ve 27048 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Para Piyasası Nakit İşlemleri Aracılığı ile Sağlanacak Finansman Hakkında Yönetmelik yürürlüğe girmiştir. 34

h. Çalışanları Tasarrufa Teşvik Hesabı ve Kapatılan Fonlar 01.01.2008 den itibaren Çalışanları Tasarrufa Teşvik Hesabına (ÇTTH) ilişkin tüm ödemeler Hazine Müsteşarlığı bütçesinde yer alan ilgili ödeneklerden tahakkuk ettirilerek ilgili şahıslara ödenmek üzere T.C. Ziraat Bankasına aktarılmaktadır. 31/12/2007 tarihi itibarıyla sistem içerisinde anapara ve/veya nema alacağı bulunan hak sahibi sayısı 2.039.890 kişi, ödenecek anapara tutarı 66,8 milyon TL ve ödenecek nema tutarı 619,9 milyon TL dir. Söz konusu yükümlülükler İç Ödemeler Muhasebe Biriminin 333-Emanetler Hesabı na alınmıştır. 01.01.2008 31.05.2009 döneminde 21.193 hak sahibine 918.428 TL anapara, 11.477.195 TL nema ve 624.737 TL mahkeme masrafı ve avukatlık ücreti olmak üzere toplam 12.628.989 TL ödeme yapılmıştır. T.C. Ziraat Bankası ile Hazine Müsteşarlığı arasında tesis edilen bir bilgi sistemi ile ÇTTH kapsamındaki hesapların kişi bazında takibi sağlanmış ve dosyalama sistemi kişi bazına indirilmiş olup, kişilere söz konusu Kanun çerçevesinde ödeme yapılmaya devam edilmektedir. Kapatılan belediyelere ilişkin fonlar kapsamında, Ankara Büyükşehir Belediyesinin İller Bankasına olan ve 4751 sayılı Kanun gereğince Hazine Müsteşarlığına devredilen borcunun tahsili için genel bütçe vergi gelirleri tahsilat toplamı üzerinden ayrılacak paylarından yapılacak kesinti işlemlerine ilişkin olarak çıkartılan Bakanlar Kurulu Kararı çerçevesinde, 2008 yılı içerisinde kesintilere devam edilmiştir. i. Diğer Faaliyetler Mahalli idareleri mali yönetim konusunda bilinçlendirmek, uluslararası uygulamaları değerlendirmek ve mahalli idarelerde teknik ve idari kapasitenin güçlendirilmesine katkıda bulunmak amacıyla 22-23 Mayıs 2008 tarihlerinde Hazine Müsteşarlığı koordinasyonunda ve İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, İller Bankası ve Dünya Bankasının katkılarıyla Mahalli İdarelerin Mali Yönetimi Forumu düzenlenmiştir. Her yıl düzenlenecek forumlar serisinin ilkinde mahalli idarelerin borçlanması konusu ele alınmıştır. Foruma, bahsi geçen kurumların üst düzey yetkililerinin yanı sıra belediye başkanları, belediye bağlı kuruluşları, İller Bankası ve Vakıfbank temsilcileri ile uluslararası seviyede bilgi alışverişinin sağlanmasını teminen, Dünya Bankası, Avrupa Yatırım Bankası, KFW ve Fitch Ratings yetkilileri katılmıştır. Mahalli idarelerin merkezi idare ile olan iletişimlerinin geliştirilerek mali yönetim konusunda birikimlerini artırmak amacını taşıyan söz konusu forumlar serisinin ikincisi Ekim 2009 da düzenlenecektir. Borç yönetiminin yapısı ve risk yönetimi konularında bilgi birikimi ve tecrübelerin uluslararası platformda paylaşılması amacıyla, yabancı ülke heyetlerine bilgilendirme ve eğitim programları düzenlenmiştir. Bu dönemde Kazakistan, Özbekistan, Moğolistan ve Zimbabve heyetlerine borç ve risk yönetimine ilişkin eğitim verilmiştir. Ayrıca, Dünya Bankası tarafından 35

düzenlenen Kamu Borç Portföyünün Risk-Maliyet Modellemesi konulu çalıştaya katılım sağlanarak borçlanma stratejilerinin modellenmesine ilişkin uygulamalar diğer ülke katılımcılarıyla paylaşılmıştır. İlave olarak, kamu borç yönetimi konusunda Dünya Bankası, IMF, OECD gibi uluslarararası kuruluşlar ile Financial Times tarafından düzenlenen konferans, forum ve organizasyonlarda, çeşitli sunumlarla ülkemiz deneyimi aktarılarak katılımcılar bilgilendirilmiştir. Son olarak, Dünyanın borç yönetimi konusundaki en önemli platformlarından birisi olan ve OECD bünyesinde 30 üye ülke ve 3 gözlemcinin katılımıyla 1979 yılından bu yana faaliyet gösteren "Borç Yönetimi Çalışma Grubu"nun Paris'te düzenlediği 2008 yılı olağan toplantısına katılım sağlanmıştır. Söz konusu toplantıda, "Borç Yönetimi Çalışma Grubu Yönlendirme Komitesi" üyeliğine Hazine Müsteşarlığı temsilcisi seçilmiştir. 36

B) Kamu İktisadi Teşebbüsleri Genel Müdürlüğü Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) Genel Müdürlüğünce, 2008 yılında, özelleştirme kapsam ve programındaki kuruluşlar dahil bütün KİT sisteminin daha etkili ve verimli çalışmasını sağlamaya yönelik çalışmalar gerçekleştirilmiş olup bazı önemli faaliyetler aşağıda özetlenmiştir. a. Kamu İktisadi Teşebbüsleri Yönetişim Eylem Planı Ülkemizdeki kamu sermayeli şirketlerin kurumsal yönetişim ilkeleri doğrultusunda faaliyet gösterebilmelerine, hesap verebilirliğin ve şeffaflığın artırılmasına yönelik kanun tasarısı taslağı hazırlanması çalışmalarında son aşamaya gelinmiş olup, hükümet programı ve eylem planında yer aldığı üzere 2009 yılı sonuna kadar uygulamanın başlaması beklenmektedir. b. KİT Sisteminin İzlenmesi ve Koordinasyonu Her yıl çıkarılması öngörülen kamu işletmeleri raporunun kapsamı genişletilmiş ve Kamu İktisadi Teşebbüsleri Genel Müdürlüğünce takip edilen kuruluşların dışındaki kamu işletmeleri hakkındaki bilgiler de rapora dahil edilmiştir. 2 Bu şekilde, yerel yönetim şirketlerinin, döner sermaye işletmelerinin, çeşitli fonlara ait şirketlerin hepsinin birer kamu işletmesi olduğu vurgulanmış, AB müktesebatına göre kamu teşebbüsü sayılan tüm şirketler hakkında bilgi verilmiş ve kamuoyunda kamu şirketlerine yönelik farkındalık yaratılmasına katkıda bulunulmuştur. c. Görev Zararı ve Sermaye Ödemeleri KİT lere 2008 yılında bütçeden 2 milyar TL si sermaye, 1,2 milyar TL si görev zararı olmak üzere toplam 3,2 milyar TL tutarında kaynak aktarılmıştır. 3 (Tablo 12-14). Tablo 12: Kuruluşların Görev Zararı Alacakları ve Yapılan Ödemeler (2008-Bin TL) TTK TKİ TMO TİGEM TCDD DHMİ ÇAYKUR TŞFAŞ Toplam 2007 Yılından Devreden Görev Zararı -64.512 744.906 0 54.991 5.077 22.664 763.126 2008 Yılında Kesinleşen Görev Zararı 5.318 316.846 813.957 4.655 275.242 4.988 564 769 1.422.338 TOPLAM 5.318 252.334 1.558.863 4.655 330.232 10.066 564 23.433 2.185.464 2008 Yılında Mahsuben Ödenen 10.066 10.066 2008 Yılında Nakden Ödenen 5.318 332.000 560.000 4.655 309.000 564 22.000 1.233.536 2008 Yılında İrat Kaydedilen 2009 Yılına Devreden Görev Zararı 0-79.666 998.863 0 21.232 0 0 1.433 941.861 2 Söz konusu rapor www.hazine.gov.tr adresinde yayımlanmıştır. 3 Özelleştirme İdaresi portföyündeki KİTlere Özelleştirme Fonundan aktarılan kaynaklar hariçtir. 37

Tablo 13: Hazinenin Sermaye Yükümlülüğü (Hazine Portfoyü-Bin TL) 2007 Yılından Devreden Sermaye Yükümlülüğü (A) 2008 Yılında Gerçekleşen Nominal Sermaye Artışı (B) Toplam (A+B) 2008 Yılında Mahsuben Ödenen 2008 Yılında Nakden Ödenen Diğer 2009 Yılına Devreden Sermaye Yükümlülüğü BOTAŞ 0 0 0 0 0 0 0 ÇAYKUR 4.232 0 4.232 0 0 0 4.232 DHMİ 650.626 0 650.626 422.611 0 0 228.015 DMO 0 24.174 24.174 24.174 0 0 0 EBK 32.748 60.000 92.748 0 37.050 0 55.698 ETİ MADEN 10.937 0 10.937 0 0 0 10.937 EÜAŞ 42.479 0 42.479 42.479 0 0 0 KIYEM 279 0 279 278 0 0 0 MKEK 129.724 0 129.724 0 48.000 0 81.724 PTT 238.340 0 238.340 138.693 0 0 99.647 TCDD 4.466.599 0 4.466.599 0 1.338.684 324.386 2.803.529 TEİAŞ 3.580 0 3.580 0 0 0 3.580 TEMSAN 0 10.000 10.000 0 0 0 10.000 TETAŞ 106.046 0 106.046 23.513 0 6.197 76.336 TİGEM 100.594 100.000 200.594 0 101.343 0 99.251 TKİ 0 240.000 240.000 54.602 0 185.399 0 TMO 498.963 0 498.963 20.460 0 0 478.503 TPAO 550.000-50.839 499.161 425.811-86 -15.393 88.829 TTK 174.820 500.000 674.820 0 517.182 0 157.638 TOPLAM 7.009.966 883.335 7.893.301 1.152.621 2.042.173 500.588 4.197.919 Tablo 14: İşletmeci KİT lere Bütçeden Aktarılan Tutarlar (Milyon TL) 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Sermaye 828 1.012 1.398 877 949 890 1.917 1.611 2.042 Görev zararı 58 95 772 1.004 381 492 711 700 1.234 TOPLAM 886 1.107 2.170 1.881 1.329 1.382 2.628 2.311 3.276 "Yoksul Ailelere Bedelsiz Kömür Dağıtımı uygulamasına 2008 yılında da devam edilmiş ve bu kapsamda Türkiye Kömür İşletmelerine (TKİ) toplam 332 milyon TL, Türkiye Taşkömürü Kurumuna (TTK) ise toplam 5,3 milyon TL aktarılmıştır. Diğer taraftan; maaş, ücret ve sosyal güvenlik ödemeleri için de Türkiye Taşkömürü Kurumuna (TTK) 517 milyon TL tutarında sermaye transferi yapılmıştır. 38

Ekonomik olmayan hatların işletilmesi karşılığında T.C. Devlet Demiryollarına (TCDD) 2008 yılında 309 milyon TL görev zararı ödenmiştir. Ayrıca TCDD ye maaş, ücret ve sosyal güvenlik ödemeleri için 926 milyon TL, yatırım harcamaları için ise 413 milyon TL olmak üzere toplam 1,3 milyar TL tutarında sermaye transferi yapılmıştır. d. Sübvansiyonlu Kredi Uygulamaları T. Halk Bankası tarafından 2008 yılında, esnaf ve sanatkarlara cari faiz oranından %35 oranında indirim yapılarak sübvansiyonlu kredi kullandırılmıştır. Bu kapsamda, Bankaca 2008 yılında 155.185 esnaf ve sanatkara 2,6 milyar TL tutarında sübvansiyonlu kredi kullandırılmıştır. Yıl içinde anılan Bankaya, kredi faiz oranlarında yapılan indirim nedeniyle oluşan gelir kayıplarına mahsuben, bütçeden 204 milyon TL aktarılmıştır. 2007 yılında ise bu kapsamda kullandırılan 1,9 milyar TL ye karşılık 176 milyon TL bütçe aktarımı yapılmıştır (Tablo 15). Tablo 15: T. Halk Bankası Sübvansiyonlu Kredi Uygulaması (Milyon TL) 2007 2008 Artış (%) Yıl İçinde Kullandırılan Kredi (Milyon TL) 1.901 2.663 40 Yıl Sonu Kredi Bakiyesi (Milyon TL) 2.635 3.114 18 Yıl İçinde Kredi Kullanan Esnaf Sayısı 162.758 155.185-5 Hazinece Ödenen Gelir Kaybı (Milyon TL) 176 204 16 T.C. Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatifleri (TKK) tarafından yürütülen sübvansiyonlu tarımsal kredi uygulamasına 2008 yılında da devam edilmiş ve cari tarımsal kredi faiz oranından konularına göre %25-100 oranında indirim yapılmıştır. 2008 yılında T.C. Ziraat Bankasınca 4,7 milyar TL, Tarım Kredi Kooperatiflerince ise 1,7 milyar TL olmak üzere toplam 6,4 milyar TL sübvansiyonlu kredi kullandırılmıştır. 2008 yılında kredi kullanan üretici sayısı ise 962.234 olarak gerçekleşmiştir. Yıl içinde, kredi faiz oranlarında yapılan indirim nedeniyle oluşan gelir kayıplarına mahsuben Banka ve Tarım Kredi Kooperatiflerine 372 milyon TL ödenmiştir. Bu tutarın 105 milyon TL si 2007/12339 sayılı BKK kapsamında, 2007 yılı ilkbahar döneminde meydana gelen kuraklıktan zarar gören çiftçilerin kredi borçlarının 1 yıl süre ile ertelenmesi nedeniyle oluşmuş Banka ve TKK gelir kayıpları için ödenmiştir (Tablo 16). Tablo 16: Sübvansiyonlu Tarımsal Kredi Uygulaması (T.C. Ziraat Bankası ve TKK) (Milyon TL) T.C. Ziraat Bankası TKK TOPLAM 2007 2008 2007 2008 2007 2008 Artış (%) Yıl İçinde Kullandırılan Kredi (Milyon TL) 3.752 4.722 1.357 1.714 5.109 6.436 26 Yıl Sonu Kredi Bakiyesi (Milyon TL) 4.440 5.635 848 1.153 5.288 6.788 28 Yıl İçinde Kredi Kullanan Üretici Sayısı 304.142 352.784 605.943 609.450 910.085 962.234 6 Hazinece Ödenen Gelir Kaybı (Milyon TL) 169 272 54 100 223 372 67 39

e. İştirak Güncelleme Çalışmaları 08.05.2008 tarih ve 2008/31 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) Kararı ile 13.11.2008 tarihinde toplam 21.899 TL nominal değerli hisseler özelleştirme kapsam ve programına aktarılmıştır. 4 f. Tarım Sektörü Üreticinin fiyat hareketinden korunması, tarımsal ürünlerin ihracatı da dahil olmak üzere ihracatın geliştirilmesi ve ihracata yönelik yatırımların finansmanı amacıyla kullanılan Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu (DFİF) kapsamında, 2008 yılında 356,7 milyon TL lik ödeme yapılmıştır. Tarım Satış Kooperatifleri Birliklerinin Yeniden Yapılandırma Programları ile uyumlu olarak, ürün alımlarının finansmanı amacıyla döner fon niteliğindeki DFİF Gider Hesabı ndan 2008 yılında 15 milyon TL tutarında kredi kullandırılmıştır. Tarım Reformu Uygulama Projesi nin (TRUP) Hazine Müsteşarlığı bütçesi altında yer alan Tarım Satış Kooperatif ve Birliklerinin Yeniden Yapılandırılması ve Proje Yönetim Hizmetleri bileşenleri kapsamında 2008 yılında 8,1 milyon TL tutarında tahakkuk yapılmıştır. Proje kapsamındaki tüm uygulamaların 2008 yılı sonu, proje hesaplarının ise 2009 yılı Haziran ayı sonu itibarıyla kapatılmasına yönelik hazırlıklar gerçekleştirilmiş; Projenin Uygulama Tamamlama Raporu hazırlık süreci başlatılmıştır. g. Temettü Gelirleri ve Hazine Payları 2008 yılında 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamındaki KİT lerden ve Türk Telekomünikasyon A.Ş. den 1,9 milyar TL, kamu sermayeli bankalardan 1,6 milyar TL temettü geliri tahsil edilmiştir. Diğer taraftan, Türkiye İhracat Kredi Bankasından (EXIMBANK) politik risk karşılığı ve Tasfiye Halinde T. Emlak Bankasından tasfiye geri ödemeleri kapsamında toplam 227 milyon TL tutarında gelir bütçeye aktarılmıştır. Ayrıca, diğer işletmeci KİT lerden tahsil edilen Hazine payı 2007 yılında 230 milyon TL seviyesinde gerçekleşirken, 2008 yılında 279 milyon TL olmuştur. Hasılat payı mevzuatı ve sulh sözleşmeleri uyarınca GSM şirketlerinden toplam 1,7 milyar TL tahsilat yapılmıştır. (Tablo 17) 4 Aselsan Elektronik San. ve Tic. A.Ş., Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş., Hektaş Ticaret T.A.Ş., Koç Holding A.Ş., Petkim Petro Kimya Holding A.Ş., Ray Sigorta A.Ş., T. İş Bankası A.Ş. (kurucu hisseler hariç), T. Petrol Rafinerileri A.Ş., T. Sınai Kalkınma Bankası A.Ş., Ünye Çimento San. Tic. A.Ş. ve Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. hisseleri. 40

Tablo 17: Vergi Dışı Normal Gelirler (Milyon TL) GELİRLER 2007 2008 Değişim Milyon TL % a) KİT'lerden Elde Edilen Temettü Gelirleri 1.596,7 1.926,9 330,2 20,7 ETİMADEN 115,7 131,4 15,7 13,6 TELEKOM 989,7 1.035,1 45,4 4,6 DMO 30,0 45,0 15,0 50,0 DHMİ 343,9 336,4-7,5-2,2 KIYEM 10,0 15,0 5,0 50,0 TPAO 37,5 224,1 186,6 497,6 PTT 70,0 140,0 70,0 100,0 b) KİT'lerden Elde Edilen Hasılat Payları (1) 229,9 278,9 49,0 21,3 DMO 17,5 17,1-0,4-2,3 DHMİ 103,1 116,1 13,0 12,6 KIYEM 13,2 13,9 0,7 5,3 TPAO 96,1 131,8 35,7 37,1 c) Kamu Bankalarından Elde Edilen Temettü Gelirleri 2.614,6 1.660,2-954,4-36,5 T.C. ZİRAAT BANKASI 1.506,6 1.653,3 146,7 9,7 KALKINMA BANKASI 103,0 6,9-96,1-93,3 EXIMBANK 83,6 0,0-83,6-100,0 TCMB 921,3 0,0-921,3-99,8 d) Kamu Bankalarından Elde Edilen Diğer Gelirler 184,6 233,2 48,6 25,7 T.C. ZİRAAT BANKASI 0 5,6 5,6 - T. HALK BANKASI 0 0,4 0,4 - EXIMBANK (2) 60,5 50,9-9,5-15,8 T. EMLAKBANKASI (3) 124,1 176,2 52,1 41,0 e) GSM Şirketlerinden Elde Edilen Vergi Dışı Gelirler (4) 1.875,3 1.739,8-135,6-7,2 f) İştiraklerden Elde Edilen Gelirler 1,8 0,8-1,0-57,7 TOPLAM VERGİ DIŞI NORMAL GELİRLER 6.502,9 5.839,8-664,0-10,2 TELEKOM HİSSE SATIŞ GELİRİ 6.013,2 2.101,9-3.911,2-65,0 GENEL TOPLAM 12.516,1 7.941,7-4.574,4-36,6 AÇIKLAMALAR: (1) 5018 sayılı Kanun uyarınca KİT'lerden yapılan tahsilat (2) Politik Risk ödemesi (3) 4603 ve 2004 sayılı Kanunlar uyarınca yapılan tahsilatlar (4) GSM şirketlerinden alınan Hazine payları ve sulh sözleşmeleri uyarınca yapılan tahsilat h. Özelleştirmeye Yönelik Faaliyetler Hazine Müsteşarlığının Türk Telekomünikasyon A.Ş. de bulunan %15 oranındaki hissesinin halka arzı 2008 yılı Mayıs ayında yapılmış olup, 2.101.946 TL halka arz geliri elde edilmiştir. Fiyat istikrar faaliyetlerinden ve taksitli satışlardan geri dönen hisseler sonrasında, Türk Telekomünikasyon A.Ş. deki Hazine Müsteşarlığı hisse oranı %31,68 olarak gerçekleşmiştir. 41

i. Sosyal Güvenlik, Sağlık ve İstihdam Hazine Müsteşarlığı aşağıda yer alan çalışmalara önemli katkılar sağlamıştır: Sosyal güvenlik sisteminin uzun dönem mali sürdürülebilirliği, sistem içinde adalet ve eşitliğin sağlanması ve bütün vatandaşlarımızı kapsayan etkin bir sağlık sisteminin oluşturulmasını hedefleyen 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, 01.10.2008 tarihi, Sağlık Uygulama Tebliği ise 29.09.2008 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Genel Sağlık Sigortası İşlemleri Yönetmeliği 28.08.2008 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. İstihdam üzerindeki sosyal yükümlülüklerin azaltılması, işsizlik sigortası fonunun daha etkin kullanılması ve genç ve kadın istihdamının arttırılması amacıyla hazırlanan İstihdam Paketi 15.05.2008 tarih ve 5763 sayılı yasa ile yürürlüğe konmuştur. İlaç fiyatlarını değerlendirme komisyonu ve sağlık hizmetleri fiyatlandırma komisyonu çalışmaları ile küresel mali krizin etkilerinin azaltılmasına yönelik kanun çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Ücretlerin bankalar aracılığıyla ödenmesi, beş puanlık prim indirimi, fiili hizmet süresi zammı uygulaması, çalışma gücü ve meslekte kazanma gücü kaybı oranı tespit işlemleri gibi birçok hususa ilişkin ikincil mevzuat çalışması tamamlanmış olup, banka sandıklarının SGK ya devri gibi bazı konularda çalışmalar devam etmektedir. j. Enerji 2008 yılı, gerek enerji alanında faaliyet gösteren KİT lerin, gerekse enerji sektörünün genelinin yeniden yapılandırılmasına yönelik kapsamlı çalışmaların yapıldığı bir yıl olmuştur. Bu çerçevede, katkı sağlanan faaliyetler aşağıda özetlenmektedir: 2008 Yılı Programında yer alan 7.3 nolu tedbir çerçevesinde, enerji KİT lerinin alım/üretim maliyetlerindeki değişimleri satış fiyatlarına yansıtabilmelerini sağlayarak, bu şirketlerin mali açıdan sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulmasını teminen Maliyet Bazlı Fiyatlandırma Mekanizması 01.07.2008 tarihi itibariyle uygulanmaya başlanmıştır. Enerji KİT lerinin birbirlerine olan borçlarına/alacaklarına ilişkin sorunun çözümüne yönelik olarak, 2008 Yılı Programında bulunan 7.4 nolu tedbir kapsamında, ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla hazırlanan Bazı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Bir Kısım Borç ve Alacaklarının Düzenlenmesine Dair Kanun Tasarısı taslağı Başbakanlığa iletilmiştir. Petrol Kanunu ve Petrol Tüzüğünün ilgili hükümleri uyarınca, Petrol İşleri Genel Müdürlüğü yetkilileri ile birlikte petrol hakkı sahibi yabancı şirketlerin yurt dışından ithal ettikleri 42

sermaye, menkul kıymet ve nakit transferlerinin tespit ve tescilleri yapılmış, petrol hakkı sahibi yabancı şirketlerin sermaye ve kar transferi talepleri sonuçlandırılmış ve konuyla ilgili ihtilaf ve sorunlar çözüme kavuşturulmuştur. k. Ulaştırma, İmalat Sanayi ve Diğer Sektörler Türkiye Demir Çelik İşletmeleri A.Ş. nin, ÖYK nin 04.05.2005 tarih ve 2005/50 sayılı kararı doğrultusunda T.C. Özelleştirme İdaresi Başkanlığının 15.11.2007 tarih ve 1246 sayılı Başbakanlık onayı ile çıkarılacak devir bilançosu üzerinden, Sümer Holding A.Ş. ile birleştirilmesine karar verilmiş, birleşme hususu 24.01.2008 tarihinde tescil edildikten sonra Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi nin 29.01.2008 tarih ve 6987 sayılı nüshasında yayımlanmak suretiyle Şirketin tüzel kişiliğine son verilmiştir. ÖYK nin 08.10.2007 tarih ve 2007/58 sayılı kararı ile özelleştirme kapsam ve programına alınan Sümer Halıcılık ve El Sanatları Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin özelleştirme çalışmalarına devam edilmesi nedeniyle özelleştirilmesine ilişkin süre ÖYK nin 30.12.2008 tarih ve 2008/71 sayılı kararıyla 31.12.2009 tarihine kadar uzatılmıştır. l. Diğer Faaliyetler 2008 yılı içerisinde gerçekleştirilen diğer faaliyetler aşağıda özetlenmektedir: Şeffaflığın ve hesap verebilirliğin sağlanmasını teminen her yıl hazırlanması öngörülen Kamu İşletmeleri Raporunun kapsamı, bir önceki yıl çıkarılan 2006 Yılı Hazine Paysahipliği Raporu na göre genişletilmiş ve Hazine portföyünde bulunmayan kamu işletmelerini de kapsayacak şekilde 2007 Yılı Kamu İşletmeleri Raporu olarak hazırlanmıştır. Ayrıca, TÜİK Ulusal Veri Yayımlama Takvimi çerçevesinde Kamu İktisadi Teşebbüsleri Genel Müdürlüğü faaliyet alanı dahilindeki veriler ve raporlar düzenli olarak Hazine Müsteşarlığı internet sitesinde Türkçe ve İngilizce olarak yayımlanmıştır. Hazine portföyündeki kamu sermayeli şirketlerin faaliyet gösterdiği bankacılık, demiryolları, havacılık, posta, telekomünikasyon, elektrik, maden, doğal gaz, şeker, çay, et ve hububat sektörlerine yönelik olarak ülkemizdeki ve dünyadaki gelişmelerin özetlendiği ve çeşitli önerilerin yer aldığı sektörel raporlar hazırlanmıştır. KİT lerde ve bağlı ortaklıklarında yönetim veya denetim kurulu üyesi olarak görev yapan Hazine temsilcilerine yönelik hazırlanan el kitabı yenilenerek, KİT lerle ilgili çeşitli mevzuata ve ilgili kuruluşun faiz dışı fazla tutarlarına, performans hedeflerine ve Hazine Müsteşarlığınca verilen izinlere ilişkin bilgilere yer verilmiştir. 43

C) Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü a. Dış Borç Yönetimi i. Uluslararası Sermaye Piyasalarından Borçlanma Bütçe finansmanı amacıyla, 2008 yılında uluslararası sermaye piyasalarından 4 adet tahvil ihracı ile toplam 4 milyar ABD Doları tutarında kaynak sağlanmıştır. Toplam finansmanın tümü ABD Doları cinsinden olmuştur. 2008 yılı ihraçlarının ortalama vadesi 14,8 yıl, ortalama maliyeti ise %7 olarak gerçekleşmiştir. (Tablo 18) Tablo 18: Uluslararası Sermaye Piyasalarında Gerçekleştirilen Tahvil İhraçları (2008) Tutar (milyon Yatırımcıya Yatırımcıya İhraç Tarihi Vade Sonu Vade (Yıl) ABD Doları) Getirisi (%) Getirisi 15/01/2008* 1.000 03/04/2018 10 (+6 ay) 6,3 UST + 246 bp 05/03/2008 1.000 05/03/2038 30 7,5 UST + 290 bp 24/06/2008* 500 15/03/2015 10 (+5ay) 7,3 UST + 348 bp 11/09/2008 1.500 11/03/2019 10 (+6 ay) 7,0 UST + 334 bp GENEL TOPLAM (ABD Doları) (*) Artırım 4.000 ii. Yatırımcılarla İlişkiler Yurt içi ve yurt dışında düzenlenen yatırımcı toplantıları (Tablo 19), sürekli güncellenen internet sitesi, e-posta yoluyla düzenli olarak dağıtılan notlar ve cevaplanan sorular vasıtasıyla uluslararası yatırımcıların ülkemiz ekonomisi hakkında bilgilendirilmesi sağlanmıştır. Uluslararası Finans Enstitüsü (Institute of International Finance - IIF) tarafından periyodik olarak yayımlanan ve gelişmekte olan ülkeler sermaye piyasalarında ağırlığa sahip 38 ülkenin Yatırımcı İlişkileri Programları nın (IRP) incelendiği raporun 2008 yılı Nisan ayında yayımlanan sayısında, Yatırımcı İlişkileri Ofisimizin, belirlenen 20 kriterin 19'unu yerine getirdiği onaylanmış ve değerlendirme notumuzun 33'ten 37'ye yükseltildiği (maksimum 38 puan) açıklanmıştır. 5 Yapılan bu revizyonun ardından Türkiye Yatırımcı İlişkileri Ofisi, ilgili 38 ülke içerisinde Brezilya nın ardından ikinci sıraya yerleşmiştir. Tablo 19: Yatırımcı Toplantıları (2008) Tarih Bölge Şehir 22-25 Ocak ABD New York, Boston, Los Angeles 3-9 Mart Avrupa İsviçre, İngiltere, Almanya, Hollanda 24-28 Mart Asya Singapur, Hong Kong 7-10 Temmuz Avrupa İngiltere, İsveç, Avusturya, Almanya, İsviçre 5 Söz konusu raporun 2006 yılında yayımlanan sayısında, yerine getirilen kriter sayısı 17 olarak tespit edilmiştir. 44

2008 yılı Aralık ayında, kredi derecelendirme kuruluşlarının uyguladıkları ülke ve bankacılık kredi notu metodolojileri hakkında ilgili kamu kuruluşları temsilcilerinin bilgilendirilmesi amacıyla bir çalıştay düzenlenmiştir. Ayrıca, ülkemiz kredi notu ve görünümünün diğer gelişmekte olan ülkeler ile karşılaştırmalı analizine yönelik bir çalışma başlatılmıştır. 2008 yılı sonu itibarıyla ülkemiz kredi notları, 2007 yılı sonundaki seviyelerini korumuş, ancak Standard & Poor s durağan olan görünümü negatife çevirmiştir. Ayrıca, 5 Ekim 2008 tarihinde, İslam Ülkeleri Uluslararası Derecelendirme Ajansı (Islamic International Rating Agency - IIRA) tarafından ülkemize ilk defa kredi notu (BB+ durağan görünüm) verilmiştir. Tablo 20: Kredi Notlarının Gelişimi (2003-2008) Standard & Poor's Moody s Fitch JCR IIRA 2003 Sonu B+ (durağan) B1 (durağan) B (pozitif) B+ (durağan) - 09/02/2004 B+ (durağan) 08/03/2004 B+ (pozitif) 12/03/2004 B+ (pozitif) 17/08/2004 BB- (durağan) 25/08/2004 B+ (pozitif) 13/01/2005 BB- (durağan) 11/02/2005 B1 (pozitif) 10/03/2005 BB- (pozitif) 06/12/2005 BB- (pozitif) 14/12/2005 Ba3 (durağan) 23/01/2006 BB- (pozitif) 27/06/2006 BB- (durağan) 10/05/2007 BB- (durağan) 28/12/2007 BB- (durağan) 03/04/2008 BB- (negatif) 31/07/2008 BB- (durağan) 05/10/2008 BB+ (durağan) 13/11/2008 BB- (negatif) Mevcut Durum BB- (negatif) Ba3 (durağan) BB- (durağan) BB- (durağan) BB+ (durağan) iii. Uluslararası Kuruluşlardan Program Finansmanı Uluslararası kuruluşlardan program finansmanı amacıyla 2008 yılında toplam 4,4 milyar ABD Doları finansman sağlanmıştır. Uluslararası Para Fonu (IMF) ile yürütülmüş bulunan 19. Stand-By Düzenlemesinin son gözden geçirmesi 2008 yılı Mayıs ayında tamamlanmıştır. Bu kapsamda, IMF den 2008 yılında 2.248 milyon SDR (2008 sonu ABD Doları/SDR kuruyla yaklaşık 3.463 milyon ABD Doları) tutarında kredi kullanılmıştır. 45

2008 yılında Dünya Bankasından yaklaşık 400 milyon ABD Doları tutarında İkinci Program Amaçlı Kamu Sektörü Kalkınma Politikası Kredisi (PPDPL II) ve yaklaşık 500 milyon ABD Doları tutarında İkinci Rekabet ve İstihdam Amaçlı Kalkınma Politikası Kredisi (CEDPL II) olmak üzere toplam 900 milyon ABD Doları tutarında program kredisi sağlanmasına ilişkin iki adet kredi anlaşması imzalanmıştır. PPDPL II ile sağlanan kaynağın tamamı 2008 yılı Temmuz ayında Hazine hesaplarına girmiştir. iv. Proje Finansmanı 2008 Yılında Taahhüt Bazında Sağlanan Proje Kredileri 2008 yılı sonu itibarıyla 28 adet projenin finansmanı amacıyla, 4.136 milyon ABD Doları tutarında 35 adet kredi anlaşması imzalanmıştır. İmzalanan kredi anlaşmaları, özellikle reel sektör, enerji ve ulaştırma projelerinin finansmanına yöneliktir. Sektörlere göre 2008 yılı içerisinde imzalanan projelere ilişkin toplu bilgiler Tablo 21 de sunulmaktadır. Tablo 21: Proje Finansmanı için Anlaşması İmzalanan Sektörlere Göre Orta ve Uzun Vadeli Kamu Kredileri (2008-Taahhüt Bazında) Proje Adı Kredi Anlaşma Sayısı Tutar (ABD Doları) Yüzde Dağılım Reel Sektör 953.727.970 23,1 1 İhracat Finansmanı Aracılık Projesi (EFIL IV) 4 599.338.440 2 KOBİ erin Finansmana Erişimi Projesi Ek Finansmanı 2 207.099.530 3 Eximbank İhracatın Finansmanı Kredisi 1 147.290.000 Enerji 1.035.074.980 25,0 4 Enerji ve Çevre Kredisi 1 309.140.000 5 Elektrik Dağıtımının Rehabilitasyonu Projesi 1 296.942.500 6 Ermenek Barajı ve HES Projesi Ek Finansmanı 2 158.502.785 7 TEDAŞ Şehir Şebekeleri Projesi II. Kısım 1 147.350.000 8 Yenilenebilir Enerjinin Desteklenmesi, Enerji Verimliliği ve Sera Gazı Emisyonunun Azaltılması Projesi 1 41.000.000 9 Küçük Çaplı Hidroelektrik ve Rüzgar Santrallerinin Desteklenmesi 1 34.000.000 10 Proton Hızlandırıcı Projesi 1 18.683.053 11 Torul Barajı ve HES Projesi 1 13.600.000 12 Kılavuzlu Barajı ve HES Projesi Ek Finansmanı 1 12.293.435 13 Manyas Barajı ve HES Projesi Ek Finansmanı 1 3.563.207 Ulaştırma 918.591.396 22,2 14 Boğaz Tüp Geçişi Projesi - II. Kısım (Marmaray) 1 337.044.400 15 Bursa Hafif Raylı Sistem II. Aşama Projesi 1 154.570.000 16 Kemerhisar Pozantı Otoyolu Projesi Çiftehan-Pozantı Kesimi 1 93.000.000 17 Doğu Karadeniz Sahil Yolu Projesi (Ünye-Piraziz (İkmal), Samsun-Ünye (İkmal), Bolaman Perşembe ve Araklı- İyidere Kesimleri) 1 73.000.000 46

18 Gaziantep-Şanlıurfa Otoyolu Projesi (Gaziantep Çevreyolu, Birecik-Suruç, Suruç-Şanlıurfa Kesimleri) 1 68.000.000 19 Antalya Hafif Raylı Sistem Projesi 1 61.033.377 20 Samsun Hafif Raylı Sistem Projesi 1 38.034.000 21 İzmir-Aydın Otoyolu (İzmir Çevreyolu Dahil) Projesi 1 30.000.000 22 Antalya Hafif Raylı Toplu Taşım Projesi I. Aşama Ek Finansmanı 1 24.466.300 23 Ankara İstanbul Hızlı Tren Projesi I. Kısmı (Ek Finansmanı) 2 22.443.319 24 Bursa Çevreyolu Projesi Karacabey Kesimi 1 17.000.000 Savunma 520.502.410 12,6 25 4 Adet Arama Kurtarma Gemisi 2 520.502.410 Afet Yönetimi 462.720.000 11,2 26 İstanbul Sismik Riskin Azaltılması Projesi 1 462.720.000 Alt yapı 35.197.040 0,9 27 Kırıkkale Kanalizasyon Projesi 1 35.197.040 Diğer 210.532.500 5,1 28 Tapu ve Kadastro Modernizasyon Projesi 1 210.532.500 GENEL TOPLAM 35 4.136.346.296 100 2008 yılında proje finansmanı için sağlanan kredilerin %70,9 u uluslararası kuruluşlardan sağlanan kredilerdir. (Tablo 22 ve Tablo 23) Tablo 22: Proje Kredilerinin Kreditörlere Göre Dağılımı (Taahhüt Bazında) Kreditörler Tutar (Milyon ABD Doları) Yüzde Dağılım (%) 2005 2006 2007 2008 2005 2006 2007 2008 Hükümet Kredileri 999 255 0,0 182 24,4 5,3 0,0 4,4 İhracat Kredileri 303 321 1.439 193 7,4 6,7 25,0 4,7 Ticari Krediler 567 1.634 2.650 826 13,8 34,2 47,0 20,0 Uluslararası Kuruluş Kredileri 2.228 2.571 1.556 2.935 54,4 53,8 28,0 70,9 TOPLAM 4.097 4.781 5.645 4.136 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 23: Proje Kredilerinin Kullanıcı Kuruluşlara Göre Dağılımı (Taahhüt Bazında) Tutar (Milyon ABD Doları) Yüzde Dağılım (%) Kuruluşlar 2005 2006 2007 2008 2005 2006 2007 2008 Genel ve Özel Bütçeli İdareler 3.046 2.097 3.394 1.537 74,3 43,9 60,1 37,2 KİT ler 162 1.602 1.348 467 3,9 33,5 23,9 11,3 Yerel Yönetimler 169 572 227 776 4,1 12,0 4 18,8 Bankalar 615 255 676 1.337 15,0 5,3 12 32,3 Özerk Bütçeli Kuruluşlar 106 255 0 19 2,6 5,3 0,0 0,5 Diğer 0 0 0 0 0,0 0,0 0,0 0,0 TOPLAM 4.097 4.781 5.645 4.136 100,0 100,0 100,0 100,0 47

2008 Yılında Proje Kredilerinden Kullanımlar 2008 yılında proje finansmanı amacıyla, 4.563 milyon ABD Doları tutarında dış kredi kullanımı yapılmıştır. Bu tutarın, 1.569 milyon ABD Doları ulaştırma sektörü, 1.260 milyon ABD Doları enerji sektörü ve 1.057 milyon ABD Doları savunma sektörü projelerinde kullanılmıştır. (Tablo 24) Tablo 24: Dış Proje Kredi Kullanımlarının Sektörlere Göre Dağılımı (2008) Sektör Tutar (Milyon ABD Doları) Yüzde Dağılım (%) Ulaştırma Sektörü 1.569 34,4 Enerji 1.260 27,6 Savunma 1.057 23,2 KOBİ 317 6,9 Diğer 360 7,9 TOPLAM 4.563 100,0 2008 yılında yapılan kredi kullanımlarının 1.931 milyon ABD Doları ticari bankalardan, 2.149 milyon ABD Doları uluslararası finansal kuruluşlardan ve 483 milyon ABD Doları hükümet kuruluşlarından yapılmıştır. (Tablo 25) Tablo 25: Dış Kredi Kullanımlarının Kreditörlere Göre Dağılımı (2008) Kreditör Tutar (Milyon ABD Doları) Yüzde Dağılım (%) Hükümet Kuruluşları 483 10,6 Ticari Bankalar 1.931 42,3 Uluslararası Kuruluşlar 2.149 47,1 TOPLAM 4.563 100,0 Uluslararası kuruluşlardan sağlanan proje kredilerinden yapılan kullanımlar içerisinde ilk sırayı 1.234 milyon ABD Doları ile Avrupa Yatırım Bankası, ikinci sırayı ise 768 milyon ABD Doları ile Dünya Bankası kredileri oluşturmaktadır. b. Uluslararası Ekonomik İlişkiler i. Uluslararası Para Fonu (IMF) IMF ile yapılan 19. Stand-By Düzenlemesi 2005 yılı Mayıs ayında yürürlüğe girmiş ve 2008 yılı Mayıs ayında tamamlanmıştır. Bu kapsamda, 2008 yılında IMF den 2.248 milyon SDR tutarında kredi kullanılırken, IMF ye faiz dahil 1.502 milyon SDR ödeme yapılmıştır. 1999-2008 döneminde ise toplam 30.677 milyon SDR kredi kullanılırken, 29.532 milyon SDR ödeme yapılmıştır (Tablo 26). 48

Tablo 26: IMF den Sağlanan Krediler ve Borç Servisi (1999-2008) Tutar (Milyon SDR) 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Milyon SDR Toplam I. Kullanım * 583 2.622 8.895 9.929 1.191 794 1.666 1.999 749 2.248 30.677 47.250 II. Borç Servisi 219 105 1.207 5.544 1.863 3.805 5.910 5.635 3.741 1.502 29.532 45.487 Ana para 210 66 868 4.916 1.224 3.158 5.267 5.092 3.373 1.244 25.418 39.151 Faiz 8 40 339 628 639 647 644 543 368 258 4.114 6.336 III. Net Kullanım (I-II) 365 2.517 7.688 4.385-672 -3.011-4.245-3.637-2.992 746 1.145 1.764 Faiz Hariç Net 373 2.556 8.028 5.013-33 -2.364-3.601-3.094-2.624 1.004 5.259 8.100 Kullanım Not: 31 Aralık 2008 itibarıyla ABD Doları/SDR kuru 1,54027 dir (Kaynak: www.imf.org). (*) Hazine Müsteşarlığı ve TCMB toplamını içermektedir. Milyon ABD IMF bünyesinde 2006 yılı sonunda başlayan Kota ve Temsil Reformu çalışmalarının ilk ayağı 2008 yılı içerisinde tamamlanmıştır. Anılan reform çalışmaları kapsamında, 2008 yılı içerisinde ülkemizin Fon içerisindeki kotasının %0,55 düzeyinden %0,61 düzeyine yükseltilmesi hususu karara bağlanmıştır. Söz konusu değişikliğin yürürlüğe girebilmesi için üye ülkelerin iç hukuki süreçlerini tamamlamaları gerekmektedir. Bu kapsamda ülkemizdeki iç hukuki sürecin tamamlanması yönündeki çalışmalar devam etmektedir. ii. Dünya Bankası Dünya Bankasından bütçe desteği amacıyla program kredileri ile kamu kuruluşlarının yatırım ve kurumsal gelişme ihtiyaçları ve yatırım bankaları aracılığı ile özel sektör için proje kredileri temin edilmiştir. 2008 yılında Dünya Bankasından toplam 900 milyon ABD Doları tutarında program kredisi sağlanmasına ilişkin iki adet kredi anlaşması imzalanmıştır. Diğer taraftan, yürürlükte olan ve kullanımı devam eden proje kredileri ve karma kredilerin (hem proje, hem program kredisi niteliği taşıyan) toplam tutarı 4.847 milyon ABD Dolarıdır. 2008 yılında Dünya Bankasından kamu projeleri ve program kredileri kapsamında yapılan kullanımların tutarı yaklaşık 1 milyar ABD Doları, özel sektör tarafından yürütülen projeler kapsamında yapılan kullanımların tutarı ise 170 milyon ABD Dolarıdır. Diğer taraftan, Dünya Bankasına 2008 yılında yapılan geri ödemelerin tutarı ise 633,5 milyon ABD Dolarıdır. (Tablo 27) 49

Tablo 27: Dünya Bankası Proje Kredileri (31 Aralık 2008 itibarıyla- Milyon ABD Doları) Proje Adı Yürürlük Tarihi Son Kul. Tarihi Kredi Miktarı Toplam Kullanım İptal Edilen Bakiye Tarım Reformu Uygulama Projesi Tem.01 Ara.08 600,0 517,2 39,9 42,9 Yenilenebilir Enerji Projesi Tem.04 Haz.10 202,0 183,1 1,0 18,0 Sağlıkta Dönüşüm Projesi Ağu.04 Haz.09 60,6 38,2 0,3 22,1 Anadolu Su Havzaları Projesi Ara.04 Haz.12 20,0 11,4 4,3 4,8 Güneydoğu Avrupa Enerji Topluluğu (ECSEE APL II) Projesi Ağu.05 Ara.10 66,0 31,6 0,0 34,4 İhracat Finansmanı Aracılık Kredisi III Ara.05 Haz.10 305,0 303,3 0,0 1,7 Özelleştirme Sosyal Destek II Projesi Oca.06 Haz.09 465,4 304,4 0,0 161 İst.Sis.Risk.Az.&Ac.Dur.Haz.(ISMEP) Projesi Şub.06 Eyl.10 400,0 154,7 0,0 245,3 Doğal Gaz Sektörünü Geliştirme Projesi Mar.06 Ara.12 325,0 3,3 0,0 321,7 Ortaöğretim Projesi (SEP) May.06 May.10 104,0 9,2 0,0 94,8 Belediye Hizmetleri Projesi May.06 Haz.10 275,0 50,3 0,0 224,7 Güneydoğu Avrupa Enerji Topluluğu (ECSEE APL III) Projesi May.06 Haz.11 150,0 77,6 0,0 72,4 Devlet Demiryolları Yeniden Yapılandırma Projesi Haz.06 Eyl.09 184,7 27,0 0,0 157,7 Kuş Gribi ile Mücadele ve Hazırlık Projesi Eyl.06 Kas.10 34,4 8,8 0,0 25,6 Elektrik Üretiminin Rehabilitasyonu ve Yeniden Yapılandırılması Projesi Kas.06 Ara.11 336,0 0,8 0,0 335,2 KOBİ Finansmanı Projesi Haz. 07 Nis.12 246,9 193,8 0,0 53,1 Dağıtım Sisteminin Rehabilitasyonu Projesi Mar.08 Ara.12 269,4 0,0 0,0 0,0 Tapu ve Kadastro Modernizasyonu Projesi Agu.08 Eyl.13 203,0 0,0 0,0 0,0 İhracat Finansmanı Aracılık Kredisi IV Haz.08 Haz.13 600,0 96,3 0,0 503,7 TOPLAM 4.847,4 2.011,2 45,5 2.790,7 Dünya Bankası Grubu Kuruluşları ile İlişkiler Ülke İşbirliği Stratejisi (Country Partnership Strategy-CPS): Dünya Bankasının ülkemize Temmuz 2007 - Haziran 2011 döneminde sağlayacağı mali ve teknik desteğin çerçevesini Ülke İşbirliği Stratejisi Programı oluşturmaktadır. Ülke İşbirliği Stratejisi Programı kapsamında, Temmuz 2007 - Haziran 2011 dönemini kapsayan dört yıllık dönemde, Dünya Bankasından 6,2 milyar ABD Doları tutarında finansman sağlanması öngörülmektedir. Söz konusu finansman paketinin %50 sini program kredileri, %50 sini proje kredileri oluşturmaktadır. Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası (IBRD): IBRD deki sermaye payımızı korumak amacıyla, IBRD ye 2008 yılında 5,65 milyon TL tutarında ödeme yapılmıştır. Uluslararası Finansman Kurumu (IFC): Temmuz 2007 ile Haziran 2008 arasındaki dönemde Türk firmaları tarafından toplam 733 milyon ABD Doları kredi temin edilmiştir. Uluslararası Kalkınma Birliği (IDA): Kişi başına milli geliri 1.095 ABD Dolarının altında olan ülkelere uzun vadeli, uygun koşullu kredi vererek bu ülkelerin yoksullukla mücadelelerini ve 50

kalkınmalarını destekleyen IDA ya 2008 yılında, ülkemizce 2,6 milyon SDR sermaye payı ödemesinde bulunulmuştur. Küresel Çevre Fonu (GEF): Küresel çevrenin korunması amacıyla gelişmekte olan ülkelere uygun koşullu kaynak sağlayan Küresel Çevre Fonu na, 2008 yılında, ülkemizce 1 milyon SDR katkı payı ödemesinde bulunulmuştur. iii. Avrupa Birliği ile İlişkiler AB ile yürütülmekte olan tam üyeliğe yönelik tarama çalışmaları 2005 yılı Ekim ayında başlamış olup, 2006 yılı Ekim ayında tamamlanmıştır. 33 fasılda yürütülen tarama çalışmalarına, Hazine Müsteşarlığı 25 fasılda katılım sağlamış, Sermayenin Serbest Dolaşımı, Mali Hizmetler ve Ekonomik ve Parasal Politika fasıllarında kurumlar arası koordinasyon görevini üstlenmiştir. Sermayenin Serbest Dolaşımı faslı ile ilgili olarak AB tarafından getirilen 2 adet açılış kriterini karşılama çalışmaları 2008 yılında tamamlanmış, bu çerçevede hazırlanan Strateji ve Eylem Planı ile ülkemizin Müzakere Pozisyon Belgesi Avrupa Komisyonu na iletilmiştir. 2008 yılı Aralık ayında düzenlenen Hükümetlerarası Konferans neticesinde de bahse konu fasıl müzakerelere açılmış olup, kapanış kriterleri getirilmiştir. iv. Avrupa Kredi Kuruluşları 2008 yılında Avrupa Yatırım Bankası (AYB) ile imzalanan 6 adet kredi anlaşması ile kamu projelerinin finansmanı amacıyla 819 milyon Avro tutarında finansman sağlanmıştır. AYB den sağlanan finansmanın içerisinde, 300 milyon Avro tutarındaki İstanbul Sismik Riskin Azaltılması Projesi (İSMEP) ve ilk kez çevre ve enerji yatırımlarının finansmanında reel sektöre kullandırılmak üzere temin edilen 200 milyon Avro tutarındaki Çevre ve Enerji Kredisi yer almaktadır. 2008 yılında AYB nin ülkemizde, Ankara ve İstanbul da olmak üzere iki ayrı ofis açmasına ilişkin işlemler tamamlanmıştır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yürütülmekte olan İstanbul Kentsel Ulaşım Projesi kapsamında AYB'den 2008 yılı Nisan ayında 700 milyon Avro tutarında kredi sağlanmıştır. Söz konusu kredi Hazine garantisiz belediye borçlanması olup, AYB nin ilk defa AB dışında Hazine garantisi aramaksızın kullandırdığı finansman imkanıdır. 2008 yılı içerisinde AYB tarafından özel sektöre açılan kredi tutarı ise 1.190 milyon Avro dur. 9. Kalkınma Planı öncelikleri çerçevesinde 2008-2011 döneminde Avrupa Konseyi Kalkınma Bankası (AKKB) kaynakları ile finanse edilecek proje ve sektörleri içeren Çerçeve Faaliyet Programı üzerinde mutabakata varılmıştır. Söz konusu Program kapsamında 2008-2011 döneminde AKKB tarafından ülkemize 1,5 milyar Avro tutarında finansman sağlanması öngörülmektedir. Ayrıca, 2008 51

yılı içerisinde AKKB den Boğaz Tüp Geçiş Projesi nin (Marmaray) finansmanı için 217 milyon Avro tutarında kredi sağlanmıştır. Tablo 28: Avrupa Kredi Kuruluşlarından Sağlanan ve Kullanımı Devam Eden Krediler (Milyon Avro)* (2000-2008) No. Proje Adı Anlaşma Tarihi Kredi Tutarı Avrupa Yatırım Bankası (AYB) 1 Mersin Atıksu ve Kanalizasyon Projesi 11/10/2001 60 2 Eskişehir Kentsel Gelişim 14/12/2001 110 3 Belediye Su ve Kanalizasyon Alt yapısı-muwit 04/07/2002 40 4 Çerçeve Eğitim Projesi 11/10/2002 50 5 KGM - Şehirlerarası Yol Projesi I 26/11/2002 225 6 Marmara Depremi Acil Yardım ve Yeniden Yapılandırma-Terra 1 02/04/2003 150 7 Boğaz Tüp Geçiş (Marmaray) II. Bölüm 20/09/2004 200 8 TSKB Apex Kredisi 30/11/2004 150 9 Samsun Atıksu Projesi 21/03/2005 30 10 Boğaz Tüp Geçiş (Marmaray) II. Bölüm 09/12/2005 450 11 Boğaz Tüp Geçiş (Marmaray) III. Kısım 13/03/2006 400 12 Samsun Hafif Raylı Toplu Taşıma Projesi 10/05/2006 65 13 Çerçeve Eğitim Projesi B 21/07/2006 50 14 TEDAŞ Şehir Şebekeleri Projesi 10/08/2006 100 15 Ankara-İstanbul Hızlı Tren Projesi (I. Kısım Ek Finansman) 11/05/2007 58 16 KOBİ Geliştirme Global Kredisi 19/07/2007 300 17 Antalya Hafif Raylı Sistem Projesi 18/07/2007 40 18 İzmir Banliyö Sisteminin Geliştirilmesi 14/03/2007 130 19 Ankara-İstanbul Hızlı Tren II. Kısım/A 30/07/2007 73 20 Ankara-İstanbul Hızlı Tren II. Kısım/B 14/12/2007 306 21 İstanbul Sismik Riskin Azaltılması Projesi 12/03/2008 300 22 Enerji ve Çevre Projesi 08/05/2008 200 23 Bursa Hafif Raylı Sistem Projesi-II 08/05/2008 100 24 TEDAŞ Şehir Şebekeleri Projesi II. Kısım 28/08/2008 100 25 Eximbank İhracatın Finansmanı Kredisi 24/09/2008 100 Antalya Hafif Raylı Toplu Taşım Projesi 26 I. Aşama Ek Finansman 10/11/2008 19 AYB TOPLAM 3.806 Avrupa Konseyi Kalkınma Bankası (AKKB) 27 DSİ 8. Sulama Projesi 03/10/2002 161 28 Akçay-Bozdoğan Sulama Projesi 22/04/2003 34 29 Gönen Sulama Projesi 24/10/2003 34 30 KOBİ Kredisi 28/07/2006 200 31 Boğaz Tüp Geçiş Projesi (II. Bölüm) 24/06/2008 217 AKKB TOPLAM 646 GENEL TOPLAM 4.452 (*) Anlaşma para birimi ABD Doları olan kredilerin, Avro cinsinden karşılıkları imza tarihlerindeki parite kullanılarak hesaplanmıştır. 52

v. Diğer Uluslararası Kredi Kuruluşları ile İlişkiler Kalkınma Bankaları Karadeniz Ticaret ve Kalkınma Bankasının (KTKB) kayıtlı sermayesinin 2007 yılı içerisinde artırılması kararı alınmış, söz konusu süreç Ekim 2008 tarihinde gerçekleştirilen Guvernörler Kurulu Toplantısı ile sonuçlandırılmıştır. İlgili Guvernörler Kurulu Kararı kapsamında, ülkemizin sermaye artışına katkısı 49,5 milyon SDR si ödenmiş olmak üzere toplam 165 milyon SDR düzeyinde olacaktır. KTKB tarafından 2008 yılında ülkemizde sürdürülmekte olan altyapı projelerine finansman sağlamak üzere yaklaşık 70 milyon ABD Doları tutarında kredi sağlanması için anlaşmaya varılmıştır. Ülkemizin, İran ve Pakistan ile birlikte kurucu üyesi olduğu ve merkezi İstanbul da bulunan Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Ticaret ve Kalkınma Bankasının operasyonel hale gelmesi için yapılan çalışmalar tamamlanmış, Banka 2008 yılı Mayıs ayında İstanbul da yapılan bir açılış töreni ile faaliyetlerine başlamıştır. 2008 yılında 6 Direktörler Kurulu ve 1 Guvernörler Kurulu toplantısı yapılmıştır. Bu toplantılarda, 5 yıllık Banka İş Planı ve her bir ülke için 3 yıllık Ülke İşbirliği Stratejileri kabul edilmiş ve önemli politika dokümanları onaylanmıştır. Üye üç ülkeden profesyonel personel alımına devam edilmiştir. Bankanın faaliyete başlaması ile birlikte 50 milyon ABD Doları tutarındaki ilk kredisinin Pakistan a verilmesi Direktörler Kurulunda kabul edilmiştir. Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Reasürans Şirketinin kuruluş çalışmaları da sürdürülmüştür. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), 1991 yılında Orta ve Doğu Avrupa, Orta Asya ve Kafkasya daki ülkelerin serbest piyasa ekonomisine geçiş sürecine katkıda bulunmak amacıyla kurulmuştur. Son yıllarda Bankanın bazı üyelerinin AB ye üye olması faaliyet alanlarında daralmaya yol açmıştır. Bu kapsamda Türkiye, EBRD de kredi kullanıcı ülke statüsüne geçebilmek amacıyla 2008 yılı Nisan ayında başvuruda bulunmuş, kredi kullanıcı ülke statüsüne geçiş süreci 2008 yılı Kasım ayı itibarıyla tamamlanmıştır. Bankanın ülkemizde öncelikli finansman sağlayacağı alanlar; KOBİ ler, özellikle az gelişmiş bölgelerdeki altyapı projeleri, yenilenebilir enerji ve enerji verimliliğine ilişkin projeler ile özelleştirmeler olarak öngörülmektedir. Bu çerçevede, EBRD nin ülkemizdeki faaliyetlerini yönetmek, özel ve kamu sektörü kuruluşlarımızın Bankayı daha iyi tanımaları ve bu kuruluşlarımızın Bankanın sunduğu fırsatlardan daha iyi faydalanmalarını sağlamak amacıyla Bankanın ilk olarak İstanbul da ve daha sonra da başka şehirlerde ofis açması planlanmıştır. Söz konusu ofislerin kurulması ve Bankanın faaliyet gösterebilmesiyle ilgili olarak Ülkemiz ile Banka arasında bir Ev Sahibi Ülke Anlaşması imzalanacaktır. 53

Afrika kıtasının kalkınmasına destek olmak amacıyla kurulmuş olan Afrika Kalkınma Bankası ve Fonuna üyelik çalışmaları 2008 yılında da sürdürülmüştür. Ülkemizin Afrika Kalkınma Bankası ve Afrika Kalkınma Fonuna üyeliği, 2008 yılı Mayıs ayında Mozambik te düzenlenen Afrika Kalkınma Bankası Guvernörler Kurulu 43. Yıllık Toplantısı nda onaylanmıştır. Üyelik işlemlerinin 2009 yılı içerisinde tamamlanması planlanmaktadır. Asya Kalkınma Bankası, Orta ve Batı Asya ülkelerinin taleplerini daha iyi karşılayabilmek, hizmet sunumunu geliştirmek ve artan kalkınma fırsatlarına yanıt verebilmek amacıyla, ülkemizde bölge ülkelerindeki ofisleri koordine edecek, faaliyetleri yönetecek ve bölgede özel sektör faaliyetleri için bir üs oluşturacak Bölgesel Ofis in (Regional Hub) açılmasına 2008 yılında karar vermiştir. Söz konusu ofisin 2009 yılı içerisinde açılabilmesini teminen çalışmalar sürdürülmektedir. İslam Kalkınma Bankasının (İKB) tarihinde ilk kez olmak üzere başkan yardımcılığına bir Türk vatandaşının atanması 2008 yılı Aralık ayında İcra Direktörleri Kurulu Toplantısı nda uygun bulunmuştur. İKB nin yan kuruluşu ITFC (International Islamic Trade Finance Corporation) tarafından 2008 yılı içerisinde ticaretin finansmanı için özel sektöre 100 milyon ABD Doları tutarında finansman sağlanmıştır. Diğer bir yan kuruluş olan ICD (Islamic Corporation for the Development of the Private Sector) ile ITFC nin kurucu anlaşmalarının TBMM tarafından onaylanmasına ilişkin çalışmalar sürmektedir. Diğer taraftan, İslam Kalkınma Bankası (İKB) ile 2008 yılı Ağustos ayında imzalanan Mutabakat Zaptı ile 2009-2011 dönemini kapsayan bir finansman programı oluşturulmuştur. Bu çerçevede, önümüzdeki 3 yıl için muhtelif sulama, demiryolu ve karayolu projelerine 880 milyon ABD Doları sağlanması öngörülmektedir. Ayrıca, Bankanın 2008 yılı Aralık ayında yapılan İcra Direktörleri Kurulu Toplantısı nda, TCDD Genel Müdürlüğünün 125.000 Ton Ray Alımı Projesi ne 153,6 milyon ABD Doları tutarında finansman sağlanması karara bağlanmıştır. Çok Uluslu Platformlar 2008 yılında ülkemizin de üyesi olduğu Yirmiler Grubu (G-20) toplantılarına üst düzeyde katılım sağlanmıştır. 2008 yılı Kasım ayında Vaşington da düzenlenen Liderler Zirvesi nde, uluslararası küresel finansal krizle mücadele edilmesi kapsamında yapılacak reform ve düzenleme çalışmalarına ilişkin bir Eylem Planı ortaya konmuştur. Söz konusu Eylem Planı nda yer alan reform ve düzenlemelerin zamanında hayata geçirilmesini teminen dört çalışma grubu oluşturulmuştur. Söz konusu çalışma grupları kapsamında finansal krizle mücadele amacıyla yapılan çalışmalara aktif olarak katılım sağlanmaktadır. OECD Ülke Riski Uzmanları Alt Grubu, 2008 yılı Ocak ayında Paris te yaptığı toplantıda, ülkemizin 5 olan risk kategorisinin iyileştirilerek 4 e yükseltilmesine karar vermiştir. Risk kategorisi, ülkelerin ihracat kredi kuruluşları ile bağlantılı borçlanmalarında ödenen sigorta primi oranını 54

etkilemektedir. Risk kategorileri 0-7 arasında değişmekte olup 0 en iyi, 7 ise en kötü risk kategorisi olarak belirlenmektedir. Risk kategorisi iyileştikçe ödenen sigorta prim oranı azalmaktadır. Ülkemizin kategori değişikliğine bağlı olarak yeni sigorta prim oranları 2008 yılı Şubat ayı itibarıyla uygulanmaya başlanmıştır. Söz konusu gelişmede, ülkemizin son yıllarda göstermiş olduğu önemli ekonomik ve yapısal değişim ve bu değişimin OECD Ülke Riski Uzmanları Grubuna düzenli olarak aktarılması yönündeki çalışmalar etkili olmuştur. Hazine Müsteşarlığı, yurt dışı temsilciliklerini anılan bilgilendirme sürecinde aktif olarak görevlendirmiş, süreci düzenli doküman ve ihtiyaç duyulan bilgilerin zamanında temini yoluyla desteklemiştir. OECD İktisadi Kalkınma ve Gözden Geçirme Komitesi Türkiye Raporu nun hazırlanması süreci koordine edilmiştir. Rapor, OECD Sekreteryası ile müzakere edilerek nihai hale getirilmiş ve 2008 yılı Temmuz ayında yayımlanmıştır. İklim değişikliğinin etkileri ile mücadele sürecinde, düşük-karbon salınımı odaklı kalkınma stratejilerinin benimsenmesi ve gerekli yatırımların finanse edilebilmesini sağlamak amacıyla, Dünya Bankasının liderliğinde, donör ülkeler ve diğer çok taraflı kalkınma bankalarının girişimleriyle Temiz Teknoloji Fonu (TTF) ve Stratejik İklim Fonundan (SİF) oluşan İklim Yatırım Fonları (İYF) kurulmuştur. Fonların kuruluş sürecinde Hazine Müsteşarlığı aktif bir rol üstlenmiştir. Bu sayede ülkemiz, TTF nin yönetim birimi olan Fon Komitesi nde yer alan 16 ülkeden biri olma hakkını elde etmiştir. Ülkemizin, resmi kalkınma yardımlarına (ODA) benzer nitelikte uygun koşullu bir finansman imkanı olan Temiz Teknoloji Fonundan (TTF) yararlanan ilk ülkelerden biri olmasına yönelik yürütülen çalışmalar kapsamında, TTF kaynaklarından: (i) Ülkemizde sera gazı salınımlarının en önemli kaynağı niteliğindeki enerji sektöründe yapılacak yatırımlar için yararlanılmasını ve (ii) temel olarak enerji verimliliği ile yenilenebilir enerji projelerine odaklanılmasını içeren yatırım planının hazırlanmasına yönelik çalışmalar, Dünya Bankası Grubu ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası ile sağlanan işbirliği çerçevesinde tamamlanmıştır. c. Mali İşbirliği Anlaşmaları, Hibeler, Krediler, Sektör Çalışmaları ve Teknik Yardımlar i. Mali İşbirliği Anlaşmaları Türk-Alman Mali ve Teknik İşbirliği kapsamında hükümetler arası görüşmeler gerçekleştirilmiş ve görüşmelere ilişkin protokol imzalanmıştır. Bu çerçevede, 2008 yılı Protokolü kapsamında Çevresel Altyapı Programı için 34,3 milyon Avro, Enerji Verimliliği ve Yenilenebilir Enerjinin Desteklenmesi için 36 milyon Avro ve Enerji Verimliliği Tanıtımı için 6 milyon Avro tutarında kredi sağlanması taahhüt edilmiştir. 55

ii. Hibeler ve Sağlanan Krediler 2008 yılı Mart ayında Dünya Bankasından 434 bin ABD Doları tutarında Türkiye Yatırım Destek ve Tanıtım Ajansına (TYDTA) kullandırılmak üzere TYDTA kapasitesinin güçlendirilmesi kapsamında bir hibe sağlanmıştır. Türk-Alman Mali İşbirliği çerçevesinde finansmanı sağlanan projelerin danışmanlık ve eğitim gibi uzmanlık hizmetlerinde kullanılmak üzere KfW ile imzalanan 14 Ağustos 2008 tarihli Anlaşma ile 731,4 bin Avro tutarında hibe sağlanmıştır. Tarım ve Köyişleri Bakanlığının yürüteceği Organik Tarımın Geliştirilmesi Projesi kapsamında İKB den sağlanan 293,8 bin ABD Doları tutarındaki hibe 2008 yılı Kasım ayında yürürlüğe girmiştir. Sonuç olarak, toplamda 727,8 bin ABD Doları ve 731,4 bin Avro hibe temin edilmiştir. iii. Verilen Krediler Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ne (KKTC) 2008 yılında imzalanan iki ayrı anlaşma ile 200 milyon ABD Doları ve 183,1 milyon ABD Doları olmak üzere toplam 383,1 milyon ABD Doları tutarında kredi sağlanmıştır. 2008 yılı içerisinde anılan anlaşmalar kapsamında KKTC ye 315,8 milyon ABD Doları tutarında kredi kullandırılmıştır. iv. Sektör Çalışmaları Dünya Bankası ve ilgili kurumların işbirliğiyle ülkemizde hızlı büyümenin sürdürülebilirliğinin sağlanması teması ile 2008 yılı içerisinde bir Ülke Ekonomik Değerlendirme Raporu hazırlanmıştır. Banka ile yapılan Ortak Proje Portfoyü Değerlendirmesi (JPPR) çalışmaları 2008 yılı içinde tamamlanmıştır. Ayrıca 2008 yılı içinde Dünya Bankası ile devam edilen çalışmalar şunlardır: Enerji Verimliliği Çalışması Belediyelerde Mali Yönetim ve Kontrol Belediye Hizmetlerinin İyileştirilmesi ve Belediye Şirketleri Çalışması Bölgesel Kalkınma Çalışması, Ulusal İnovasyon Sisteminin Değerlendirilmesi Refah ve Sosyal Politika Çalışmaları OECD ve Dünya Bankasının Sağlık Sistemi Değerlendirmesi Yatırım Ortamı Değerlendirme (ICA) Çalışması Döner Sermayelerin Yeniden Yapılandırılması Çalışması 56

Yargı Sistemi Çalışması Kayıtdışılık Konusundaki Ülke Ekonomik Değerlendirme Raporu Program Amaçlı Kamu Harcamaları ve Mali Yönetim Çalışması Hazine Müsteşarlığı aracılığıyla KOBİ lerin kullanımı için yurt dışından sağlanan krediler ve bu kredilerin KOBİ lere etkilerine ilişkin KOBİ Kredileri İzleme Raporu yayımlanmaktadır. Söz konusu rapor 1999-2006 kapsayacak şekilde Hazine Müsteşarlığı internet sitesinden kamuoyu ile paylaşılmıştır. Diğer taraftan, 2007 yılı KOBİ kredileri raporuna ilişkin çalışmalar devam etmekte olup bundan sonraki çalışmalarda da kullanılmak üzere aracı bankalardan veri teminini kolaylaştıracak Web Tabanlı KOBİ Veri Sistemi geliştirilmiştir. d. Ulusal Fon i. Katılım Öncesi Mali Yardımlar İçin Akreditasyon Çalışmaları Katılım Öncesi Mali Yardımların uygulanabilmesi akreditasyon sürecinin tamamlanmasına bağlıdır. Avrupa Komisyonu, aşağıda sayılan her bir bileşen için gerekli yasal altyapı ve kurumsal kapasitenin varlığını ve oluşturulan sistemin etkinliğini denetimden geçirerek, Fonların kullanımı için yetki devri kararı almaktadır. Bu süreç akreditasyon olarak adlandırılmaktadır. Avrupa Komisyonu yetki devri kararı aldıktan sonra ilgili bileşen kapsamında hazırlanacak projeler mali yardımlardan yararlanabilmektedir. Katılım öncesi mali yardımlar aşağıda yer alan beş ana bileşen altında yürütülmektedir; I. Bileşen: Geçiş dönemi desteği ve kurumsal yapılanma, II. Bileşen: Sınır ötesi işbirliği, III. Bileşen: Bölgesel gelişme, IV. Bileşen: İnsan kaynaklarının geliştirilmesi, V. Bileşen: Kırsal kalkınma. I. ve II. Bileşenin Akreditasyon Süreci I. ve II. Bileşenler için Akreditasyon paketleri 2008 yılı Ocak ayında Avrupa Komisyonuna gönderilmiş ve akreditasyon başvurusu yapılmıştır. Yetki devri kararı I. Bileşen için 2008 yılı Ekim ayında, II. Bileşen için ise 2008 yılı Aralık ayında alınmıştır. I. Bileşen çerçevesinde hazırlanan projelerin ihale süreci başlamış ve Ulusal Fon Hesabına fon transferi yapılmıştır. 57

III. ve IV. Bileşenin Akreditasyon Süreci Katılım Öncesi Mali Yardımlar (IPA) kapsamında yer alan kurumların akreditasyonu Yetkili Akreditasyon Görevlisi (CAO) ve Ulusal Yetkilendirme Görevlisi (NAO) tarafından 26 Eylül 2008 tarihinde tamamlanmıştır. Avrupa Komisyonundan yetki devri kararının alınması için 2008 yılı Ekim ayında başvuru yapılmıştır. Akreditasyon başvurusuna ilişkin doğrulama denetimi Komisyon denetçilerince 2008 yılı Kasım ve Aralık aylarında gerçekleştirilmiş olup, yetki devri kararının Komisyon tarafından Temmuz 2009 a kadar verilmesi beklenmektedir. V. Bileşenin Akreditasyon Süreci V. Bileşen için akreditasyon süreci devam etmektedir. Kurumsal kapasitenin oluşturulması, eleman alımı ve alınan elemanların eğitimi ile prosedürlerin yazılması tamamlanma aşamasındadır. Nisan 2010 a kadar tüm eksiklikler giderilerek Avrupa Komisyonuna akreditasyon için başvuru yapılması planlanmaktadır. Komisyon tarafından yetki devri kararının Ekim 2010 a kadar alınması beklenmektedir. AB ile üyelik öncesi mali işbirliği çerçevesinde, 2007 yılı programı kapsamında, 2008 yılında I. Bileşen için 256,2 milyon Avro tutarında, II. bileşen için 1 milyon Avro tutarında Finansman Anlaşması imzalanmıştır. Böylece, 2002-2007 döneminde Avrupa Komisyonu ile imzalanan hibe anlaşmaları toplam tutarı 1,5 milyar Avro düzeyini aşmıştır. 2008 yılında transfer edilen 182,5 milyon Avro ile birlikte, Avrupa Komisyonu ndan transfer edilen hibe, birikimli olarak, 928,8 milyon Avroya ulaşmıştır. Bu tutarın yaklaşık 191 milyon Avrosu 2008 yılında olmak üzere, toplam 768 milyon Avro tutarındaki fon harcanmış durumdadır. 58

D) Banka ve Kambiyo Genel Müdürlüğü a. Mevzuat Çalışmaları İhracat bedellerinin mevzuatta öngörülen süreler içinde yurda getirilmesi ve Türk Lirasına dönüştürülmesi zorunluluğu Resmi Gazete nin 08.02.2008 tarih ve 26781 sayılı nüshasında yayımlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar da Değişiklik Yapılmasına Dair 2008/13186 sayılı Karar ile kaldırılmıştır. Böylece ihracat bedellerinin yurda getirilerek Türk Lirasına dönüştürülme zorunluluğuna tamamen son verilmiş ve ihracat bedelleri ihracatçıların serbest tasarrufuna bırakılmıştır. Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar a İlişkin 2008-32/35 sayılı Tebliğ ile, altının yanı sıra gümüş ve platin depo hesabı açılmasına imkan sağlanmış, fiziki teslimin yanı sıra depo hesaplarının banka kaynaklarından satış yapılmak suretiyle de açılması mümkün kılınmış ve yurt dışından alınan kıymetli madenler kredilerinin fiziken yurda sokulmaksızın döviz veya Türk Lirasına çevrilerek de kullanılabilmesi olanaklı hale getirilmiştir. AB Müktesebatına uyum çalışmaları kapsamında, 2008 yılında yapılan düzenleme ile sınır ötesi olarak yurt dışından döviz alım satımının yapılabilmesine imkan sağlanmıştır. Ayrıca, ülkemizde yerleşik şirketlerce yurt dışı iştiraklerine ve grup şirketlerine uzun vadeli kredi açılmasına olanak yaratılmıştır. Yine 2008 yılında yerleşiklerce sınır ötesi vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin alım satımına ilişkin bir hüküm 32 sayılı Karara eklenerek konuya mevzuat açısından netlik kazandırılmıştır. 2008 yılı Ağustos ayında yayımlanan 2008/14051 sayılı Karar ile ham elmas ithalatçıları, ihracatçıları, parlatıcıları, kesicileri ve ham elmas taşıma işiyle ilgili kurye şirketlerinin Hazine Müsteşarlığınca yetkilendirilmesi zorunluluğu getirilmiş ve iç kontrol sistemi güçlendirilmiştir. b. Yurt Dışı Doğrudan Yatırımlar Yurt dışına yapılan doğrudan yatırımların stok değeri 2008 itibarıyla 14 milyar ABD Dolarını aşmıştır. Yurt dışında kurulmuş Türk iştirakli toplam firma sayısı ise 2.753 tür. En çok yatırım yapılan üç ülke; Hollanda, Azerbaycan ve Malta dır. Hollanda, özellikle özel amaçlı holding şirketlerinin, vergi avantajları nedeniyle, faaliyet gösterdiği bir ülke konumundadır. Birçok firma yatırımlarını burada kurdukları şirketler üzerinden yönlendirmektedir. Tablo 29: Ülkelere Göre Sermaye İhracı Ülke Adı İştirak sayısı Yatırım Tutarı (Milyon $) HOLLANDA 131 4.051 AZERBAYCAN 132 3.276 MALTA 24 1.307 59

A.B.D. 130 673 ALMANYA 206 639 KAZAKİSTAN 126 592 İNGİLTERE 82 533 BELÇİKA 28 346 BEYAZ RUSYA 4 300 RUSYA 175 277 DİĞER 1715 2.677 TOPLAM 2.753 14.675 Grafik 4: Yıllar İtibarıyla Sermaye İhracı SERMAYE (Milyon Dolar) 4.000 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0 2000* 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 YILLAR (*) 1979-2000 yılları arası toplamıdır. Ülkemizden yapılan sermaye ihraçlarında ilk sırayı enerji sektörü almaktadır. Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı tarafından özellikle Türk Cumhuriyetlerindeki petrol sahalarına ilişkin projeleri nedeniyle yapılan sermaye ihraçları belirleyici olmuştur. Diğer taraftan, bankacılık ve diğer mali hizmetlerin payının da önemli olduğu görülmektedir. Bankaların genellikle Türklerin yoğun olarak yaşadığı ülkelerde şube açması, özellikle son yıllarda Hollanda, Lüksemburg ve Malta gibi ülkelerde banka veya finans kuruluşları kurulması veya bu tür kuruluşlara iştirak edilmesi bunda etkili olmuştur. Öte yandan, imalat ve ticaret sektörlerinin de en fazla yatırım yapılan sektörler arasında yer aldığı görülmektedir. (Tablo 30) Tablo 30: Sermaye İhracının Sektörel Dağılımı Sektör Yüzde ENERJİ 25 İMALAT 13 BANKACILIK 12 TİCARET 9 DİĞER FİNANSAL HİZMETLER 9 BİLGİ VE İLETİŞİM 8 DİĞER 24 60

c. Döviz Kredileri Aracı bankalarca haklarında Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar a aykırı olarak döviz kredisi kullandığı bildiriminde bulunulan 41 adet firma takibe alınmış, 1567 sayılı Kanun çerçevesinde ilgili Kambiyo Müdürlükleri aracılığıyla 28 adet firma hakkında yasal işlem başlatılmıştır. d. Kıymetli Maden Aracı Kuruluşları Kambiyo mevzuatında 1993 ve 1994 yıllarında yapılan değişikliklerle altının ithal ve ihracı serbest bırakılmış, ancak işlenmemiş altın ithalatının Merkez Bankası ve Kıymetli Madenler Borsası üyeleri tarafından yapılması öngörülmüştür. Bu kapsamda, son 5 yıla ilişkin işlenmemiş altın ithali verileri Tablo 31 de sunulmuştur. Tablo 31: Yıllara Göre İşlenmemiş Altın İthali 2004 2005 2006 2007 2008 İşlenmemiş Altın İthalatı (Ton) 250 269 192 230 165 İşlenmemiş Altın İthalatı (Milyon $) 3.488 4.437 3.914 6.167 4.536 Yıl Sonu Altın Fiyatları ($/Ons) 434 513 634 834 855 Yıl Sonu Altın Fiyatları ($/Gram) 14,0 16,5 20,4 26,8 27,5 Not: 1 Ons=31,103 Gram 2008 yılında, 2 şirkete aracı kuruluş olarak İstanbul Altın Borsasında (İAB) faaliyet gösterme izni, 3 şirkete de aracı kurum olarak kuruluş ön izni ve kurulmalarını müteakip İAB de faaliyet izni verilmiştir. Toplam 8 şirketin ana sözleşmelerinde değişiklik yapılmasına, 2 şirketin de hisse devri yapmasına izin verilmiştir. Yine aynı süre içerisinde 7 şirket hakkında 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun çerçevesinde yasal işlem başlatılmıştır. Mevzuata aykırı hareket eden 1 kıymetli madenler aracı kuruluşunun faaliyet izni ise Hazine Müsteşarlığınca iptal edilmiştir. 2008 yıl sonu itibarıyla, İAB bünyesindeki Kıymetli Madenler Piyasasına üye 63 aracı kuruluş bulunmaktadır. Bunların 20 si banka, 23 ü yetkili müessese, 15 i kıymeti maden aracı kurumu, 5 i ise kıymetli maden üretimi veya ticareti ile iştigal eden anonim şirketlerdir. e. Döviz Büroları ve İkrazatçılar i. Döviz Büroları 2008 yılı sonu itibarıyla döviz bürolarının Hazine Müsteşarlığına gönderdikleri yıllık faaliyet raporlarından elde edilen sonuçlara göre, 756 merkez ve 57 şube faaliyette bulunmaktadır. 2008 yılı sonu itibarıyla sektörün tamamında gerçekleşen döviz alım tutarı 22.147 milyon ABD Doları ve döviz satım tutarı 22.047 milyon ABD Doları dır. Sektör, 2008 yılını 43 milyon TL 61

karla kapatmıştır. 2008 yılında döviz büroları tarafından toplam 6.402 bin TL kurumlar vergisi, 4.735 bin TL banka ve sigorta muameleleri vergisi (BSMV) ve 19.620 bin TL harç ödenmiş ve sektördeki toplam istihdam 3.236 olarak gerçekleşmiştir. Grafik 5: Yıllar İtibarıyla Döviz Bürolarının Kar/Zarar Durumu (Bin TL) 50.000 40.000 43.029 30.000 20.000 10.000 23.921 10.580 21.592 0-10.000-20.000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008-653 -12.361-30.000-40.000-50.000-41.267-34.419 Grafik 6: Yıllar İtibarıyla Döviz Bürolarının İşlem Hacmi (Milyon $) $50.000 $45.000 $44.194 $40.000 $35.000 $30.000 $25.000 $20.000 $15.000 $10.000 $5.000 $0 $30.873 $27.116 $25.355 $23.564 $21.408 $18.138 $18.620 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 DÖVİZ ALIM DÖVİZ SATIM TOPLAM Son dönemde yeni döviz bürosu kuruluşuna izin verilmemekle birlikte 2008 yılında toplam 130 adet hisse devir işlemine onay verilmiştir. Adres değişikliğine ilişkin olarak ise toplam 62 işlem yapılmıştır. Döviz büroları ile ilgili olarak, Hazine Kontrolörleri tarafından hazırlanan raporlar çerçevesinde gerekli kovuşturma ve/veya uyarı işlemleri yapılmıştır. 2008 yılında 1 döviz bürosunun Faaliyet İzin Belgesi iptal edilmiş ve 3 şube kapatılmıştır. 62

ii. İkrazatçılar İstanbul da 19, Ankara da 6, Antalya da 1, İzmir de 1, Denizli de 1, Yalova da 1 olmak üzere toplam 29 ikrazatçı faaliyetine devam etmektedir. Tablo 32: İkrazatçıların Faaliyet Bilgileri Yıl İşlem Sayısı İşlem Hacmi Ort.Aylık (Bin TL) Faiz Oranı % 2003 12.782 83.808 5.1 2004 18.913 148.438 4.1 2005 34.425 222.431 3.9 2006 58.331 369.393 3.6 2007 79.142 418.539 3.7 2008 63.567 417.895 3.1 2003-2008 döneminde yapılan şikayetler üzerine 6 ikrazatçı hakkında inceleme yaptırılmış olup, 2008 yılında başlanan 4 ikrazatçının incelemesi de devam etmektedir. f. Dünya Ticaret Örgütü Hizmet Ticareti Genel Anlaşması (GATS) ve Diğer Uluslararası Ekonomik Anlaşmalara İlişkin Faaliyetler Dünya Ticaret Örgütü kapsamındaki hizmet ticaretine ilişkin çalışmalar, Hazine Müsteşarlığı Banka ve Kambiyo Genel Müdürlüğü koordinasyonunda, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede; 25-29 Şubat 2008 ve 1-5 Aralık 2008 tarihlerinde Cenevre de düzenlenen GATS kapsamındaki çalışmaların yürütüldüğü Hizmetler Ticareti Konseyi ve alt organlarının toplantılarına, Doha Görüşme Turu nun 2008 yılı sonuna kadar sonuçlandırılması amacıyla 21-30 Temmuz 2008 tarihleri arasında düzenlenen toplantılara, 26 Temmuz 2008 tarihinde Cenevre de bakanlar düzeyinde gerçekleştirilen Hizmetler Taahhüt Tespit (Signalling) Konferansı na katılım sağlanmıştır. g. AB, OECD, IMF ve BM ile İlişkilerimiz Kapsamındaki Görev ve Faaliyetler AB ye katılım müzakereleri çerçevesinde; 2005/60/EC sayılı Direktifin 36 ncı maddesine uyum sağlanması için ve Mali Eylem Görev Gücü (Financial Action Task Force-FATF) Raporu 63

Tavsiyeleri çerçevesinde, ülkemiz mevzuatı ve uygulamalarındaki eksikliklerin giderilmesi amacıyla Banka ve Kambiyo Genel Müdürlüğü görev alanına giren ikincil düzenlemelerde değişikliğe gidilmiştir. Söz konusu tavsiyeler dikkate alınarak, 2008 yılı içinde döviz büroları ve kıymetli maden aracı kuruluşlarının ortakları ile ikrazatçılarda aranan şartlarda değişikliğe gidilmiştir. OECD Yatırım Komitesi nin üye ülkelerin Sermaye Hareketleri ve Görünmeyen İşlemlerin Liberalizasyonu Kodlarındaki pozisyonlarını güncelleme faaliyetine paralel olarak, ülke pozisyonumuzun güncellenmesi çalışmaları 2008 yılında tamamlanmıştır. Ayrıca, OECD bünyesinde Hizmet Ticareti Kısıt Endeksi (STRI) oluşturulmasına yönelik yürütülen çalışmalara aktif katılım sağlanmıştır. 64

E) Sigortacılık Genel Müdürlüğü a. Sigortacılık ve Bireysel Emeklilik Sektörü 2008 yılı sonu itibarıyla, Türk Sigortacılık ve Bireysel Emeklilik sektöründe; 53 sigorta ve emeklilik şirketi, 1 reasürans şirketi, 67 broker ile 13.579 acente faaliyet göstermektedir. Sektörde 115 aktüer, 13.735 bireysel emeklilik aracısı, 1.796 eksper ve 15.841 personel bulunmaktadır. Toplam 53 şirketin 10 u hayat sigortası, 12 si hayat sigortası ve bireysel emeklilik, 1 i bireysel emeklilik ve 30 u hayat dışı sigorta faaliyetinde bulunmaktadır. Faaliyette bulunan sigorta şirketlerinin 33 ünde yabancı sermaye payı %50 nin üzerindedir. Tablo 33: Sigorta ve Reasürans Şirketlerinin Konsolide Bilançoları (TL) AKTİFLER 2007 2008 Artış (%) I. Cari Varlıklar 17.114 21.759 27,1 II. Cari Olmayan Varlıklar 6.182 6.108-1,2 AKTİF TOPLAMI 23.296 27.867 19,6 PASİFLER 2007 2008 Artış (%) I- Kısa Vadeli Yükümlülükler 10.737 13.776 28,3 II.Uzun Vadeli Yükümlülükler 4.977 6.373 28,0 III-Özsermaye 7.582 7.718 1,8 PASİF TOPLAMI 23.296 27.867 19,6 Sigortacılık sektöründe, son 20 yılda, finansal krizlerin yaşandığı yıllar hariç olmak üzere, istikrarlı biçimde reel büyüme kaydedilmiş, 2008 yılı sonunda 11,7 milyar TL prim üretimi gerçekleşmiştir. Kişi başına özel sigorta prim harcaması ise 1981 yılında 4,5 ABD Doları iken 2008 yılı sonunda 127 ABD Doları na ulaşmıştır. (Tablo 34) Tablo 34: Prim Üretimi Artışına İlişkin Göstergeler 2007 2008 Büyüme (%) Nominal Prim Üretimi ( Milyon TL) 10.931 11.779 7,76 Reel Prim Üretimi (1981 fiyatlarıyla, TL) 528.232 526.509 - Prim/GSYİH (%) 1,28 1,24 - Kişi Başına Prim Üretimi (Nominal fiyatlarla $) 118 127 7,6 Sigortacılık sektörü toplam prim üretimi içinde, hayat dışı branşların payı %87, hayat branşının payı ise %13 tür. Hayat dışı branşların içinde ise, kara araçları %24, kara araçları sorumluluk %17, yangın ve doğal afetler %16, hastalık/sağlık %11, genel zararlar %7, nakliyat %3, kaza %4 ve genel sorumluluk %2 pay almıştır. 65

2008 yılı sonu itibarıyla Bireysel Emeklilik sisteminde toplam katılımcı sayısı 1.745.354 e yükselmiş olup, toplam birikimler ise 6,4 milyar TL ye ulaşmıştır (Tablo 35). Katılımcıların %80 ini 18-44 yaş grubu oluşturmaktadır. Sözleşmelerin %79 u bireysel, %21 i grup sözleşmeleri şeklinde gerçekleşmiştir. Toplam bireysel emeklilik sözleşmelerinin %93 ü TL, %6 sı ABD Doları ve %1 i de Avro cinsinden düzenlenmiştir. Tablo 35: Bireysel Emeklilik Sistemi Göstergeleri 2007 2008 Değişim (%) Katılımcı Sayısı 1.457.704 1.745.354 19,73 Katkı Payı Tutarı (Milyon TL) 3.917 5.475 39,77 Fon Tutarı (Milyon TL) 4.566 6.373 39,57 b. Mevzuat Çalışmaları Ülkemizdeki sigortacılık düzenlemelerinin uluslararası uygulamalara ve sektörün gelişen yapısına uygun hale getirilmesi ile sigorta şirketlerince halkımıza daha iyi ve etkin hizmet verilebilmesi amacıyla hazırlanan ve 14/6/2007 tarihinde yürürlüğe giren Sigortacılık Kanunu ile ilgili olarak ikincil mevzuat çalışmaları 2008 yılında da devam etmiş ve pek çok önemli düzenleme gerçekleştirilmiştir. Sigorta sözleşmelerinden doğan ihtilafların mahkeme dışı yollarla hızlı bir biçimde çözümlenmesi amacıyla Sigortacılık Kanunu ile ilk kez oluşturulan Sigorta Tahkim Komisyonu üyeleri atanmış, sigorta sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkları çözümleyecek olan sigorta hakemlerine ödenecek ücretler ile şirket katılım payları belirlenmiştir. Sigortacılık Kanunu uyarınca yeniden tanımlanan sigorta branşları çerçevesinde mülga kanun uyarınca sigorta reasürans ve emeklilik şirketlerine verilmiş bulunan ruhsatnamelerin yenilenmesi işlemleri de 2008 yılı içinde tamamlanmıştır. 01.03.2008 tarihinde yürürlüğe giren Sigorta Sözleşmelerinde Bilgilendirme Yönetmeliği çerçevesinde bilgilendirme formları hazırlanarak sektörün kullanımına sunulmuştur. Bireysel emeklilik sistemine yönelik olarak mevzuatın güncel gelişmelere uygun hale getirilerek sistemin büyümesine ve gelişmesine katkı sağlamak amacıyla, Hazine Müsteşarlığı stratejik planı kapsamında Bireysel Emeklilik Sistemi Yönetmeliği değişikliği hayata geçirilmiştir. Sigortacılık Eğitim Merkezinin yapısı, kuruluş ve faaliyetleri, 01.06.2008 tarihli ve 26893 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Sigortacılık Eğitim Merkezi Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Sonuç olarak, yukarıdaki düzenlemeler de dahil olmak üzere; 2008 yılı içerisinde sigortacılık ve bireysel emeklilik konularında; 2 Bakanlar Kurulu Kararı, 14 yönetmelik, 2 tebliğ, 7 genel şart, 9 66

tarife ve talimat, 31 genelge/özelge ve 47 sektör duyurusu olmak üzere toplam 112 adet mevzuat düzenlemesi yapılmıştır. c. Şirket İşlemleri ve Vatandaş Talepleri Sigortacılık Genel Müdürlüğünce 2008 yılı içerisinde sigorta, reasürans, emeklilik şirketleri ile bireysel emeklilik aracıları, eksperler ve aracılara ilişkin olarak; 2 adet kuruluş ön izni, 10 adet ruhsat, 38 adet ana sözleşme değişikliği, 22 adet hisse ve portföy devri, 351 adet hayat tarifesi ve emeklilik planı ile 1.476 adet plan değişikliği, 290 adet teminat blokaj/deblokajı, 270 adet diğer işlemler (saklama payı tabloları, hesap özetleri, vb.) olmak üzere toplam 2.459 adet işlem sonuçlandırılmıştır. Ayrıca, 2008 yılında 5 adet muhtelif rapor ile şirket sorumlu aktüerlerince düzenlenen 17 adet aktüerya raporu incelenmiş ve işleme konulmuştur. Diğer taraftan, toplam 1.682 adet vatandaş talebi değerlendirilerek sonuçlandırılmıştır. Vatandaş talepleri ağırlıklı olarak hayat dışı sigortalarda yoğunlaşmıştır. Taleplerin 984 ü hayat dışı sigortalar, 490 ı hayat sigortaları, 75 i aracılar ve eksperler, 39 u Güvence Hesabı, 19 u tasfiye halindeki şirketler ve 75 i de bireysel emeklilik konuları ile ilgilidir. Ayrıca, bireysel emeklilik ile ilgili olarak Emeklilik Gözetim Merkezine toplam 1.717 adet vatandaş talebi gelmiş ve sonuçlandırılmıştır. d. Zorunlu Deprem Sigortası ve Devlet Destekli Tarım Sigortası Deprem sonucu ortaya çıkan maddi kayıpların telafisi amacıyla getirilen Zorunlu Deprem Sigortası uygulaması için oluşturulan Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) nezdindeki toplam poliçe sayısı, 2008 yılı sonunda, 2,9 milyon seviyesine, toplam kaynaklar ise 918 milyon TL ye ulaşmıştır. DASK, kurulduğu 27 Eylül 2000 tarihinden 2008 yıl sonuna kadar yaşanan depremler sonucu 10.345 hasar dosyası için toplam 19,6 milyon TL tazminat ödemesi yapmıştır. Tarım Sigortaları Kanunu çerçevesinde 01.06.2006 da yürürlüğe giren Devlet Destekli Tarım Sigortaları kapsamında, 2008 yılı sonu itibarıyla, poliçe sayısı 260.944, prim üretimi 98,4 milyon TL olmuş, 40,2 milyon TL tutarında tazminat ödemesi yapılmıştır. Toplam poliçelerin, 250.225 i bitkisel ürün, 2.489 u sera, 8.099 u hayvan hayat, 118 adedi kümes hayvanı hayat sigortası ve 13 adedi de su ürünlerine yönelik poliçelerdir. 67

e. TRAMER Uygulaması ve Güvence Hesabı Ödemeleri TRAMER sisteminin 2004 yılında uygulamaya geçmesiyle birlikte kapsamdaki sigortalara ilişkin poliçe ve hasar verilerinin tüm ülke çapında sistemden doğru olarak temini mümkün hale gelmiştir. Böylece TRAMER kapsamındaki sigortaların risklerine ve fiyatlamasına ilişkin sağlıklı veri altyapısı oluşturulmuştur. Bu sistemin önemli katkısıyla 2008 yılı Temmuz ayında Trafik Sigortasında serbest tarife rejimine geçilmiştir. Güvence Hesabı ndan 2008 yılı sonu itibarıyla Hesabın geleneksel ödemeleri kapsamında 9.632 dosya için toplam 64 milyon TL; iflas eden ya da ruhsatları iptal edilen şirketlerin teminat sunduğu poliçeler kapsamında 52.284 dosya için 50 milyon TL ödeme yapılmıştır. Böylelikle, 2008 yılı sonu itibarıyla söz konusu hesaptan 61.916 dosya için yaklaşık 114 milyon TL lik ödeme gerçekleştirilmiştir. f. Aracılar ve Eksperler 2008 yılında acenteler ve eksperlerle (tarım sigortası havuz eksperleri dahil) ilgili olarak Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) nezdinde oluşturulan bilişim altyapısı vasıtasıyla lisanslama işlemleri yürütülmeye başlanmıştır. Aynı şekilde, brokerler için de Brokerler Derneği bünyesinde oluşturulan bilişim altyapısı üzerinden ruhsatlandırma çalışmalarına başlanılmıştır. g. Aktüerler 1 Ocak 2008 tarihinde yürürlüğe giren Aktüerler Yönetmeliği nin ilgili hükümleri uyarınca, yılda en az bir kez açılması öngörülen aktüerlik sınavlarından Birinci Seviye Sınavları 7-8 ile 14-15 Eylül 2008 tarihlerinde Ankara da Hacettepe Üniversitesi Aktüerya Bilimleri Bölümü nde, İstanbul da ise Marmara Üniversitesi Bankacılık ve Sigortacılık Yüksek Okulu nda yapılmıştır. Uluslararası kabul görmüş sınavlar veya usullerle aktüer unvanını alanlardan aynı Yönetmeliğin 7 nci maddesi hükümleri çerçevesinde aktüerlik siciline kaydolacaklar için açılan Türk Sigortacılık Uygulamaları ve Yasal Çerçeve Sınavı 19 Aralık 2008 tarihinde Hazine Müsteşarlığında gerçekleştirilmiştir. Yukarıda belirtilen tarihlerde yapılan birinci seviye aktüerlik sınavlarından Temel Sigortacılık ve Ekonomi Sınavına 169, Matematik Sınavına 135, İstatistik ve Olasılık Sınavına 135 ve Finansal Matematik Sınavına 145 kişi başvurmuştur. Türk Sigortacılık Uygulamaları ve Yasal Çerçeve Sınavına ise yurt dışında aktüerlik unvanını almış iki kişi katılmıştır. Bu suretle, 2008 yılı içerisinde, ülkemiz sigortacılık tarihinde ilk defa aktüerlik sınavları gerçekleştirilmiştir. 68

h. Emeklilik Gözetim Merkezi (EGM), Bireysel Emeklilik Aracıları ve Elektronik Bireysel Emeklilik Aracıları Sınavı (E-BEAS) 4632 sayılı Kanun uyarınca görevlendirilen Emeklilik Gözetim Merkezi (EGM), bireysel emeklilik sisteminde faaliyet göstermek isteyen kişilere yönelik olarak bireysel emeklilik aracılığı sınavını (e-beas), yapılan başvuru sayısını göz önünde bulundururarak belirli dönemlerde yapmaktadır. Bu kapsamda, 2008 yılında 6.728 kişi bireysel emeklilik aracısı olmak için e-beas a başvurmuş ve adayların 3.142 si bireysel emeklilik aracısı olmaya hak kazanmıştır. i. Uluslararası İlişkiler Başta AB, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (ECO), Uluslararası Sigorta Denetçileri Birliği (IAIS) olmak üzere uluslararası ve bölgesel yapılanmaların sigortacılık ve özel emeklilik bileşenli konuları takip edilmiş ve gerekli durumlarda katkı sağlanmıştır. Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı ile işbirliği çerçevesinde: Avrasya Ülkelerinde Sigortacılık Sektörünün Geliştirilmesi Porjesi kapsamında Mart ayı içinde Azerbaycan da Sigorta Teşkilatlarının İmkanları ve Mali istikrarı ile İlgili Normlar konusunda eğitim verilmiştir. 26-27 Mayıs 2008 tarihleri arasında Kazakistan da II. Uluslararası Orta Asya Sigortacılık Konferansı çerçevesinde Sigortacılık Piyasasının Düzenlenmesi ve Denetlenmesi Alanında Türkiye Tecrübesi ve Sigorta Piyasası Ürünleri ve Doğal Afet Sigortaları konularında sunum yapılmıştır. Özbekistan Devlet Sigorta Komitesi nden 5 kişilik bir grup için 9-13 Haziran 2008 tarihleri arasında Ankara da Sigortacılık ve Bireysel Emeklilik Uygulamaları konulu bir eğitim verilmiştir. 17-21 Kasım 2008 tarihlerinde Kırgızistan Cumhuriyeti Finans Piyasası Düzenleme ve Denetleme Kurumu Başkanı başkanlığında yedi kişilik bir heyet için Ankara da sigortacılık eğitim programı düzenlemiştir. 17-28 Kasım 2008 tarihlerinde Kosova Merkez Bankası yetkilileri için Sigortacılık ve Bireysel Emeklilik İşlemleri konulu bir eğitim verilmiştir. 69

F) Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü a. Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Çalışmaları i. Yatırım Ortamını İyileştirme Koordinasyon Kurulu Hazine Müsteşarlığının sekreterya görevini üstlendiği, ilgili kamu kurumları ve iş dünyasını temsil eden sivil toplum örgütlerinin katılımıyla kurulan Yatırım Ortamını İyileştirme Koordinasyon Kurulu (YOİKK), 2008 yılında da yatırım ortamının iyileştirilmesine yönelik çalışmalarına devam etmiştir. YOİKK çalışmalarının etkinliğini artırabilmek için 2005 yılı Mayıs ayında oluşturulan ve yatırım ortamı ile ilgili 6 kamu kurumunun üst düzey yöneticileri ile YOİKK platformunda temsil edilen özel sektör temsilcisi 4 kuruluşun üyesi olduğu Yönlendirme Komitesi, 2008 yılı içerisinde 3 adet toplantı gerçekleştirmiştir. 30 Ocak 2008 tarihinde gerçekleştirilen YOİKK Toplantısı nda, ülkemizdeki ar-ge yatırımlarının artırılabilmesine yönelik tedbirlerin belirlenmesi ve uygulanması amacıyla, TÜBİTAK başkanlığında Ar-ge Teknik Komitesi nin kurulmasına karar verilmiştir. Teknik Komite, 2008 yılı içerisinde yatırım ortamının ar-ge yatırımları açısından daha cazip hale getirilebilmesi için çalışmalarına başlamıştır. Bunun yanı sıra, YOİKK Teknik Komiteleri tarafından yürütülen çalışmaların izleme ve değerlendirmesinin yapılabilmesi amacıyla ilk defa 2007 yılında oluşturulan YOİKK Teknik Komite Eylem Planları, 30 Ocak 2008 tarihinde gerçekleştirilen 12. YOİKK toplantısında yatırımcıların karşılaştıkları sorunlar çerçevesinde güncellenmiş ve 2008 yılında Teknik Komiteler eylem planları çerçevesinde çalışmalarını yürütmüşlerdir. 2008 yılında çeşitli uluslararası kuruluşlar tarafından yayımlanmakta olan yatırım ortamına ilişkin uluslararası endekslerin takip edilmesi çalışmalarına devam edilmiş ve bu konudaki çalışmalar YOİKK Teknik Komiteleri ile paylaşılmıştır. Söz konusu endekslerde, ülkemiz sıralamasının yükseltilmesi Teknik Komitelerin öncelikli hedefleri arasında yer almıştır. Bu doğrultuda, YOİKK Kurumsal Yönetim Teknik Komitesi tarafından gerçekleştirilen çalışmalar neticesinde; payları Borsada işlem gören şirketlerin doğrudan veya dolaylı olarak sermaye, yönetim veya denetim ilişkisi içerisinde bulunduğu şahıslar veya şirketler ile gerçekleştireceği belirli büyüklüğün üzerindeki işlemler için bağımsız bir kuruluşa değerleme yaptırılması zorunluluğunun getirilmesini amaçlayan Seri:IV No:41 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu na Tabi Olan Anonim Ortaklıkların Uyacakları Esaslar Hakkında Tebliğ 19 Mart 2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 6 Yatırımcı haklarının korunması yolunda atılan bu adım sayesinde, Dünya Bankası 2009 İş Ortamı Raporu nda yatırımcının korunması göstergesinde ülkemiz 13 sıra ilerleme kaydetmiş ve 53. sırada yer almıştır. 6 Sermaye Piyasası Kanununa Tabi Olan Anonim Ortakların Uyacakları Esaslar Hakkında Tebliğ (Seri: IV No: 41) (Resmi Gazete 19 Mart 2008/20821). 70

2008 yılı içerisinde, YOİKK platformunda paydaşlar arasında etkin bir iletişimin sağlanması ve YOİKK kazanımlarının kamuoyuna duyurulması amacıyla YOİKK Portalının hazırlanması çalışmaları sürdürülmüştür. Yatırım ortamının iyileştirilmesi konusunda elde edilen bilgi birikimi ve tecrübenin yatırım ortamının iyileştirilmesi alanında çalışma yapan ülkelerle ikili işbirliği içerisinde paylaşılması amacıyla 2008 yılı içerisinde Türkiye Tecrübe Paylaşım Programı hazırlanmıştır. Hazırlanan program kapsamında, 5 Kasım 2008 tarihinde Irak ve 6-7 Kasım 2008 tarihlerinde Kırgız heyetlerinin katılımı ile programlar gerçekleştirilmiş ve katılımcılara sertifika verilmiştir. ii. Türkiye Yatırım Danışma Konseyi Ülkemizdeki yatırım ortamının iyileştirilmesi çalışmalarına uluslararası bir perspektif kazandırmak amacıyla 2004 yılında oluşturulan Türkiye Yatırım Danışma Konseyi, beşinci toplantısını 18 Haziran 2008 tarihinde gerçekleştirmiştir. Başbakan Sn. Recep Tayyip Erdoğan başkanlığındaki toplantıya; Uluslararası Para Fonu (IMF) Birinci Başkan Yardımcısı John Lipsky, Dünya Bankası Başkan Yardımcısı Graeme Wheeler ile 14 farklı sektör ve 12 ülkeyi temsilen 19 çok uluslu şirketin üst düzey yöneticileri katılmıştır. Konsey üyeleri, 2008 yılında gerçekleştirilen toplantıda ülkemizin son yıllarda çektiği uluslararası doğrudan yatırım tutarının oldukça başarılı olduğunu vurgulayarak, özellikle araştırmageliştirme faaliyetlerinin yaygınlaştırılması, sigortacılık alanında sağlanan ilerlemeler ve işgücü piyasasının esnekliğinin sağlanması hususlarında yürütülen kararlı çalışmalardan etkilendiklerini ifade etmişlerdir. Toplantı sonunda kamuoyuna duyurulan sonuç bildirisinde Konsey üyeleri, makroekonomik disiplini sağlamaya yönelik başarılı stratejinin devam ettirilmesinin ve bu çerçevede büyümeyi artıracak mikroekonomik reformların devamlılığının önemini belirterek, ihtiyatlı para politikasının, bütçe disiplininin korunmasının ve mali kural uygulamasına geçilmesinin önemini vurgulamışlardır. Ayrıca, iş gücü piyasası esnekliğinin ve eğitim kalitesinin artırılmasına yönelik politikalara önem verilmesinin altını çizen Konsey üyeleri, iş ortamının geliştirilmesine yönelik tavsiyelerini 12 ana başlık altında gruplandırmışlardır. 7 Konsey tarafından gündeme getirilen öneriler, YOİKK Teknik Komite Eylem Planları oluşturulurken dikkate alınmakta ve bu alanlarda sağlanan gelişmeler, Hazine Müsteşarlığınca hazırlanan yıllık İlerleme Raporları 8 aracılığıyla kamuoyuna duyurulmaktadır. 7 Yatırım Danışma Konseyi Sonuç Bildirilerine http://www.hazine.gov.tr adresinden erişilmesi mümkündür. 8 Bu kapsamda yayımlanan tüm raporlara http://www.hazine.gov.tr adresinden erişilmesi mümkündür. 71

b. Uluslararası Doğrudan Yatırımlar Ülkemizde, 2007 yılında gerçekleşen 22,0 milyar ABD Doları sermaye girişi ile rekor seviyeye ulaşan uluslararası doğrudan yatırımlar, 2008 yılında 17,7 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. TCMB tarafından yayımlanan ödemeler dengesi istatistiklerine göre, bu miktarın 14,4 milyar ABD Doları tutarındaki kısmı sermaye bileşeni (net), 0,4 milyar ABD Doları tutarındaki kısmı diğer sermaye bileşeni, 2,9 milyar ABD Doları tutarındaki kısmı ise gayrimenkul alımlarından oluşmaktadır. 2008 yılı içerisinde gerçekleşen nakit sermaye girişinin %76,2 si AB ülkeleri kaynaklıdır. Finansal aracılık ve imalat sanayi sektörleri, 2008 yılı içerisindeki nakit sermaye girişinin %64 ünü gerçekleştirmiştir. 2008 yılı sonu itibarıyla, ülkemizde 21.079 adet uluslararası sermayeli şirket faaliyette bulunmaktadır. Bu şirketlerin 17.160 adedi uluslararası sermayeli şirket ve şube kuruluşu, 3.919 adedi ise yerli sermayeli şirketlere yapılan uluslararası sermaye iştirakidir. 2008 yılında ise 2.759 adet uluslararası sermayeli şirket ve şube kurulmuş olup, 638 adet yerli sermayeli şirkete de uluslararası sermaye iştiraki gerçekleşmiştir. 21.079 adet uluslararası sermayeli şirketin, başta toptan ve perakende ticaret olmak üzere, imalat sanayi, gayrimenkul kiralama ve iş faaliyetleri sektörlerinde faaliyette bulundukları görülmektedir. İmalat sanayinde faaliyette bulunan uluslararası sermayeli şirketlerde, tekstil ürünleri imalatı birinci sırada yer alırken, bunu kimyasal madde ve ürünleri imalatı ile gıda ürünleri içecek imalatı izlemektedir. Firmaların illere göre dağılımına bakıldığında; İstanbul un 11.533 adet ile birinci sırada yer aldığı görülmektedir. İstanbul u Antalya (2.725 adet), Ankara (1.410 adet) ve Muğla (1.260 adet) takip etmektedir. c. Yatırım Projeleri 2008 yılında 211 adet proje, Yatırım Teşvik Belgesi düzenlenmek suretiyle teşviklendirilmiştir. Bahse konu belgelerin 170 adedi imalat, 3 adedi tarım ve ormancılık, 7 adedi madencilik ve taşocakçılığı, 31 adedi hizmetler sektörlerinde düzenlenmiştir. Bu belgeler kapsamındaki yatırımların öngörülen tutarı ise 6,2 milyar ABD Dolarıdır. (Tablo 36) Tablo 36: Uluslararası Sermayeli Firmaların Yatırımlarına Verilen Teşvik Belgeleri (2007-2008) 2007 2008 Belge Adedi 198 211 Toplam Yatırım Tutarı* (Milyon $) 5.404,4 6.162,3 Yabancı Ortak Payı (%) 49,1 50,2 *Yabancı sermayeli firmalara düzenlenen yatırım teşvik belgelerinin öngörü değerleridir. 72

2008 yılında yatırım tamamlama vizesi yapılan belge adedi 221 olup toplam yatırım tutarı ise 6,1 milyar ABD Dolarıdır (Tablo 37). Tablo 37: Yatırım Tamamlama Vizesi Yapılan Yatırım Teşvik Belgeleri (2008) 2008 Belge Adedi 221 Toplam Yatırım Tutarı (Milyon $) 6.134,0 2008 yılında düzenlenen yatırım teşvik belgelerinin alt sektörlere göre dağılımında ilk beş sektör aşağıda gösterilmiştir: Tablo 38: Uluslararası Sermayeli Firmaların Yatırımlarına Verilen Teşvik Belgelerinde İlk Beş Sektör (2008) Belge Toplam Yatırım Tutarı* Yabancı Ortak Sektör Adedi (Milyon $) Payı (%) Elektrik, Gaz, Buhar ve Sıcak Su Üretimi ve Dağıtımı 13 2.154,7 44,5 Motorlu Kara Taşıtı, Römork ve Yarı-Römork İmalatı 36 1.431,7 59,6 Diğer Ulaşım Araçlarının İmalatı 21 614,1 13,6 Destekleyici ve Yardımcı Ulaştırma Faaliyetleri; Seyahat 4 478,2 56,5 A Metalik t l Olmayan i i F Diğer li tl Mineral i Ürünlerin İmalatı 9 440,5 63,4 (*) Uluslararası sermayeli firmalara düzenlenen yatırım teşvik belgelerinin öngörü değerleridir. d. Uluslararası İlişkiler Ülkemize doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının teşvik edilmesi ve artırılmasına yönelik olarak Hazine Müsteşarlığı tarafından yürütülen faaliyetler arasında, Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması (YKTK) Anlaşmaları önemli bir yere sahiptir. Bu kapsamda, 2008 yılında Singapur ile müzakereleri tamamlanan YKTK Anlaşması imzalanmış ve Katar ile 25.12.2001 tarihinde imzalanan anlaşma yürürlüğe girmiştir. 2008 yılında ayrıca; Çek Cumhuriyeti, Hırvatistan ve Finlandiya ile YKTK Anlaşmalarına yönelik müzakereler gerçekleştirilmiştir. 2008 sonu itibarıyla, 80 ülke ile imzalanmış bulunan YKTK Anlaşmaları ndan 64 ü yürürlükte bulunmaktadır. OECD bünyesindeki Mali İşler ve Girişim Direktörlüğü bünyesinde bulunan Yatırım Komitesinin faaliyetlerine katkıda bulunmaya devam edilmektedir. Yine aynı komitenin altında yer alan Uluslararası Yatırım İstatistikleri ve Türkiye Ulusal Temas Noktası görevi Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmekte olan OECD Çok Uluslu Şirketler Rehberi Ulusal Temas Noktası toplantı ve faaliyetleri takip edilmektedir. 2008 yılı içinde Sanayi, İnovasyon ve Girişimcilik Komitesi nin altında kurulmuş bulunan Sanayinin Küreselleşmesi Çalışma Grubu nun faaliyetleri kapsamında özellikle uluslararası yatırımcıların yer seçim kriterleri ve inovasyonun küreselleşmedeki payı gibi konularda soru belgelerine katkı sağlanmıştır. 73

e. Mevzuat Ülkemizde faaliyette bulunan yabancı sermayeli şirketlerin taşınmaz edinimini düzenleyen Tapu Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair 5782 sayılı Kanun, 15 Temmuz 2008 tarihli ve 26937 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu kapsamda ülkemizde faaliyet gösteren yabancı sermayeli şirketlerin taşınmaz edinimi, 2644 sayılı Tapu Kanunu nun 36 ncı maddesinde düzenlenmektedir. Bahsi geçen maddenin son fıkrası, maddenin uygulanmasına ilişkin esas ve usullerin, ilgili bakanlıkların görüşlerinin alınmasını müteakip Hazine Müsteşarlığı, İçişleri Bakanlığı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenmesini hükme bağlamaktadır. Bu çerçevede Hazine Müsteşarlığı, bahsi geçen yönetmelik çalışmalarına katılım sağlamış ve konuyla ilgili esas ve usulleri belirleyen Yabancı Sermayeli Şirketlerin Taşınmaz Edinimine İlişkin Yönetmelik, 12 Kasım 2008 tarihli ve 27052 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bahsi geçen düzenlemeler ile yabancı sermayeli şirketlerin, ana sözleşmelerinde belirtilen faaliyet konularını yürütmek üzere taşınmaz mülkiyeti veya sınırlı ayni hak edinebilmesi ve kullanabilmesi sağlanmıştır. Bu şekilde edinilen taşınmazların ülkemizde kurulu bulunan bir başka yabancı sermayeli şirkete devrinde ve taşınmaz maliki yerli sermayeli bir şirketin hisse devri yoluyla yabancı sermayeli hale gelmesi durumunda da aynı esas geçerli olmaktadır. Bu şirketlerin taşınmaz edinimlerinde, askeri yasak bölgeler, güvenlik bölgeleri ve stratejik bölgelerde Genelkurmay Başkanlığının ya da yetkilendireceği komutanlıkların, özel güvenlik bölgelerinde ise taşınmazın bulunduğu yerdeki valiliğin izni öngörülmüştür. Valilik iznine tabi hususlar, ilgili idare temsilcilerinin katılımıyla oluşan Komisyonda karara bağlanmaktadır. 74

G) Teşvik ve Uygulama Genel Müdürlüğü a. Yatırım Teşvik Belgeleri (Genel Teşvik) Teşvik sistemi kapsamında, 2008 yılında 2.448 adet yatırım teşvik belgesi düzenlenmiştir. Düzenlenen yatırım teşvik belgelerinin sabit yatırım tutarı 28,23 milyar TL, öngörülen istihdam ise 98.377 kişidir. Düzenlenen teşvik belgelerinin 1.258 adedi komple yeni yatırım mahiyetinde olup, öngörülen istihdam 66.403 kişidir. Söz konusu yatırım teşvik belgelerinin sektörel, bölgesel, yatırım cinsi ve coğrafi yörelere göre dağılımı Tablo 39-41 de yer almaktadır. Tablo 39: Yatırım Teşvik Belgelerinin Bölgesel Dağılımı (2008) Bölgesi Belge Adedi Sabit Yatırım (Milyon TL) İthal Makine ve Teçhizat Tutarı (Bin ABD Doları) İstihdam (Kişi) Marmara Bölgesi 930 11.559 5.117.334 38.014 İç Anadolu Bölgesi 349 3.420 1.316.910 14.308 Ege Bölgesi 295 2.902 1.171.943 15.044 Akdeniz Bölgesi 288 3.535 1.214.089 12.817 Karadeniz Bölgesi 235 2.954 830.977 7.779 Doğu Anadolu Bölgesi 135 1.336 269.880 4.167 G.D.Anadolu Bölgesi 207 1.618 536.611 5.590 Muhtelif Bölge 9 905 61.981 658 TOPLAM 2.448 28.229 10.519.725 98.337 Tablo 40: Yatırım Teşvik Belgelerinin Yatırım Cinsine Göre Dağılımı (2008) Yatırımın Cinsi Belge Adedi Sabit Yatırım (Milyon TL) İthal Makine ve Teçhizat Tutarı (Bin ABD Doları) İstihdam (Kişi) Komple Yeni Yatırım 1.258 21.706 7.533.931 66.403 Tevsi 449 3.278 1.699.954 21.229 Tamamlama 81 764 235.199 4.563 Yenileme 41 676 73.250 3.007 Kalite Düzeltme 13 39 23.984 393 Darboğaz Giderme 9 20 9.510 131 Modernizasyon 42 638 327.850 1.590 Entegrasyon 8 147 74.108 505 Finansal Kiralama 535 833 474.067 0 Ürün Çeşitlendirme 12 127 67.872 556 TOPLAM 2.448 28.229 10.519.725 98.377 75

Tablo 41: Yatırım Teşvik Belgelerinin Sektörel Dağılımı (2008) Sektör Belge Adedi Sabit Yatırım (Milyon TL) İthal Makine ve Teçhizat Tutarı (Bin ABD Doları) İstihdam (Kişi) Tarım 73 360 85.652 2.590 Madencilik 136 714 200.582 4.673 İmalat 1.476 10.211 4.717.140 47.249 Enerji 144 8.600 3.157.951 5.142 Hizmetler 619 8.344 2.358.400 38.723 TOPLAM 2.448 28.229 10.519.725 98.377 b. KOBİ Teşvik Belgeleri 2008 yılında 1.363 adet KOBİ teşvik belgesi düzenlenmiştir. Düzenlenen KOBİ teşvik belgelerinin sabit yatırım tutarı 1.112 milyon TL, ithal makine ve teçhizat tutarı yaklaşık 367 milyon ABD Doları, öngörülen toplam istihdam ise 22.616 kişidir. Söz konusu KOBİ teşvik belgelerinin sektörel, bölgesel, yatırım cinsi ve kalkınmada öncelikli yörelere göre dağılımı Tablo 42-44 de yer almaktadır. Tablo 42: KOBİ Teşvik Belgeleri Bölgesel Dağılımı (2008) Bölge Belge Adedi Sabit Yatırım (Milyon TL) İthal Makine ve Teçhizat Tutarı (Bin ABD Doları) İstihdam (Kişi) Marmara 395 338 168.526 5.803 İç Anadolu 268 221 74.497 4.225 Ege 181 153 39.758 3.106 Akdeniz 176 158 34.149 2.796 Karadeniz 149 106 19.784 3.498 Doğu Anadolu 88 56 7.922 1.625 G.Doğu Anadolu 106 79 22.390 1.563 TOPLAM 1.363 1.112 367.026 22.616 Tablo 43: KOBİ Teşvik Belgeleri Sektörel Dağılımı (2008) Sektör Belge Adedi Sabit Yatırım (Milyon TL) İthal Makine ve Teçhizat Tutarı (Bin ABD Doları) İstihdam (Kişi) Tarım 49 50 4.017 653 Madencilik 26 29 6.228 487 İmalat 1.133 912 318.281 19.229 Enerji 0 0-0 Hizmetler 155 121 38.500 2.247 TOPLAM 1.363 1.112 367.026 22.616 76

Tablo 44:KOBİ Teşvik Belgelerinin Yatırım Cinsine Göre Dağılımı (2008) Yatırımın Cinsi Belge Adedi Sabit Yatırım (Milyon TL) İthal Makine ve Teçhizat Tutarı (Bin ABD Doları) İstihdam (Kişi) Komple Yeni Yatırım 627 553 134.696 12.945 Tevsi 545 435 204.470 7.545 Tamamlama 85 51 13.234 932 Yenileme 30 19 1.098 280 Kalite Düzeltme 16 9 4.361 188 Darboğaz Giderme 7 5 233 53 Modernizasyon 29 22 3.311 300 Entegrasyon 5 6 1.078 72 Finansal Kiralama 1 0,2 230 0 Ürün Çeşitlendirme 18 12 4.315 301 TOPLAM 1.363 1.112 367.026 22.616 c. Yatırım Yerinde Değerlendirme (Ekspertiz İşlemleri) 2008 yılında 1.604 adet firmanın ekspertiz işlemleri yapılması amacıyla yatırım yerinde inceleme müracaatı bulunmaktadır. Mevzuat kapsamında, geçmiş yıllardan devam edenler ile birlikte, 2008 yılında yatırım tamamlama ekspertiz işlemleri sonuçlandırılmış olan ve tamamlaması yapılan belge adedi ise 2.699 olmaktadır. (Tablo 45-48) Tablo 45: Tamamlaması Yapılan Ekspertiz İşlemleri (2008) 2008 Ekspertiz Yapılan Firma Sayısı Ocak 195 Şubat 194 Mart 258 Nisan 276 Mayıs 217 Haziran 250 Temmuz 249 Ağustos 201 Eylül 227 Ekim 199 Kasım 163 Aralık 270 TOPLAM 2.699 77

Tablo 46: Tamamlama Vizesi Yapılan Yatırım Teşvik Belgelerinin Bölgesel Dağılımı (2008) Bölgesi Belge Adedi Sabit Yatırım (TL) Döviz Tahsisi (Bin ABD Doları) İstihdam (Kişi) Marmara Bölgesi 1.130 5.903.143.702 2.691.735 36.038 İç Anadolu Bölgesi 391 1.251.085.450 937.981 15.687 Ege Bölgesi 404 1.020.450.069 398.051 12.368 Akdeniz Bölgesi 298 1.048.097.442 326.691 13.924 Karadeniz Bölgesi 199 633.422.738 210.766 11.534 Doğu Anadolu Bölgesi 68 151.063.974 48.908 4.763 G. D. Anadolu Bölgesi 190 402.886.488 248.188 5.064 Muhtelif Bölge 19 363.674.700 203.372 271 TOPLAM 2.699 10.773.824.563 5.065.692 99.649 Tablo 47: Tamamlama Vizesi Yapılan Yatırım Teşvik Belgelerinin Sektörel Dağılımı (2008) Ana Sektör Belge Adedi Sabit Yatırım (TL) Döviz Tahsisi (Bin ABD Doları) İstihdam (Kişi) Tarım 60 53.260.898 16.190 1.941 Madencilik 70 75.849.675 32.033 2.902 İmalat 1.807 6.587.415.513 3.272.766 63.017 Enerji 42 785.057.553 266.580 1.157 Hizmetler 720 3.272.240.924 1.478.123 30.632 TOPLAM 2.699 10.773.824.563 5.065.692 99.649 Tablo 48: Tamamlama Vizesi Yapılan Yatırım Teşvik Belgelerinin Yatırım Cinslerine Göre Dağılımı (2008) Yatırımın Cinsi Adet Sabit Yatırım (TL) Döviz Tahsisi (Bin ABD Doları) İstihdam (Kişi) Komple Yeni Yatırım 1.184 6.795.946.929 2.672.861 62.343 Tevsi 784 2.248.906.951 1.234.796 22.984 Tamamlama 81 231.915.845 103.463 5.952 Yenileme 201 467.005.777 438.352 3.978 Kalite Düzeltme 15 56.346.633 24.706 102 Darboğaz Giderme 21 33.344.684 18.540 531 Modernizasyon 53 297.271.592 158.913 2.020 Entegrasyon 11 8.252.855 4.715 378. Nakil 2 396.318 182 7 Finansal Kiralama 336 547.886.098 360.505 0 Ürün Çeşitlendirme 11 86.550.881 48.659 1.354 TOPLAM 2.699 10.773.824.563 5.065.692 99.649 78

d. Enerji Desteği Uygulama Sonuçları 2008 yılı içerisinde 5084 sayılı Kanun kapsamındaki 50 ilde bulunan 1.863 adet mevcut işletme ve 940 adet yeni işletmeye, gerçekleştirilen 112.617 kişilik istihdam artışı nedeniyle Hazine Müsteşarlığı bütçesinden toplam 314 milyon TL tutarında enerji desteği aktarımı yapılmıştır. (Tablo 49) Tablo 49: İl Bazında Yapılan Enerji Desteği Ödemeleri (2008-Tesis ve İstihdam Sayıları) İşletme İli Eski Tesis Yeni Tesis Toplam Tesis Mevcut İstihdam İlave İstihdam Toplam Ödenen Enerji Desteği(1000 TL) ADIYAMAN 16 38 54 2.647 3.566 6.213 16.762,86 AFYON 85 23 108 3.605 2.929 6.534 8.167,80 AKSARAY 32 23 55 1.353 2.971 4.324 3.067,11 AMASYA 39 26 65 1.048 2.509 3.557 1.995,81 ARTVİN 9 2 11 214 1.145 1.359 3.659,56 BARTIN 25 21 46 826 2.565 3.391 2.184,88 BATMAN 17 14 31 2.324 1.690 4.014 4.612,83 BAYBURT 2 3 5 128 111 239 114,17 BİNGÖL 2 3 5 22 102 124 5,60 BİTLİS 2 4 6 40 143 183 194,90 ÇANAKKALE 1 1 6 5 11 1,64 ÇANKIRI 29 20 49 927 1.518 2.445 2.017,62 ÇORUM 135 20 155 4.725 4.820 9.545 4.563,26 DİYARBAKIR 30 20 50 920 2.055 2.975 8.259,15 DÜZCE 63 60 123 5.276 8.673 13.949 8.456,10 ELAZIĞ 64 29 93 1.421 3.220 4.641 17.506,08 ERZİNCAN 6 9 15 40 470 510 173,09 ERZURUM 11 6 17 360 508 868 4.632,42 GİRESUN 23 17 40 624 2.130 2.754 811,82 GÜMÜŞHANE 1 5 6 19 104 123 6,83 IĞDIR 2 1 3 24 71 95 59,30 KAHRAMANMARAŞ 189 65 254 11.843 14.072 25.915 60.206,44 KARAMAN 47 14 61 5.748 1.737 7.485 3.933,44 KARS 2 1 3 139 96 235 3.444,98 KASTAMONU 45 20 65 2.208 2.173 4.381 7.750,94 KIRŞEHİR 19 16 35 1.269 1.108 2.377 4.110,76 KİLİS 8 7 15 149 299 448 335,34 KÜTAHYA 87 45 132 4.143 4.668 8.811 11.974,88 MALATYA 99 44 143 5.981 6.069 12.050 20.403,28 MARDİN 7 7 14 307 672 979 6.702,59 MUŞ 6 3 9 112 146 258 34,57 NEVŞEHİR 84 19 103 1.795 2.342 4.137 3.431,40 NİĞDE 45 22 67 3.093 1.801 4.894 10.212,10 ORDU 26 13 39 1.734 1.886 3.620 11.330,68 OSMANİYE 25 47 72 280 3.526 3.806 7.630,85 RİZE 79 12 91 2.163 7.228 9.391 9.182,52 SİİRT 3 5 8 178 920 1.098 5.652,48 SİNOP 31 11 42 778 1.130 1.908 1.024,40 SİVAS 52 24 76 3.115 3.442 6.557 10.805,01 ŞANLIURFA 56 43 99 1.259 2.667 3.926 10.386,77 79

TOKAT 59 31 90 1.670 2.707 4.377 2.767,31 TRABZON 94 19 113 2.589 3.596 6.185 7.349,95 TUNCELİ 3 1 4 15 115 130 126,60 UŞAK 155 101 256 5.772 6.325 12.097 23.997,42 VAN 12 7 19 127 588 715 252,75 YOZGAT 36 19 55 1.154 1.999 3.153 3.502,50 TOPLAM 1.863 940 2.803 84.170 112.617 196.787 313.802,81 (*) Ağrı, Ardahan, Hakkari ve Şırnak illerinden herhangi bir talep olmaması nedeniyle bu illere enerji desteği ödemesi yapılmamıştır. e. Mevzuat Düzenlemeleri Enerji Desteğinin Uygulamasına İlişkin 2008/1 sayılı Tebliğ, 08/07/2008 tarihli ve 26930 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır. f. KKTC Yatırımları ile İlgili Çalışmalar Bafra ve İskele de yapılacak turizm yatırımlarının desteklenmesi amacıyla, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti nde Yapılacak Yatırımların Desteklenmesi Hakkında Karar Taslağı Başbakanlığa sunulmuştur. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti nde yapılan 5 adet yatırım için 20 milyon TL tutarında kredi kullandırılmıştır. 80

H) Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğü a. Araştırma Faaliyetleri 2008 yılında makroekonomik gelişmelerin izlenmesi ve değerlendirilmesine ilişkin çalışmalar sürdürülmüştür. Bu kapsamda ulusal ve uluslararası ekonomik gelişmeler yakından takip edilmiş, değerlendirilmiş ve raporlanmıştır. Ayrıca, kısa ve orta vadeli tahmin modelleri geliştirilmiş ve bu kapsamda yapılan öngörüler de raporlanmıştır. Ekonomide yapısal gelişmelerin izlenmesi kapsamında; işgücü, ürün piyasaları, mali sektör, yatırım ortamının iyileştirilmesi, sosyal güvenlik, eğitim, ar-ge ve inovasyon, kamu mali yönetimi, vergi alanlarındaki gelişmeleri ve gündemi inceleyen ve bu alanlarda ülkemizin yerini diğer ülkelerle kıyaslayan yapısal göstergelere ilişkin çalışma raporları hazırlanmıştır. Sektörel gelişmeler izlenerek ilgili sektörlerin rekabet gücünü analiz eden sektörel rekabet raporu hazırlanmıştır. Türkiye Ekonomi Kurumu tarafından İstanbul da gerçekleştirilen 15. Dünya Ekonomi Kongresi çerçevesinde 27 Haziran 2008 tarihinde Finansal Küreselleşme ve Küresel Dengesizlikler (Financial Globalization and Global Imbalances) başlıklı bir oturum düzenlenmiştir. Oturuma London Business School ve CEPR dan Prof. Richard Portes, University of California, Davis den Prof. Alan Taylor ve IMF den Dr. Paolo Mauro konuşmacı olarak katılmıştır. 2007 Yılı Üç Aylık Eylem Planı, 60. Hükümet Programı Eylem Planı ve 2008 Yılı Programlarında yer alan ve Hazine Müsteşarlığının Sorumlu Kuruluş olarak yer aldığı eylemlere ilişkin gelişmelerin takip edilmesi ve Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığına raporlanmasına ilişkin koordinasyon faaliyetleri yapılmıştır. b. Bilişim Faaliyetleri Hazine Müsteşarlığı Bilişim Sistemlerinin TS ISO/IEC 17799 Bilgi Güvenliği Standardına uygunluğunu teminen, Bilgi Güvenliği Politika Belgesi 2008 yılı Kasım ayı itibarıyla yayımlanmıştır. Bu çerçevede, Olağanüstü Durum Yönetim Merkezi Hazine Müsteşarlığı yerleşkesi dışında tesis edilmiştir. Hazine Müsteşarlığı internet sitesi teknolojik altyapısı güçlendirilerek yeni tasarımıyla hizmete sunulmuştur. Hazine Müsteşarlığı iş zekası altyapısının yeniden yapılandırılması amacıyla 2006 yılında başlatılan Veri Ambarları Projesi kapsamında, Sigortacılık Gözetim Sistemi dahilinde 57 sigorta şirketinden veriler toplanmıştır. Hazine Müsteşarlığının temel iş fonksiyonlarına hizmet veren bilgi sistemlerinin tek çatı altında toplanması çalışmalarına devam edilmiştir. Bu kapsamda, kamu finansmanı işlevlerini 81

yönetmek üzere çalışan mevcut sistemlere Kamu Haznedarlığı Bilgi Sistemi ilave edilmiştir. Ayrıca, Dış Proje Kredi Kullanıcı bilgilerinin kuruluşlar tarafından internet ortamında KAF bilgi sistemine girilmesi projesi başlatılmıştır. 2008 yılında; Kurum çalışanlarının bilişim teknolojileri ile bilgi sistemlerini etkin kullanmalarını sağlamak ve desteklemek amacıyla eğitimler verilmiş, bu eğitimlere ait eğitici dokümanlar hazırlanmış ve gerekli güncellemeler yapılmıştır. c. Diğer Kütüphanecilik kuralları ve standartları çerçevesinde kütüphane personeli tarafından gerçekleştirilen hizmetler ile kullanıcıların tabi olacağı kuralları içeren Hazine Müsteşarlığı Kütüphanesi Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge, 21.11.2008 tarihinde yürürlüğe konulmuştur. Hazine Müsteşarlığı Üniversite Öğrencilerini Bilgilendirme Programı 4-8 Şubat 2008 ve 30 Haziran-4 Temmuz 2008 tarihlerinde düzenlenmiştir. 82

3.2.1.2. Denetim Birimleri Tarafından Yapılan Faaliyetler A) Hazine Kontrolörleri Kurulu Başkanlığı Hazine Kontrolörleri Kurulu, Hazine Müsteşarlığının görev ve fonksiyonları ile ilgili inceleme, denetim, araştırma ve soruşturma faaliyetlerini ve özel kanunlarla kendisine münhasıran verilen denetim görevlerini yerine getirmektedir. Bu çerçevede, Kurul tarafından gerçekleştirilen inceleme ve denetimlerin ana başlıkları ile 2008 yılında yapılan inceleme ve denetimler sonucunda düzenlenen raporlar Tablo 50 de yer almaktadır. Tablo 50: İnceleme ve Denetim Sonuçları (2007-2008) İNCELEME ve DENETİM ALANI Rapor Sayısı 2007 2008 1 AB Fon ve Yardımlarının (Projelerin), İlgili Kuruluşların Denetimi 40 6 2 Dış Kredi ile Finanse Edilen Projelerin ve Harcamaların Denetimi 31 33 3 Garantili veya Devirli Krediler, Hazine Alacakları, GSM vb. Hazine Payı Tahsilatları 8 6 4 Teşvik İncelemeleri 4 5 5 KİT Performans Denetimleri 44 44 6 KİT Görev Zararları İncelemeleri 10 10 7 Destekleme Primleri ve DFİF Ödemeleri 2 0 8 Petrol Mevzuatı Kapsamındaki İnceleme 7 7 9 Kambiyo Mevzuatı (İhracat, İthalat) İnceleme ve Denetimleri 13 7 10 Yetkili Müessese ve Kıymetli Maden Aracı Kuruluşu Denetimleri 55 231 11 Ödünç Para Verme Mevzuatı ve İkrazatçıların Denetimi 1 3 12 Suç Gelirlerinin Aklanması Araştırma ve İncelemeleri 48 22 13 Suç Gelirlerinin Aklanması Yükümlülük Denetimi 44 252 14 Memur Soruşturmaları (4483, 3628, 657 sayılı Kanunlar) 7 4 15 TCK Suç Duyurusu Raporları 2 4 16 Diğer 13 7 TOPLAM 329 641 Yukarıdaki tabloda belirtilen önemli raporlardan bazılarına ait bilgiler ve temel değerlendirmeler aşağıda özetlenmektedir: 83

a. AB Fon ve Yardımlarının İncelenmesi, Merkezi Olmayan Yapılanma Sistemi (DIS) Kuruluşlarının Denetimi Türkiye Cumhuriyeti 2007-2013 yıllarını kapsayan dönemde, AB mali yardımlarından Türkiye- AB Katılım Öncesi Mali İşbirliği Aracı (IPA) kapsamında yararlanmaktadır. Bu sistem içerisinde, mali işbirliğinin değişik evrelerinin farklı birimler ve kişilerce uygulanması, denetlenmesi ve program hazırlama, izleme ve değerlendirme ile proje uygulama fonksiyonlarının farklı kurumlarca gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, AB fon ve yardımlarının incelenmesi ve ilgili kuruluşların denetimi 2008 yılında da devam etmiş ve bu kapsamda 6 adet inceleme ve denetim raporu düzenlenmiştir. b. Dış Kredi ile Finanse Edilen Projelerin ve Harcamaların Denetimi Dünya Bankası, İslam Kalkınma Bankası, Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu ve diğer uluslararası kuruluşlarca finanse edilen projelerin denetimi, 20 yılı aşkın süredir Dünya Bankasınca Bağımsız Denetçi olarak kabul edilen, Hazine Kontrolörleri Kurulu tarafından yerine getirilmektedir. Bu kapsamda, krediyi veya hibeyi kullanan kurum ve kuruluşların harcama ve hesapları ile TCMB nezdindeki Özel Hesap kullanımları, her yıl periyodik olarak Uluslararası Denetim Standartları ile Dünya Bankası Esas ve Usulleri ne uygun olarak incelenmektedir. Bu incelemeler sonucunda düzenlenen bağımsız denetçi raporları Dünya Bankasına veya ilgili diğer uluslararası kuruluşlara, yönetim mektupları ise ilgili kuruluşlara iletilmektedir. Bu kapsamda, 2008 yılında toplam 30 adet Bağımsız Denetim Raporu düzenlenmiştir. Bu raporlardan bir tanesi olumsuz görüş, iki tanesi şartlı görüş, diğer raporlar ise olumlu görüşle sonuçlanmıştır. 2008 yılı içinde, Ulusal Ajans tarafından yürütülen ve bağımsız denetimi Hazine Kontrolörleri Kurulunca gerçekleştirilen çeşitli programlara ilişkin olumlu görüşle sonuçlanan 2 adet bağımsız denetim raporu düzenlenmiştir. Birleşmiş Milletler İcra Konseyi Çalışma Grubu nun 49 uncu oturumunda alınan Tavsiye Kararı doğrultusunda, Birleşmiş Milletler Tazminat Komisyonu (BMTK) tarafından yapılan tazminat ödemelerinin hak sahiplerine yapıldığını gösteren teyit mahiyetindeki belgelerin bağımsız denetimi Hazine Kontrolörlerince gerçekleştirilmiş olup 2008 yılında bu konuda 1 adet olumlu görüşle sonuçlanan rapor düzenlenmiştir. 84

c. Garantili Krediler, Hazine Alacakları ve Hazine Payı Tahsilatları i. Hazine Garantili veya Devirli Krediler ve Hazine Alacakları 4749 sayılı Kanun çerçevesinde; çeşitli belediyelerin, kullandıkları Hazine garantili dış krediler nedeniyle Hazineye olan borçlarının ve bu borçları ödeyebilme yeteneklerinin olup olmadığının tespitine yönelik olarak 2008 yılında rapora bağlanan dosya sayısı 4 tür. ii. Telekomünikasyon Sektöründe Yapılan İncelemeler İmtiyaz sözleşmesi imzalanan GSM şirketlerinin brüt gelir ve Hazine payı hesaplamaları ile ödemelerinin şirketlerin muhasebe kayıtlarına uygunluğu incelemelerine (Hazine payı tahsilat denetimleri) 2008 yılında da devam edilmiş ve bu kapsamda 1 adet rapor düzenlenmiştir. Türk Telekomünikasyon A.Ş. nezdinde yürütülen incelemeler sonucunda ise 1 adet rapor düzenlenmiştir. d. KİT Performans Denetimi Yatırım Finansman Programı kapsamında, KİT lerin alınan tedbirlere ve tanımlanan performans kriterlerine uyumunun periyodik olarak izlenmesi ve raporlanması faaliyetleri sürdürülmüştür. Bu amaçla 2008 yılında; KİT lerin 2007 yılının son çeyreği ile 2008 yılının birinci üç ve birinci altı aylık dönemlerine ilişkin faaliyetleri incelenmiştir. 2008 yılında yapılan inceleme sonuçlarına göre; genel olarak KİT lerin belirlenen hedeflerin bir kısmını gerçekleştiremedikleri ortaya çıkmıştır. Ayrıca; ihale yoluyla hizmet alımlarında belirlenen limitlerin aşılması, tasarruf tedbirlerine uyulmaması, Hazine Müsteşarlığına ve ilgili diğer kurumlara gönderilmesi gereken bilgi ve belgelerin zamanında ya da hiç gönderilmemesi, internet sitelerinin ve stratejik planlarının gerektiği gibi hazırlanmaması, istihdama ilişkin konularda yetki devri yapılması gibi hususlarda ilgili mevzuata aykırılıklar tespit edilmiş ve bu hususlara düzenlenen raporlarda yer verilmiştir. e. Yetkili Müessese, Kıymetli Maden Aracı Kuruluşu Denetimleri Kamuoyunda Döviz Bürosu olarak bilinen Yetkili Müesseselerin incelenmelerine 2008 yılında da devam edilmiş ve bu müesseselerin faaliyetlerine yönelik 231 adet rapor düzenlenmiştir. f. Suç Gelirlerinin Aklanması Araştırma ve İncelemeleri 2008 yılında Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) Başkanlığı tarafından Kurula intikal ettirilen suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesiyle ilgili araştırma ve inceleme görevleri kapsamında 22 adet rapor düzenlenmiştir. 85

g. Suç Gelirlerinin Aklanması Yükümlülük Denetimleri MASAK Başkanlığı tarafından 5549 sayılı Kanun çerçevesinde kimlik tespiti, şüpheli işlem bildirimi gibi bir takım yükümlülükler getirilmiş olup bu kapsamda 252 adet yetkili müessesenin bu yükümlülüklerini yerine getirip getirmedikleri konusunda yükümlülük raporları düzenlenmiştir. h. Memurlarla İlgili Soruşturma ve Ön İncelemeler Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında 4483 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde Bakanlık Makamı tarafından Kurula intikal ettirilen soruşturma dosyaları ve 3628 sayılı Mal Bildirimi ve Yolsuzlukla Mücadele Kanunu kapsamında yapılan tespit ve incelemeler ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında yapılan disiplin soruşturmaları kapsamında toplam 4 adet rapor düzenlenmiştir. 86

B) Sigorta Denetleme Kurulu Başkanlığı a. Denetim Faaliyetleri Ülkemizde özel sigortacılık ve bireysel emeklilik alanında faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişi ve kuruluşlar nezdinde gerçekleştirilen denetim ve inceleme faaliyetlerine ilişkin özet sonuçlar Tablo 51 ve 52 de yer almaktadır. Tablo 51: İnceleme ve Denetim Sonuçları (2008) İNCELEME ve DENETİM ALANI 2007 Rapor Sayısı 2008 Rapor Sayısı 1 Teminat Denetimleri * 45-2 Mali Bünye Denetimleri 18 21 3 Hasar İşlemleri Denetimi 1 8 4 Sermaye Yeterlilik Denetimi - 5 5 Teknik Karşılıklar Denetimi - 16 6 Hayat Dalı İş ve İşlemleri Denetimi 10 18 7 Bireysel Emeklilik Faaliyetlerinin Denetimi 11 10 8 Sigorta ve Reasürans Şirketleri ile Brokerleri Ruhsat Talebi İncelemeleri 8 7 9 Şikayet İncelemeleri 119 117 10 Sürekli Denetim Kapsamında Haftalık ve Aylık Nakit ve Fon Hareketleri İzlemesi - 35 11 Diğer Denetim, İnceleme ve Soruşturmalar 20 16 (*) 2008 yılında diğer denetimler içinde ele alınmıştır. TOPLAM 232 253 Tablo 52: Konusuna Göre İnceleme ve Denetleme Oranları (2008) İNCELEME ve DENETİM ALANI İncelenebilir - Denetlenebilir Gerçek ve/ veya Tüzel Kişi Sayısı* (*) Yıl içinde incelenmesi veya denetlenmesi gereken gerçek veya tüzel kişi sayısı. İncelenen ve Denetlenen Gerçek ve/ veya Tüzel Kişi Sayısı İnceleme - Denetim Oranı 2008 yılında ayrı bir denetim yerine diğer denetimler içinde ele 1 Teminat Denetimleri alınmıştır. 2 Mali Bünye Denetimleri 21 21 % 100,00 3 Hasar İşlemleri Denetimi 8 8 % 100,00 4 Sermaye Yeterlilik Denetimi 5 5 % 100,00 5 Teknik Karşılıklar Denetimi 17 16 % 94,12 6 Hayat Dalı İş ve İşlemleri Denetimi 20 18 % 90,00 7 Bireysel Emeklilik Faaliyetlerinin Denetimi 10 10 % 100,00 8 Sigorta ve Reasürans Şirketleri ile Brokerleri Ruhsat Talebi İncelemeleri 7 7 % 100,00 9 Diğer Denetim, İnceleme ve Soruşturmalar 16 16 % 100,00 TOPLAM 104 101 % 97,12 87

Kurul tarafından 2008 yılında gerçekleştirilen denetim, inceleme ve soruşturma faaliyetlerine ilişkin temel bilgiler aşağıda özetlenmektedir: i. Teminat Denetimleri Teminat denetimi, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak hazırlanmış olan yönetmelik hükümleri çerçevesinde sigorta şirketleri nezdinde yapılmaktadır. Denetimin amacı; sigorta şirketlerinin sigorta sözleşmelerinden doğan taahhütlerine karşılık olmak üzere, sigorta primleri ile orantılı olarak göstermek zorunda oldukları teminatların mevzuatta tanımlanan kıymetlere yatırılıp, zamanında, tam ve doğru olarak Hazine Müsteşarlığı lehine tesis edilip edilmediğini tespit etmektir. 2007 yılında hayat ve hayat dışı sigorta dallarında faaliyet gösteren 45 sigorta şirketinin tamamının 28.02.2007 tarihi itibarıyla teminat denetimi yapılmış iken, 2008 yılında teminat denetiminin ayrı bir denetim olarak yapılmasına son verilmiş ve mali bünye ile hayat dalı denetimleri kapsamında şirketlerin teminat durumları incelenmiştir. ii. Finansal Tablolar ve Teknik Karşılıklar Denetimleri 2008 yılında, şirketlerin kamuya açıklamış oldukları finansal tablolarının gerçek durumlarını tam ve doğru olarak yansıtıp yansıtmadığı ayrı bir denetim olarak yapılmamış; mali bünye denetimi içinde bir bölüm olarak finansal tablolar da incelenmiştir. Diğer yandan, 2008 yılı içinde yürürlüğe giren teknik karşılıklarla ilgili Yönetmelik kapsamında, teknik karşılıkların hesaplanmasının doğru olarak yapılıp yapılmadığına ve bu konuda sektördeki mevcut sorunların tespit edilerek çözüm yolu aranmasına ilişkin olarak 2008 yılının ikinci döneminde eğitici ve yönlendirici denetimlere ağırlık verilmiştir. Bu kapsamda, 2008 yılında yapılan denetimlerde tespit edilen hususlar Tablo 53 de yer almaktadır. Tablo 53: Finansal Tablolar ve Teknik Karşılıklarla İlgili Denetim Sonuçları Denetim Sonucu Şirket Sayısı Sigortacılık Hesap Planına uyumda sorunlar bulunması 7 Borç-alacak ilişkisi bulunan kişilerle dönem sonlarında mutabakat yapılmaması ya da yapılamaması 7 Vadesi geçmiş borçların bulunması 2 Finansal varlıkların değerlemesinde ilgili mevzuata uygun hareket edilmemesi 3 Finansal varlıkların değerlemesi sonucu bulunan değer artışları için ayrılması gereken ertelenmiş vergi karşılıklarının ayrılmaması Kazanılmamış primler karşılığının eksik hesaplanması 12 Muallak tazminat yeterlilik farkı ile gerçekleşmiş ancak bildirilmemiş hasar karşılığının (IBNR) eksik ayrılması veya yanlış hesaplanması 10 6 88

Dava yoluyla takip edilen muallak tazminatlarla ilgili ayrılan karşılıkların eksik olması 2 Mali tablolarının gerçeği yansıtmaması 3 Varlıkların ve karşılıkların cari ve cari olmayan dönem ile kısa ve uzun vadeli ayırımında sorun olması 4 Yabancı Paraya endeksli muallak tazminatlar için ayrılan karşılığın yanlış hesaplanması 3 Rücu gelirlerinin ayrılan muallak tazminat karşılıklarından düşülmemesi 4 Dengeleme karşılığının eksik ayrılması ve bazı branşlar için karşlılık ayrılmaması 6 Dövizli poliçelerinin primlerinin muhasebeleştirilmesinde hata yapılması ve yanlış KPK ayrılması 4 Aktüeryal Zincirleme Merdiven Metodu sonucu hesaplanan karşılığın yanlış hesaplanması 3 Dosya bazında muallak tazminat karşılığının eksik ayrılması ve bazı dosyalar için karşılık ayrılmaması 3 Gerçekleşmiş ancak bildirilmemiş hasarlar için ayrılan karşılıklarda eksiklik bulunması 4 Kazanılmamış Primler Karşılığının gün esasına göre ayırımında sorunlar bulunması 3 Anlaşmalı servislerde tamir edilen araçlarla ilgili hasarların muallaklar arasından çıkartılmaması 2 iii. Mali Bünye ve Sermaye Yeterlilik Denetimleri Mali bünye ve sermaye yeterlilik denetimleri; sigorta, reasürans ve emeklilik şirketlerinin sigortalılara/katılımcılara ve üçüncü kişilere olan yükümlülüklerini zamanında ve tam olarak yerine getirip getirmediklerinin ya da kısa ve orta vadede söz konusu yükümlülüklerini yerine getirememe tehlikesi ile karşı karşıya olup olmadıklarının tespiti ile hasar ödeme konusunda mevzuata uygun hareket edip etmediklerinin belirlenmesi amacıyla yapılmaktadır. Hayat ve hayat dışı sigorta dallarında faaliyet gösteren 46 sigorta ve reasürans şirketinden yıl içinde 21 inin mali bünye denetimi gerçekleştirilmiştir. Yapılan incelemeler neticesinde tespit edilen hususlar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Tablo 54: Mali Bünye İle İlgili Denetim Sonuçları Denetim Sonucu Şirket Sayısı Üst yönetim ile organizasyon yapısının yetersizliği 3 İç denetim sisteminin mevcut olmaması veya yetersiz sayı ve nitelikteki personelle sürdürülmesi 9 Sermaye yeterliliğinin mevcut olmaması ve acil sermaye artışı gereği 8 Sermaye yapısının güçlü olmaması 4 Finansal oranların yetersiz olması ve likidite sıkıntısının bulunması 2 Teknik karlılığın bulunmaması 5 Faaliyetlerin olumsuz sonuçlar (dönem zararı) vermesi 4 Tahsilat oranlarının düşük olması 2 Alacakların takibinde yetersiz kalınması 3 89

Nakit dengesinin iyi yapılmaması ve mali gelirlerin düşük olması 2 Portföy dağılımının dengesiz olması 3 Reasürans politikasının şirket aleyhine değişmesi 3 Konservasyonu korumak için teminat alınmaması veya alınan teminatın yetersiz olması 4 Tazminat ödemelerinin geciktirilmesi, sigortalıların hak ve menfaatlerinin yeterince gözetilmemesi 4 Bilgi işlem sisteminin yeterli olmaması 4 Hızlı personel değişimi 3 Sürekli zarar eden iştiraklerin bulunması 2 Prim üretiminde azalış yaşanması 2 Borçlu aracılardan alınan teminatların yetersiz olması 4 Hayat ve bireysel emeklilikte hızlı portföy çıkışları yaşanması 3 Genel giderlerin yüksek olması 5 iv. Hasar İşlemleri Denetimi Sigorta, reasürans ve emeklilik şirketlerin sigortalılara/katılımcılara verdikleri hizmetlerin ve taahhüt ettikleri yükümlülüklerin gereği gibi yerine getirilip getirilmediğini incelemek Kurulun görevleri arasındadır. 2008 yılında 4 şirketin hasar işlemleri ayrı olarak incelenmiş, 4 şirketin hasar işlemleri ise mali bünye denetimleri kapsamında ele alınmıştır. Yapılan incelemelerde tespit edilen hususlar Tablo 55 te açıklanmıştır. Tablo 55: Hasar İşlemleri Denetim Sonuçları Denetim Sonucu Evrak eksikliği nedeniyle belirli bir süre bekleyen dosyaların muallak hasar dosyaları arasından çıkartılması Şirket Sayısı Dava yoluyla takip edilen muallak tazminatlarla ilgili ayrılan karşılıkların eksik olması 2 Uzun süredir eksik evrak nedeniyle bekleyen hasar dosyalarının bulunması 3 Ekspertiz sürelerinin uzun olması 4 Sigorta eksperleri tarafından hasarla ilgili olarak mutabakat yapılmaması 4 Tazminat ödemelerinin geç yapılması 4 Büyük tutarlı hasarların daha geç ödenmesi 4 Tam teşekküllü hastaneler tarafından verilmiş sağlık kurulu raporlarının kabul edilmemesi 3 Geçersiz nedenlerle hasar taleplerinin red edilmesi 3 Eksik evrakın tamamlanması için yeterli çabanın gösterilmemesi 4 Pert kabul edilen araçların piyasa değerinin tespitinde çok sayıda anlaşmazlık bulunması 3 Ödenecek tazminat tutarından kıymet kazanma indirimi yapılması 2 3 Sahiplerine ulaşılamayan dosyaların zamanaşımı beklenilmeksizin muallak dosyalar arasından çıkartılması 2 90

v. Bireysel Emeklilik İşlemlerinin Denetimi 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu nun 20 nci maddesi uyarınca, bireysel emeklilik şirketlerinin iş ve işlemleri yılda en az bir defa Hazine Müsteşarlığınca denetlenmektedir. 2008 yılında bu alanda faaliyet gösteren 10 şirketin tamamı denetlenmiştir. Yapılan denetimlerde tespit edilen hususlar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Tablo 56: Bireysel Emeklilik İşlemleri Denetim Sonuçları Denetim Sonucu Şirket Sayısı Emekliliğe hak kazanmadan 3 yıl önce yapılacak bildirimlerde eksiklik bulunması 3 Katkı paylarının tahsili ve fon tahsisinde gecikmeler yaşanması 2 Şirketler arası bireysel emeklilik hesaplarının aktarımında gecikmeler yaşanması 4 Vefat vs nedeniyle emeklilik sisteminden çıkışlarda ödemelerin geç yapılması 2 vi. Hayat Dalı İş ve İşlemleri Denetimi Hayat dalı iş ve işlemlerinin denetimi, hayat sigorta şirketlerinin, aktüeryal matematik karşılıkları doğru hesaplayıp hesaplamadıkları, bu karşılıkları mevzuata uygun olarak yatırıma sevk edip etmedikleri ile yatırımlardan elde edilen gelirlerden kar payı ayrılması ve hayat sigorta poliçeleri ile ilgili iştira, ikraz ve iptal gibi hususların mevzuata uygun olarak yerine getirilip getirilmediğinin tespiti amacıyla yapılmaktadır. 2008 yılında hayat dalında ruhsatı bulunan 20 sigorta ve emeklilik şirketinden 18 inin hayat dalı iş ve işlemlerinin denetimi tamamlanmıştır. Yapılan denetimler sonucu hazırlanan raporlarda tespit edilen hususlar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Tablo 57: Hayat Dalı İş ve İşlemleri Denetim Sonuçları Denetim Sonucu Şirket Sayısı Kar payı kalıntısının dağıtımında sorunlar bulunması 2 Sigortalılara yapılması gereken bildirimlerde eksiklik bulunması 1 Kar payının teknik faiz oranının altında kalması 1 Tazminatla ilgili olarak sigortalılara yapılan bildirimlerde eksiklik bulunması 2 Önceki yıllardan gelen poliçelerin takibinde yetersizlik bulunması 1 Tazminat ödemelerinde gecikme olması 6 Matematik karşılıkların hesaplanmasında hata olması 3 Mevcut prim üretim düzeyine göre tarifelerde yer alan masraf payının şirket giderlerini karşılamaması Emanet (geçici) hesaplarda uzun süre bekleyen prim ödemelerinin bulunması 2 İptal oranlarının çok yüksek olması 2 Muallakta bekleyen hasarlar ile pasif hale gelen hesaplarda sigortalılara gerekli uyarıların yapılmaması Bilgi işlem sisteminin yetersiz olması 2 Matematik karşılıklara ilişkin yatırımların döviz cinsi dağılımında eksiklik bulunması 2 1 3 91

Genel gider oranının yüksek olması 2 Teklifnameler ile poliçelerin tanzim tarihleri arasında uzun süreler bulunması 4 vii. Sigorta ve Reasürans Brokerleri Ruhsat Talebi İncelemesi 2008 yılı içinde hayat ve hayat dışı sigorta brokerliği ile reasürans brokerliği faaliyet ruhsatı almak üzere Hazine Müsteşarlığına başvuran 7 şirketin yapılan incelemede tamamının gerekli şartları taşıdıkları tespit edilmiş ve talepleri olumlu değerlendirilmiştir. viii. Şikayet İncelemeleri 2008 yılı içinde Sigorta Denetleme Kuruluna sigortalılar, tazminat alacaklıları veya diğer kişiler tarafından toplam 125 adet şikayet dilekçesi gönderilmiştir. Yapılan başvurulardan 109 adedi aynı yıl içinde, 16 adedi ise 2009 yılında sonuçlandırılmıştır. Ayrıca, 2007 yılından devreden 8 adet şikayetin sonuçlandırılması da 2008 yılı içinde tamamlanmıştır. 2008 yılında başvuru sahiplerinden 14 adedine doğrudan Kurul görüşü gönderilmiş, geri kalanında ise ilgili sigorta veya emeklilik şirketinden görüş alınarak inceleme tamamlanmıştır. Sonuçlandırılan 111 adet şikayetin 65 adedinde şirket uygulamasının sigortacılık mevzuatına uygun olduğu veya Kurulca yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı, 40 adedinde sigortalı/tazminat alacaklısının talebinde haklı olduğu, 6 adedinde ise tarafların iddialarında haklı olup olmadıklarına adli makamlar tarafından karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Şikayetlerin sigorta branşları arasında dağılımı incelendiğinde ise ilk iki sırayı Motorlu Kara Taşıtları Kasko Sigortası ile Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasının aldığı görülmektedir. Bu branşları sırasıyla Hayat, Bireysel Emeklilik ve Sağlık dalları takip etmektedir. Sigorta Denetleme Kuruluna gönderilen şikayet dilekçelerinin konularına göre dağılımı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Tablo 58: Şikayet İnceleme Sonuçları Şikayet Konusu Şikayet Sayısı Tazminat ödemesinin geç yapılması 12 Meydana gelen hasarın ödenmesinin reddedilmesi 14 Tazminatın eksik ödenmesi 9 Bireysel emeklilik sisteminden ayrılmada vergi kesintisi yapılmasına ya da yapılan kesinti tutarına itiraz İptal edilen hayat sigortalarında veya emeklilikte teklif edilen ödeme tutarına itiraz 3 Tazminata ilişkin belgeler ve reddedilen hasarlar konusunda yeterli bilgi verilmemesi 5 Gerçekleşen hasar ile ödenecek tazminat miktarı konusunda mutabakat sağlanamaması 5 Gerçekleşen hasarın sigorta kapsamında bulunup bulunmadığı konusunda tereddüt olması 3 Trafik sigortası kapsamında destekten yoksun kalma tazminatı hesabında ödenecek tazminata ve aktüer raporuna itiraz 4 4 92

Tazminat taleplerine şirketler tarafından cevap verilmemesi ve bu nedenle gerekli haberleşmenin sağlanamaması Hayat sigortasında komisyon, gider payı, işletme masraf payı ya da risk primlerinin sigorta ettirenlere yeterince açıklanmaması Poliçe iptallerinde sigortalılara bildirim yapılmaması ve primi ödenen poliçelerin iptal edilmesi 5 Tazminat miktarının tespiti ve hesaplanması konusunda tazminat alacaklısına gerekli açıklamanın tam olarak yapılmaması ya da eksper raporunun verilmemesi Sağlık sigortasında poliçe yenileme garantisi kapsamında aşırı prim artışı yapılması ya da bazı teminatların kapsam dışına alınması Sigorta konusu rizikonun ifade edilen ya da belgelerde belirtilen şekilde gerçekleşip gerçekleşmediği konusunda tereddüt Primin ödenmemesi ya da diğer gerekçelerle poliçenin şirket tarafından otomatik olarak feshedilmesine ve bildirim yapılmamasına itiraz Tazminatın ödenmesinde gerekli olmayan bilgi ve belgelerin talep edilmesi ya da bazı belgelerin birden çok defa istenilmesi Hayat sigortası poliçelerinin 2 yıldan önce feshinde şirket tarafından ödeme yapılmaması 2 Acente ile şirket arasında anlaşmazlık 2 Muhtelif 17 TOPLAM 111 Şikayet incelemeleri sonucunda tespit edilen hususlar, gerekli önlemler alınmak üzere Sigortacılık Genel Müdürlüğüne bildirilmiş; ayrıca, süreklilik arz eden ve şikayete neden olan konularda ilgili sigorta şirketleri uyarılmıştır. 4 2 3 5 6 3 3 ix. Diğer Denetim, İnceleme ve Soruşturmalar (1) Güvence Hesabı Denetimi: Sigortacılık mevzuatı gereği, Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği nezdinde bulunan Güvence Hesabının denetimi 2008 yılında da yapılmış ve tespit edilen hususlar hazırlanan raporda belirtilmiştir. (2) Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) Genel İşlem Denetimi: 2008 yılında Doğal Afet Sigortaları Kurumunun iş ve işlemleri ilgili mevzuat kapsamında denetlenmiş ve tespit edilen hususlar hazırlanan raporda belirtilmiştir. (3) Trafik Sigortaları Bilgi Merkezi (TRAMER) Denetimi: Trafik Sigortaları Bilgi Merkezinin 2008 yılına ilişkin denetimi Merkez nezdinde gerçekleştirilmiş ve hazırlanan rapor Sigortacılık Genel Müdürlüğüne intikal ettirilmiştir. (4) Türkiye Motorlu Taşıt Bürosu (TMTB) Denetimi: TMTB faaliyetleri, anılan Büro hakkında Kurula ulaşan bir ihbar ve şikayet dilekçesi üzerine incelenmiş ve sonuçta Büro Yönetim Yapısında bir değişiklik meydana getirilmiştir. (5) Acente Denetimleri: Sigortalılardan veya diğer kişiler tarafından yapılan şikayetler üzerine gerekli görülen sigorta aracılarının faaliyetleri 2008 yılı içinde incelenmiştir. 93

(6) Eksper Denetimleri: Şikayet üzerine yıl içinde faaliyetleri incelenen iki adet sigorta eksperi ile ilgili olarak, şikayet konusunda yeterli delilin mevcut olmadığı tespit edilmiştir. (7) Teminat Çözüm Talebi İncelemesi: Hazine Müsteşarlığından, sigortacılık mevzuatında yer alan hükümler nedeniyle tesis edilen teminatlardan bir kısmının serbest bırakılmasına ilişkin olarak bir şirket tarafından yapılan başvuru Sigorta Denetleme Kurulu tarafından incelenmiş ancak bu istek uygun görülmemiştir. (8) Asistans Hizmetlerinin Denetimi: Şikayetler üzerine ülkemizde asistans hizmetleri olarak adlandırılan hizmetlerin 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu kapsamındaki durumu incelenmiş ve bu şirketlerin işlemlerinin sigortacılık faaliyeti kapsamına girmediği sonucuna ulaşılmıştır. b) Denetim Dışı Faaliyet ve Projeler Sigorta Denetleme Kurulu bünyesinde, 2008 yılında, normal denetim faaliyetlerine ilave olarak, denetim türlerinin ve metodolojisinin yenilenmesi amacıyla bir çalışma grubu oluşturulmuş ve kurulan komite ilk çalışma sonuçlarını Kurul Başkanlığına sunmuştur. Uluslararası ve ülkemiz finans piyasalarındaki uygulamalar da incelenmek suretiyle risk odaklı ve ileriye yönelik denetime ilişkin çalışmaların 2012 yılı sonuna kadar tamamlanması planlamaktadır. Risk esaslı denetim modeli kapsamında, 2010 yılı başından itibaren grup denetim modeline geçilmesi amacıyla Kurul Yönetmeliğinin değiştirilmesine ilişkin çalışmalar da tamamlanmıştır. Hazırlanan yeni Yönetmelik Taslağının 2009 yılının ilk yarısında yürürlüğe konulması planlanmaktadır. Sigorta Denetleme Kurulu, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu nun yürürlüğe girmesi ve bu Kanuna göre düzenlenmesi gereken ikincil mevzuatın tamamlanmasının etkisiyle, 2008 yılının ikinci yarısında güncel uygulamalara yönelik denetimleri de programına dahil etmiş ve klasik denetim türlerine ilave olarak yeni mevzuatın uygulanmasında eğitici ve yönlendirici olmaya yönelik faaliyetlerde bulunmuştur. Yapılan bu denetimler, 5684 sayılı Kanun kapsamında hazırlanan ikincil mevzuatın uygulanmasında yaşanan sorunların yerinde tespit edilmesine de imkan sağlamıştır. Ülkemiz sigortacılık sektörü ile ilgili 2007 Yılında Sigortacılık ve Bireysel Emeklilik Faaliyetine İlişkin Rapor un basımı 2008 yılı Haziran ayı içinde tamamlanmış ve rapor Hazine Müsteşarlığı internet sitesinde yayımlanmıştır. 94

C) İç Denetim Birimi Başkanlığı a. Birim Kuruluş Çalışmaları İç Denetim Birimi Başkanlığına, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun geçici 5 inci maddesi çerçevesinde 31.12.2007 tarihi itibarıyla 8 iç denetçi ataması yapılmış ve İç Denetim Birimi, Devlet Bakanlığı Makamının 18.01.2008 tarih 2008/61 sayılı onayları ile kurulmuştur. Hazine Müsteşarlığı İç Denetim Birimi Yönergesi, Müsteşarlık Makamının 19.02.2008 tarih 7575 (2008/154) sayılı onayları ile yürürlüğe girmiştir. b. İç Denetim Plan ve Programının Hazırlanması Çalışmaları 2008 yılı Mart-Temmuz ayları arasında yapılan çalışmalar neticesinde, Hazine Müsteşarlığı İç Denetim Planı hazırlanmıştır. 2008-2010 Dönemi İç Denetim Planında yer alan denetim alanları Tablo 59 da gösterilmektedir. Tablo 59: İç Denetim Planına Dahil Edilen Denetim Alanları (2008-2010 Dönemi) Denetim Alanları İlgili Birim 2008 2009 2010 Proje Finansmanı DEİ, KAF - - Yatırım Finansman Kararnamesinin Uygulamasının İzlenmesi KİT - - Alacak Yönetimi Süreci KAF - - İç Borç İşlemleri Süreci KAF - - Teşvik Finansal İşlemler Süreci TUGM - - Nakit Yönetimi Süreci KAF - - AB Mali Yardım Süreci DEİ - Dış Borçlanma - Tahvil İhracı DEİ, KAF - - Bilgi Güvenliği Yönetimi TÜM BİRİMLER - - Teşvik İşlemleri Süreci YSGM, TUGM - - İş Sürekliliği ve Felaket Kurtarma Süreci TÜM BİRİMLER Sigorta Şirketleri Mali İzleme ve Tasfiye Süreci SGM - - İç Kontrol Sisteminin Genel Değerlendirilmesi TÜM BİRİMLER - - c. Denetim Faaliyetleri 2008-2010 Denetim Planı çerçevesinde, 2008 yılı içerisinde Proje Finansmanı denetimi yapılmış ve raporu hazırlanmıştır. Yatırım Finansman Kararnamesinin uygulamasının izlenmesi 95

sürecine ilişkin denetim faaliyetine 2008 yılı içerisinde başlanamamış olup bu denetim 2009 yılı denetim programına alınmıştır. Tablo 60: Denetim Faaliyetleri (2008) Proje Finansmanı Birim ve Denetim Türü DEİ (Sistem), KAF (Sistem) Yatırım Finansman Kararnamesinin KİT (Sistem) Uygulamasının İzlenmesi (*) Denetime 2009 yılında başlanacaktır. Tarih (Başlangıç-Bitiş) Süre (Adam/Gün) Program Gerçekleşme Program Gerçekleşme 15.07.2008 31.10.2008 15.07.2008 31.12.2008 15.10.2008 31.12.2008 * 150 270 120 * 96

3.2.1.3. Danışma Birimleri Tarafından Yapılan Faaliyetler A) Hukuk Müşavirliği 2008 yılı içerisinde, Hukuk Müşavirliğine, 148 adedi idari, 39 adedi adli ve 17 adedi Hazine Müsteşarlığı birimlerinin işlemleri ile ilgili olarak doğrudan Başbakanlık aleyhine açılıp savunulmasına aracılık edilen idari davalar olmak üzere toplam 204 dava intikal etmiştir (Tablo 61). Tablo 61:Hukuk Müşavirliğine İntikal Eden Davalar Dava Sayısı Davalar 2007 2008 İdari Davalar 195 148 Başbakanlık Aleyhine Açılan İdari Davalar 13 17 Adli Davalar 94 39 TOPLAM 302 204 Hazine Müsteşarlığı birimleri tarafından hazırlanan ya da Başbakanlık ve diğer bakanlıklardan gönderilen 167 adet düzenleyici işlem (kanun, tüzük, yönetmelik) tasarısı hakkında, ilgisine göre, birimlerin görüşleri de alınarak hukuki görüş hazırlanmıştır. Hazine Müsteşarlığının diğer birimlerince sorulan hukuki konular ile hukuki, mali, cezai sonuçlar doğuracak işlemler hakkında 64 adet ve dış mali anlaşmalara ilişkin 38 adet olmak üzere toplam 102 adet hukuki görüş verilmiştir (Tablo 62). Tablo 62: Hukuk Müşavirliğince Verilen Görüşler Verilen Görüş Adı Görüş Sayısı 2007 2008 Düzenleyici İşlem ile Verilen Görüş 106 167 İlgili Birimlere Verilen Görüş 50 64 Dış Mali Anlaşmalar (Legal Opinion) 40 38 TOPLAM 196 269 97

B) Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı a. Stratejik Planlama ve Yönetim i. Stratejik Plan 2009-2013 dönemini kapsayan Hazine Müsteşarlığı Stratejik Planı, 24 Temmuz 2008 tarihinde kamuoyuna duyurulmuştur. ii. Performans Programı Maliye Bakanlığı tarafından 2008 yılı Temmuz ayında yayımlanan Kamu Kurumlarınca Hazırlanacak Performans Programları Hakkında Yönetmelik uyarınca 2009-2011 dönemini kapsayan Hazine Müsteşarlığı ilk Performans Programı Tasarısı hazırlanmıştır. b. Bütçe ve Mali İşlemler i. Kurumsal Raporlar Şeffaflık ve hesap verebilirliğin temini açısından 2008 yılında bütçe uygulamalarına ilişkin hazırlanan kurumsal raporlar aşağıda sıralanmıştır: 2007 Yılı Faaliyet Raporu (Nisan 2008) 2007 Yılı Hazine Müsteşarlığı Taşınır Kesin Hesabı Cetveli (Nisan 2008) 2007 Yılı Kesin Hesap Kanunu Tasarısı (Mayıs 2008) 2008 Yılı Mali Durum ve Beklentiler Raporu (Temmuz 2008) 2009 Yılı Bütçe Tasarısı (Ekim 2008) ii. Bütçe ve Kesin Hesap Faaliyetleri Hazine Müsteşarlığı 2008 mali yılı ödeneklerinin Ayrıntılı Harcama Programı hazırlanmıştır. Hazine Müsteşarlığı 2008 yılı Kesin Hesap Kanun Tasarısı Taslağı Mayıs ayı içerisinde Maliye Bakanlığına gönderilmiştir. Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda hazırlanan Hazine Müsteşarlığı 2009 Mali Yılı Bütçe Kanun Teklifi, Temmuz ayı içerisinde Maliye Bakanlığına ve Yatırım Programı Teklifi, Eylül ayı içerisinde Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığına gönderilmiştir. 98

Bütçe uygulamaları kapsamında; dönem içinde birimlerden gelen talepler doğrultusunda, 659 adet ödenek gönderme, 89 adet aktarma, 101 adet revize, 16 adet serbest bırakma ve 33 adet tenkis işlemi olmak üzere toplam 899 adet bütçe işlemi gerçekleştirilmiştir. (Tablo 63) Tablo 63: Bütçe İşlemleri Bütçe işlemi 2006 Yılı İşlem 2007 Yılı İşlem 2008 Yılı İşlem Adedi Adedi Adedi Serbest Bırakma 6 12 16 Aktarma 97 72 89 Ekleme 2 0 1 AHP 1 Revize 80 61 90 İHP 2 Revize 13 0 11 Ödenek Gönderme Belgesi 576 633 659 Tenkis Belgesi 60 72 33 TOPLAM 834 850 899 (1) Ayrıntılı Harcama Programı (2) İcmal Harcama Programı c. Ön Mali Kontrol Ön Mali Kontrole ilişkin mevzuat çerçevesinde 773 zorunlu kontrol yapılmıştır. Tablo 64: Ön Mali Kontrol Kapsamında Yapılan Zorunlu Kontrol Sayısı Zorunlu Kontroller 2007 Yılı İşlem Adedi 2008 Yılı İşlem Adedi Kanun tasarılarının mali yükünün hesaplanması 0 0 Taahhüt evrakı ve sözleşme tasarıları 10 16 Ödenek gönderme belgeleri 633 659 Ödenek aktarma işlemleri 72 89 Kadro dağılım cetvelleri 1 1 Seyahat kartı listeleri 1 1 Geçici işçi pozisyonları 0 0 Yan ödeme cetvelleri 1 1 Sözleşmeli personel sayı ve sözleşmeleri 0 0 Yurt dışı kira katkısı 1 4 TOPLAM 719 773 Bunların dışında, konuya ilişkin Hazine Müsteşarlığı iç düzenlemesi çerçevesinde, harcama belgeleri ve 5.000 TL yi aşan mal ve hizmet alımları ön mali kontrole tabi tutulmuştur. Bu bağlamda, 2008 yılında ön mali kontrolü gerçekleştirilen, 1.643 ü ödeme emri ve 446 sı muhasebe işlem fişi olmak üzere toplam 2.089 belgeye ait bilgiler aşağıdaki tablolarda gösterilmektedir. 99

Tablo 65: Ön Mali Kontrolü Yapılan Ödeme Emri Belgeleri Tutar Aralığı Adet Tutar(Bin TL) 250.000 TL ve Üzeri 14 4.287 100.000-250.000 TL 32 4.288 50.000-100.000 TL 28 1.912 25.000-50.000 TL 52 1.706 5.000-25.000 TL 227 2.517 0-5.000 TL 1290 1.178 TOPLAM 1643 15.888 Tablo 66: Ön Mali Kontrolü Yapılan Muhasebe İşlem Fişi Belgeleri Tutar Aralığı Adet Tutar(Bin TL) 50.000 TL ve Üzeri 1 323 25.000-50.000 TL 4 131 5.000-25.000 TL 44 435 0-5.000 TL 397 401 TOPLAM 446 1.290 d. İç Kontrol ve Sistem Geliştirme i. İç Kontrol Sistemi Hazine Müsteşarlığı İç Kontrol Sisteminin oluşturulmasına yönelik eylem planının hazırlanması kapsamında, 2008 yılı Aralık ayında danışmanlık hizmeti alınmış ve boşluk analizi yapılarak saha çalışması tamamlanmıştır. İç kontrol sisteminin Hazine Müsteşarlığının bütün birimlerinde uygulanmasına yönelik olarak yol haritası oluşturma çalışmaları devam etmektedir. ii. Sistem Geliştirme Çalışmaları Hazine Müsteşarlığı faaliyetlerinin etkin ve etkili sürdürülmesine yönelik 7 adet analiz ve iyileştirme çalışması yapılmıştır. 100

3.2.1.4. Yardımcı Hizmet Birimleri Tarafından Yapılan Faaliyetler A) Personel Dairesi Başkanlığı a. Personel Bilgileri i. Personel Durumu Hazine Müsteşarlığı merkez, taşra ve yurt dışı teşkilatları ile bağlı kuruluş olan Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünde toplam 1.824 personel istihdam edilmektedir. Birim bazında personel sayıları Tablo 67 de yer almaktadır. Tablo 67: Birimler İtibarıyla Personel Sayıları Birim Personel Sayısı Özel Kalem 10 Savunma Uzmanlığı 8 İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı 249 Personel Dairesi Başkanlığı 103 Hazine Kontrolörleri Kurulu Başkanlığı 103 Sigorta Denetleme Kurulu Başkanlığı 67 İç Denetim Birimi Başkanlığı 9 Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı 6 Hukuk Müşavirliği 25 Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği 10 Müsteşarlık Müşavirliği 10 Ekonomi Müşavirlikleri ve Ataşelikleri ** 48 Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü 143 Kamu İktisadi Teşebbüsleri Genel Müdürlüğü 74 Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü 119 Banka ve Kambiyo Genel Müdürlüğü *** 138 Sigortacılık Genel Müdürlüğü 73 Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü 71 Teşvik ve Uygulama Genel Müdürlüğü 112 Ekonomik Araştırmalar Genel Müdürlüğü 112 Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü **** 334 TOPLAM 1.824 (*) 2008 yılı sonu itibarıyla (**) 14 personelimiz mahalli sekreter olarak görev yapmaktadır. (***) Kambiyo Müdürlükleri personeli dahildir. (****) Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünde 201 personel, İş Kanununa tabi olup ücretleri/maaşları döner sermayeden ödenmektedir. ii. Yabancı Dil Bilgisi Hazine Müsteşarlığı personelinin Kamu Personeli Yabancı Dil Sınavı ile belirlenmiş yabancı dil seviyesi, aşağıda belirtilmiştir. 101

Tablo 68: Hazine Müsteşarlığı Personelinin Yabancı Dil (KPDS) Seviyesi* Seviye İngilizce Fransızca Almanca İspanyolca Toplam A (90-100) 125 3 6 134 B (80-89) 186 1 6 1 194 C (70-79) 162 4 6 2 174 TOPLAM 473 8 18 3 502 (*) 31 Aralık 2008 itibarıyla iii. Mesleki Yeterlilik ve İhtisas Sertifikaları/Ruhsatları Personelin mesleki yeterlilik/ihtisas sertifikaları ve/veya ruhsatları alması Hazine Müsteşarlığı tarafından özel olarak teşvik edilmekte olup söz konusu sertifikalara ilişkin bilgiler Tablo 69 da özetlenmektedir: Tablo 69: Mesleki Yeterlilik Sertifika, Diploma ve Ruhsatları 2007 Yılı 2008 Yılı Belge Adedi Belge Adedi Doktora 21 26 Yeminli Mali Müşavir 1 1 Serbest Muhasebeci Mali Müşavir 9 9 Serbest Mali Müşavir 3 3 Aktüer (Aktüerler siciline kayıtlı personel) 19 19 Avukat 30 38 CIA (Certified Internal Auditor) 11 13 CFE (Certified Fraud Examiner) 2 2 CGAP (Certified Government Audit Professional) 4 4 CCSA (Certificate in Control Self-Assesment) 2 3 CISA (Certified Information System Auditor) - 1 CISM (Certified Information Security Manager) - - ECDL (European Computer Driving License) - - TOPLAM 102 119 (*) 31 Aralık 2008 itibarıyla iv. Yurt Dışında Görevli Personel Yurt Dışı Teşkilatı Yurt dışı teşkilatı, 26 ülkede, toplam 33 noktada bulunmaktadır. Daimi Temsilciliklere, Ekonomi Müşavirliklerine ve Ekonomi Ataşeliklerine bağlı olarak toplam 51 kadro bulunmakta, bunların 42 si kullanılmaktadır. Yurt dışı teşkilatında görev yapmakta olan personel sayısı Tablo 70 te gösterilmektedir. 102

Tablo 70: Yurt Dışı Teşkilatında Görev Yapmakta Olan Personel 2007 2008 Daimi Temsilcilikler 7 8 Ekonomi Müşavirlikleri ve Ataşelikleri 23 26 TOPLAM 30 34 (*) 31 Aralık 2008 itibarıyla, destek personeli hariç Uluslararası Kuruluşlar Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya Bankası, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Asya Kalkınma Bankası ve Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (ECO) tarafından Hazine Müsteşarlığına tahsis edilmiş 7 adet kadro bulunmaktadır. İlave olarak, personel söz konusu kuruluşlarda kendi imkanlarıyla iş bulma ve ilgili mevzuat çerçevesinde aylıksız izin alma hakkından da yararlanmaktadır. Uluslararası kuruluşlarda görev yapmakta olan personel sayısı Tablo 71 de gösterilmektedir. Tablo 71: Uluslararası Kuruluşlarda Görev Yapmakta Olan Personel 2007 2008 Kurumun Görevlendirdiği 7 11 Kendi İmkanlarıyla Görev Alanlar ** 6 3 TOPLAM 13 14 (*) 31 Aralık itibarıyla (**) Ücretsiz izinli bulunmaktadırlar. v. Çeşitli Kuruluşlarda Görev Alan Personel Hazine Müsteşarlığı personeli çeşitli kurum, kuruluş ve kurullarda yönetim/denetim kurulu üyeliği, kurul üyeliği gibi önemli görevler ifa etmektedir: Tablo 72: Yönetim Kurulu Üyesi Olarak Görev Yapan Hazine Personeli 2007 2008 Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları/iştirakleri 17 13 Kamu Bankaları ve bağlı ortaklıkları/iştirakleri 2 3 Özelleştirme Programındaki Kuruluşlar - - Sigorta ve Özel Emeklilik sektöründeki kurum, kuruluş ve/veya kurullar/merkezler 5 3 Sosyal güvenlik ve iş kurumları 1 1 Resmi Kurullar** 2 2 TOPLAM 27 22 (*) 31 Aralık itibarıyla görevde olanlar. Sadece gelir getirici görevler yazılmıştır. (**) İç Denetim Koordinasyon Kurulu ve Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu. 103

Tablo 73: Denetim Kurulu Üyesi Olarak Görev Yapan Hazine Personeli Kamu İktisadi Teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları/iştirakleri 2007 2008 2 2 Kamu Bankaları ve bağlı ortaklıkları/iştirakleri - - Özelleştirme Programındaki Kuruluşlar ve bağlı ortaklıkları/iştirakleri - - Sigorta ve Özel Emeklilik sektöründeki kurum, kuruluş ve kurullar/merkezler - - Sosyal güvenlik ve iş kurumları - - Resmi Kurullar - - TOPLAM 2 2 (*) 31 Aralık itibarıyla görevde olanlar. Sadece gelir getirici görevler yazılmıştır. b. Personel Hareketleri 2008 yılında, Hazine Uzman Yardımcılığı sınavını kazanan 31 kişinin ve Stajyer Hazine Kontrolörlüğü sınavını kazanan 3 kişinin ataması gerçekleştirilmiştir. 2008 yılı içinde emeklilik, istifa, vefat, kurum dışına nakil yoluyla toplam 75 personel ayrılmıştır. c. Eğitim ve Sınav Faaliyetleri 7 Ocak-14 Mart 2008 tarihleri arasında, meslek memurlarına yönelik olarak, toplam 50 iş günü süren, aday memur yetiştirme programı gerçekleştirilmiştir. 2008 yılı içerisinde, boş bulunan Şube Müdürü, Şef, Koruma Güvenlik Şefi ve Memur kadroları için gerçekleştirilen Görevde Yükselme Sınavı öncesinde, 132 personele bu sınava yönelik toplam 75 saat eğitim verilmiştir. Hazine Müsteşarlığının sahip olduğu insan kaynağının niteliğini ve bu sayede iş verimliliğini artırmak amacıyla, Tablo 74 ve 75 de özetlenen faaliyetler gerçekleştirilmiştir: Tablo 74: Hizmet İçi Eğitim Faaliyetleri Katılan Personel Sayısı Eğitim Programı Sayısı Şehir içi (kurum dışında) 113 31 Şehir dışı 33 14 Yurt dışı 30 23 Kurum içi 2.009 92 TOPLAM 2.185 160 (*) Mesleki ve/veya kişisel gelişime yönelik olarak katılım sağlanan eğitimler ve programlar (intibak eğitimi hariç) 104

Tablo 75: Katılım Sağlanan Seminer, Panel, Konferans, Toplantı vb. Faaliyetler* İzleyici, Gözlemci Olarak Etkinlik Katılan Sayısı Sayısı Şehir içi (kurum dışında) 148 55 Şehir dışı 93 52 Yurt dışı 88 71 Kurum içi -** 3 TOPLAM 329 181 (*)Hazine Müsteşarlığının görev alanlarıyla ilgili konularda, sadece diğer kurum ve kuruluşlarla gerçekleştirilen faaliyetler (**) Hazine Müsteşarlığı personeline açık faaliyetler olup, katılımc kaydı alınmamıştır. 2007 yılı içerisinde, Hazine Müsteşarlığının eğitim ihtiyacının belirlenmesine yönelik olarak, birimlerin kişisel gelişim ve mesleki eğitim ihtiyaçları tespit edilmiştir. Bu kapsamda, Kişisel Gelişim Eğitimi ve Mesleki Eğitim başlıkları altında toplam 105 eğitim türü belirlenmiştir. Katılımcılar unvanlarına göre farklı kategorilerde toplanmış, bu kategorilere yönelik programların tanımlanmasıyla 2008 Yılı Eğitim Kataloğu oluşturulmuştur. 2008 yılında, kurum içinden ve diğer kamu kurumlarından eğitmenler tarafından Mesleki Eğitim başlığı altında 22 adet eğitim verilmiştir. Bunların dışında, Kişisel Gelişim Eğitimi başlığında 105 ve Yöneticilere Yönelik Eğitim başlığında 12 olmak üzere toplam 117 adet eğitim ihale yoluyla temin edilmiştir. İhale yoluyla temin edilen eğitimler kapsamında 1.017 ders saati eğitim alınmıştır. Mesleki Eğitim Progamları çerçevesinde, 14 ayrı eğitim programına 302 personelin katılımı sağlanmıştır. Kişisel Gelişim Eğitimleri ve Yöneticilere Yönelik Eğitimler çerçevesinde ise 492 personel, toplam 139 günü bulan eğitim programlarına katılmıştır. 2008 yılı Ekim ayı içerisinde Hazine Müsteşarlığında uzaktan eğitimlere başlanmıştır. Personel Dairesi Başkanlığının koordinasyonunda, (Finansal Eğitimler, Kişisel Gelişim Eğitimleri ve Kalite Yönetim Sistemleri eğitimleri olmak üzere) 3 ana başlık ve 20 alt başlıkta toplam 800 adam/gün uzaktan eğitim satın alınarak kullanıma sunulmuştur. Hazine Müsteşarlığının 131 çalışanı söz konusu eğitimlerden yararlanmıştır. Lisansüstü eğitim ve staj amacıyla yurt dışında bulunan Hazine Müsteşarlığı personeli sayısı, yıllar itibarıyla, Tablo 76 da belirtilmiştir. Tablo 76: Yurt Dışında Lisansüstü Eğitim Görmekte ve Staj Yapmakta Olan Personel Sayısı 2007 2008 Kurum imkanlarıyla Kendi imkanlarıyla Kurum imkanlarıyla Kendi imkanlarıyla Yurt dışında lisansüstü eğitim 39 11 40 2 Yurt dışında staj (Uluslararası kuruluşlar) 2-2 - (*) 31 Aralık itibarıyla 105

Ayrıca, 2008 yılı içerisinde Özbekistan Maliye Bakanlığı bünyesinde Hazine birimi kurulmasına yönelik olarak, ülkemiz deneyimlerini paylaşmak üzere 14-24 Nisan 2008 tarihlerinde ülkemize gelen 17 kişilik bir Özbekistan heyetine Hazine Müsteşarlığı birimlerinin görev, yetki ve işlevleri konusunda yapılan sunuş ve eğitim programları organize edilmiştir. 21-26 Mayıs 2008 tarihleri arasında 19 kişilik ikinci bir heyet için aynı eğitim tekrarlanmıştır. d. Kariyer Planlaması ve Yönetimi 2008 yılında, Hazine Müsteşarlığı Hazine Uzman Yardımcılığı Giriş Sınavı ile Hazine Uzmanlığı Yeterlik Sınavına İlişkin Yönetmelik hükümleri uyarınca, Hazine Uzmanlığı Yeterlik Sınavına girmeye hak kazanan personelin Uzman Yeterlik Sınavı yapılmış ve 3 yıllık yardımcılık sürelerini tamamlayan 23 adet Hazine Uzman Yardımcısı başarılı tez savunmalarını müteakiben Hazine Uzmanı olarak atanmışlardır. Ayrıca, 3 yıllık yetişme dönemi sonrası yapılan yeterlik sınavında başarılı olan 12 Stajyer Hazine Kontrolörünün, Hazine Kontrolörlüğüne ataması gerçekleştirilmiştir. 2008 yılı içerisinde, Hazine Müsteşarlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği hükümleri uyarınca, idari personele yönelik olarak Görevde Yükselme Sınavı açılmış olup, kazanan personelin boş bulunan 3 Şube Müdürü, 30 Şef, 1 Koruma Güvenlik Şefi ve 10 Memur kadrosuna atamaları gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, 2008 yılında 8 Şube Müdürü, 21 Daire Başkanı ve 4 Genel Müdür Yardımcısı ataması yapılmıştır. 21 Daire Başkanı atamasının 17 si önceki dönemde vekaleten yapılan atamaların asalete dönüştürülmesinden oluşmaktadır. 4 Genel Müdür Yardımcısı ataması için de aynı durum söz konusudur. Yurt Dışında Sürekli Görevlendirilecek Personel Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca, 13 adet açık kadro için yapılan sınavda başarılı olan personel, Ekonomi Başmüşaviri, Ekonomi Müşaviri ve Ekonomi Ataşesi olarak atanmışlardır. Hazine Müsteşarlığı Yurt Dışına Lisans Üstü Öğrenim Amacıyla Personel Gönderilmesine İlişkin Usul ve Esasların Belirlenmesine Dair Yönetmelik hükümleri uyarınca Devlet Personel Başkanlığı tarafından 2008 yılı için Kurumumuza 22 kişilik kontenjan ayrılmış olup, bu çerçevede 20 personel ABD ye, 2 personel ise İngiltere ye lisans üstü eğitim için gönderilmiştir. Bakanlar Kurulu tarafından 2008 yılında Kurumumuza ayrılan kontenjan çerçevesinde 2 personel OECD ye staj amacıyla gönderilmiştir. 106

B) İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen iş ve işlemlere yönelik bilgiler Tablo 77-80 de özetlenmektedir: Tablo 77: Genel Evrak İşlemleri 2007 2008 Değişim Adet Adet Adet Yüzde Gelen 106.754 92.401 14.353-13,44 Giden 57.699 56.906 793-1,37 TOPLAM 164.453 149.307 15.146-9,21 Tablo 78: Kurum Tabipliğince Gerçekleştirilen Tedavi ve Sevk İşlemleri Diş Şikayetleri Diğer Şikayetler 2007 2008 Değişim (%) Tedavi Sevk Toplam Tedavi Sevk Toplam Tedavi Sevk Toplam 999 321 1.320 951 451 1402-4,80 40,50 6,30 10.238 5.442 15.680 9.705 5.129 14.834-5,21-5,75-5,40 TOPLAM 11.237 5.763 17.000 10.656 5.580 16.236-5,17-3,18-4,49 Tablo 79: Kullanımdaki Lojman Sayısı 2007 2008 Ankara 132 132 İstanbul 63 63 İzmir 5 5 TOPLAM 200 200 Tablo 80: İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı Tarafından Yapılan Diğer İşlemler No. İşlem 2007 Yılı 2008 Yılı Değişim İşlem Adedi İşlem Adedi (%) 1 Gerçekleştirme Belgesi İşlemleri - 6.895-2 Ödeme Emri Belgesi Düzenleme 7.970 9.530 19,57 3 Diğer Birimler Adına Yapılan Gerçekleştirme İşlemleri 1 (Yurt dışı Teş. Özel Kalem ve Müsteşarlık Müşavirliği hariç) 5.929 6.737 13,63 4 Gerçekleştirilen İhaleler 5 6 20,00 5 Birimlerin Karşılanan Talepleri(elektrik, telefon,asansör vs. arızaları) 2 18.973 17.053-10,12 6 Bakım Onarım 8.503 7.150-15,91 7 Temizlik ve Eşya Taşıma 10.470 9.903-5,42 8 Personel Adına Gerçekleştirilen Rezervasyonlar 586 260-55,63 9 Kurum Araçları ve Kiralık Araçlarla Yapılan Taşıma İşlemleri 14.465 15.181 4,95 10 Konferans Salonunda Düzenlenen Etkinlikler 115 155 34,78 (1) Mal ve hizmet alımları çerçevesinde (2) Hazine Müsteşarlığında internet tabanlı bir talep sistemi kullanılmaktadır. 107

C) Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği Şeffaflık ve hesap verebilirliği teminen kamuoyunu zamanında ve doğru bilgilendirme amacıyla gerçekleştirilen faaliyetler aşağıda özetlenmektedir. a. Bilgi Edinme Bilgi Edinme Yasası kapsamında, Hazine Müsteşarlığına 2008 yılında toplam, 720 adet doğrudan başvuru yapılmış ve başvurular ortalama 5 iş günü içerisinde cevaplandırılmıştır. Ayrıca, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğüne (164 adet) ve Doğal Afet Sigortaları Kurumuna (40 adet) yapılan başvurular ile birlikte Hazine Müsteşarlığı ve bağlı/ilgili kuruluşlara yapılan ve süresi içinde cevaplanan başvuru sayısı 924 adede ulaşmıştır. b. Basın ve İletişim 2008 yılında toplam 15 adet basın organizasyonu gerçekleştirilmiştir. Medya mensuplarından Müsteşarlığa yönelik 25 adet yazılı soru ve 27 adet röportaj/yazı talebi karşılanmıştır. Ayrıca, medya kuruluşlarına Hazine Müsteşarlığı yayını olan 28 adet rapor ve kitap dağıtımı yapılmıştır. Hazine Müsteşarlığının görev alanlarıyla ilgili olarak, 256 adet Türkçe, 202 adet İngilizce basın duyurusu yapılmış, bilgi sistemine abone olanlara duyurular otomatik e-posta ile iletilmiştir. 108

D) Savunma Uzmanlığı 2008 yılında Savunma Uzmanlığı tarafından ilgili düzenlemeler çerçevesinde gerçekleştirilen faaliyetler aşağıda özetlenmiştir: Milli Güvenlik Kurulu (MGK) Genel Sekreterliği tarafından düzenlenen Güven 2008 Milli Kriz Yönetimi Tatbikatı, Alarm Semineri ve Alarm Tatbikatı ile Nato Kriz Yönetimi Tatbikatlarına katılım sağlanmıştır. 54 personelin askerlik tehir işlemleri yapılmıştır. Topyekün Sivil Savunma Hizmetleri ile Koruyucu Güvenlik hizmet ve önlemlerini değerlendirmek amacıyla; Hazine Müsteşarlığı birimleri bağlı kuruluş ve taşra teşkilatı denetime tabi tutulmuş ve sonuç raporu Başbakanlığa iletilmiştir. Seferberlik ve Savaş Hazırlıkları Yıllık Faaliyet Raporları hazırlanarak Başbakanlık Savunma Sekreterliğine gönderilmiştir. Hazine Müsteşarlığı Kriz Merkezi Yönergesi güncellenmiştir. Hazine Müsteşarlığı Seferberlik ve Savaş Hazırlıkları ile Sivil Savunma ve Koruyucu Güvenlik Denetleme Yönergesi güncellenmiştir. A Aa 109

3.2.1.5. Bağlı Kuruluş Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü Tarafından Yapılan Faaliyetler a. Madeni Tedavül Para Üretimi Yeni Türk Lirası ve Yeni Kuruş ta yer alan Yeni ibarelerinin 1 Ocak 2009 tarihinde kaldırılacağı dikkate alınarak, tedavüle çıkartılacak madeni ufaklık paraların teknik ve sanatsal özellikleri ve tasarımları ile boyutlarının belirlenmesine yönelik çalışmalar tamamlanmış; 2008 yılında, 133.764.312 adet madeni 1 YTL ve Yeni Kuruş; 397.382.500 adet 1 TL ve Kuruş olmak üzere toplam 531.146.812 adet para basımı yapılmıştır. (Tablo 81) Tablo 81: Madeni Para Üretimi 2006 2007 2008 Madeni Para Üretimi (adet) 511.508.360 393.374.200 531.146.812 Diğer taraftan, madeni para kullanma bilincini arttırmak ve sanatçılarımızın ve öğrencilerimizin para tasarımlarına katkılarını sağlamak amacıyla düzenlenen tasarım yarışması 2008 yılı Ocak ayında sonuçlanmıştır. b. Cumhuriyet Altını Üretimi 2008 yılında toplam 57.384.542 gram Cumhuriyet Altını üretilmiştir. c. Madeni Hatıra Para, Madalyon ve Hatıra Nitelikli Ürün Üretimi 1264 sayılı Madeni Ufaklık ve Hatıra Para Bastırılması Hakkında Kanun un 1 inci maddesi uyarınca; milli ve milletlerarası önemli tarihi, bilimsel, kültürel ve sanat olayları ile anmaya değer diğer olay ve günleri belirtmek ve muhtelif alanlarda ün yapmış Türk büyüklerini anmak amacıyla ve Hükümetçe lüzum ve faydası takdir edilecek diğer sebep ve vesileler dolayısıyla madeni hatıra para çıkarılmaktadır. Basımı yapılacak hatıra paralar, yılda bir kez toplanan Karar Kurulu tarafından belirlenmekte ve yıllık hatıra para basım programı oluşturulmaktadır. 2008 yılında üretilen ürünlere ilişkin bilgiler Tablo 82 de yer almaktadır. Tablo 82: Madeni Hatıra Para, Madalyon ve Hatıra Nitelikli Ürün Üretimi Tür Adet Gümüş-altın hatıra para ve madalyon üretimi 32.964 Kıymetli maden dışındaki diğer ürünler 3.418 Tedavül Para Seti 1.000 TOPLAM 37.382 110

d. Madalya, Madalyon ve Nişan Üretimi Madalya ve nişanlar, 2933 sayılı Madalya ve Nişanlar Kanunu nda düzenlenmiştir. Anılan Kanunun 2 nci maddesi uyarınca; Devlet Şeref Madalyası, Devlet Övünç Madalyası, Devlet Üstün Hizmet Madalyası ve Devlet Savaş Madalyası olmak üzere dört madalya türü bulunmaktadır. Söz konusu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca; Devlet Nişanı, Cumhuriyet Nişanı ve Liyakat Nişanı olmak üzere üç tür nişan bulunmaktadır. Ayrıca talebe bağlı olarak madalyon, rozet, kokart gibi ürünler de yapılmakta olup 2008 yılı üretim miktarlarına ilişkin bilgiler Tablo 83 de yer almaktadır. Tablo 83: Madalya, Madalyon ve Nişan Üretimi Tür Adet Altın madalyon 9.140 Gümüş madalyon 7.196 Altın/Gümüş kaplama madalyon 5.956 Bronz, Pirinç/Okside 7.255 Madalya, Rozet, Minyatür 1.300 TOPLAM 30.847 e. Mühür ve Soğuk Damga Üretimi 234 sayılı Kanun Hükmünde Kararname nin 2/e maddesi uyarınca; resmi mühürleri imal etmek ve resmi mühürlerin sicilini tutmak, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünün görevleri arasındadır. Bu görev, 12.09.1984 tarih ve 18513 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Resmi Mühür Yönetmeliği çerçevesinde yerine getirilmekte olup, 2008 yılı üretim miktarlarına ilişkin bilgiler Tablo 84 de yer almaktadır. Tablo 84: Mühür ve Soğuk Damga Üretimi Tür Adet Resmi Mühür 9.320 Özel Orijinal Mühür 14.446 Damga, Başlık ve Özel Kaşe 9.334 Presli Soğuk Damga 899 TOPLAM 33.999 f. Harç Pulu, Vize Pulu Üretimi Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünden gelen siparişler doğrultusunda vize pulları ile 492 sayılı Harçlar Kanunu na göre yurt dışı çıkış harç pulu basılmaktadır. İlave olarak, 111

diploma, gemi adamı cüzdanı, sertifika ve tasarım tescil belgesi basımı da yapılmaktadır. 2008 yılı vize ve harç pulu ve kıymetsiz evrak üretim miktarlarına ilişkin bilgiler Tablo 85 de yer almaktadır. Tablo 85: Vize / Harç Pulu ve Kıymetsiz Evrak Üretimi 2008 Yılı Üretim Miktarı Vize Pulu (Cilt) 7.422.000 Yurdışı Çıkış Harç Pulu (Cilt) 3.000.000 Diploma (Adet) 250 Gemi Adamı Cüzdanı (Cilt) 30.000 Sertifika (Adet) 66.867 Tasarım Tescil Belgesi (Adet) 25.000 g. Pasaport Üretimi 234 sayılı Kanun Hükmünde Kararname nin 2/g maddesi uyarınca; normal pasaport, diplomatik pasaport, hususi pasaport, hizmet pasaportu üretimi yapılmaktadır. 2008 yılı pasaport üretim miktarlarına ilişkin bilgiler Tablo 86 da yer almaktadır AB ve Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü standart ve normlarında pasaport üretimi için gereken tüm çalışmalar tamamlanmıştır. Yeni, çağdaş ve güvenliği yüksek standartlarda elektronik (çipli) pasaportların üretimine 2008 yılında başlanmıştır. h. Diğer Değerli Kağıt Üretimi Nüfus cüzdanı, aile cüzdanı, ikamet tezkeresi, sürücü çalışma karnesi, sürücü belgesi, motorlu araç tescil ve trafik belgeleri gibi diğer değerli kağıtların üretimi de ilgili kurumlardan gelen siparişler doğrultusunda karşılanmaktadır. 210 sayılı Değerli Kağıtlar Kanunu uyarınca basımı gerçekleştirilen değerli kağıtların, yüksek güvenlik standartlarında (güvenlik katmanlı) üretilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Tablo 86: Kıymetli Evrak Üretimi 2008 Yılı Üretim Miktarı Kadın Nüfus Cüzdanı (Adet) 3.000.000 Erkek Nüfus Cüzdanı (Adet) 4.000.000 Uluslararası Aile Cüzdanı (Cilt) 700.000 Umuma Mahsus Pasaport (Cilt) 800.000 Diplomatik Pasaport (Cilt) 2.000 Hususi Pasaport (Cilt) 85.000 Hizmet Pasaportu (Cilt) 25.000 İkamet Tezkeresi (Cilt) 30.000 Sürücü Belgesi(Ehliyet) (Adet) 1.999.998 Motorlu Araç Tescil Belgesi (Adet) 4.999.995 Motorlu Araç Trafik Belgesi (Adet) 4.999.995 112

i. Laboratuvar Kontrol - Analiz Hizmetleri Uygulama Dairesi Başkanlığına bağlı olarak faaliyet gösteren laboratuvarda, kurum içi kıymetli/kıymetsiz metal ve döküm analizleri, dış satım ve dış alıma konu kıymetli madenlerin ve kıymetli madenlerden mamul ürünlerin analizi, resmi kurumlardan ve savcılıklardan gelen kıymetli madenler ile kıymetli madenlerden mamul ürünlerin analizi ve madeni para analizleri güvenilir bir biçimde yapılmaktadır. i. Özel Ayar Evi İşlemleri Kıymetli maden, kıymetli madenlerden mamul ürünler ve taşların Darphane dışında özel ayar evleri tarafından da analiz işlemlerinin yapılmasına imkan tanıyan yasal düzenleme, 20.06.2007 tarihli ve 26558 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Kıymetli Maden ve Taş Analizinde Yetki Verilecek Ayar Evlerinin Standartları, Seçimi ve Denetim Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Tebliğ ile yapılmıştır. Tebliğ hükümleri çerçevesinde 2008 yılı sonu itibarıyla, 16 iş yeri özel ayar evi olarak yetkilendirilmiştir. ii. Madeni Para Sahtecilik İzleme Sistemi Sahteciliğin kontrol edilmesi ve önlenmesi ile paranın korunmasında resmi kurumlara operasyonel destek verilmesi için Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünde Madeni Para Sahtecilik ve İzleme Birimi oluşturulmuştur. Sahte Madeni Para ve Sikkeleri İzleme Sistemi nin (SMPSİS) amacı; sahte madeni para ve sikke hacminin ve madeni para ve sikke sahteciliğinde kullanılan yöntemlerin eksiksiz ve güncel olarak takip edilebilmesini sağlamak ve kolluk kuvvetlerince (Emniyet, Jandarma) ele geçen sahte madeni para ve sikkelerin ortak bir veri tabanında tutularak kurumlararası bilgiyi paylaşmaktır. Darphane dışında sistemin kullanıcıları TCMB, Cumhuriyet Savcılıkları, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığıdır. 113

3.2.1.6. Yurt Dışı Teşkilatı Tarafından Yapılan Faaliyetler a. Misyon Şeflerine Sunulan Danışmanlık Hizmetleri Yurt dışı teşkilatında görevli Hazine Müsteşarlığı personeli 2008 yılında, ilgili ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti misyon şefine, ülkemizdeki ve/veya bulunulan ülkedeki sosyo-ekonomik, finansal ve sektörel gelişmeler başta olmak üzere farklı konular hakkında danışmanlık hizmetleri sunmuştur. b. Adli Tebligat Mercii (Process Agent) Yükümlülükleri Yurt dışı teşkilatı, Hazine Müsteşarlığının doğrudan ya da dolaylı olarak ilişkili olduğu uluslararası kredi anlaşmaları ve borçlanmalar (tahvil ihracı) çerçevesinde, kreditörlerle borçlanan arasında yasal köprü vazifesi görmek üzere, Adli Tebligat Mercii (ATM) olarak faaliyet göstermektedir. 2008 yılında ATM (Process Agent) olarak görev alan temsilciliklerde 24 adet borçlanma ve/veya kredi ile gerçekleşen toplam tutar, 1.620.250.508 Avro ve 4.452.172.000 ABD Doları dır. c. Çok Taraflı Anlaşmalarla ve Kamu Dış Borçlanmalarıyla İlgili Hazırlık, Akit, Kefalet, Garanti İşlemleri, Müzakere ve Muhaberat İşlemleri Yurt dışı teşkilatınca 2008 yılında; hazırlık, akit, kefalet ve garanti işlemleri ile müzakere ve muhaberatı gerçekleştirilen dış kamu borçlanma adedi 6, ikili ve çok taraflı anlaşma adedi ise 4 olarak gerçekleşmiştir. d. Ülkemiz Kamu İdarelerinin Talepleri 2008 yılında ülkemiz kamu idarelerinden yurt dışı temsilciliklerine 90 adet talep olmuş ve söz konusu taleplerin tamamı karşılanmıştır. e. İlgili Ülke Gerçek ve Tüzel Kişilerinin Talepleri 2008 yılında yurt dışı teşkilatının bulunduğu ülkelerdeki gerçek ve tüzel kişilerin temsilciliklere telefon, faks, yazı ve e-posta yoluyla ilettiği 2.092 adet kayıtlı talebe ilişkin bilgiler şöyledir: 114

Tablo 87: İlgili Ülke Gerçek ve Tüzel Kişilerinin Talepleri Talep Konusu Talep Sayısı Türkiye Ekonomisi Hakkında Bilgi Edinme Talepleri 427 Türkiye de Yaptıkları/Yapmakta Oldukları Yatırımlarla İlgili Sorun Yaşayanların Talepleri 878 Türkiye de Yaşamaya ve/veya Günlük Hayata İlişkin Bilgi Edinme Talepleri 631 Diğer 156 TOPLAM 2.092 f. Türk Gerçek ve Tüzel Kişilerinin Talepleri Yurt dışı teşkilatının gerçekleştirdiği önemli faaliyetler arasında; Türk gerçek ve tüzel kişilerine ilgili ülkede en uygun koşullarda yatırım yapmalarını sağlayacak bilgileri temin etmek ve bu kişilerin bahse konu ülkelerde karşılaştıkları sorunları Hazine Müsteşarlığına en uygun araçlarla raporlamak, bu sorunlara yönelik çözüm önerileri iletmek, sorunların çözülüp çözülmediğini ilgili kurum ve kuruluşlar nezdinde takip etmek, İlgili ülkelerdeki Türk vatandaşları ve/veya bunlar tarafından kurulan şirketlerle ve sivil toplum örgütleriyle sürekli temas halinde olmak, bulundukları ülkeyle daha iyi ekonomik/finansal bütünleşmelerini ve/veya ülkemize yatırım yapmaları konusunda teşvik edilmelerini sağlamak, bu hususlardaki sorunlarını ve taleplerini Hazine Müsteşarlığına iletmek bulunmaktadır. Yurt dışı teşkilatının bulunduğu ülkelerde veya ülkemizde yerleşik Türk gerçek kişileri ile bunlarca oluşturulan tüzel kişiliklerin temsilciliklere telefon, faks, yazı ve e-posta gibi araçlarla ilettiği 1.553 adet kayıtlı talebe ilişkin bilgiler ise şöyledir: Tablo 88: Ülkemizde ve İlgili Ülkelerdeki Yerleşik Türk Gerçek ve Tüzel Kişilerin Yurt Dışı Teşkilatından Talepleri Talep Konusu Talep Sayısı Ülkemizden İlgili Ülke Ekonomisi Hakkında Bilgi Edinme Talepleri 315 Ülkemizden İlgili Ülkede Yaptıkları/Yapmakta Oldukları Yatırımlarla İlgili Sorun Yaşayanların Talepleri Ülkemizden İlgili Ülkede Yaşamaya ve/veya Günlük Hayata İlişkin Bilgi Edinme Talepleri Ülkemizden Diğer Talepler 88 İlgili Ülkedeki Türklerin Talepleri 338 155 657 TOPLAM 1.553 115

g. Önemli Toplantı, Seminer, Sempozyum Gibi Etkinliklere Katılım Yurt dışı teşkilatınca veya ilgili resmi ve özel kurumlarca düzenlenen etkinliklere katılım sağlanması küresel gelişmelerin yakından takip edilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu kapsamda, yurt dışı teşkilatı, 2008 yılında faaliyet alanlarıyla ilgili olarak 160 ı aktif (organizatör, panelist vs.) olmak üzere toplam 827 adet etkinliğe katılmıştır. h. İlgili Ülkelerdeki Diğer Misyon Şefliklerinde Görevli Müşavirlerle İlişkiler Yurt dışı teşkilatında görevli personelin bulundukları ülkelerdeki misyon şefliklerinde çalışan mevkidaşlarıyla düzenli görüşmeleri ve bilgi alışverişinde bulunmaları özel önem taşımaktadır. Bu çerçevede, önceki yıllarda olduğu gibi 2008 yılında da önemli etkinlikler gerçekleştirilmiştir. i. Hazine Müsteşarlığına İletilen Raporlar Yurt dışı teşkilatınca, içerik ve formatları ayrı ayrı belirlenmiş, ilgili ülkelerdeki gelişmelerin izlenmesine yönelik olarak günlük, haftalık, aylık ve yıllık düzenli raporlar üretilmektedir. Düzenli raporlar haricinde; yapısal reformlar, önemli sektörel, iktisadi ve finansal gelişmeler olduğunda düzenlenen raporlar da bulunmaktadır. j. Örnek Uygulamalara İlişkin Çalışmalar Yurt dışı teşkilatı, bulunulan ülkelerde ekonomi yönetimi, kamu yönetimi, yapısal reformlar, reform yönetimi, mali yönetim ve kontrol, kamu mali varlık ve yükümlülük yönetimi, mali sektör, reel sektör, yatırım ortamı gibi pek çok alanda en iyi uygulama olarak değerlendirilen uygulamaları analiz etmekte ve bunları uygun araçlarla Hazine Müsteşarlığına raporlamaktadır. İlave olarak, ilgili ülkelerin sosyo-ekonomik, finansal ve sektörel durumunun değerlendirildiği kapsamlı yıllık raporlarda, örnek uygulamalar dikkate alınarak ülkemiz için önerilere de yer verilmektedir. Hazine Müsteşarlığı politika oluşturma süreçlerine ciddi katkılar sağlayan bu çalışmalar kapsamında, 2008 yılında 34 adet rapor hazırlanmıştır. k. Lisans Üstü ve Mesleki Eğitimlerle İlgili Faaliyetler İlgili ülkelerdeki lisans üstü ve/veya mesleki eğitim imkanlarını araştırmak, Hazine Müsteşarlığı personeline yönelik özel eğitim programları konusunda müzakerelerde bulunmak, bu konuda Müsteşarlığa bilgi vermek, bulunulan ülkede lisans üstü ve/veya mesleki eğitim gören Müsteşarlık personeline ilişkin olarak Müsteşarlıkça verilen maaş ödemeleri, izinler, akademik 116

performansın izlenmesi gibi görevleri yerine getirmek ve Hazine Müsteşarlığı personeline staj imkanları oluşturmak dış temsilciliklerin önemli faaliyetleri arasındadır. Bu çerçevede, yurt dışı teşkilatı yukarıda sayılan faaliyetlerin yanı sıra, 2008 yılında, 38 i ABD de, 2 si Birleşik Krallık ta olmak üzere lisans üstü eğitim yapan 40 personel ile OECD de staj gören 2 personele ilişkin iş ve işlemleri gerçekleştirmiştir. l. Teşkilatımızın Bulunduğu Ülkelerde Önemli Görevlerde Bulunan Türklerle İletişim Yurt dışı teşkilatının bulunduğu ülkelerin pek çoğunda önemli kurum ve kuruluşlarda çok sayıda Türk vatandaşı görev almaktadır. Hazine Müsteşarlığı Stratejik Planı nda daha fazla Türk ün uluslararası/yabancı kuruluşlarda çalışmasının ve ülkemizin bu kuruluşların imkanlarından daha fazla yararlanmasının teşvik edilmesine yönelik mekanizmaların geliştirilmesi gereğinin vurgulandığı dikkate alınarak, söz konusu vatandaşlarımıza yönelik olarak önemli çalışmalar yapılmıştır. m. Türk Sermayeli Şirketlere İlişkin Araştırmalar Yurt dışı teşkilatı, ilgili ülkelerin mevzuatı çerçevesinde kurulan şirketlerden sermayesi Türk gerçek ve/veya tüzel kişilerine ait olanlar hakkında düzenli araştırma yapmak, sonuçları Hazine Müsteşarlığına bildirmek, Türk makamlarınca bazı şirketler hakkında araştırma yapılması istenmesi halinde gereğini yerine getirmek gibi faaliyetler gerçekleştirmektedir. Bu kapsamda, yurt dışı temsilcilikleri tarafından 2008 yılında 6 farklı ülkede toplam 154 şirket hakkında araştırma yapılmıştır. n. İlgili Ülkelerde Yerleşik Kurumlarca Üretilen Resmi Verilere İlişkin Çalışmalar Yurt dışı teşkilatı tarafından; İlgili ülkeler ile ülkemiz arasındaki işgücü, mal, hizmet ve sermaye hareketlerine ilişkin olarak üretilen resmi istatistiklerin tutarlılığının sağlanması ve Ülkemiz şirketlerinin mali performansını etkileyebilecek verilerin rasyonel hale getirilmesi kapsamında çalışmalar yapılmıştır. 117

118

Ek-1 İÇ KONTROL GÜVENCE BEYANI Üst yönetici olarak yetkim dahilinde; Bu raporda yer alan bilgilerin güvenilir, tam ve doğru olduğunu beyan ederim. Bu raporda açıklanan faaliyetler için bütçe ile tahsis edilmiş kaynakların, planlanmış amaçlar doğrultusunda ve iyi mali yönetim ilkelerine uygun olarak kullanıldığını ve iç kontrol sisteminin işlemlerin yasallık ve düzenliliğine ilişkin yeterli güvenceyi sağladığını bildiririm. Bu güvence, üst yönetici olarak sahip olduğum bilgi ve değerlendirmeler ile iç kontroller gibi bilgim dahilindeki hususlara dayanmaktadır. 1 Burada raporlanmayan, idarenin menfaatlerine zarar veren herhangi bir husus hakkında bilgim olmadığını beyan ederim. Ankara 30/04/2009 İbrahim H. ÇANAKCI Müsteşar 1. 2008 yılı faaliyetleri kapsamında Sayıştay denetimi ve iç denetim yapılmadığından Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmeliğin Ek-2 sinde bir örneği yer alan matbu Üst Yönetim İç Kontrol Güvence Beyanı nın 3 üncü paragrafındaki iç denetçi raporları ile Sayıştay raporları ibaresine yine aynı beyanın 5/5 dipnotu gereğince yer verilmemiştir. Bu beyan bu hususla beraber dikkate alınmalıdır. 119

Ek-2 MALİ HİZMETLER BİRİM YÖNETİCİSİNİN BEYANI Mali hizmetler birim yöneticisi olarak yetkim dahilinde; Bu idarede, faaliyetlerin mali yönetim ve kontrol mevzuatı ile diğer mevzuata uygun olarak yürütüldüğünü, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılmasını temin etmek üzere iç kontrol süreçlerinin işletildiğini, izlendiğini ve gerekli tedbirlerin alınması için düşünce ve önerilerimin zamanında üst yöneticiye raporlandığını beyan ederim. İdaremizin 2008 yılı Faaliyet Raporunun 3.1 - Mali Bilgiler bölümünde yer alan bilgilerin güvenilir, tam ve doğru olduğunu teyit ederim. Ankara 30/04/2009 Mustafa AKMAZ Strateji Geliştirme Dairesi Başkan V. 120