KÜTAHYA NIN SOSYAL VE KÜLTÜREL DEĞİŞİMİNİN KENT MİMARİSİNE ETKİSİ

Benzer belgeler
KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ

BÜYÜKPARK SOSYAL ODAKLI KAFETERYA TASARIMI

MİM310 Rölöve-Restorasyon Stüdyosu

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MİMARLIK FAKÜLTESİ - MİMARLIK BÖLÜMÜ RESTORASYON ANABİLİM DALI YERLEŞİM DOKULARININ ÇÖZÜMLENMESİ

TEKİRDAĞ- MALKARA. G-17-b-13-b PAFTA. Kültür Merkezi Alanı Oluşturulması ve Yeşil Alan Yer Değişikliği NAZIM İMAR PLANI DEĞİŞİKLİĞİ AÇIKLAMA RAPORU

PARK-BAHÇE VE PEYZAJ MİMARİSİ

Üst Ölçekli Planlar Mekansal Strateji Planı

KENTSEL PLANLAMANIN TEMEL NİTELİKLERİ

Çarşı Bölgesini koruma altına almak amacıyla Kültür Bakanlığı İstanbul İli II Numaralı K.T.V.K. Kurulu nca / 3623 sayılı kararı ile Sit

ATILIM ÜNİVERSİTESİ GSTMF l MİMARLIK BÖLÜMÜ. MMR401 MİMARİ TASARIM V Yürütücüler: Emel Akın, Mete Öz

Dersin Amaçları Dersin İçeriği. Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Hafta Konu Ön Hazırlık Öğretme Metodu

7 İKLİM 7 BÖLGE MAHALLE ULUSAL MİMARİ VE KENTSEL TASARIM FİKİR YARIŞMASI Ege Bölgesi RAPOR

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

1.SINIF 1. YARIYIL 2. YARIYIL

26 Haziran 2015, İstanbul YTONG Mimari Fikir Yarışması "20 Yıl Sonra Ben Buradayken

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI

ANTALYA KENT MERKEZİ KÜLTÜR VE TURİZM KORUMA VE GELİŞİM BÖLGESİ

MMR 301 Mimari Tasarım III

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI

İMAR VE ŞEHİRCİLİK DAİRESİ BAŞKANLIĞI PLANLAMA ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ

MİM IS 101 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ I NORMAL MİM 211 MİMARİ TASARIM II * MİM 111 ÖZEL ÖZEL

DÖRDÜNCÜ YARIYIL ZORUNLU DERSLER

ESKI.SEHIR. MIMARLIK FESTIVALI

İMAR ve ŞEHİRCİLİK MÜDÜRLÜĞÜ

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ PEYZAJ MİMARLIĞI TARİHİ BAHÇELERDE RÖLÖVE VE RESTORASYON

KENTSEL DÖNÜŞÜM VE TARİH

6.15 TURİZM Ana Konular

İSTANBUL BÖLGE PLANI. 27 Haziran 2013

İnsan-Mekân İlişkisi Bağlamında Yaşlı Dostu Mekânlar

Kent kimliği üzerine bir araştırma: Konya örneği

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti. Ülkesel Fizik Planı. Bölüm III. Vizyon, Amaç ve Hedefler (Tasarı)

Birgi; Aydınoğlu Beyliğine başkentlik yapmış, anıtsal yapıları, geleneksel sivil mimarisiyle tarihin her döneminde önemini korumuş, yerli ve yabancı

KENT KİMLİĞİ ve PEYZAJ TASARIMI

KÜLTÜR VARLIKLARI, ANITSAL YAPILAR, SİTLER vb. ÇEVRE VE PEYZAJ TASARIMI

MİMARİ RAPOR

III. MİLLÎ KÜLTÜR ŞÛRÂSI SONUÇ RAPORU ÖZETİ

TAŞINMAZ KÜLTÜR VARLIKLARININ VE SİT ALANLARININ KORUNMASI VE DEĞERLENDİRİLMESİ İÇİN GEREKLİ PROJELER VE PLANLAR NELERDİR?

EYÜPSULTAN MEVCUT DURUM TESPİTLERİ

TARİHİ BAHÇELERDE RÖLÖVE ve RESTORASYON DERSİ. Restitüsyon Rölöve Restorasyon Rehabilitasyon Renovasyon

.88N BORNOVA KÜÇÜK PARK K*N9

C. KORUMA AMAÇLI İMAR PLANI UYGULAMA KOŞULLARI

Turizmde Arz (Tarihsel Çekicilikler)

Riva Galatasaray Spor Kulübü Arazisi / Değerli meslektaşımız,

MUĞLA-BODRUM-MERKEZ ESKİÇEŞME MAHALLESİ-BARDAKÇI MEVKİİ 9 PAFTA 14 ADA 70 ve 90 PARSELLER KORUMA AMAÇLI İMAR PLANI DEĞİŞİKLİĞİ PLAN AÇIKLAMA RAPORU

Ön Koşul Dersleri Mimari Projeye Giriş ve Anlatım Teknikleri 1

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

Danıştay Başkanlığı na İletilmek Üzere. İstanbul İdari Mahkemesi Başkanlığı na;

BİF (Bornova İçin Fikirler)

içindekiler Bölüm I Planlama Sürecine İlişkin Öneriler... 15

Konsept Yorum 200 EYLÜL 2010

JÜRİ GÖRÜŞÜ. Yaratıcı düşünmeyi teşvik eden nice yarışmalarda birlikte olmak dileği ile. Prof. Dr. Aysu AKALIN Gazi Üniversitesi

ATATÜRK ORMAN ÇİFTLİĞİ JANDARMA KARAKOLU

Akın, N., Kırklareli nde Kentsel Belgeleme ve Koruma, sayfa:

Boğaçhan Dündaralp. ddrlp

İMAR VE ŞEHİRCİLİK DAİRESİ BAŞKANLIĞI PLANLAMA ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ

KENTSEL YAŞAM KALİTESİ DERNEĞİ. Binalar Ağaçlardan Yüksek Olmasın

BALIKESİR İLİ BANDIRMA İLÇESİ NAZIM İMAR PLANI DEĞİŞİKLİĞİ AÇIKLAMA RAPORU DİNİ TESİS ALANI

IŞIK UNIVERSITESİ MİMARLIK VE TASARIM FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ

YAPILARDA HASAR SYON - RESTORASYON PROJE DÜZENLEME ESASLARI. Yapılarda Hasar Tespiti-I Ögr. Grv. Mustafa KAVAL AKÜ.Afyon MYO.Đnşaat Prog.

Gemlik-Armutlu Karayolu nun bitişiğinden güneye doğru uzanmaktadır.

İMAR ve ŞEHİRCİLİK MÜDÜRLÜĞÜ

1/1000 Ölçekli Uygulama İmar Planı. Tarih: Yer:PLN 302 Şehir Planlama Stüdyosu Saat: 13.15

Kültür ve Turizm Bakanlığından: BURSA KÜLTÜR VARLIKLARINI KORUMA BÖLGE KURULU KARAR Toplantı Tarihi ve No : /191 Toplantı Yeri

Planlama Kademelenmesi II

Atölye Yürütücüleri: Serpil Muallaoğlu, Kaya Dinçer, Esra Karahan, Sadrettin Soylu Asistanlar:. Çalışma Alanı:

İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ İMAR VE ŞEHİRCİLİK DAİRE BAŞKANLIĞI ŞEHİR PLANLAMA MÜDÜRLÜĞÜ NE

BURSA İLİ, İNEGÖL İLÇESİ, YENİCEKÖY MAHALLESİ 4290 NUMARALI PARSEL VE 546 ADA 5,6,7 VE 8

KADIKÖY BELEDİYESİ TAK-TASARIM ATÖLYESİ KADIKÖY. 3x3 STRATEJİK TASARIM PROGRAMI FENERYOLU MAHALLESİ

Tarih Boyunca Kent, Ticaret, Mekan (MMR 446) Ders Detayları

10. SINIF COĞRAFYA DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ

KENT ÖLÇEĞİNDE KORUMA ve YENİLEME KAVRAMLARI

3. ANA POLİTİKALAR 3.1 EKONOMİK POLİTİKALAR

TÜRKİYE DEN SPOR YAPILARI VE KATKIDA BULUNANLAR YİRMİBİR MİMARLIK TASARIM VE MEKAN DERGİSİ NİN YAYINIDIR 30

KONURALP TEKNİK GEZİ RAPORU

Dünyanın İşleyişi. Ana Fikir. Oyun aracılığıyla duygu ve düşüncelerimizi ifade eder, yeni anlayışlar ediniriz.

İLETİŞİMDE TASARIM TASARIMDA İLETİŞİM KONULU ULUSLARARASI KATILIMLI SEMPOZYUM VE SERGİ GERÇEKLEŞTİ

Peyzaj Mimarlığı çalışmalarında bitkisel materyalinin kullanımında, tasarım ilkeleri ile birlikte bitkilerin denrolojik özelliklerinin

ÜÇÜNCÜ YARIYIL ZORUNLU DERSLER

Mimari Kalıtı Koruma (MMR 482) Ders Detayları

IŞIK UNIVERSITESİ MİMARLIK VE TASARIM FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ

KENTSEL DÖNÜŞÜMÜN TÜRKİYE DEKİ GELİŞİMİ

1. GENEL BİLGİLER. Çukurova Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü Güz Yarıyılı MİM Mimari Proje 3-4 ÇOCUK ADASI TASARIMI

İçindekiler Şekiller Listesi

İstanbul ( ). İdari Mahkemesi Sayın Başkanlığı na;

Ç.Ü. GÜZEL SANATLAR FAKÜLTESİ İÇ MİMARLIK BÖLÜMÜ BAHAR YARIYILI İÇM 402 DİPLOMA PROJESİ

MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ

Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon Araştırması (KOR 661) Ders Detayları

EYÜP KENTSEL SİT ALANI TARİHİ MERKEZ YÖNETİM PLANI ÇALIŞMASI EKLER

T.C BALIKESİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI İMAR VE ŞEHİRCİLİK MÜDÜRLÜĞÜ

Harita 1:Planlama alanına ait uydu görüntüsü (uzak)

T.C BALIKESİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI İMAR VE ŞEHİRCİLİK MÜDÜRLÜĞÜ

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

HACIBAYRAM MEYDANI. Resim 1. Hacıbayram Meydanı düzenleme öncesi Kale'ye bakış(1984 / Fotoğraf M.Tunçer)

Levent SÜMER, PMP, Torunlar GYO Planlama Müdürü, UPYE Kurucu YK Üyesi

GAZİANTEP DE ARSA SORUNU

11. SINIF COĞRAFYA DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ

GAZİEMİR AKTEPE VE EMREZ MAHALLELERİ KENTSEL DÖNÜŞÜM VE GELİŞİM ALANI KENTSEL TASARIM VE MİMARİ FİKİR PROJESİ YARIŞMASI JÜRİ DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI

Gündelik Hayat ve Konut (GTM 007) Ders Detayları

Transkript:

KÜTAHYA NIN SOSYAL VE KÜLTÜREL DEĞİŞİMİNİN KENT MİMARİSİNE ETKİSİ Büşra Berber, Düzce Üniversitesi Sanat, Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Erincik Edgü, Düzce Üniversitesi Sanat, Tasarım ve Mimarlık Fakültesi ÖZET Tarihî çevre, kentlerin geleneksel birikimini, yaşadığı dönüşümleri yansıtan ve sürekliliğinin sağlanması gereken kültürel bir mirastır. Ancak, son yıllarda hızlı bir değişim ve dönüşüm geçiren kentler nedeniyle tarihsel dokuların sürekliliği bozulmakta ve yaşanan bu durum kentleri giderek kimliksizleştirmektedir. Sürdürülebilir mimarlık, küresel çevre sorunları ve gelişme problemlerine çözüm olarak desteklenen, bütüncül, stratejik ve planlı bir yapılaşma şeklidir. Bu çalışmada sürdürülebilirlik kavramının fiziksel boyutla sınırlandırılması ve tarihsel sürekliliğin gözardı edilmesi problemi ele alınmaktadır. Bu problem doğrultusunda çalışmanın amacı, gelişen kentin kimlik değişimini tarihsel süreçte inceleyerek geçmişteki ve günümüzdeki karakteristiğini ortaya koymak, kentin özgün değerlerinin sürdürülebilmesinde etkin olabilecek öneriler geliştirmektir. Söz konusu araştırmada, kültürel ve tarihsel açıdan zengin olan Kütahya Kent Merkezi araştırma alanı olarak belirlenmiştir. Çalışma kapsamında Kütahya nın tarihsel süreçteki kültürel değişimi incelenmiş; geçmiş ve günümüz kimlik oluşumları ortaya konulmuştur. Kentlilerin birikimlerinden yararlanmak için kentin değişimgelişimini konu eden 50 katılımcılı bir anket ve görsel analizler yapılmıştır. Tarihî doku ile yakınındaki yeni yerleşme bölgelerinde, değişimi ve kültürel etkiyi somutlaştırmak amacıyla mimarî doku karşılaştırması yapılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda elde edilen veriler, kentteki kültür değişiminin mimarîyi etkilediğini ortaya koymuştur. Kentlinin kültürel mirasın farkında olduğu halde sürdürmek için gerekli adımları atamadığı ancak tarihî dokunun hissettirdiklerine özlem duyduğu görülmüştür. Kent dokusunun, sokak kültürünün ve sokaktaki yapısal değişmenin kullanıcıyı olumsuz etkilediği belirlenmiş, diğer yandan mimarî mekânlara kültürel bağlamda öneriler getirilmiştir. Anahtar Sözcükler: Sosyokültürel Sürdürülebilirlik, Kültürel Miras, Kentsel Hafıza, Kütahya Tarihî Çevresi 1.GİRİŞ Kentlerimize karakter veren ve kullanıcıların kendilerini mekâna ait hissedebilmesini sağlayan çeşitli ögelerden en etkin olanı tarihî çevrelerdir. Bu dokuların yapısal bütünlükleri, tarihî kökleri, ekonomik, estetik, sosyal ve kültürel değerleri ile sürdürülebilir şekilde yaşatılması gerektiği bilinen bir gerçektir. Bu alanlar, yapıldıkları dönemin sosyal yapısını, duygu, düşünce ve eğitim birikimlerini günümüze ileterek şehir kimliğinin bir parçasını oluştururlar *1+. 363

Kentlerin ve alt öğelerinin farklı özelliklere sahip olması; değişen ekonomik, sosyal, kültürel ve teknolojik gelişmelerden dünya toplumlarının etkilenmesi ve yaşamlarını buna göre şekillendirmesi ile meydana gelmiştir. Geçmiş devirlerde kültürel yapı ve doğal çevre ile şekillenen kentsel doku, günümüzde teknolojik ve ekonomik gelişmelere de paralel ilerlemekte ve oluşumunu devam ettirmektedir. 20. yüzyılda hayata geçen bu değişimler, kent kültürlerinde ve mekânlarında bir dizi dönüşüme yol açmıştır *2+. Tarihî çevreler, yapıldıkları dönemden bu yana yaşamın içinde varolarak, kendi dönemlerinin şahidi olmuş tarihî belge özelliğindeki değerlerdir. Bu dokular, geçmişin yaşama mekânlarını ve nasıl kullanıldıklarını gösteren açık hava müzeleri olarak da değer görmelidir *3+. Varolan mirasın korunması, genel anlamda fiziksel ve doğal çevrenin korunması olup, teknolojik ve ekonomik olguların ötesinde sosyal ve kültürel bir koruma anlamını yüklenmektedir *4+. Bu bağlamda, yaşamdaki değişimlerin etkisiyle değişen kentlerde süregelen problemlerin bütüncül olarak ele alınıp, çözümlerin büyük ölçekten küçük ölçeğe inilerek ortaya koyulması gerektiği görülmektedir. Kent hafızasının korunması ve bu değerlerin yaşatıldığı mekân olgusunun vurgulanması esastır. 2. KAVRAMSAL VE KURAMSAL TEMELLER Lynch e göre, kentte her durumda görülebilenden ve duyulabilenden daha çoğu, farkedilmeyi arzulayan bir olgu veya manzara vardır. Hiçbir öğe kendi kendine yaşam deneyimi oluşturamaz. Yakınındakilerle her daim bağları olmalıdır, oluşumu sağlayan olaylar düzlemiyle, geçmiş yaşamın anılarıyla algı yaratabilir. Kentsel imge; mekânın kullanıcılara yaşattığı deneyimlerdir ve bu deneyimler kent kimliğinin hissedilmesindeki en önemli adımdır [5]. Kentsel imge ve kentsel kimlik tanımları dökümanlarda genellikle birbirine karıştırılmaktadır. Kentsel imge, kentin fiziksel olarak verdiği algının karşılığıyken; kent kimliği kentin kişilere deneyimlettiği mekânsal, sosyal ve kültürel hikayeyi karşılamaktadır. Kentsel koruma kavramı içinde korunma ihtiyacındaki öğeler, kentin imgesi ve kentin kimliği olarak bütündür ve karakteristik özellikleri oluşturan elemanlardır. Amaç bu elenmanların tek tek korunması değil, çevreleri içinde bir etkileşim bütünlüğü çerçevesinde korunmalarıdır [6]. Bir kentin kimliğini yapıların yalnızca doğal çevresinde ve mimarî özelliklerinde sorgulamak doğru olan olmamalıdır. Bu olumlu özelllikler, içinde yaşanan deneyimler ile bir değer ve anlam kazanmaktadır. Tüm bunlar gelenek ve kültür kavramlarının kent kimliğinin tanınmasında büyük öneme sahip olduğunu göstermektedir. Bu çalışmada, kent kimliği olgusu yapılı çevre ve kültürel kimlik kapsamında ele alınarak değerlendirilmektedir. Kültürel kimlik bağlamında, gelenekler, eylemler ve eylemlerin yapılma biçimleri dikkate alınmıştır. 364

3. ALAN ÇALIŞMASI VE YÖNTEM Araştırmanın ana çalışma alanı, Kütahya Kent Merkezi nin tarihî dokusu oluşturmaktadır. Bu alanın ele alınmasının nedenleri, tarihî yapıların yoğun olarak bulunması, tarihî yapıların bir kısmının aktif olarak kullanılması, geleneksel bir sosyo-kültürel yapının mevcut olmasıdır. Kütahya, M.Ö 3.000 yılına kadar uzanan 5.000 yıllık tarihi boyunca Hitit, Frigya, Pers, Makedon, Roma, Doğu Roma İmparatorluğu, Anadolu Selçuklu Devleti, Ermeni, Yunan, Germiyanoğulları Beyliği ve Osmanlı Devleti olmak üzere ev sahipliği yaptığı milletlerin oluşturduğu katmanlı bir kültür yapısına sahiptir. Bu kültürler, yaşadıkları dönemi ve yaşam anlayışlarının izlerini taşıyan eserler bırakmışlardır ve bunların arasında günümüze ulaşmış olanların arasında çeşitli mimarî miraslar da vardır. Bu mimarî eserler, Kütahya daki tarihî çevreyi oluşturarak modern hayatın kıyısında kendi dönemlerini hatırlatmaktadırlar. Kütahya sosyal hayatta da izleri görülen, kültürlerin oluşturduğu çeşitliliğine sahip olması nedeniyle önemli bir tarihî merkez olma özelliği taşımaktadır. Gelişen değişen kentlerin ortasında yalnızlaşan tarihî dokular kucaklanmayı özlemektedir. Bu bağlamda, çalışmada Kütahya nın kent merkezinde koruma amaçlı imar planlarında belirtilen kentsel sit ve etkileşim geçiş alanları sınır kabul edilmiştir. Tarihî çevrede, korumanın gelişim süreci, yenileme çalışmaları ve Kütahya nın sosyo-kültürel yapısı gibi konularda araştırma yapılmış, yazılı ve görsel dokümanlar elde edilmiştir. Araştırma üç aşamada gerçekleştirilmiştir: 1-Literatür Taraması ve Veri Toplama: Bu aşama iki bölüm şeklinde oluşturulmuştur. Birinci bölümde araştırma konusu ile ilgili kuramsal temeller hazırlanmış, ikinci bölümde Kütahya ya ait plan, kroki, fotoğraf vb görsel, çizimsel veriler temin edilmiştir *7+. Aşağıdaki haritada görüldüğü gibi, tarihî doku Kütahya nın tam merkezinde yer almaktadır (Şekil.1). Şekil.1 Kütahya Kent sınırları içindeki tarihî merkez *8+ 2-Arazi Çalışması: 1/1000 ölçekli Kütahya İmar paftaları ile arazideki mevcut durum karşılaştırılarak tarihî dokunun mekânsal farklılıkları paftalara işlenmiştir. Kentte geleneksel ve modern yerleşim örüntülerinin özellikleri, kentin dokusal değişimini ortaya koymak amacıyla belirlenmiştir. Kimliği yansıtan, Anıtlar Kurulu tarafından belirlenen sit alanında, çalışmanın kavramsal ve kuramsal çerçevesinde ortaya konan yapay çevre kimlik bileşenleri (yollar, kentsel boşluklar, kentsel doluluklar) 365

kullanılarak görsel analizler yapılmıştır. Yerel kültür özelliklerinin durumunu tespit etmek ve kullanıcısı gözünden kenti değerlendirmek amacıyla anket çalışması yapılmıştır. 3-Anket çalışması, kent kimliğini şekillendiren öğelerden olan kullanıcının deneyimlerini incelemek amaçlı yapılmıştır. Farklı kitlelerin farklı görüş bildireceği dikkate alındığı için rastgele örnekleme tekniği kullanılarak gerçekleştirilmiş ve 18 yaş üstü, 50 kişi ile anket görüşmesi yapılmıştır. Kadın ve erkek katılımcı sayısı birbirine yakın olmuştur. Anket görüşmelerinde yer alan açık uçlu sorular içerik çözümleme tekniği, kapalı uçlu sorular ise frekans dağılım analizi kullanılarak değerlendirilmiştir. Lynch in sözlerinden yola çıkılarak, kent, kişilerde duyusal ve düşünsel izler bırakır ve bu izler de kent kimliğinin tanınmasındaki en önemli adımdır. Bu doğrultuda, anket görüşmelerinin temel amacı; kullanıcıların yaşadıkları çevreyi nasıl algıladığını, imgelediğini, olumlu/olumsuz gördüğü yönlerini anlamak ve buradan hareketle kentin bütüncül kimliğine yönelik çıkarımlar yapmaktır. Yapılmak istenen tümevarım yöntemi kullanılarak verilerin değerlendirilmesidir. 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Yapılan araştırmalar ve çalışmalar sonucu Kütahya Kent Merkezi nde yer alan Tarihî Doku ile ilgili çevresel ve kültürel veriler elde edilmiştir. Öncelikle söz konusu tarihî dokunun önem derecesini göstermek amacıyla Kentin Koruma Plan paftasında gösterilen sınırlardan yola çıkılarak, çalışma alanının konumunu ifade eden bir pafta hazırlanmıştır. Bu şekilde iki farklı tipte alan tanımlanmıştır: Bunlar kentsel sit alanları ve etkilenme geçiş alanlarıdır. İlgili alanlar şekil 2 de harita üzerinde, şekil 3 ve 4 de ise fotoğraf örnekleri görülmektedir. Kentsel sit alanları, tarih öncesinden günümüze kadar ulaşan çeşitli medeniyetlerin üretimi olup, var oldukları devirlerin ekonomik, mimarî, sosyal ve bunun gibi özelliklerini içeren ve yansıtan kent ve kent birikimleri, kültür varlıklarının fazla olduğu sosyal hayata konu olmuş ve doğal güzellikleri ile korunması önemli olan alanlardır *9+. Etkilenme geçiş alanları, korunması gereken kültür varlıklarını ve sit alanlarını doğrudan etkileyen, sit bölgeleriyle bütünlük gösteren, önceden sit alanı içindeyken sit alanı dışına çıkarılmış veya sit alanlarının dışında tutulmuş korunacak meydan, yapı grupları ve sokakları içeren, sit alanları arasında kalmış koruma amaçlı imar planı hazılanma aşamasında göz önünde tutulması gereken bölgelerdir [9]. 366

Şekil.2 Kütahya Kentsel Sit Alanı ve Etkilenme Geçiş Alanı Etkilenme Geçiş Alanı içinde bazı önemli tarihî yapıların olduğu görülmüştür. Bunlar arasında Tarihî Ulucamii de vardır. Cami 1410 yılında açılmış ve halen kullanılmaktadır. Osmanlı Dönemi mimarî özelliklerini yansıtan bu yapının sit alanı içerisinde yer alması gerektiği görülmektedir. Diğer yandan kentsel sit alanı içerisindeki sokakların karakterinin etkilenme geçiş alanına göre daha iyi korunmuş olduğu farkedilmektedir. 367

Şekil.3 Kentsel Sit Alanı nda yer alan bir sokak Şekil.4 Etkilenme Geçiş Alanı nda yer alan bir sokak Araştırma bulguları yapılan araştırmaların türlerine göre görsel analiz bulguları ve anket bulguları olarak alt başlıklara ayrılmıştır. 4.1. Görsel Analiz Bulguları Seçilen örnek alanlarda görsel analizler yapılmış ve bu analizlerden sonra kentin modern yapılaşma şeklinde genişleyen bölgesi ile doku karşılaştırması yapılmıştır. Görsel analizler, çalışmanın kavramsal ve kuramsal yaklaşımında ortaya konan yapay çevre kimlik bileşenleri (yollar, kentsel boşluklar, kentsel doluluklar) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Kentsel doluluklar ve boşlukların verildiği analiz paftası ve yol analiz paftası aşağıda verilmiştir (Şekil.5 ve şekil.7). Bu analizler ve yapılan gözlemler sonucunda tarihî çevredeki yerleşim dokusunun yoğun olduğu ve yatay gelişmenin egemenliği görülmektedir. Tarihî çevrede belirlenen karakteristik özellikler şu şekilde sıralanabilir: Yollar organik karaktere sahiptir. Kat adeti bir ve üç arasındadır. Geleneksel Türk evinin özelliği olan iç avlulu dışa kapalı sistem yaygındır. Geleneksel mimarî malzemeler ve tarzlar kullanılmıştır. Açık alanlar, kişilerin kendi mülkiyetlerindeki bahçeler ve yapılar arası boşluklardır. Sokaklar dardır. Yan yana konumlandırılmış tarihî yapılar, sokak karakterini veren en önemli öğedir. Koruma altına alınması gereken yapılar yıkılacakları endişesi ve metruklukları nedeniyle sokakta kaos ve korku yaratmaktadır (Şekil.6). 368

Şekil.5 Kentsel doluluklar boşluklar analiz paftası. Şekil.6 Kütahya tarihî yerleşme bölgelerinden sokak durumları (2015) 369

Şekil.7 Yol analiz paftası. Yeni yapılaşmanın görüldüğü kısımlarla tarihî doku karşılaştırıldığında şu benzerlikler ve farklar ortaya çıkmıştır: Yapılaşmada modern yapı malzemeleri ve yapım stilleri kullanılmıştır ve tek tipleşme görülmektedir. Yapılar tarihî dokudan farklı olarak yüksek katlıdır. Yapıların konumlanması yol dokusuna gridal bir görünüm kazandırmaktadır. Plan kararları ile üretilen kamusal alanlar, otoparklar ve mahalle parkı mahallenin açık alanlarını oluşturmaktadır. Yollara cephe veren yapılar tarihî dokuyla benzer şekilde genellikle bitişik nizamda oluşturulmuştur. Yollar daha geniştir. Organik sokak dokusu kaybolmuştur. Yapılarda üçüncü boyutta hizalama görülmesi monotonluğu vurgulamaktadır (Şekil.8). 370

Şekil.8 Kütahya yeni yapılaşma bölgelerinden sokak görünümleri (2015). 4.2. Anket Bulguları Anket katılımcılarının %72 si Kütahya da 20 yıl ve daha fazla süredir oturanlardan oluşmaktadır. Kütahya nın değişimini yaşayanların düşüncelerinin, ankete büyük ölçüde yansıması sağlanmıştır. Bu nedenle anket sonuçlarının çalışmadaki önemi kentin sosyo-kültürel yapısındaki değişmeleri belirleme olanağı sunmasıdır. Anket yanıtlarından kentin kültürel yapısı üzerine özel bulgular elde edilmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır: Kentin birikimlerinden olan el sanatlarının yaşatılması konusundaki sorunun yanıtlarında oya işlemeciliği en yüksek orana sahip olmuştur. Bu sanatın genelde kadınlar tarafın yapıldığı sonucuna dayanarak, kültürel olgular büyük oranda kadınlar tarafından gerçekleştirilmektedir denilebilir. Bu durumun, el sanatı faaliyetlerinin ticari olarak yeterli doyumu sağlamadığı için erkeklerin farklı alanlarla ilgilenmesi ve kadının ev yaşantısında bir gelenek olarak el sanatlarını sürdürmesi nedeniyle oluştuğu yorumu yapılabilir. Aynı zamanda anket sonuçlarına göre bazı yerel sanatların da kaybolmakta olduğu görülmüştür. Yanıtlar aşağıdaki tabloda verilmiştir (Çizelge.1). Çizelge.1 Yerel el sanatlarının yapılma oranı frekans (%) Oya işlemeciliği/ Nakış 6 12 Çini boyama 2 4 Tezhip 0 0 Dokumacılık 0 0 Elmas ve gümüş işlemeciliği 0 0 Porselen tasarımı 0 0 Yağlı boya 4 8 Diğer 5 10 Hiçbir el sanatıyla uğraşmayanlar. 33 66 TOPLAM 50 100 371

Kullanıcıların sosyal alışkanlıklarına yönelik arkadaş/dost ziyaretine gitme alışkanlığı ile ilgili soruya verilen yanıtlardan haftada bir/birkaç kere gidenlerin oranı %72 iken, akraba ve komşu ziyaretine haftada bir/birkaç kere gidenlerin oranının %54 olduğu görülmüştür. Yanıtlardan geleneksel akraba ve komşu ilişkilerinin uzaklaştığı sonucuna varılmıştır. Kentlilerin genel olarak popüler kültüre ayak uydurduğu ve yakınlarını ziyaret etme alışkanlıklarının azaldığı görülmektedir. Katılımcılara Kütahya daki yapılı çevre ile ilgili sorular da yöneltilmiştir. Kütahya nın 1930 larda çekilmiş fotoğraflarıyla günümüzdeki hali yanyana verilip beğenilenin hangisinin olduğu sorulmuştur. Yanıtlar doğrultusunda, beş fotoğraf ikilisinden üçünde, eski tarihli olanın beğenildiğini ortaya koyulmuştur (Şekil.9, Şekil.10). Bu cevaplar kentlilerin az katlı sokak yapısını beğendiklerini göstermiştir. Diğer bir bölümde de yaşadıkları ve yaşamak istenilen ev tipi sorulmuştur. Büyük bir kısmının apartmanda yaşadığı ancak müstakil bahçeli bir evde yaşamak istediği yanıtı alınmıştır. Şekil.9 Kütahya Merkez, 1930-2015 [10] Şekil.10 Kütahya Merkez, 1930-2015 [10] 372

Kütahya nın sahip olduğu kültür katmanlarının varlığını ve sosyo-kültürel yapısı ile paralel gelişen mimarî yapısının değişimini ortaya çıkarmak amacıyla yapılan bu çalışmada, anket yanıtlarının da ortaya koyduğu üzere, Kütahya nın sahip olduğu değerlerin herkesçe bilindiği ancak değerlendirilemediği görülmektedir. Geçmişten bugüne, kentin kökleriyle bağdaşmayan kentsel gelişim stratejileri yürütülmüştür. Sonuç olarak kentlinin özlediği bir mimarî anlayış kayıp olarak fotoğraflarda hatıra kalmıştır. Diğer yandan elde kalan miraslar da kentlinin sosyal yaşamının kıyısında yalnızlaştırılmıştır. 5. SONUÇ VE ÖNERİLER Çalışma sonucunda, Kütahya kentinin kimliğinin sürdürülebilir bağlamda geliştirilmesi için yapılan görsel analizler ve anket çalışmasından elde edilen bulgular doğrultusunda, yapılı çevrede gerekli görülen birtakım mekânsal ve sosyo-kültürel öneriler geliştirilmiştir. Bunlar kısaca aşağıdaki gibi sıralanabilir: Doğa ile insan arasında mekânsal iletişimin sağlanması, yapay çevrenin doğa ile bütünleştirilerek ele alınması, kent yaşamının geliştirilmesi ve sürdürülmesi için en önemli etkendir. Tarihî dokuda mevcut olan bu bağın yeni yapılaşma bölgelerine yansıtılması gereklidir. Böyle bir yapılanma dokusu kullanıcıların yaşadıkları çevreyi sahiplenmeleri ve aidiyet hissetmelerini sağlayacaktır. Bu da çevrenin korunması ve güzelleştirilmesine katkı sağlayacaktır. Yapıların estetik anlamda değerlendirilmesi ve mimarîde çeşitlilik sunumu, kimlik gelişimi açısından önemlidir. Yapılardaki tektipleşme ise mekânın monotonluğunu arttırarak kimlik oluşumunu zedelemektedir. Dolayısıyla, yapılacak yeni yapıların kent kimliğinin olumlu gelişmesine katkı sağlayabilmesi için çeşitli mimarî form ve biçimlerde, tasarım kuralları dahilinde ve birbiri ile ilişki kurarak oluşturulması yerinde olacaktır. Tarihî dokunun kullanıcılar tarafından tercih edilmesini sağlamak için yapıların restorasyon uygulamalarında sosyalleşmeyi sağlayacak yeni işlev önerleri ve uygulamaları da düşünülmelidir. Kentlilerin sosyal alan ihtiyaçları için mekân önerileri, odak noktalarına yakın alanlarda çözülmelidir. Yerel sanatların korunup yaşatılması, nesilden nesile aktarılması ve tanıtımının yapılması için sürdürülebilir bir eylem planı yapılmalıdır. Kütahya kentinde, kadının gelenekleri sürdüren bir değer olduğu sonucu ankete dayanarak söylenebilir. Bu durumda, geleneksel mirasların sonraki nesillere aktarılması için mekânlar ve fırsatlar oluşturulmalıdır. Tarihî dokuda kentin yerel ürünlerinin üretildiği atölyeler, kurslar ve etkinlikler düzenlenip halkın ve turistlerin farkındalıklarını artıracak yöntemler denenebilir. Daha sonra ürünlerin satışı ve tanıtımına yönelik mekânlar kurgulanabilir. 373

Geleneksel konak yaşantısının sürdürüldüğü bir eve konuk olma gibi kurgularla ziyaretçilere alternatif seyahat önerileri geliştirilebilir. Restorasyonu yapılan yapılarda aktif kullanıcıların olması, yapıların yaşam içerisinde yer almasını sağlar. Bu nedenle bu akstaki yapılarda butik oteller, restoranlar, müzeler, atölyeler önerilebilir. Her konaktan sokağa taşan, sokaktan konağa akan bir kurguda tarihî çevrede ziyaretçilerin dolaşımı belirlenebilir. Geleneksel ticaret kültür birleşimi ile kentlinin sosyal bir alan kazanması mümkün kılınabilir. Bu noktada plancıların, toplum yaşayışını ve kent kimliğini olumlu etkileyecek yukarıda sıralanan önerileri dikkate alması daha başarılı ve kimlikli mekânlar üretmesi açısından oldukça büyük önem taşımaktadır. Kütahya nın geleneksel kültürünü yaşatan bir kent olarak gelecek nesillere aktarılabilmesi için kentsel alanların daha bilinçli ve insan odaklı tasarlanması gereklidir. Sosyal ve kültürel bağlamda ekonomi yönünden sürdürülebilir kent yaşamını mümkün kılacak bir anlayış desteklenmelidir. Böylece ülkemizin önemli kültürel miras niteliğindeki bu alanlarının korunması ile kültürel değerlerin evrensel boyuta taşınması bile mümkün olabilir. Bu doğrultuda sürdürülebilirliği sağlanmış olacak ve Kütahya, Türkiye ve Dünya da korunan kentler arasında yer almış olacaktır. TEŞEKKÜR Çalışmada kullanılan, kent haritalarını sağlayan Kütahya Belediyesi ne ve geçmişe ait özel Kütahya fotoğrafları arşivi için Mimar Süreyya KALAYCI ya katkılarından dolayı teşekkürü bir borç biliriz. KAYNAKLAR *1+ Doratlı, N., Önal, S. 2000. Tarihî Çevrelerde Kentsel Tasarım Stratejileri: Lefkoşe Arab Ahmet Bölgesi Canlandırma Projesinin Stratejik Yaklaşımlar Açısından Değerlendirilmesi. Mimar Sinan Üniversitesi 1. Kentsel Tasarım Haftası, pp. 167, İstanbul, [2] Bilsel, G. 2002. Kent Kültürü-Kültürel Süreklilik-Kimlik Sorunsalı ve Yaşanılası Kentsel Mekân Kavramı Üzerine, Kentleşme ve Yerel Yönetimler Sempozyumu Bildirileri, Adana Kent Konseyi Yerel Gündem 21 yay., no:5, Adana. [3] Ahunbay, Z. 2004. Tarihî Çevre Koruma ve Restorasyon. Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları, 3. basım, pp. 183, İstanbul. [4] Kuban, Doğan (1989), Türkiye de Tarihî Çevre Korumanın Kültürel Boyutları, Tarihî Kentlerde Planlama/Düzenleme Sorunları, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Matbaası, Ankara. [5] Lynch, K., 1960. The Image of The City. MIT Press, Mussachusetts. [6] Suher, H. 1995. Kent Kimliğine Etkili Yasa Uygulamaları, Mimarî ve Kentsel Çevrede Kalite Arayışları Sempozyumu, İTÜ, İstanbul. *7+Kütahya Belediyesi 1986 yılı 1/1000 ölçekli Koruma Amaçlı İmar Planı ve 1/5000 ölçekli Halihazır plan paftaları, *8+ Google haritalar. (29 Aralık 2015), https://www.google.com.tr/maps *9+ Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu. (1983), 2863, 21 Temmuz 1983, *10+ KALAYCI, S., 1930 Kütahya fotoğrafları, Özel Arşiv 374