Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 22 ADÜ ARAŞTIRMA VE ÜRETİM ÇİFTLİĞİNDEKİ TRAKTÖR KULLANIM SÜRELERİNİN AGROTEKNİK İŞLEM AŞAMALARINA GÖRE SAPTANMASI Determination of Tractor Use Periods on ADU Research and Production Farm According to the Stages of Agrotechnical Process Bülent COŞKUN* İbrahim YALÇIN** Rauf UÇUCU*** ÖZET Adnan Menderes Üniversitesi Araştırma ve Üretim Çiftliğinin 17 ha lık bölümünde buğday, II.ürün mısır, pamuk, I.ürün mısır, karpuz, kavun, karnıbahar, domates, çilek üretimi yapılmaktadır. Bu alanlarda değişik model ve güçlere sahip 1 traktör ile tarımsal işlemler yürütülmektedir. Traktörlerin tarım ve tarım dışı kullanım sürelerinin belirli periyotlar için belirlenmesi amacıyla yapılan bu çalışmada, traktörler güç gruplarına göre sınıflandırılmış ve bu güç gruplarına göre tarla tarımında, bahçe tarımında ve tarım dışı işlemlerde kullanım zamanları saat, gün ve yıl periyotları için belirlenmiştir. Çalışma sonuçlarına göre, Adnan Menderes Üniversitesi Araştırma ve Üretim Çiftliğindeki alanlarda traktörlerin toplam 116 h kullanıldığı ortaya çıkmıştır. Bu toplam zamanda en fazla payı %3,85 ile toprak işleme ve tohum yatağı hazırlama işleminin aldığı, tarım dışı işlemlerin ise %8,14 lük bir pay oluşturduğu belirlenmiştir. ABSTRACT Wheat, secondary crop maize, cotton, primary crop maize, watermelon, melon, cauliflower, tomato and strawbery are produced on the 17 hectaret part of the Research and Production Farm of Adnan Menderes University Faculty of Agriculture. The agriculrural practices on that part of the farm are carried out by 1 tractors of various models and horse-power capacities. In this study which was made to determine the certain usage periods of the tractors agricultural and non-agricultural performances, the tractors were categorized according to their power capacities and in relation with that categorization, their usage periods in arable agriculture, gardening and non-agricultural practices were determined in terms of hourly, daily and yearly units. According to the results of the study, it was found out that on the Research and Production Farm of Adnan Menderes University Faculty of Agriculture, tractors are used in 116 hours in total, and with 3,85%, practices of tillage and seedbed preparation constitute the highest ratio whereas non-agricultural practices constitute only 8,14% of the total usage period. * Doç.Dr., Adnan Menderes Üniv. Zir. Fak. Tarım Makinaları Bölümü-AYDIN. ** Arş.Gör., Adnan Menderes Üniv. Zir. Fak. Tarım Makinaları Bölümü-AYDIN. *** Prof.Dr., Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü-İZMİR. GİRİŞ
Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 23 Traktör ve traktör kullanımı, tarımsal işlemlerde önemli bir konu olup, bu önemi nedeni ile gündemden hiç düşmemektedir. Traktör kullanımı işletmeler için zaman açısından önemli olup, işletmelerde mekanizasyon düzeyinden yeterince yararlanabilmek için traktör kullanım sürelerinin optimum düzeyde tutulması gerekir. Ülkemiz genelinde mekanizasyon araçları, traktörlere oranla yetersiz kalmaktadır. Arazi büyüklüklerinin mekanizasyona elverişli olmamasıda dikkate alındığında traktör kullanım sürelerinin gereğinden az veya daha fazla olması gibi bir sonuç ortaya çıkmaktadır (Sabancı, 1986). Ülkemizde karşılaşılan genel durum traktörlerin dünya standartlarına göre daha fazla süre çalıştırılması biçiminde olmaktadır (Eren, 1991). Traktör parkının yaşlı olması da göz önünde bulundurulduğunda işletme maliyetleri yönünden olumsuz durumlar ortaya çıkmaktadır. Türkiye deki traktörlerin yıllık çalışma sürelerine bakıldığında, traktörlerin %19 unun 3 saatten az, %28 inin 31-6 saat, %11 inin 61-9 saat, %18 inin 91-12 saat ve %24 ünün 12 saatten daha fazla çalışma süresine sahip olduğu söylenebilir (Eren, 1991). Ortalama yıllık çalışma süresine bakıldığında farklı rakamlar ortaya konmaktadır. 327 h/yıl (Eren, 198), 35-45 h/yıl (Sabancı, 1986) ve 72 h/yıl (Eren, 1991) şeklinde verilen rakamlar geniş bir yelpazeyi göstermektedir. Bu çalışmada, bir işletme örneğinde yıllık periyotta traktör kullanım sürelerinin ve bunların agroteknik işlem aşamalarına göre dağılımlarının ne olduğu belirlenmeye çalışılmıştır. Özellikle sebze ve meyve üretim alanlarında küçük ve özel yapılı, tarla tarımında ise büyük güçlü traktör kullanılması ön görümünün ne derece gerçekleştiği saptanmaya çalışılmıştır (Anonymous, 1991). Tarımsal faaliyetlerin vazgeçilmez unsurlarından olan tarktörün tarım içi ve tarım dışı kullanımı ile tarım içi kullanımda sektörlere göre çalışma yoğunluklarının saptanması amacıyla hazırlanan çalışmada, 1997 yılı üretim periyodunda Adnan Menderes Üniversitesi Araştırma ve Üretim Çiftliğindeki tarımsal alanların 17 ha lık bölümünde kullanılan değişik model ve güçlere sahip 1 adet traktörün durumu incelenmiştir. Güç gruplarına göre sınıflandırılan traktörlerin tarla tarımı, bahçe tarımı ve tarım dışı işlemlerdeki kulanım zamanları ve oranları belirlenmiştir. MATERYAL ve YÖNTEM Materyal Çalışmanın temel materyalini Adnan Menderes Üniversitesi Araştırma ve Üretim Çiftliği ve burada kullanılan traktörler oluşturmaktadır. Çiftlikte 32 parçadan oluşan arazilerde değişik ürünler yetiştirilmektedir. 1997 yılı itibarıyla parsellerde yetiştirilen ürünlere ait bilgiler Çizelge 1 de görülmektedir. Üretim alanının yarısına yakın kısmında buğday tarımı, diğer yarısında ise pamuk, I.ürün mısır, meyve, karpuz, kavun, karnabahar, domates, çilek tarımı yapılmaktadır. Ayrıca 8 ha da yetiştirilen buğdayın 4 ha ında II.ürün mısır tarımı yapılarak 4 ha alan ise boş bırakılmaktadır. Çizelge 1. ADÜ Araştırma ve Üretim Çiftliği 1997 yılı üretim deseni.
Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 24 ÜRÜN ÇEŞİDİ ALAN (da) Buğday 8 Pamuk 4 I.Ürün Mısır 3 II.Ürün Mısır 4 Meyve Bahçesi 7 Karpuz-Kavun 5 Diğer 8 TOPLAM 21 8 saatlik günlük çalışma periyodunda 17 ha lık alanda yaklaşık 9 çeşit ürünün üretiminde kullanılan traktörlerin güç ve modelleri ise Çizelge 2 de verilmiştir. Çiftlikte kullanılan traktörlerin ortalama gücü 66,86 BG ve modeli de 1975 dir. Mevcut traktörlerin güçlerine göre sınıflandırılmış sayısal değerleri Çizelge 3 de verilmiştir. Çiftlik bünyesinde en fazla traktörün 71-8 BG güç grubunda, bir başka deyişle ortalama 75,5 BG gücünde olduğu görülmektedir. 51-6 BG güç grubunda ise traktör bulunmamaktadır. Yöntem Çizelge 2. ADÜ Araştırma ve Üretim Çiftliğinde kullanılan traktörler. TRAKTÖR ADI GÜÇ MODEL BG kw STEYR 873 7 51,5 1992 STEYR 768 7 51,5 1981 FORD 66 81,6 6, 1975 FORD 5 77 56,7 1973 FORD 5 77 56,7 1973 FORD 5 77 56,7 1969 FORD 5 77 56,7 1969 FORD 36 47 34,8 1975 FORD 3 46 33,8 1975 FORD 3 46 33,8 1975 ORTALAMA 66,86 49,22 1975 Çizelge 3. İşletmedeki traktörlerin güç gruplarına göre dağılımları. GÜÇ GRUPLARI (BG) TRAKTÖR SAYISI 4-5 3 51-6 - 61-7 2 71-8 4 81-9 1
Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 25 Traktör çalışma sürelerinin belirlenmesi amacıyla, işletmede kullanılan her bir traktör için günlük veri formu oluşturulmuş ve Traktör Kullanılan aletmakina Çalışılan parsel Traktör çıkış saati Yapılan iş Traktör dönüş saati bilgileri günlük olarak 1 yıllık periyot için belirlenmiştir. Çizelge 4 de günlük ham verileri elde edebilmek için oluşturulan form örneği verilmiştir. Günlük elde edilen ham veriler işlenerek her bir traktör için tarım ve tarım dışı işlemlerin aylık değişim değerleri belirlenmiş ve Ek 1 deki çizelgede verilmiştir. Bir traktör için örnek olarak verilen değerler benzer biçimde diğer traktörler için de düzenlenerek traktörlerin tarım ve tarım dışı kullanım sürelerinin yıllık değerleri elde edilmiştir. Bulunan değerler Ek 2 deki çizelgede sunulmuştur. Çizelge 2 verileri kullanılarak traktör güç gruplarına göre kullanım süreleri saptanmış ve Ek 3 de verilmiştir. BULGULAR ve TARTIŞMA Bulgular iki ana başlıkta toplanmıştır. Bunlar traktör güç gruplarına göre ve zamana göre sonuçlardır. Güç Gruplarına Göre Bulgular Mevcut traktörler beş güç grubunda toplanarak, her güç grubundaki toplam traktörlerin toprak işleme ve tohum yatağı hazırlama, tesviye, ekim ve gübreleme, ilaçlama ve bakım, taşıma ve iletim gibi tarla tarımındaki kullanım oranları Şekil 1a daki gibi bulunmuştur. Her güç grubunda traktör başına kullanım süreleri ise Şekil 1b de verilmiştir. Şekil incelendiğinde, tarla tarımında %94,3 oranla en fazla 71-8 BG güç grubundaki traktörlerin kullanıldığı ortaya çıkmaktadır. Bu değer Çizelge 3 de verilen 4 traktör için olup, her güç grubunda traktör başına kullanım süresine bakıldığında bu oranın %25 e düştüğü söylenebilir. Tarla tarımında 4-5 BG güç grubunda 3 traktör toplam 134 h/yıl, 61-7 BG güç grubunda 2 traktör toplam 2345 h/yıl, 71-8 BG güç grubunda 4 traktör toplam 521 h/yıl ve 81-9 BG güç grubunda 1 traktör ise 958,5 h/yıl kullanım süresine sahip olmaktadır. 51-6 BG güç grubunda traktör bulunmamaktadır Sera ve bahçe işlemlerinden oluşan bahçe tarımında güç gruplarına göre kullanım oranları Şekil 2a da ve traktör başına düşen değerleri de Şekil 2b de verilmiştir. Çizelge 4. Günlük veri formu örneği TRAKTÖR STEYR 873 9 KF 396 Kullanılan Çalışılan Çıkış Yapılan Dönüş Tarih Ekipman Alan Saati İş Saati Çizel 25 da 8 Toprak İşl. 17 1.4.97
Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 26 TARLA TARIMI TARLA TARIMI TümTraktörlerin Kullanım Oranı (%) 1 8 6 4 2 4-5 51-6 61-7 71-8 81-9 Traktör Başına Kullanım Oranı (%) 1 8 6 4 2 4-5 51-6 61-7 71-8 81-9 a) b) Şekil 1a. Değişik güç gruplarındaki tüm traktörlerin tarla tarımında kullanım oranları. Şekil 1b. Tarla tarımında her güç grubunda traktör başına düşen kullanım oranları. BAHÇE TARIMI BAHÇE TARIMI Tüm Traktörlerin Kullanım Oranı (%) 2 15 1 5 4-5 51-6 61-7 71-8 81-9 Traktör Başına Kullanım Oranı (%) 2 15 1 5 4-5 51-6 61-7 71-8 81-9 a) b) Şekil 2a. Değişik güç gruplarındaki tüm traktörlerin bahçe tarımında kullanım oranları. Şekil 2b. Bahçe tarımında her güç grubunda traktör başına düşen kullanım oranları.
Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 27 Şekil 2 den 4-5 BG, 71-8 BG ve 81-9 BG güç gruplarındaki traktörlerin bahçe tarımında kullanıldığı görülür. Çiftlik bünyesinde diğer güç grupları bahçe tarımında kullanılmamaktadır. Bahçe tarımında nispeten küçük güç gruplarının kullanılması gerektiği halde çiftlik bünyesinde büyük güçlü traktörlerin kullanılması kapasitenin iyi kullanılmadığını göstermektedir. 4-5 BG güç grubundaki 3 traktör 151,5 h/yıl, 71-8 BG güç grubundaki 4 traktör 44 h/yıl ve 81-9 BG güç grubundaki 1 traktör ise 6,5 h/yıl süreyle bahçe tarımında kullanılmıştır. Traktör başına düşen kullanım oranlarının, 4-5 BG güç grubunda 5,5 h/yıl, 71-8 BG güç grubunda 11 h/yıl ve 81-9 BG güç grubunda ise 6,5 h/yıl olduğu görülmektedir. Traktörler tarla ve bahçe tarımı yanında tarım dışı işlemlerde de kullanılmaktadırlar. Tarım dışında kullanılan tüm traktörlerin güç gruplarına göre toplam kullanım oranları Şekil 3a da, her güç grubunda traktör başına düşen kullanım oranları ise Şekil 3b de verilmiştir. Tarım dışı işlemleri taşıma, kanal kenarlarının otlardan temizliği, inşaat işleri gibi işlemler oluşturmaktadır. Bu işlemlerde 4-5 BG güç grubundaki traktörler 129,5 h/yıl değeriyle %8,1, 61-7 BG güç grubundaki traktörler 259 h/yıl değeriyle %1, 71-8 BG güç grubundaki traktörler 271,5 h/yıl değeriyle %4,9 ve 81-9 BG güç grubundaki traktörler ise 236,5 h/yıl değeriyle %18,9 oranında kullanılmaktadırlar. Her güç grubunda traktör başına düşen değerlere bakıldığında 4-5 BG de 43,2 h/yıl (%2,7), 61-7 BG de 129,5 h/yıl (%5), 71-8 BG de 67,9 h/yıl (%1,2) ve 81-9 BG de ise 236,5 h/yıl (%18,9) değerleri göze çarpmaktadır. Bahçe tarımında olduğu gibi tarım dışı işlemlerde de büyük güçlü traktörlerin kullanılması kapasite kayıplarının olduğunu göstermektedir. TARIM DIŞI TARIM DIŞI Tüm Traktörlerin Kullanım Oranı (%) 1 8 6 4 2 Traktör Başına Kullanım Oranı (%) 1 8 6 4 2 4-5 51-6 61-7 71-8 81-9 4-5 51-6 61-7 71-8 81-9 a) b) Şekil 3a. Değişik güç gruplarındaki tüm traktörlerin tarım dışı işlerde kullanım oranları. Şekil 3b.Tarım dışı işlerde her güç grubunda traktör başına düşen kullanım oranları. Beş değişik güç grubundaki traktörlerin, tarla tarımı, bahçe tarımı ve tarım dışı işlemlerde bir yıllık periyot boyunca kullanım oranları ise Şekil 4(a-b) de verilmiştir.
Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 28 Şekil 4a incelendiğinde, bir yıl boyunca 11.6 h çalışan tüm traktörler içerisinde, %5,2 oranıyla 71-8 BG güç grubundaki traktörlerin en fazla kullanım oranına sahip olduğu, buna karşılık %11,36 oranla 81-9 BG güç grubundaki traktörlerin en az kullanım oranına sahip olduğu görülür. 4-5 BG güç grubu 1621 h/yıl, 61-7 BG güç grubu 264 h/yıl, 71-8 BG güç grubu 5525,5 h/yıl ve 81-9 BG güç grubu 1255,5 h/yıl değerlerinde kullanılmış olup, traktör başına düşen değerlere bakıldığında 4-5 BG de 54,3 h/yıl (%4,9), 61-7 BG de 132 h/yıl (%11,8), 71-8 BG de 1381,4 h/yıl (%12,6) ve 81-9 BG de ise 1255,5 h/yıl (%11,4) kullanım oranlarının olduğu görülür (Şekil 4a-b). Traktörlerin tarla tarımındaki değişik agroteknik işlemlerde kullanım oranlarına bakıldığında, %3,85 kullanım oranı ve 3396 h/yıl kullanım süresi ile toprak işleme ve tohum yatağı hazırlama işleminin en fazla paya sahip olduğu görülür (Şekil 5). Bunun yanında ekim ve gübreleme işleminin %3,54 kullanım oranı ve 389 h/yıl kulanım süresi ile en az pay oluşturduğu söylenebilir. Ayrıca traktörler, bakım ve ilaçlama işlemlerinde 2379 h/yıl (%21,62), tesviye işleminde 186 h/yıl (%16,89), taşıma iletim işleminde 638,5 h/yıl (%5,8), stasyoner ve diğer işlemlerde ise 1191 h/yıl (%1,82) değerlerinde kullanılmaktadırlar. Tüm güç grubundaki traktörlerin sera işlemleri, bahçe işlemleri ve tarım dışı işlemlerde kulanım oranları ise Şekil 6 da verilmiştir. TARIM İÇİ VE DIŞI TOPLAM KULLANIM TARIM İÇİ VE DIŞI TOPLAM KULLANIM Tüm Traktörlerin Kullanım Oranı (%) 6 4 2 6 4 2 4-5 51-6 61-7 71-8 81-9 4-5 51-6 61-7 71-8 81-9 Traktör Başına Kullanım Oranı (%) a) b) Şekil 4a. Değişik güç gruplarındaki traktörlerin tüm işlemlerde kullanım oranları. Şekil 4b. Tüm işlemlerde her güç grubunda traktör başına düşen kullanım oranları.
Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 29 4 TARLA TARMINDAKİ AGROTEKNİK İŞLEMLER 3 2 1 Tİ T EG B TA Toplam Traktörlerin Kullanım Oranı (%) D Tarmsal İşlemler Şekil 5. Traktörlerin tarla tarımındaki değişik agroteknik işlemlerde kullanım oranları. Tİ:Toprak işleme ve tohum yatağı hazırlama EG:Ekim+Gübreleme TA:Taşıma-İletim T:Tesviye B:Bakım D:Diğer BAHÇE VE TARIM DIŞI İŞLEMLER Tüm Traktörlerin Kullanım Oranı (%) 1 8 6 4 2 Sera Bahçe Tarım Dışı Tarımsal İşlemler Şekil 6. Traktörlerin bahçe ve tarım dışı işlemlerde kullanım oranları. Tüm güç gruplarının sera işlemlerinde 199,5 h/yıl (%1,82), bahçe işlemlerinde 56,5 h/yıl (%,52) ve tarım dışı işlemlerde 896,5 h/yıl (%8,14) kullanıldığı görülmektedir. Beş değişik güç grubunu oluşturan 1 traktör tarla tarımı, bahçe tarımı ve tarım dışı işlemlerde 11.6 h/yıl kullanılmaktadır. Bunun her bir işleme göre oranları Şekil 7 de görülmektedir.
Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 21 BAHÇE %2,34 TARIM DIŞI %8,14 TARLA %89,52 Şekil 7. Traktörlerin tüm işlemlerde kullanım oranları. Toplam traktörlerin 11.6 h/yıl çalıştığı çiftlikte, bu değerin 9853,5 h/yıl ı (%89,52) tarla tarımında, 896,5 h/yıl ı (%8,14) tarım dışı işlemlerde ve 256 h/yıl ı (%2,34) bahçe tarımında kullanılmaktadır. Zamana Göre Bulgular İşletmede kullanılan traktörlerin tarla, bahçe ve tarım dışı işlemlerde kullanım sürelerinin aylara göre değişimleri Şekil 8, Şekil 9 ve Çizelge 5 de verilmiştir. Şekil 8, Şekil 9 ve Çizelge 5 incelendiğinde, işletmede tüm aylarda traktörlerin tarla tarımında diğer işlemlerden daha fazla kullanıldığı görülür. Ayrıca tarla tarımında traktörler, sonbahar ve kış aylarına göre ilkbahar ve yaz aylarında daha fazla kullanılmaktadır. Pik kullanım noktaları, toprak işleme, ekim, bakım ve hasat işlemlerinin yoğunluk kazanmasından dolayı Mayıs, Haziran ve Temmuz aylarında oluşmaktadır. Traktörler tarla tarımındaki toplam kullanım sürelerinin yaklaşık %4 ını bu aylarda gerçekleştirmektedirler. Bahçe işlerinde kullanılan traktörlerin yıl içindeki kullanım sürelerine bakıldığında Mayıs ve Haziran aylarında toplam kullanım süresinin yaklaşık % 55 i gerçekleşmektedir. Bu aylar arasında sulama, ilaçlama, toprak işleme işlemlerinin Traktör Kullanım Süreleri (h) 14 12 1 8 6 4 2 Ocak TARLA TARIMINDA AYLARA GÖRE TRAKTÖR KULLANIM SÜRELERİ Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Aylar Şekil 8. Tarla tarımındaki agroteknik işlemlerde aylara göre traktör kullanım sürelerinin değişimleri. Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık
Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 211 BAHÇE VE TARIM DIŞI İŞLEMLERDE AYLARA GÖRE TRAKTÖR KULLANIM SÜRELERİ 2 15 1 5 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Traktör Kullanım Süreleri (h) Kasım Aralık BAHÇE TARIM DIŞI Aylar Şekil 9. Bahçe ve tarım dışı işlemlerde traktörlerin kullanım sürelerinin aylara göre değişimleri. Çizelge 5. Tüm işlemlerdeki traktör kullanım süreleri (h) ve oranları (%). AYLAR Tarla % Bahçe % Tarım % TOPLAM % Tarımı Tarımı Dışı Ocak 261,5 2,65 21 8,2 93,5 1,44 376, 3,42 Şubat 78,5 7,19 18 7,3 19 12,16 835,5 7,59 Mart 79 8,1 32,5 12,71 144,5 16,12 967, 8,79 Nisan 546,5 5,54 - - 32,5 3,62 579, 5,26 Mayıs 1299 13,18 66,5 25,98 6,5 6,75 1426, 12,97 Haziran 116,5 1,32 76 29,69 76 8,47 1168,5 1,61 Temmuz 132,5 13,22 16 6,25 58 6,47 1376,5 12,5 Ağustos 887 9, 4 1,56 117 13,6 18 9,16 Eylül 92,5 9,35 8 3,12 43 4,79 971,5 8,82 Ekim 149 1,66 2,78 5 5,57 111 1, Kasım 77 7,81 4 1,56 33,5 3,74 87,5 7,34 Aralık 32,5 3,7 8 3,12 79 8,81 389,5 3,54 TOPLAM 9853,5h 1 256h 1 896,5h 1 116h 1 artması kullanım süresini arttırmaktadır. Tarım dışı işlemlerde traktörlerin kullanımı aylara göre sapmalar göstermektedir. Bu durum anlık ortaya çıkan kanal temizleme, su taşıma gibi işlerden kaynaklanmaktadır. Traktörlerin aylara göre tüm işlemlerdeki kulanım süreleri Şekil 1 da verilmiştir.
Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 212 Traktör Kullanım Süreleri (h) 16 14 12 1 8 6 4 2 Ocak TÜM İŞLEMLERDE AYLARA GÖRE TRAKTÖR KULLANIM SÜRELERİ Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Aylar Şekil 1. Traktörlerin tüm işlemlerdeki kullanım sürelerinin aylara göre değişimi. Şekil 1 da, tüm işlemler dikkate alındığında traktörlerin, Mayıs, Haziran ve Temmuz aylarında daha fazla kullanıldığı görülür. En az kullanım ise tarımsal faaliyetlerin çok az olduğu kış aylarında olmaktadır. SONUÇ Yıllık bazda traktör kullanım sürelerinin ve bunların agroteknik işlem aşamalarına göre dağılımlarının belirlenmesi amacıyla yapılan çalışmada, traktörlerin ortalama yılda 11 h çalıştığı, bunun ise Türkiye ortalamasının üstünde olduğu söylenebilir. Tüm traktörlerin %89,52 sinin tarla tarımında, %2,34 ünün bahçe tarımında ve %8,14 ünün tarım dışı işlemlerde kullanıldığı saptanmıştır. Bahçe tarımında küçük güçlü traktörlerin yanı sıra büyük güçlü traktörlerin de kullanıldığı görülmüştür. Tarla tarımında kullanılan traktörlerin ise genelde büyük güçlü olduğu söylenebilir. Traktörlerin kullanımlarının mevsimlere göre dağılımlarına bakıldığında Nisan-Ekim ayları arasında tarla tarımında daha yüksek sürelerde kullanıldığı, Nisan- Temmuz aylarında ise bahçe tarımında kullanım süresinin arttığı söylenebilir. Tarım dışı kullanım sürelerinin anlık ortaya çıkan işlemler nedeni ile aylara göre sapmalar yaptığı görülmektedir. Genel olarak tarım dışı kullanılan traktör oranının %1 olduğu dikkate alınırsa bu rakamın da genel rakamdan düşülmesi ile işletmede traktörlerin tarımsal işlemlerinde ortalama yılda 99h/yıl kullanıldığı bunun ise optimum rakamlara yakın olduğu söylenebilir. Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık KAYNAKLAR DİZİNİ
Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 213 Anonymous, 1991. VI. Beş Yıllık Kalkınma Planı, Ö.İ.K. Raporu, Tarım Alet ve Makinaları İmalat Sanayi, ANKARA. Eren,Y., 198. Türkiye de Tarım Traktörlerinin Yıllık Çalışma Süreleri. Tarım ve Mühendislik, Yıl:1, Sayı:1, 28-3s., ANKARA. Eren,Y., 1991. Türkiye de Traktörlerin Kullanma Süreleri Üzerine Bir İnceleme. Tarımsal Mekanizasyon 13. Ulusal Kongresi Bildiri Kitabı, 514-519 s., KONYA. Sabancı,A., Özgüven,F., 1986. Çukurova Bölgesinde Ekonomik Traktör Kullanımına Etkili Faktörler Üzerinde Bir Araştırma. Tarımsal Mekanizasyon 1. Ulusal Kongresi Bildiri Kitabı, 46-58 s., ADANA.
Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 214 EK 3. Traktörlerin güç gruplarına göre tarımsal işlemlerde kullanım süreleri (h) ve oranları (%). Tarımsal İşlemler TARLA Topr. İşl.ve Toh.Yat.Haz Traktör Güç Grupları (BG) 4-5 51-5 61-7 71-8 81-9 Toplam 436-679,5 186,5 42 3396h %3,85 Tesviye 4-21 1638 8 186h %16,89 Ekim+Gübr. 69-246,5 72 1,5 389h %3,54 İlaçl.+Bakım 431-853,5 169,5 25 2379h %21,62 15-259 167 17,5 638,5h %5,8 Diğer 295-96,5 43 396,5 1191h Taşıma- İletim Toplam 134-2345 %9,5 521 %94,3 958,5 %76,34 %1,82 9853,5 %89,53 %82,67 BAHÇE Sera İşlem. 135 - - 4 6,5 199,5h %1,82 Bahçe İşl. 16,5 - - 4-56,5h %,52 Toplam 151,5 TARIM DIŞI Toplam 129,5 GENEL TOPLAM - - 44 6,5 256 %9,35 %,8 %4,82 %2,33 129,5-259 271,5 236,5 896,5h %8,14-259 271,5 236,5 896,5 %7,98 %9,95 %4,9 %18,84 %8,14 1621h - 264h 5525,5h 1255,5h 116h %14,78 %23,66 %5,2 %11,36
Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 215 EK 2. Bir yıllık periyotta agroteknik ve tarım dışı kullanım alanlarında traktörlerin kullanım süreleri. TARIMSAL STEYR STEYR FORD FORD FORD FORD FORD FORD FORD FORD TOPLAM İŞLEMLER 873 768 66 5 5 5 5 36 3 3 TARLA Top.İşl.ve Toh.Yat.Ha. 393,5 286 42 462 432,5 559 47 182,5 171 82,5 3396 Tesviye 18 192 8 451 429 423,5 334,5 4 - - 186 Ekim-Gübrel. 133,5 113 1,5 4 58 4 6 43 6 2 389 Bakım-İlaçlama 478,5 375 25 294 329 111,5 335 274 92 65 2379 Taşıma-İletim 155,5 13,5 17,5 49,5 7,5 38 9 45 31 29 638,5 Stasyoner-Diğer 44 52,5 396,5 88,5 82 84 148,5 3 24 88 1191 Toplam 1223 1122 958,5 1349 141 122 124 551,5 54 284,5 9853,5 BAHÇE Sera İşlemleri - - 6,5 - - 4-2 78,5 36,5 199,5 Bahçe İşlemleri - - - 8-16 16 1-6,5 56,5 Toplam - - 6,5 8-2 16 3 78,5 43 256 TARIM DIŞI Tarım Dışı İşlemler 183,5 75,5 236,5 53,5 21,5 135,5 61 45,5 76,5 7,5 896,5 Toplam 183,5 75,5 236,5 53,5 21,5 135,5 61 45,5 76,5 7,5 896,5 GENEL TOPLAM 146,5 1197,5 1255,5 141,5 1422,5 1375,5 1317 627 659 335 116 EK 1. Traktörlerle yapılan işlemlerin saatlik değerlerinin aylık değişimleri.
Tarımsal Mekanizasyon 18. Ulusal Kongresi Tekirdağ 216 TRAKTÖR : STEYR 873 (9 KP 396) TARIMSAL İŞLEMLER Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Hazi. Tem. Ağus. Eylül Ekim Kasım Aral. TOPLAM 1997 1997 1997 1997 1997 1997 1997 1997 1997 1997 1997 1997 TARLA Top.İşl.ve Toh.Yat.Ha. - 19,5 46 52,5 91-15 8 52 4 15,5-393,5 Tesviye - 14 - - - - - - 4 - - - 18 Ekim-Gübrel. 18 4 1 17 19-25 - - - - 4,5 133,5 Bakım-İlaçlama 38 48 - - 56 139 47,5 62 13 46 26 3 478,5 Taşıma-İletim - 14 28 - - 8 - - - 62,5 43-155,5 Stasyoner-Diğer - - - - - - - 24 8 8 4-44 Toplam 56 99,5 84 69,5 166 147 177,5 94 77 12,5 88,5 43,5 1223 BAHÇE Sera İşlemleri - - - - - - - - - - - - - Bahçe İşlemleri - - - - - - - - - - - - - Toplam - - - - - - - - - - - - - TARIM DIŞI Tarım Dışı İşlemler - 2 43 4 38 3 3 38 28,5 4-2 183,5 Toplam - 2 43 4 38 3 3 38 28,5 4-2 183,5 T O P L A M 56 119,5 127 73,5 24 15 18,5 132 15,5 124,5 88,5 45,5 146,5