EKONOMİK GELİŞMELER Ekim - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU
EKONOMİK RAPOR - EKİM 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ HAREKETLERİ.. 2 İTHALAT İHRACAT VE DIŞ TİCARET AÇIĞI 4 TURİZM GELİRİ ve GİDERİ. 5 TÜKETİCİ FİYATLARI ENDEKSİ (TÜFE) 6 ÜRETİCİ FİYAT ENDEKSİ (ÜFE) 6 DÖVİZ KURLARI 7 GRAFİKLER Grafik 1 : Dış Ticaret Grafiği.. 4 TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU 1
Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) EKONOMİK RAPOR - EKİM 2010 2010 yılı ikinci döneme ilişkin hesaplanan gayri safi yurtiçi hasıla değeri bir önceki yılın aynı dönemine göre sabit fiyatlarla % 10.3 artış göstermiştir. Üretim yöntemi ile hesaplanan gayri safi yurtiçi hasıla tahmininde, 2010 yılı ikinci üç aylık döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre cari fiyatlarla gayri safi yurtiçi hasıla %17.1 lik artışla 268 495 Milyon TL olmuştur. 2010 yılının ikinci üç aylık döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre sabit fiyatlarla gayri safi yurtiçi hasıla % 10.3 lük artışla 25 706 Milyon TL olmuştur. 2009 yılı gayri safi yurtiçi hasıla değeri cari fiyatlarla %0.2 lik artışla 952 635 Milyon TL, sabit fiyatlarla % 4.7 lik azalışla 97 144 Milyon TL olmuştur. 2009 yılında kişi başına gayri safi yurtiçi hasıla değeri cari fiyatlarla 13 250 TL, ABD doları cinsinden 8 578 Dolar olarak hesaplanmıştır. İstihdam İşsizlik ve İşgücü Hareketleri Ağustos 2010 döneminde kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus geçen yılın aynı dönemine göre 856 bin kişi artmıştır. 2010 yılı Ağustos döneminde, Türkiye'de kurumsal olmayan nüfus bir önceki yılın aynı dönemine göre 801 bin kişilik bir artış ile 71 milyon 440 bin kişiye, kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus ise 856 bin kişi artarak 52 milyon 645 bin kişiye ulaşmıştır. Ağustos 2010 döneminde işgücüne katılma oranı % 49,7 dir. 2010 yılı Ağustos döneminde, Türkiye genelinde işgücüne katılma oranı, bir önceki yılın aynı dönemine göre 0,4 puanlık artışla % 49,7 olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemler için yapılan kıyaslamalara göre; erkeklerde işgücüne katılma oranı 0,2 puanlık azalışla % 71,7, kadınlarda ise 1 puanlık artışla % 28,5 tir. İşgücünün eğitim ve yaş dağılımları ise; Toplam işgücünün % 18,2'sini 15-24 yaş grubundakiler oluşturmaktadır. Lise altı eğitimlilerde işgücüne katılma oranı; erkekler için % 70,7, kadınlar için % 25,1 dir. Yükseköğretim mezunu erkeklerde % 83,6 olan işgücüne katılma oranı, kadınlarda % 70,5'tir. Tarım dışı istihdam 748 bin kişi artmıştır. 2010 yılı Ağustos döneminde istihdam edilenlerin sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre 1 milyon 87 bin kişi artarak, 23 milyon 195 bin kişiye yükselmiştir. Bu dönemde, tarım sektöründe çalışan sayısı 339 bin kişi, tarım dışı sektörlerde çalışan sayısı 748 bin kişi artmıştır. Ağustos 2010 döneminde istihdam edilenlerin % 26,6'sı tarım, % 19,5 i sanayi, % 6,6 sı inşaat, % 47,2'si ise hizmetler sektöründedir. Önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında tarım sektörünün istihdam edilenler içindeki payının 0,2 puan, sanayi sektörünün payının 1 puan, inşaat sektörünün payının ise 0,1 puan arttığı, buna karşılık hizmetler sektörünün payının 1,4 puan azaldığı görülmektedir. TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU 2
EKONOMİK RAPOR - EKİM 2010 Bu dönemde istihdam edilenlerin; % 71,4'ü erkek nüfustur. % 60'ı lise altı eğitimlidir. % 60,3'ü ücretli, maaşlı veya yevmiyeli, % 24,7'si kendi hesabına veya işveren, % 15'i ise ücretsiz aile işçisidir. % 59,5'i 10 kişiden az çalışanı olan işyerlerinde çalışmaktadır. % 2,6'sının ek bir işi vardır. % 2,8'i mevcut işini değiştirmek için veya mevcut işine ek olarak bir iş aramaktadır. Ücretli olarak çalışanların % 87'si sürekli bir işte çalışmaktadır. Türkiye genelinde işsiz sayısı geçen yılın aynı dönemine göre 458 bin kişi azalarak 2 milyon 971 bin kişiye düşmüştür. İşsizlik oranı ise 2 puanlık azalış ile % 11,4 seviyesinde gerçekleşmiştir. Kentsel yerlerde işsizlik oranı 2,5 puanlık azalışla % 14, kırsal yerlerde ise 1,2 puanlık azalışla % 6,2 olmuştur. Bu dönemde; İşsizler sıklıkla (% 30,4) "eş-dost" vasıtasıyla iş aramaktadır. İşsizlerin % 86,7 si (2 milyon 577 bin kişi) daha önce bir işte çalışmıştır. Daha önce bir işte çalışmış olan işsizlerin % 52,1'i "hizmetler", % 22,7 si "sanayi", % 16,5 i "inşaat", % 6,2 si "tarım" sektöründe çalışmış, % 2,5 i ise 8 yıldan önce işinden ayrılmıştır. İşsizlerin; % 26,8 ini çalıştığı iş geçici olup işi sona erenler, % 16,5 ini işten çıkarılanlar, % 17,6 sını kendi isteğiyle işten ayrılanlar, % 8 ini işyerini kapatan/iflas edenler, % 8,1 ini ev işleriyle meşgul olanlar, % 13 ünü öğrenimine devam eden veya yeni mezun olanlar, % 10 unu ise diğer nedenler oluşturmaktadır. Ağustos 2010 döneminde işgücü dışında olup, daha önce bir işte çalışanların % 15'i tarım", % 11,4'ü "sanayi", % 3,1'i "inşaat", % 20,5'i "hizmetler" sektöründe çalışmış, % 50 si ise 8 yıldan önce işinden ayrılmıştır. Ağustos 2010 döneminde 1 milyon 872 bin kişi işe yeni başlamış veya iş değiştirmiş olup, bunun toplam istihdam içindeki oranı % 8,1'dir. İşe yeni başlayan veya iş değiştirenlerin % 27,1'i 25-34 yaş grubundadır. Bu dönemde işe başlayan veya iş değiştirenlerin % 19,5'i "sanayi", % 33,5'i "hizmetler", % 20,8'i "inşaat" sektöründe, % 26,2'si ise "tarım" sektöründe işe başlamıştır. Mevcut işsizlerin % 18,3 ünü (544 bin kişi) bu dönemde işten ayrılanlar oluşturmaktadır. TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU 3
İthalat İhracat ve Dış Ticaret Açığı 2010 Eylül ayında ithalat %25,3 artmıştır. EKONOMİK RAPOR - EKİM 2010 Türkiye İstatistik Kurumu ve Gümrük Müsteşarlığı işbirliği ile oluşturulan geçici dış ticaret verilerine göre; 2010 yılı Eylül ayında, 2009 yılının aynı ayına göre ihracat %5,5 artarak 8 950 milyon dolar, ithalat ise %25,3 artarak 15 650 milyon dolar olarak gerçekleşti. Aynı dönemde dış ticaret açığı 4 004 milyon dolardan 6 700 milyon dolara ulaştı. 2009 Eylül ayında %67,9 olan ihracatın ithalatı karşılama oranı, 2010 Eylül ayında %57,2 ye geriledi. 2009 Eylül ayında %50 olan Avrupa Birliği nin (AB) ihracattaki payı 2010 Eylül ayında %49,1 e geriledi. AB ye yapılan ihracat, 2009 yılının aynı ayına göre %3,6 artarak 4 391 milyon dolar olarak gerçekleşti. 2010 Eylül ayında en fazla ihracat yapılan ülke Almanya oldu. Bu ülkeye yapılan ihracat 2009 Eylül ayına göre %19,6 artarak 1 008 milyon dolar olurken, Almanya yı sırasıyla İngiltere (655 milyon dolar), İtalya (522 milyon dolar), Irak (476 milyon dolar) ve Fransa (456 milyon dolar) takip etti. İthalatta ise, Çin ilk sırada yer aldı. Bu ülkeden yapılan ithalat %40 artarak 1 614 milyon dolar olarak gerçekleşti. Çin i sırasıyla Rusya Fedarasyonu (1 596 milyon dolar), Almanya (1 483 milyon dolar) ve ABD (1 074 milyon dolar) izledi. Grafik 1. Dış Ticaret Grafiği Milyon Dolar 2009-2010 Eylül Ayı Dış Ticareti 20 000 15 650 16 000 12 485 12 000 8 481 8 950 8 000 4 000 Milyon Dolar 2009-2010 Ocak -Eylül Dış Ticareti 140 000 130 523 120 000 100 519 100 000 81 884 80 000 73 089 60 000 40 000 20 000 2009 2010 2009 2010 İhracat İthalat 2009 2010 İhracat 2009 2010 İthalat 2010 Eylül ayında fasıllar düzeyinde en büyük ihracat kalemi, motorlu kara taşıtları (1 122 milyon dolar) olurken; bu fasılı kazanlar, makine ve cihazlar, aletler ve bunların aksam-parçaları (773 milyon dolar), demir ve çelik (655 milyon dolar), elektrikli makine ve cihazlar, bunların aksam-parçaları (644 milyon dolar) ve Örme giyim eşyası ve aksesuarları (579 milyon dolar) izledi. Eylül ayında; en yüksek ithalatı olan fasıl mineral yakıtlar ve yağlar (3 198 milyon dolar) oldu. Bu fasılı; kazan makine ve cihazlar, aletler ve bunların aksamparçaları (1 834 milyon dolar), demir ve çelik (1 448 milyon dolar) ve elektrikli makine ve cihazlar, bunların aksam-parçaları (1 355 milyon dolar) izledi. TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU 4
Turizm Geliri ve Gideri Turizm geliri geçen yılın aynı dönemine göre %7,4 artmıştır. Turizm geliri geçen yılın aynı dönemine göre %10 azalmıştır. EKONOMİK RAPOR - EKİM 2010 Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarından oluşan III. Dönemde turizm geliri, geçen yılın aynı dönemine göre % 10 azalarak 8 574 889 686 $ oldu. Turizm gelirinin 6 453 320 361 $ ı yabancı ziyaretçilerden, 2 121 569 325 $ ı ise yurt dışında ikamet eden vatandaş ziyaretçilerden elde edilmiştir. Ziyaretçiler, seyahatlerini kişisel veya paket tur ile gerçekleştirmektedir. Bu dönemde yapılan harcamaların 6 637 222 358 $ ını kişisel, 1 937 667 328 $ ını ise paket tur oluşturmaktadır. Yabancıların ülkemizde ortalama kalış süresi 8,8 gece, kişi başı yaptıkları ortalama harcaması ise 550 $ dır. Yurt dışında ikamet eden vatandaş ziyaretçilerin ülkemizde ortalama kalış süresi 17,9 gece, kişi başı ortalama harcaması ise 1 001 $ dır. Ziyaretçi sayısı geçen yılın aynı dönemine göre %1,2 artmıştır. 2010 yılı III. Dönemde ülkemizden çıkış yapan ziyaretçi sayısı 13 861 776 kişidir. Bunun 11 742 391 kişisini yabancı, 2 119 385 kişisini ise yurt dışında ikamet eden vatandaşlar oluşturmaktadır. Turizm gideri geçen yılın aynı dönemine göre %19 artmıştır. Yurt içinde ikamet edip başka ülkeleri ziyaret eden vatandaşlarımızın harcamalarından oluşan turizm gideri, geçen yılın aynı dönemine göre % 19 artarak 1 305 900 206 $ olmuştur. Bunun 1 239 589 768 $ ı kişisel, 66 310 438 $ ı ise paket tur harcamalarıdır. Yurt dışını ziyaret eden 1 837 126 vatandaşın kişi başı ortalama harcaması 711 $ dır. TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU 5
Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) TÜFE de aylık değişim % 1,83 olarak gerçekleşmiştir. EKONOMİK RAPOR - EKİM 2010 2010 yılı Ekim ayında 2003 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Endeksi nde bir önceki aya göre %1,83, bir önceki yılın Aralık ayına göre %6,69, bir önceki yılın aynı ayına göre %8,62 ve on iki aylık ortalamalara göre %8,45 artış gerçekleşmiştir. Ana harcama grupları itibariyle bir ay önceye göre en yüksek artış %7,63 ile giyim ve ayakkabı grubunda gerçekleşmiştir. Ekim ayında endekste yer alan gruplardan gıda ve alkolsüz içeceklerde %4,52, lokanta ve otellerde %1,08, çeşitli mal ve hizmetlerde %0,84, ulaştırmada %0,39, konutta %0,19, sağlıkta %0,14, eğitimde %0,09 artış, ev eşyasında %-0,12, haberleşmede %-0,63, alkollü içecekler ve tütünde %-1,10, eğlence ve kültürde %-1,14 düşüş gerçekleşmiştir. Bir önceki yılın aynı ayına göre TÜFE de en yüksek artış %23,77 ile alkollü içecekler ve tütün grubunda gerçekleşmiştir. Gıda ve alkolsüz içecekler (%17,08), lokanta ve oteller (%9,61) artışın yüksek olduğu diğer harcama gruplarıdır. Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) ÜFE de aylık değişim % 1,21 olarak gerçekleşmiştir. 2010 yılı Ekim ayında 2003 Temel Yıllı Üretici Fiyatları Endeksi nde bir önceki aya göre %1,21, bir önceki yılın Aralık ayına göre %7,80, bir önceki yılın aynı ayına göre %9,92 ve on iki aylık ortalamalara göre %7,71 artış gerçekleşmiştir. Aylık değişim tarım sektöründe %6,59, sanayi sektöründe %0,01 olarak gerçekleşmiştir. Tarım sektörü endeksinde, bir önceki yılın Aralık ayına göre %21,75, bir önceki yılın aynı ayına göre %26,71 ve on iki aylık ortalamalara göre %19,16 artış gerçekleşmiştir. Sanayi sektörü endeksinde ise bir önceki yılın Aralık ayına göre %4,94, bir önceki yılın aynı ayına göre %6,47 ve on iki aylık ortalamalara göre %5,34 artış gerçekleşmiştir. ÜFE sonuçları sanayinin alt sektörleri bazında değerlendirildiğinde en yüksek aylık artış %3,63 ile deri ürünleri imalatı alt sektöründe gerçekleşmiştir. Sanayinin üç sektöründen, imalat sanayi sektöründe %0,08 artış, elektrik, gaz, su sektöründe %-0,30, madencilik ve taşocakçılığı sektöründe %-1,17 düşüş gerçekleşmiştir. Bir önceki aya göre endekslerin en fazla artış gösterdiği alt sektörler, deri ürünleri imalatı (%3,63), tekstil ürünleri imalatı (%2,88), diğer ulaşım araçlarının imalatı (%1,51), kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı (%1,13) alt sektörleridir. Buna karşılık büro makineleri imalatı (%-7,06), iletişim teçhizatı imalatı (%-3,89), taşocakçılığı ve diğer madencilik ürünleri (%-2,96), ana metal sanayi (%-2,74), ham petrol ve doğalgaz çıkarımı (%-1,56) bir ay önceye göre endekslerin en fazla gerilediği alt sektörler olmuştur. TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU 6
EKONOMİK RAPOR - EKİM 2010 01.10.2010-31.10.2010 TARİHLERİ ARASI DOLAR VE EURO DÖVİZ KURLARI DOLAR EKİM 2010 EURO EKİM 2010 TARİH ALIŞ (TL) SATIŞ (TL) 30.10.2010 1.4240 1.4340 TARİH ALIŞ (TL SATIŞ (TL) 30.10.2010 1.9840 1.9990 28.10.2010 1.4260 1.4360 27.10.2010 1.4200 1.4300 26.10.2010 1.4200 1.4300 25.10.2010 1.4200 1.4300 23.10.2010 1.4200 1.4300 22.10.2010 1.4190 1.4290 21.10.2010 1.4160 1.4260 20.10.2010 1.4270 1.4370 19.10.2010 1.4120 1.4220 18.10.2010 1.4080 1.4180 16.10.2010 1.4080 1.4180 15.10.2010 1.4020 1.4120 14.10.2010 1.4020 1.4120 13.10.2010 1.4060 1.4160 12.10.2010 1.4140 1.4240 11.10.2010 1.4100 1.4200 09.10.2010 1.4120 1.4220 08.10.2010 1.4200 1.4300 07.10.2010 1.4200 1.4300 06.10.2010 1.4120 1.4220 05.10.2010 1.4500 1.4600 04.10.2010 1.4400 1.4500 02.10.2010 1.4450 1.4550 01.10.2010 1.4450 1.4550 28.10.2010 1.9790 1.9940 27.10.2010 1.9670 1.9820 26.10.2010 1.9670 1.9820 25.10.2010 1.9770 1.9920 23.10.2010 1.9770 1.9920 22.10.2010 1.9810 1.9960 21.10.2010 1.9800 1.9950 20.10.2010 1.9670 1.9820 19.10.2010 1.9690 1.9840 18.10.2010 1.9660 1.9810 16.10.2010 1.9660 1.9810 15.10.2010 1.9700 1.9850 14.10.2010 1.9700 1.9850 13.10.2010 1.9590 1.9740 12.10.2010 1.9560 1.9710 11.10.2010 1.9570 1.9720 09.10.2010 1.9660 1.9810 08.10.2010 1.9750 1.9900 07.10.2010 1.9750 1.9900 06.10.2010 1.9650 1.9800 05.10.2010 1.9840 1.9990 04.10.2010 1.9800 1.9950 02.10.2010 1.9820 1.9970 01.10.2010 1.9820 1.9970 TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU 7