GÖRÜfiLER Uzm. Dr. Özlem Erman Son y llarda dünyadaki h zl teknolojik geliflmeye paralel olarak t p alan nda da h zl bir de iflim yaflanmakta, neredeyse her gün yeni tan, tedavi yöntemleri, yeni ilaçlar piyasaya sürülmektedir. Modern t ptaki bu geliflimlerin yan s - ra alternatif t p ad alt nda çeflitli uygulamalar kendisini bir seçenek olarak ortaya koymaya ve dünyada ve ülkemizde sa l k alan nda giderek daha fazla etkinlik göstermeye bafllam flt r. Geliflen dünyada insanlar da kendi yaflamlar yla ilgili daha fazla bilinçlenmek istemektedirler. Alan n çeflitlili i, sansasyona aç k olmas ve ilginin fazlal medyan n da bu konuya a rl k vermesini sa lam flt r. Televizyonlarda, radyolarda, gazete ve dergilerde bu tür haberler yo un olarak yay nlanmaya bafllam flt r. T bb n hemen hemen tüm dallar nda oldu u gibi çocuk ruh sa l alan nda da yeni yöntemler ve alternatif t p uygulamalar ve bunlar n medyadaki yans malar yla s k s k karfl karfl ya kalmaktay z. Baz bitkisel kökenli haplar ya da solüsyonlarla, vitamin, mineral kürleri ile depresyon, anksiyete, otizm, dikkat eksikli i, davran fl sorunlar hatta flizofreninin tedavi edilebilece i ve bu maddelerin yan etkilerinin olmad öne sürülmektedir. Bunlar n baz lar ilaç olarak kabul edilip, ithali ve sat fl Sa l k Bakanl n n iznine ba l iken, baz lar g da maddesi olarak nitelendirilip Tar m Bakanl n n iznine ba lanmaktad r. Baz özel diyetler, g da k s tlamalar da benzer iddalarla ortaya at lmakta insan n hissettiklerinin yedikleriyle çok ilgili oldu u ve beslenme rejiminde yap lacak ufak bir de iflikli- in kiflinin ruhsal durumunu belirgin bir flekilde etkileyebilece i, yanl fl beslenmenin de otizm, flizofreni, depresyon, anksiyete ve panik atak gibi Uzm. Dr., MGE Ruh Sa l ve Dan flma Merkezi, Ankara. bir dizi ruhsal bozuklukta belirtileri güçlendirip a rlaflt raca öne sürülmektedir. Bas nda da psikiyatristi b rak kuruyemiflçiye bak bafll kl haberle bu iddalara yer verilmektedir (15.11.2000 Yenibiny l). Televizyon kanallar nda yay nlanan çeflitli hipnoz gösterilerinin ard ndan Sa l k Bakanl bireyin ruh sa l n korumak amac yla, hipnoz konusunda etik ve yasal düzenleme çal flmalar tamamlan ncaya kadar Türkiye genelinde gösteri amaçl hipnoz uygulamalar n n durudurulmas karar n alm flt r. Ama özellikle çocuklar ve gençler aras nda hipnozla sorunlar n n ortadan kald rlabilece i inanc n n yerleflmesine engel olunamam flt r. Ülkemizde 1998 y l nda yap lan bir araflt rmada psikiyatri hastalar n n %60 n n doktorlardan önce üfürükçülere, flifac lara baflvurduklar belirlenmifltir. EEG biyoyararlan m (biofeedback) tedavisi de tam olarak alternatif t p kapsam içine girmemekle birlikte 25 y ld r bilinen ama henüz etkinli i bilimsel olarak kan tlanmam fl bir yöntem olmas na karfl n günümüzde özellikle dikkat eksikli i ve afl r hareketlili in tedavisinde yeni ve çok etkin bir yöntem olarak sunulmaktad r. Özellikle ABD de modern t p karfl t baz gruplar ve alternatif t p uygulamac lar taraf ndan yo- un olarak psikiyatrik ilaçlar n zararlar na iliflkin bilimsel dayana olmayan yay nlar yap lmakta ve bu yay nlara internet kanal ndan ulaflan aileleri etkilemektedir. Psikiyatriste gitme, ak l hastas olarak etiketlenme kayg lar da bireylerin bu tür alternatif yollara yönelmesine sa layan di er bir nedendir. Sonuç olarak etkinli i ve zarars zl kan tlanmam fl olan tüm bu yöntemler özellikle ilaç kullan m ndan endifle duyan aileler taraf ndan ilgiyle karfl lanmakta ve denenmektedir. Çocuk ve Gençlik Ruh Sa l Dergisi : 8(1) 2001 56
Özellikle psikiyatri alan nda önemli sonuçlar olabilecek olan yeni, alternatif tan ve tedavi yöntemleri hakk nda toplumun bilinçlendirilmesi gerekmektedir. Medya kurulufllar sa l kla ilgili haberleri verirken son derece dikkatli olmal d rlar. Öne sürülen iddan n bilimsel kurumlara da dan fl lmas ya da en az ndan bu bilginin henüz bilimsel olarak kan tlanmam fl oldu unun vurgulanmas önemlidir. Özellikle alternatif t p uygulamalar n n hangi kurum taraf ndan denetlenece i ya da bu konudaki flikayetlerin hangi kuruma yap laca konusunda da belirsizlik vard r. Sa l k alan nda t p d fl dallarda hizmet veren kurum ve kiflilerin ve sa l k amaçl tüm ürünlerin ortak bir birimin denetimine al nmas bu aç dan gereklidir. Bilimsel t p çal flanlar da t ptaki geliflmeleri do ru biçimde yans tmal d rlar. T p eti inin dürüstlük ve özerkli e sayg ilkelerine göre önerilen tan ya da tedavi yönteminin etkini inin kan tlan p kan tlanmad, nas l bir yarar beklenebilece i konusundaki bilgiler do ru olarak hasta ve yak nlar na sunulduktan sonra onay al nmal d r. Alternatif t bb n bilimsel çevrelerce yok say lmas ve bu konuya duyars z kal nmas bu yöntemlerin toplumumuzdaki uygun ortam da sayesinde kontrolsüz bir flekilde yay larak etkinlik göstermesine neden olacakt r. Bilimsel t p çal flanlar bu konuda da inceleme ve görüfllerini etkin bir biçimde iletiflim ortam - na sunmal d rlar. 57
58
59
60 Benlik Sayg s ve Anne Baba Tutumu
61 Benlik Sayg s ve Anne Baba Tutumu