İÇİNDEKİLER SUNUŞ... XIII 1. GENEL ENERJİ...1 1.1. Dünya da Enerji...1 1.1.1. Dünya Birincil Enerji Arzındaki Gelişmeler ve Senaryolar...1 1.2. Türkiye de Enerji...4 1.2.1. Türkiye Toplam Birincil Enerji Arzı ve 2020-2035 Yılları Talep Tahmini...4 1.2.2. Türkiye Birincil Enerji Arzının Kaynaklara Göre İrdelenmesi...4 1.2.3. Türkiye Birincil Enerji Üretimi...7 1.2.4. Türkiye Enerji Ticareti...8 1.2.5. Sonuç...9 2. KÖMÜR...13 2.1. Dünya Kömür Rezervleri...14 2.1.1. Dünya Taş Kömürü Rezervleri...16 2.1.2. Dünya Alt Bitümlü Kömür Rezervleri...17 2.1.3. Dünya Linyit Rezervleri...17 2.1.4. Türkiye Kömür Rezervlerinin Görünüşü...18 2.1.5. Dünya Kömür Üretim ve Tüketimleri...18 2.1.6. Dünya Buhar Kömürü Üretim ve Tüketimleri...20 2.1.7. Dünya Koklaşabilir Kömür Üretim ve Tüketimleri...22 2.1.8. Dünya Linyit Üretim ve Tüketimleri...24 2.1.9. Dünya Kömür Ticareti...26 2.1.10. Dünya Kömür Fiyatları...28 2.1.11. Dünya Elektrik Üretiminde Kömürün Payı...28 2.2. Türkiye Kömür Sektörü...30 2.2.1.Türkiye Kömür Rezervleri...30 2.2.2.Taş Kömürü Üretimleri...34 2.2.3. Linyit Üretimleri...35 2.2.4. Türkiye Asfaltit Rezervleri, Üretimi ve Tüketimi...36 2.2.5. Kömürlerin Sektörel Tüketimleri...37 2.2.6. Kömür Teknolojileri ve AR-GE Faaliyetleri...38 2.2.7. Kömür İthalatı...39 2.2.8. Türkiye Üretilebilir Kömür Rezervlerinin Termik Santral Potansiyeli...39 2.2.9. Ulusal Kömürlerin Kısa Sürede Değerlendirilmesi...45 2.2.10. Kömür Rezervlerine Dayalı Santralların Avantajları...45 2.2.11. Sonuç ve Öneriler...49 3. PETROL VE DOĞAL GAZ...53 3.1.Dünya daki Gelişmeler...53 3.1.1. Petrol Fiyatları...58 3.1.2. Petrol...60 3.1.2.1 Rezervler...60 3.1.2.2. Petrol Üretim-Tüketimi...61 3.1.3.Doğal Gaz...62 3.1.3.1. Dünya Konvansiyonel Doğal Gaz Rezervleri...62 3.1.3.2. Konvansiyonel Olmayan Gaz Rezervleri...63 V
3.1.3.3. Dünya Doğal Gaz Üretim ve Tüketimi...64 3.1.3.4. Sektörler Bazında Arz ve Talep...65 3.1.3.5. Doğal Gaz Fiyatlarının Seyri ve Etkenler...66 3.1.4. Rafinaj...67 3.2.Türkiye deki Gelişmeler...68 3.2.1. Petrol ve Doğal Gaz Arama Faaliyetleri...68 3.2.2.Türkiye Ham Petrol ve Doğal Gaz Rezervleri...69 3.2.3.Türkiye de Arama-Üretim...70 3.2.4.Petrol ve Doğal Gaz Tüketimi...76 3.2.4.1.Petrol Tüketimi...76 3.2.4.2.Doğal Gaz Tüketimi...76 3.2.5. İthalat...78 3.2.6. İhracat...80 3.2.7. Doğal Gaz Depolama...80 3.2.8. Uluslararası Boru Hattı Projeleri...83 3.2.9. Petrol Kanunu...87 3.3.Petrol Piyasası...88 3.4. Rafinaj Sektörü...89 3.4.1. Rafinerilerde İşlenen Ham Petrol...89 3.5. Doğal Gaz Piyasası...94 3.6. Ülkemizde Petrol ve Doğal Gaz Arama, Üretim ve Piyasa Sektörleri için Öneriler...94 4. HİDROLİK...99 4.1. Giriş...99 4.2. Dünya Su Kaynakları...99 4.3. Dünya Hidroelektrik Potansiyeli ve Gelişme Durumu...101 4.3.1.Dünya HES potansiyeli ve Gelişme Durumunun Kıtalararası Dağılımı...102 4.3.2.2009-2010 Yılında Dünya da En Yüksek HES Üretimi Sağlayan İlk 10 Ülke...103 4.4. Türkiye nin Su Potansiyeli...104 4.5. Türkiye nin Elektrik Gelişimi...105 4.6. Su Kaynakları HES Potansiyeli ve Gelişme Durumu...106 4.6.1. Türkiye HES Potansiyeli ve Gelişme Durumu...107 4.6.1.1. Türkiye nin Hidroelektrik Potansiyeli...107 4.6.1.2. 6200, 3096 ve 5436 Sayılı Kanunlar Kapsamında Geliştirilen HES ler...107 4.6.1.3. 4628 ve 5346 Sayılı Kanun Kapsamındaki HES lerin Durumu...108 4.6.1.4. 4628 Sayılı Kanun Kapsamında Lisans Almış Olan Projeler ve İlerleme Durumları...109 4.6.1.5. Katkı Payları...111 4.7. Hidroelektrik Santralların Geliştirme Süreçleri ve Yaşanılan Problemler...113 4.7.1. Fizibilite Aşaması...113 4.7.2. Çevresel Etki Değerlendirme Süreci...114 4.7.2.1. ÇED in Kapsamı ve HES Projelerinin Çevre Mevzuatındaki Yeri 114 4.7.2.2. ÇED Sürecinin Aşamaları ve Bu Süreçte Yer Alan Taraflar...114 4.7.2.3. HES lerin Çevresel Boyutu, En Önemli Etkiler ve Öngörülen Tedbirler...117 VI
4.7.2.4. HES Projeleri İle İlgili, Bölge Halkı ve Sivil Toplum Örgütlerini İlettiği Sorunlar...118 4.7.2.5 Mahkemeler Tarafından ÇED Raporlarında Görülen Eksiklikler.118 4.8. Arazi Temini Süreci ve Prosedürü...119 4.8.1. Kamulaştırma...119 4.8.2. İrtifak Hakkı, Kullanma İzni ve Kiralama...121 4.8.3. Diğer Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Ait Taşınmazların Temini...122 4.9. Pompa Depolamalı HES ler...122 5. RÜZGAR ENERJİSİ...127 5.1. Dünya Rüzgar Enerjisi Pazarındaki Gelişmeler...127 5.2. Afrika ve Ortadoğu Rüzgar Enerjisi Pazarındaki Gelişmeler...129 5.3. Asya Rüzgar Enerjisi Pazarındaki Gelişmeler...130 5.4. Avrupa Rüzgar Enerjisi Pazarındaki Gelişmeler...130 5.5. Güney Amerika Rüzgar Enerjisi Pazarındaki Gelişmeler...132 5.6. Kuzey Amerika Rüzgar Enerjisi Pazarındaki Gelişmeler...133 5.7. Türkiye Rüzgar Enerjisi Pazarındaki Gelişmeler...133 5.8. 2012 Yılı İlk Altı Aylık Rüzgar Enerjisi Pazarı Özet Verileri...135 5.9. Sonuç ve Değerlendirmeler...135 6. ENERJİ KAYNAĞI OLARAK GÜNEŞ...141 6.1. Fovovoltaik Güç Sistemleri (FVGS)...141 6.2. Odaklayıcılı Güneş Isıl Güç Sistemleri...142 6.3. Güneş Toplayıcıları...142 6.4. Dünya da Fotovoltaik Teknoloji...142 6.5. Türkiye de Fotovoltaik Teknoloji...145 7. ELEKTRİK...151 7.1. Elektrik Sektörünün Dünya daki Genel Görünümü...151 7.1.1. Elektrik Üretiminde Kullanılan Yakıtların Gelişmesi...151 7.2. Türkiye Elektrik Sisteminin Gelişmesi...152 7.2.1.Talep Gelişimi...152 7.2.2. Elektrik Sistemi Üretim-Tüketim İncelemesi...155 7.2.2.1. Elektrik Üretim Tesislerinin Kuruluşlara Göre Gelişimi...155 7.2.2.2. Kurulu Güç İçinde Kamu ve Özel Sektör Paylarının Gelişimi...157 7.2.2.3. Elektrik Üretim Tesislerinin Birincil Kaynaklara Göre Gelişimi...161 7.3. Elektrik Sektörünün Gelecekteki Durumuna Genel Bir Bakış...165 7.4. Elektrik Sektörünün Özelleştirmeler...166 7.4.1. Dağıtım Özelleştirmeleri...166 7.4.2. Üretim Özelleştirmeleri...169 7.5. Elektrik Tarifeleri...170 7.5.1. Elektrik Fiyatları...170 7.5.2. Elektrik Fiyatlarının Ucuzlamasında Elektrik Tüketiminde Yapılacak Tasarrufun Önemi...171 7.5.3. Tarife Yapısında Yapılan Değişiklik...171 7.6. Elektrik Sistemi Kapasite Projeksiyonu...172 7.6.1. 2011-2020 Dönemi Kapasite Projeksiyonu Raporu...172 7.7. Elektrik Sektörünün Gelecekteki Talep Artışının Karşılanması...173 VII
7.7.1. Talep Tahminleri...173 7.7.2. Ekonomik Krizin Talebe Etkisi...174 7.7.3. Talebin Karşılanması...174 7.8. Elektrik Üretim Tesislerinin Yapımında Karşılaşılan Sorunlar...175 7.8.1. Linyit Santralleri...175 7.8.2. Hidrolik Santraller...176 7.8.3. Nükleer Santraller...177 7.8.4. Rüzgar Santralleri...177 7.9. Elektrik Sektöründe Verimlilik...177 7.10. Sonuç ve Öneriler...178 8. NÜKLEER ENERJİ...183 8.1. Giriş...183 8.2. Mevcut Durum...184 8.3. Fukuşima Sonrası Çeşitli Ülkelerin Tavırları...185 8.3.1. Japonya...185 8.3.2. Almanya...186 8.3.3. İngiltere...187 8.3.4. Fransa...187 8.3.5. ABD...188 8.3.6. Rusya...189 8.3.7. Çin...189 8.3.8. Diğer Ülkeler...189 8.4.Türkiye...192 8.5. Sonuç...196 9. DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE BİYOYAKIT (BİYOETANOL, BİYODİZEL ve BİYOGAZ) SEKTÖRÜ...201 9.1. Biyoyakıtlar Hakkında Genel Bilgi...201 9.2. Biyoyakıtların Dünya da Kullanımı...201 9.2.1. AB nin Biyoyakıtlar Konusundaki Tutumu ve Geliştirdiği Yol Haritası...203 9.2.2. Amerika Birleşik Devletlerinde Biyoyakıt Sektörü...205 9.2.3. Brezilya da Biyoyakıt Sektörü...206 9.2.4. Hindistan Biyoyakıt Sektörü...206 9.2.5. Çin Biyoyakıt Sektörü...206 9.2.6. Güney Afrika Biyoyakıt Sektörü...206 9.3. Ülkemizde Biyoyakıt Sektörü...207 9.4. Ülkemizde Biyoyakıt Sektörünün Gelişmesi İçin Öneriler...210 10. ENERJİ VE ÇEVRE...215 10.1. Enerji-Çevre Etkileşimi...215 10.1.1. Enerji Alanında Çevrenin Önemi...215 10.1.2. Enerji Kaynaklarının Çevresel Etkileri...216 10.2. Çevre Mevzuatı...217 10.2.1. Elektrik Üretimi ve Çevre Mevzuatı...217 10.2.2. Çevre Mevzuatında Yer Alan Uluslararası Anlaşmalar...219 10.2.3. AB Çevre Mevzuatına Uyum Çalışmaları...219 10.2.4. Mevcut Termik Santralların Çevre Mevzuatı Karşısındaki Durumu...220 10.3. İklim Değişikliği...221 VIII
10.3.1. Küresel Isınma ve İklim Değişikliği...221 10.3.2. İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (İDÇS) ve Kyoto Protokolü...221 10.3.3. Enerji ve İklim Değişikliği Etkileşimi...222 10.3.4. İklim Değişikliğinin Elektrik Sektörüne Etkileri...222 10.3.5. Türkiye Sera Gazları Verileri...223 10.3.6. Enerji Kaynaklı CO 2 Emisyonları Dünya Verileri...225 10.3.7. Avrupa Birliği (AB) Sera Gazları Emisyonları...226 10.3.8. Sera Gazları Azaltılmasına Yönelik Yöntemler ve Teknolojiler...227 10.3.8.1. Genel Yöntemlerv e Teknolojiler...227 10.3.8.2. Karbon Tutma ve Depolama (KTD)...228 10.3.9. Dünya daki Kyoto Protokolü 2012 Sonrası Çalışmaları...230 10.3.10. Türkiye deki Çalışmalar...231 11. ENERJİ VERİMLİLİĞİ...235 TÜRKİYE 12. ENERJİ KONGRESİ SONUÇ BİLDİRGESİ...241 2011 Yılı Genel Enerji Dengesi (Orjinal Birimler)...261 2011 Yılı Genel Enerji Dengesi (BİN TEP)...262 IX