ANTRAKS (ŞARBON) septisemik, bulaşıcı, zoonoz
ÖLÜMden hemen önce ya da sonra doğal boşluklardan KAN PIHTILAŞMAMA KOYU RENK alma DALAKta büyüme ÖDEM
ETİYOLOJİ Bacillus anthracis Gram pozitif kapsüllü * (D-glutamik asit) sporlu ** hareketsiz
KAPSÜL (in vivo) VEGETATİF form Bakterioskopi 2-8 basil kapsullü
SPOR (in vitro) nekropsi sırasında ORGAN ölüm sonrası doğal deliklerden gelen KAN HAVA ile temas SPOR (in vitro) Kültür flamentler halinde sporlu
Üreme özellikleri Kanlı Agar 37 C de 24 saat AEROB R-tipi koloni!! gamma- FAJI Tür spesifik
PLAZMİD! PXO 1 (110 kda) toksin sentezi PXO 2 (60 kda) kapsul formasyonu
Protektif antijen (PA) Letal faktör (LF) Ödem faktörü (EF) TOKSİK KOMPLEKS ÖDEM Ölüm öncesi KANAMA ŞOK fagosit kapillar permeabilite pıhtılaşma mekanizması rigor mortis
Dayanıklılık özelliği Vegetatif form 56 C de 10-15 dak. tahrip açılmamış kadavrada 3-6 gün
Spor formu 121 C de 15 dak. ölür % 3 formolde 3-4 gün % 5 fenolde 2-40 gün canlı oda ısısında 22 yıl hayvan kadavrasında 9 ay canlı ipek iplikte 71 yıl sütte 10 yıl canlı
EPİDEMİYOLOJİ Doğal koşullarda tüm sıcak kanlı hayvan ve insanlar duyarli Cezayir koyunları dirençli Tavuklarda deneysel infeksiyon Soğukkanlılarda infeksiyon oluşmaz İLKBAHARDAN YAZA GEÇİŞ DÖNEMİ!!!
infeksiyon kaynakları kontamine et-kemik unu sporları içeren toprak, mera, su ahır malzemeleri infekte ve ölü hayvanlar rastgele yerlerde KESİM MERA diğer hayvanlar YIRTICI KUŞ tarafından parçalanma doğal deliklerden gelen KAN
Bulaşma hasta hayvan ya da ölümden sonra karkastan Deri kan emici ve sokucu sinek Deri Solunum Sindirim Sporlar Sindirim Solunum Deri O 2 ile temas VEGETATİF FORM
PATOGENEZ vücuda giriş Spor Makrofajlar içerisinde Vegetatif Fagositik vezikülden kurtulup; sitoplazma içinde replike olurlar lokalize Lenf kanalları Kan Dalak ÖLÜM
KLİNİK BULGULAR inkubasyon süresi 1-14 gün (3-7 gün) - Perakut ruminantlar (sığır, koyun, keçi, antilop) Akut ruminant ve tek tırnaklı Subakut-Kronik domuz, köpek, kedi
PERAKUT form serebral hemoraji sendeleme, titreme, kasılma, burun kanaması pulmoner ödem hiç belirti olmadan ANİ ÖLÜM! (1-2 saat içinde) http://coloradodisasterhelp.colostate.edu/prefair/disease/dz/anthrax.html
AKUT form Vücut ısısı ani yükselme Uyarana karşı aşırı tepki Konvulsiyonlar BOYUN GÖĞÜS GENİTAL organlar LUMBAL bölge ÖDEM
AKUT form hematüri sütte kan ölümden hemen önce ya da hemen sonra doğal deliklerden (ağız, burun, anüs, vajina) KAN 3-4 gün içinde ölüm siyah renkli pihtilaşmaz RİGOR MORTİS oluşmaz
SUBAKUT KRONİK form ödem (baş-boyun-boğaz) kusma, enterit solunum ve yeme güçlüğü ateş depresyon ölüm Farinjiyal antraks, köpek
NEKROPSİ * dalak büyüme kesit yüzü siyah * KAN koyu renkli pıhtılaşmamış
TANI KLİNİK TANI Perakut Akut Ödem Pastörelloz Yanıkara NEKROPSİ LABORATUVAR TANI
KORUMA-KONTROL ot, bataklık, sinek (özellikle mera kaynaklı infeksiyonlarda) izolasyon ve aşı 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu nun 4. maddesinde belirtilen ihbarı mecburi hayvan hastalıkları * BİLDİRİMİ ZORUNLU Şarbon Hastalığına Karşı Korunma ve Mücadele Yönetmeliği * KESİM ve ETLERİN TÜKETİMİ yasak * NEKROPSİ yasak * KARANTİNA
AŞI PXO2 plazmidi yok STERNE ENDEMİK bölgelerde İLKBAHAR hastalık çıkan yerlerde HEMEN sağlam hayvanlara büyükbaş 1 ml SC küçükbaş 0.5 ml SC 6-12 ay bağışıklık!
İNSANLARDA ŞARBON ÇOBAN ÇIBANI-KARAKABARCIK İnkubasyon periyodu 1-10 gün DERİ şarbonu AKCİĞER şarbonu SİNDİRİM şarbonu
DERİ şarbonu * kesim derinin yüzülmesi infekte dokular, post,yapağı deri teması * sinek Mortalite % 5-20 ** tarımsal
SİNDİRİM şarbonu kontamine çiğ ya da az pişmiş et Mortalite % 25-60
AKCİĞER şarbonu kontamine kıl,deri,yün,post işlenme tabaklama sporların solunumu 5000-6000 spor Mortalite % 99 ** endüstriyel
İnsanlarda aşılama AVA 0, 2, 4. haftalarda 6, 12, 18. aylarda 6 doz Her yıl rapel