Osteoporoz. Dünyasından. Lale Cerraho lu*, Arzu Süsin*, Tuncay Duruöz*, P nar Çelik**, Bekir Sami Uyan k***

Benzer belgeler
Postmenopozal Kadınlarda Vücut Kitle İndeksinin Kemik Mineral Yoğunluğuna Etkisi

Ast m ve Kronik Obstrüktif Akci er Hastal Olanlarda Glukokortikoid Kullan m n n Kemik Kitlesi Üzerine Etkisi

Postmenopozal Osteoporozu Olan Kad nlarda Risedronat n Kemik Mineral Yo unlu u ve Yaflam Kalitesi Üzerine Etkisi: 1 Y ll k Takip Sonuçlar

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

Osteoporoz ve Osteopenili Olgularda Pulmoner Fonksiyonlar ve Yaflam Kalitesi

fiekil 2 Menapoz sonras dönemde kistik, unilateral adneksiyel kitleye yaklafl m algoritmas (6)

Hastanemize Baflvuran Kad n Hastalarda Spinal ve Femoral Kemik Mineral Yo unlu unun Birbirleriyle ve Yaflla liflkisi

Postmenopozal Osteoporozda Vertebral K r k ve Yaflam Kalitesi Aras ndaki liflki

Ankara da Eriflkin Ast ml larda Klinik Özellikler ve De iflen Tedavi Yaklafl mlar

Gebelikte Astım Yönetimi. Dr. Dilşad Mungan Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları ABD İmmünoloji ve Allerji BD

Osteoporotik Vertebra Fraktürlerinde Risk Faktörleri. Risk Factors in Osteporotic Vertebral Fractures

KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013

T.C. İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ İÇ HASTALIKLARI KLİNİĞİ

EOZİNOFİLİK ÖZOFAJİT ANTALYA 2016 DR YÜKSEL ATEŞ BAYINDIR HASTANESİ ANKARA

Postmenopozal olgularda metakarpal indeks ile kemik dansitesi aras ndaki iliflki

ANKARA ÜNİVERSİTESİ PSİKİYATRİK KRİZ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

oporoz Tanı ve Tedavi Prensipleri

19-40 YAŞ ARASıNDAKi SEDANTER VE DÜZENli SPOR YAPAN BAYANLARıN KEMiK MiNERAL YOGUNLUKLARI ile FiziKSEL AKTiViTE SEViYELERi

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

Orijinal Makale / Original Article

Postmenopozal Osteoporoz Tedavisinde Haftal k 70 Mg ve Günlük 10 Mg Alendronat Tedavisinin Etkinli i

Fibromiyalji Hastalar nda Kemik Mineral Yo unlu u ile Serum D Vitamini Düzeyinin A r ve Yaflam Kalitesi Üzerine Etkisi

ÖZET. Anahtar Kelimeler: HCV-HBV koinfeksiyonu, viral interferans Nobel Med 2010; 6(3): Bulgular: De erlendirmeye al nan olgulardan 13'ü

KEMİK MİNERAL YOĞUNLUĞUNUN YORUMLANMASI

F Z KSEL TIP. POSTMENAPOZAL OSTEOPOROT K HASTALARDA KEM K DÖNGÜSÜNÜN B YOK MYASAL BEL RTEÇLER LE KEM K M NERAL YO UNLU U ARASINDAK L fik

CO RAFYA GRAF KLER. Y llar Bu grafikteki bilgilere dayanarak afla daki sonuçlardan hangisine ulafl lamaz?

KANSER HASTALARINDA PALYATİF BAKIM VE DESTEK SERVİSİNDE NARKOTİK ANALJEZİK KULLANIMI

Dr. Muharrem Do an 1, Dr. Cüneyt Müderriso lu 2, Dr. Muzaffer Fincanc 3, Dr. Bahad r Ceylan 4, Dr. Gülhan Eren Özdemir 4, Dr.

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım :07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım :29

Romatoid Artritli Kad n Hastalarda Kemik Mineral Yo unlu u ve Etkileyen Faktörler: Kontrollü Çal flma

Bronfl Ast ml Çocuklarda nhale Steroidin, Kemik Metabolizmas n n Biyokimyasal Göstergeleri ve Renal Kalsiyum At l m H z na Etkisi

ARAŞTIRMA. 3 Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon A.B

T bbi Makale Yaz m Kurallar

TTD Kış Okulu 2015 Havayolu Hastalıkları Modülü. Dr.İ.Kıvılcım Oğuzülgen

Ast ml hastalarda obezite ile demografik özellikler, hastal k fliddeti ve atopi aras ndaki iliflki

Farkl protokollerdeki durdurma gücü oranlar n n %DD e risine etkisi

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım

Bir Üniversite Hastanesinin Yoğun Bakım Ünitesi Hemşirelerinde Yaşam Kalitesi, İş Kazaları ve Vardiyalı Çalışmanın Etkileri

Dr. M. Fatih Önsüz 1, Doç. Dr. Ahmet Topuzo lu 2

Prediyaliz Kronik Böbrek Hastalarında Kesitsel Bir Çalışma: Yaşam Kalitesi

K 2 Vitamini, Osteoporozda Kemik Kırılmalarını Önler ve Lomber Kemik Mineral Yoğunluğunu Korur

Yrd. Doç. Dr. Berrin Telatar, 1 Prof.Dr. Ayça Vitrinel, 2 Dr. Serdar Cömert, 3 Doç. Dr. Ethem Erginöz, 4 Dr. Engin Tutkun, 5 Dr.

Ercan Madenci*, Murat Karkucak**, Mustafa Güler**, Savafl Gürsoy*, Sema Keven** SUMMARY

KEMİK MİNERAL YOĞUNLUĞUNUN YORUMLANMASI: Doğrular Ve Yanlışlar

Deomed Medikal Yay nc l k

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM Örneklem plan l seçim ölçütleri

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ

Ortopedi Poliklini ine Baflvuran Menopoza Girmifl Kad nlar n Baz Özellikleri ile Kemik Mineral Yo unlu u Aras ndaki liflki

Zihinden fllem Yapal m, Yuvarlayal m, Tahmin Edelim

K 2 vitamini takviyesi postmenopozal kadınlarda kalça kemik geometrisi ve kemik gücü endekslerini geliştiriyor

Postmenopozal Osteoporozda Depresyonun Demografik Özellikleri Kemik Mineral Yo unlu u ve Yaflam Kalitesi Aras ndaki liflkinin ncelenmesi

Dr. Erdal DUMAN. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı. Şair Eşref Bulvarı No:65 Alsancak İzmir. Tel:

Zihin ve Hareket Engelli Çocuklar çin E itim Araflt rma ve Uygulama Merkezi nde zlenen Olgular n Demografik Özellikleri

ntermitan Alerjik Rinit ( AR) hastalar nda desloratadinin etkinlik ve güvenlili inin de erlendirildi i ACCEPT 1 Çal flmas sonuçlar n görmek için

GÖRÜfiLER. Uzm. Dr. Özlem Erman

Gebelikte fiiddet ve Benlik Sayg s

Yüzüncü Y l Üniversitesi, T p Fakültesi Araflt rma Hastanesi, Çocuk Sa l ve Hastal klar AD, Çocuk Nefroloji BD, Van 2

AKUT LENFOBLASTİK LÖSEMİ TANILI ÇOCUKLARIN İDAME TEDAVİSİNDE VE SONRASINDA YAŞAM KALİTELERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Dr. Emine Zengin 4 mayıs 2018

DİYALİZ HASTALARINDA YAŞAM KALİTESİNİ NASIL DEĞERLENDİRELİM?

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

Karaci er Transplantasyonunun Kemik Metabolizmas ve Gonad Fonksiyonlar Üzerine Etkisi

TÜRKiYE'DEKi ÖZEL SAGLIK VE SPOR MERKEZLERiNDE ÇALIŞAN PERSONELiN

Sağlık Bakanlığından Muaf Hekimin Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Kurumu

Postmenopozal Osteoporozda Risedronat Tedavisinin Kemik Mineral Yo unlu una Etkisi Biyokimyasal Belirleyicilerle Önceden Belirlenebilir mi?

Erkek KOAH Hastalar nda Osteoporozun De erlendirilmesi

Kayseri Büyükflehir Belediyesi Huzurevindeki Yafll lar n Yaflam Kalitesi

Tükürük kreatinin ve üre değerleri kullanılarak çocuklarda kronik böbrek hastalığı tanısı konulabilir mi? Dr. Rahime Renda

Do al Say lar Do al Say larla Toplama fllemi Do al Say larla Ç karma fllemi Do al Say larla Çarpma fllemi Do al Say larla Bölme fllemi Kesirler

Hayata Dokunan Bir El: YEDAM (Yeşilay Danışma Merkezi)

Erkek Hastalarda Vertebral K r k ile Spondiloz ve Kemik Mineral Yo unlu u liflkisi

KULLANILAN MADDE TÜRÜNE GÖRE BAĞIMLILIK PROFİLİ DEĞİŞİKLİK GÖSTERİYOR MU? Kültegin Ögel, Figen Karadağ, Cüneyt Evren, Defne Tamar Gürol

ÖZET Amaç: Materyal ve Metod: P<0,05 Bulgular

RAHİM TAHLİYESİ UYGULAMALARININ ZEYNEP KAMİL AİLE PLANLAMASI KLİNİGİNDE GÖZLENEN ETKİLERİ GİRİŞ. Dr. Asuman KARAMANı.. ı Dr.

Postmenopozal Osteoporozlu Hastalarda 6 Ayl k Risedronat Tedavisi ile Serum ve drar N-Telopeptid Düzeylerinin De iflimi

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

Kronik A r Hastalar nda Anksiyete ve Depresyonun Yaflam Kalitesine Etkisi

A LE PLANLAMASI YÖNTEMLER YLE LG L TUTUMLARIN ETK N A LE PLANLAMASI DANIfiMANLIK H ZMET ÖNCES VE SONRASINDA KARfiILAfiTIRILMASI

Trafik Kazas Nedeniyle Baflvuran Hastalar n

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Manisa linde Okul Ça Çocuklar nda Tüberküloz Taramas

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

ASTIMLI HASTALARDA YAfiAM KAL TES N N DE ERLEND R LMES

HEK MLER N ASTMA KONUSUNDA B LG VE YAKLA IMLARI

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

ARAŞTIRMALAR (Research Reports)

T bbi At k Kontrolü P80-P Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi

Kahraman Marafl ta Difl Hekimleri ve Di er Difl Sa l Personeli Aras nda Hepatit B ve C Seroprevalans

Allerjik Rinitli Hastalarda Yaflam Kalitesi (*)

YENİ ÇALIŞMALAR IŞIĞINDA PROFİLAKSİ

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

İÇİNDEKİLER. 1 Projenin Amacı Giriş Yöntem Sonuçlar ve Tartışma Kaynakça... 7

YARGITAY 2. HUKUK DA RES

VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

LABORATUVARIN DÖNER SERMAYE EK ÖDEME SİSTEMİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mehmet Tarakçıoğlu Gaziantep Üniversitesi

/ info@boren.com.tr

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.11 De erlemelerin Gözden Geçirilmesi

Transkript:

Osteoporoz Dünyas ndan (2004) 10 (3): 123-130 Osteoporoz Dünyasından Postmenopozal Ast ml Kad nlarda nhale Kortikosteroidlerin Kemik Mineral Yo unlu u, Kemik Yap m Y k m Belirteçleri ve Yaflam Kalitesi Testleri Üzerine Etkileri Effects of Inhaled Corticosteroids on Bone Mineral Density, Bone Formation and Resorption Markers and Quality of Life Tests in Postmenopausal Women With Asthma Lale Cerraho lu*, Arzu Süsin*, Tuncay Duruöz*, P nar Çelik**, Bekir Sami Uyan k*** ÖZET Amaç: Postmenopozal ast ml kad nlarda inhale kortikosteroidlerin ( KS) kemik mineral yo unlu u, kemik yap m y k m belirteçleri ve yaflam kalitesi üzerine etkilerinin araflt r lmas. Materyal ve Metod: Postmenopozal dönemdeki ast m tan s alm fl ve en az ndan 3 ayd r düzenli inhale steroid kullanan hastalar ile ast m tan s olmayan ve steroid kullanmayan kontrol grubu rastgele seçildi. Kemik metabolizmas n etkileyen hastal olan veya ilaç kullananlar çal flmaya al nmad. Hastal k y l, günlük ve kümülatif inhale steroid dozu ve süresi de erlendirildi. Ast ml lara solunum fonksiyon testleri (SFT) yap ld. KMY, Z ve T skorlar 4 bölgede DEXA yöntemiyle de erlendirildi. Kemik alkalin fosfataz (BAP), osteokalsin, _ cross laps ve 24 saatlik idrarda Ca-kreatinin oran na bak ld. Vertebral fraktürler standart lomber radyografilerle araflt r ld. Yaflam kalitesi K sa Form 36 (KF-36) ve WHOQOL- BREF ile de erlendirildi. statistiksel analizde Mann Whitney U, Spearman korelasyon testi, Ki kare testleri kullan ld. p<0,05 anlaml kabul edildi. Bulgular: Hasta ve kontrol gruplar na 15 er hasta al nd. Hasta ve kontrol gruplar n n yafl ortalamas 51,87 (SS:4,63) ve 54,33 (SS:4,61) idi. Her iki grubun demografik ve klinik verileri aras nda anlaml farkl l k bulunmad. KMY, T ve Z skorlar, kemik belirteçleri karfl laflt - r ld nda, ast ml larda BAP düzeyleri anlaml olarak daha düflük bulundu. Kümülatif KS dozu, KS kullan m süresi ve ortalama günlük doz ile KMY, T ve Z skorlar aras nda anlaml korelasyon yoktu. Her iki grup aras nda yaflam kalitesi puanlar aras nda farkl l k bulunmad. Hastal k süresi ile KF-36 n n a r ve genel sa l k alg lamas puanlar aras nda ve inhale steroid kullan m süre- SUMMARY Subject: To assess the effects of inhaled glucocorticosteroids on bone mineral density, bone formation and resorption markers and quality of life in postmenopausal women with asthma. Materials and Methods: Patients with asthma using inhaled steroids for more than 3 months and controls who had no asthma and not received steroids were randomly recurited. The exclusion criteria for both groups were having a disease known to affect bone metobolism or using such a drug, having autoimmun diseases. Disease duration, daily and cumulative inhaled steroid doses were noted. Pulmonary Function Tests (PFT) were performed in patients. Bone alkaline phosphatase (BAP), osteocalcin, _ cross laps and 24-hours urinary Ca/creatinine ratio were evaluated. Lumbar vertebral radiographies were performed to assess the vertebral fracture. The quality of life were assessed by the SF36 and WHOQOL-BREF. Mann Whitney U, Spearman correlation test and chi-squared test were used for statistical analysis. p<0,05 was accepted as significant. Results: Both of the patient and the control groups consisted of 15 patients. The mean age of patients and controls were 51,87 (SD:4,63) and 54,33 (SD:4,61) respectively. There was no significant difference between the demographic and clinical data between the groups. BAP level was found significantly lower in asthma patients. There were no significant correlation between BMD, T, Z scores and duration, daily and cumulative doses of the inhaled glucocorticodteroids. There was no difference between the groups regarding the quality of life scores. The negative correlation was found between the disease duration and the pain (SF-36) and general health perception (SF-36). There was a negative corre- (*) Celal Bayar Üniversitesi T p Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim Dal (**) Celal Bayar Üniversitesi T p Fakültesi Gö üs Hastal klar Anabilim Dal (***) Celal Bayar Üniversitesi T p Fakültesi Biyokimya Anabilim Dal 123

leri ile WHOQOL-KISA FORM un (World Health Organisation Quality of Life) psikoloji puan aras nda negatif korelasyon bulundu. Sonuç: nhale steroidler, KMY, T ve Z skorlar üzerine etkili bulunmad. BAP düzeyinin ast ml larda anlaml olarak daha düflük bulunmas kullan lan inhale steroidlerin osteoblastik fonksiyonlar bask lad n düflündürmektedir. nhale steoid kullanan ast ml hastalar n yaflam kalitelerinin kontrol grubu yaflam kalitesi düzeyinde olmas steroidin olumlu etkisi olarak düflünülebilir. Anahtar kelimeler: Postmenopozal osteoporoz, ast m, inhale steroid, yaflam kalitesi, DEXA lation between the duration of the inhaled steroid and the WHOQOL psychological score. Conclusion: Inhaled steroids were not found significantly effective on BMD, T and Z scores in postmenopausal patients with asthma. However, BAP levels being significantly lower in asthma patients leads to a consideration that inhaled steroids inhibit osteoblastic functions. The similar quality of life levels in patients and controls may be interpreted as the positive effect of inhaled steroids on the quality of life in asthma patients. Key words: Postmenopausal osteoporosis, asthma, inhaled steroids, quality of life, DEXA G R fi Kortikosteroidler, özellikle ast m tedavisi baflta olmak üzere birçok kronik noninfeksiyöz enflamatuar hastal kta yayg n olarak kullan lan ilaçlard r. Önemli oranda antiinflamatuar ve immunsupresif etkiye sahip olduklar ndan endikasyonlar gün geçtikçe genifllemektedir. Steroidlerin yayg n kullan m n n yan s ra birçok komplikasyonu oldu u belirlenmifltir. Vertebra k r klar na sebep olabilen kemik mineral yo unlu undaki azalma bunlar n en önemlilerindendir (1). nhale steroidler, ast m tedavisinde oldukça etkili ilaçlard r ve oral steroidlerden daha iyi güvenlik profiline sahiptirler (2). Bu ilaçlar n akci erlerden dolafl ma kat lmalar nedeniyle çeflitli yan etkilere sebep olabilece i saptanm flt r (3). nhale kortikosteroidlerin kemik mineral dansitesine etkisini inceleyen son çal flmalar farkl sonuçlar içermektedir. nhale kortikosteroid kullan m n n kemik mineral yo unlu unu azaltt ndan bahseden makalelerin yan s ra etkilemedi ini söyleyen makaleler de vard r (2). Bu çal flmada inhale steroidlerin postmenopozal dönemdeki hastalarda KMY, kemik yap m-y k m belirteçleri ve yaflam kalitesi testleri üzerine etkilerini araflt rmay planlad k. GEREÇ VE YÖNTEM Çal flmaya Celal Bayar Üniversitesi (CBÜ) T p Fakültesi Hastanesi Gö üs Hastal klar Klini i nde takibi yap lmakta olan ast m tan s alm fl 230 kifli taranarak en az ndan son 3 ayd r düzenli inhale steroid kullananlar ve postmenopozal dönemdeki kad n hastalar çal flmaya dahil edildi. Sistemik olarak kullan lan steroidlerin KMY na olan etkisiyle kar flmamas için son 3 ay içerisinde oral veya parenteral kortikosteroid alanlar veya hayatlar boyunca 6 kürden daha fazla oral veya parenteral kortikosteroid kullananlar çal flma d fl b rak ld. Sistemik emilimi az olmakla beraber hayatlar boyunca 10 kutudan daha fazla topikal steroid veya nasal steroid kullananlar da çal flmaya dahil edilmedi. Kemik metabolizmas n etkiledi i bilinen herhangi bir hastal olanlar veya steroid d fl nda kemik metabolizmas n etkileyen bir ilaç kullan m olanlar ve uzun süre immobilizasyon öyküsü olanlar çal flmaya al nmad. A r nörolojik, kardiyovasküler, endokrin problemleri gibi baflka ciddi hastal olanlar da çal flmaya dahil edilmedi. Ast ml olan ve düzenli inhale steroid kullanan bu hastalara Grup 1 ad verildi. Kontrol grubu (Grup 2) olarak da CBÜ T p Fakültesi Hastanesi Fizik Tedavi Poliklini i ne baflvuran hasta yak nlar aras ndan, ast m tan s olmayan ve steroid kullanmam fl, postmenopozal dönemdeki bireylerden rastgele seçildi. Kontrol grubu al n rken yine kemik metabolizmas n etkiledi i bilinen herhangi bir hastal olan veya ilaç kullananlar, uzun süre immobilizasyon öyküsü olanlar ve yine a r nörolojik, kardiyovasküler, endokrin problemleri gibi baflka ciddi hastal olanlar da çal flmaya al nmad. Tüm hastalar n yafl, boy ve kilolar, osteoporoz aç s ndan aile öyküleri, hafif travmayla k r k olup olmad klar kaydedildi. Yiyeceklerle ilgili anket formu doldurularak günlük kalsiyum tüketimleri hesapland (4). Alkol, sigara al flkanl klar, kahve tüketimi, menarfl yafl, menopoz yafl ve süresi, do um say - s, laktasyon süresi, inaktif ve sedanter yaflamlar olup olmad, yürüyüfl ve spor yapma durumlar sorguland. Ast ml hastalar n hastal k y l, kulland klar inhale steroid dozu ve süresi kaydedildi. Günlük inhale kortikosteroid dozu x 365 x kulland y l say s 124

formülü kullan larak kümülatif inhale steroid dozlar hesapland. Ülkemizde, Beklometazon dipropiyonat (BDP), Budesonid (BUD) ve Flutikazon propiyonat (FP) olmak üzere üç adet inhale kortikosteroid preperat bulunmaktad r. Bu ilaçlar n eflde er dozlar farkl oldu u için eflde er dozlar tablo 1 e göre, Budesonid in eflde eri olarak hesapland (5). Ast ml hastalara solunum fonksiyon testi yap larak FVC (Zorlu vital kapasite), FEV1 (Birinci saniyedeki zorlu ekspiratuar volüm), FEV1/FVC, PEF (Zirve ak m) ve FEF % 25-75 (Zorlu ekspiratuar volümun % 25-75 indeki ak m h z ) düzeylerinin ölçümü yap ld. Lunar DPX-NT DEXA cihaz ile lomber omurga L2-L4 anterior, sol kalça femur boynu, trokanter ve ward üçgeni KMY ölçümleri, T ve Z skorlar da de- erlendirildi. Kemik yap m-y k m belirteçleri olarak kemik ALP, Osteokalsin, _ cross laps ve 24 saatlik idrarda Ca-kreatinin oran na bak ld. Vertebral fraktür aç s ndan anteroposterior ve lateral olmak üzere iki yönlü dorsal ve lomber vertebra grafileri çekildi. Hastalar n yaflam kalitesini de erlendirmek için K sa Form 36 (KF-36) ve WHOQOL-BREF yaflam kalitesi ölçekleri kullan ld. KF-36 ölçe i, 36 sorudan oluflmaktad r ve bunlar 8 boyutun ölçümünü sa lamaktad r: fiziksel fonksiyon (10 madde), sosyal fonksiyon (2 madde), fiziksel sorunlara ba l rol k s tl l klar (4 madde), emosyonel sorunlara ba l Tablo 1: nhale steroidler ve dozlar. Steroid BDP BUD FP Düflük doz: 250-500 µg 200-400 µg 100-250 µg Orta doz: 500-1000 µg 400-800 µg 250-500 µg Yüksek doz: > 1000 µg > 800 µg > 500 µg rol k s tl l klar (3 madde), mental sa l k (5 madde), enerji/vitalite (4 madde), a r (2 madde) ve sa l - n genel alg lanmas (5 madde). Alt ölçekler sa l 0 ile 100 aras nda de erlendirmektedir. 0 kötü sa l k durumunu gösterirken, 100 iyi sa l k durumuna iflaret etmektedir (6). WHOQOL-BREF, 26 sorudan oluflan bir hayat kalitesi ölçe idir. Bedensel, ruhsal, sosyal iliflkiler ve çevre alan olmak üzere 4 alandan oluflmaktad r (7). Türkçe versiyonunda ise 27 soru bulunmaktad r (8). statistiksel analiz: Mann Whitney U, Spearman korelasyon testi, Ki kare testleri kullan ld. p<0,05 anlaml kabul edildi. BULGULAR Kay tl 230 ast ml hastadan çal flmaya al nma kriterlerine uyan 15 hasta çal flmaya dahil edildi. Kontrol grubu olarak da ast m tan s olmayan ve steroid kullanmayan 15 kad n birey al nd. Ast ml hasta grubu yafl ortalamas 51,87 (SS: 4,63; minmaks: 46-66), kontrol grubundaki kad nlar n yafl ortalamas ise 54,33 (SS: 4,61; min-maks: 48-62) olarak saptand. Her iki grup aras nda yafl, VK, menarfl yafl, do um say s, laktasyon süresi, menopoz yafl ve menopoz süresi ve günlük Ca tüketimi de erleri tablo 2 de görülmektedir. Her iki grup aras nda yafl, VK, menarfl yafl, do- um say s, laktasyon süresi, menopoz yafl ve menopoz süresi, günlük Ca tüketimi ve VAS de erlerinde istatistiksel olarak anlaml bir farkl l k bulunmad (p>0,05). Her iki gruptaki hastalar, KMY nu etkileyebilen, sigara, alkol kullan m, kahve tüketimi, ailede osteoporoz öyküsü, k r k öyküsü, bedensel aktivite, sedanter yaflamlar olup olmad ve spor yapma de- Tablo 2: Gruplar n demografik verileri. Ast ml hastalar Kontrol grubu (n:15) (n:15) Ortalama± SS Min Maks Ortalama± SS Min Maks p Yafl 51,87±4,63 46 66 54,33±4,61 48 62 0,116 VK (kg/m 2 ) 28,99±6,44 22,1 42,1 29,99±5,13 23,53 43,37 0,330 Menarfl yafl 13,53±1,6 11 16 13,8±1,86 11 17 0,705 Do um say s 2.93±1,75 0 8 3,13±1,41 1 6 0,620 Laktasyon süresi (ay) 28,4±25,53 0 96 38,6±21,45 6 72 0,190 Menopoz yafl 47,53±3,66 39 55 44,5±5,72 30 52 0,151 Menopoz süresi (y l) 3,67±4,12 1 17 9,83±8,89 1 30 0,059 Günlük Ca tük. (mg) 833,47±392 236 1585 862±412,72 214 1588 0,756 125

receleri aç s ndan sorguland. Ast ml hasta ve kontrol grubu aras nda anlaml farkl l k bulunmad (p>0,05). Grup 1 in hastal k süresi, inhale steroid kullan m süresi ve dozlar tablo 3 te görülmektedir. Ast ml hastalar n ortalama hastal k süreleri 11,73 (SS:12,42; min-maks: 1-42) y l, inhale steroid kullan m süreleri 38,4 (SS: 34,48; min-maks: 3-26) ay, ortalama günlük inhale steroid dozlar 369,8 (SS: 146,7; min-maks: 200-800) µg idi. Kümülatif inhale steroid dozlar 398661 (SS: 368,322; minmaks: 36500-1460000) µg olarak hesapland. Ortalama SFT ise, ortalama FVC% 84,93 (SS: 13,54; min-maks: 62-118), ortalama FEV1% 82,24 (SS: 10,42; min-maks: 65-100), ortalama FEV1/FVC 98,82 (SS: 12,8; min-maks: 85-123), ortalama PEF% 74,72 (SS: 16,62; min-maks: 47-112) ve ortalama FEF25-75 % 64,18 (SS: 25,13; min-maks: 31-117) olarak bulundu. FEV1 düzeylerine göre ast m fliddetleri 9 (%60) hasta hafif persistan ast m, 6 (%40) hasta orta persistan ast md. Her iki grup L2-4 anterior, femur boynu, trokanter ve ward üçgeni KMY, T ve Z skorlar aç s ndan karfl laflt r ld. Grup 1 ve Grup 2 de L2-L4 anterior, femur boynu, trokanter ve ward üçgeni KMY, T ve Z skorlar n n karfl laflt r ld nda aralar nda istatistiksel olarak anlaml farkl l k bulunmad (p>0,05). Ast ml KS kullanan grupta kümülatif KS dozu, KS kullan m süresi ve ortalama günlük doz ile L2- L4 anterior, sol femur boynu, trokanter ve ward üçgeni KMY, T ve Z skorlar n n korelasyonu tablo 4'de görülmektedir. Ast ml grupta kümülatif KS dozu, KS kullan m süresi ve ortalama günlük doz ile L2-L4 anterior, sol femur boynu, trokanter ve ward üçgeni KMY, T ve Z skorlar aras nda anlaml korelasyon bulunmad (p>0,05). Grup 1 ve grup 2 deki hastalar n kemik yap m y - k m belirteçleri karfl laflt r ld (Tablo 5). BAP, grup 1 deki hastalarda ortalama 34,73 (SS: 11,93; min-maks: 15-62), grup 2 deki hastalarda ise ortalama 48,4 (SS: 17,02; min-maks: 26-88) olarak saptand. Her iki grup aras nda BAP düzeylerindeki farkl l k istatistiksel olarak anlaml bulundu (p<0,05). Gruplar aras nda osteokalsin, _ cross laps ve 24 saatlik idrarda Ca/kreatinin oran nda istatistiksel olarak anlaml farkl l k saptanmad. Her iki gruptaki hastalar, KF-36 ve WHOQOL yaflam kalitesi ölçeklerinin alt puanlar na göre karfl - laflt r ld klar nda aralar nda istatistiksel olarak anlaml farkl l k bulunmad (p>0,05). Ast ml hastalarda KF-36 ve WHOQOL yaflam kalitesi alanlar n n puanlar yla hastal k y l, inhale steroid dozu ve kullan m sürelerinin korelasyonu incelendi inde, hastal k y l ile KF-36 n n a r ve genel sa l k puanlar aras nda negatif korelasyon saptand. nhale steroid kullan m süresi ile de WHO- QOL yaflam kalitesi ölçe inin psikoloji alan puan aras nda anlaml (p<0,05) negatif korelasyon bulundu (Tablo 6-7). TARTIfiMA nhale steroid ilaçlar n ast ml hastalarda yayg n olarak uzun süreli kullan lmas, steroidin yan etkisi olarak bilinen kemik mineral yo unlu undaki azalmaya neden olup olmad sorusunu akl m za getirmektedir. Yaflam kalitesinin önemi özellikle son dekadlarda gittikçe artm fl, yap lan tedavilerin yaflam kalitesi üzerine etkileri bir çok çal flmayla de- erlendirilmeye çal fl lm flt r. Luengo ve arkadafllar, en az 1 y ld r düzenli inhale steroid kullanan ve yafl ortalamas 56±11 olan, 33 ü kad n, 15 i erkek olmak üzere 48 ast ml hasta üzerinde yapt klar longitudinal çal flmada, hastalar n ortalama günlük inhale steroid dozu 662 (SS: 278; min-maks: 300-1000) µg ve ortalama tedavi süresi 10,6 (1-16) y l olarak saptanm flt r (9). Kontrol grubu olarak da yafl, cinsiyet, menopoz durumlar aç s ndan efl, ast m hastas olmayan 48 sa l kl birey çal flmaya al nm fl. Bafllang çta ve iki y l sonra tüm hastalar n L2, L3 ve L4 vertebra KMY ölçümleri yap lm fl. lk yap lan ölçümlerde her iki grup aras nda önemli bir farkl l k bulunmam fl. ki y l sonra yap lan ölçümlerde ise, iki grupta da KMY da anlaml azalma saptanm fl, fakat 2 grup aras nda KMY kayb nda anlaml farkl l k bulunama- Tablo 3: Ast ml hastalar n ast m süreleri, kulland klar inhale steroid dozlar. Ortalama± SS Minimum Maksimum Ast m y l 11,73±12,42 1 42 Kümülatif inhale steroid dozu (µg) 398661±368,32 36500 1460000 nhale steroid kullan m süresi (ay) 38,4±34,48 3 120 Ortalama günlük doz (µg) 369,8±146,70 200 800 126

m flt r. Erkekler, premenopozal ve postmenopozal dönemdeki kad nlar ayr ayr kendi kontrol gruplar yla karfl laflt r ld klar nda da KMY'da anlaml farkl - l k saptanmam fl. Bu çal flmada inhale steroidlerin hem günlük dozu hem de kullan m süresi bizim çal flmam za göre daha yüksek oldu u halde, elde edilen sonuçlar bizim bulgular m zla uyumludur. Ip ve arkadafllar n n yapt kesitsel çal flmada ast ml olan ve inhale steroid kullanan hastalar n L2- L4 anterior, femur boynu, trokanter ve ward üçgeni kemik dansiteleri kontrol grubuna göre önemli ölçüde düflük bulunmufltur (10). Çal flmaya en az 3 ayd r düzenli inhale steroid kullanan, 18 kad n ve 12 erkekten oluflan 30 ast ml hasta ve kontrol grubu olarak da yafl, cinsiyet gibi faktörler aç s ndan efl, 30 sa l kl birey al nm flt r. Bu hastalar n inhale steroid kullan m süreleri 40 (SS: 43,1) ay ve ortalama günlük inhale steroid dozu 1100 (SS: 510; min-maks: 200-2400) µg olarak saptanm fl. Bu çal flmada lomber vertebra ve femur KMY, T ve Z skorlar n n kontrol grubundan anlaml olarak daha düflük bulunmas, yüksek doz inhale steroid kullan m na ba l olabilir. Hanania ve arkadafllar da, ortalama iki y l inhale Tablo 4: Hastalarda inhale kortikosteroid ( KS) dozu ve süresiyle DEXA skorlar n n korelasyonu. Kümülatif KS dozu KS kullan m süresi Günlük doz L2-4 ant KMY p: 0,446 0,649 0,419 r: 0,213 0,128 0,226 L2-4 ant T skor p: 0,362 0,535 0,503 r: 0,254 0,174 0,188 L2-4 ant Z skor p: 0,593 0,898 0,308 r: 0,156 0,036 0,282 Femur boynu KMY p: 0,629 0,725 0,505 r: -0,136-0,099-0,187 Femur boynu T skor p: 0,689 0,769 0,570 r: -0,113-0,083-0,159 Femur boynu Z skor p: 0,770 0,798 0,740 r: -0,083-0,072-0,094 Trokanter KMY p: 0,975 0,878 0,383 r: -0,009 0,043-0,243 Trokanter T skor p: 0,990 0,941 0,555 r: -0,004 0,021-0,166 Trokanter Z skor p: 0,980 0,964 0,638 r: -0,007 0,013 0,132 Ward üçgeni KMY p: 0,588 0,533 0,478 r: 0,152 0,175-0,198 Ward üçgeni T skor p: 0,546 0,517 0,536 r: 0,170 0,182-0,174 Ward üçgeni Z skor p: 0,777 0,860 0,940 r: 0,080 0,050-0,021 127

Tablo 5: Grup 1 ve Grup 2 de kemik yap m y k m belirteçlerinin karfl laflt r lmas : steroid (en az ndan 1 y ld r ve 800 µg/gün) ve bronkodilatatör tedavi alan 36 ast m hastas nda lomber vertebra, ward üçgeni ve femur boynu kemik dansite skorlar ile inhale steroid kullan m süresi aras nda negatif iliflki saptam fllard r (11). nhale steroidlerin KMY üzerine etkilerini araflt ran çal flmalar n bir k sm, inhale steroidlerin kemik yap m-y k m belirteçleri üzerine olan etkilerini de araflt rm fl ve osteokalsin düzeylerini düflürdü ünü göstermifltir (11,12). Bizim çal flmam zda ast ml hastalarda BAP düzeyi anlaml olarak daha düflük saptand. Ancak osteokalsin, beta cross laps ve 24 saatlik idrarda Ca/kreatinin oranlar nda anlaml farkl l k saptanmad. Ast ml larda BAP düzeyinin Grup 1 Grup 2 (n:15) (n:15) Ortalama± SS Min Maks Ortalama± SS Min Maks p BAP (U/L) 34,73±11,93 15 62 48,4±17,02 26 88 0,031* Osteokalsin (ng/ml) 10,48±5,48 4,1 24,1 13,89±8,73 1 29,8 0,281 Beta cross laps (ng/ml) 0,500±0,22 0,145 0,832 0,420±0,154 0,239 0,735 0,237 24 h idrarda Ca/kreatinin 0,133±0,072 0,2 0,25 0,17±0,069 0,5 0,3 0,190 * statistiksel olarak anlaml. Tablo 6: Ast m y l, inhale steroid kullan m süresi ve dozlar yla KF-36 puanlar n n korelasyonu. Fizik. Fizik. Gerem Fonk. Rol A r Sa l k Vitalite S.Fon. E.Rol. M.Sa Hastal k y l r: -0,482-0,005-0,603* -0,554* -0,491-0,189-0,463-0,407 p: 0,069 0,987 0,018 0,032 0,063 0,499 0,083 0,132 Küm. KS dozu r: 0,009-0,161 0,004 0,083 0,101-0,082-0,225-0,092 p: 0,975 0,566 0,990 0,768 0,720 0,770 0,419 0,743 inh.ste. kul.süresi r: -0,192-0,180-0,159-0,192-0,142-0,277-0,380-0,156 p: 0,493 0,520 0,572 0,494 0,613 0,317 0,163 0,578 Günlük doz r: 0,076 0,075 0,083-0,117 0,267 0,359 0,255-0,103 p: 0,787 0,791 0,768 0,678 0,336 0,189 0,359 0,714 * statistiksel olarak anlaml Tablo 7: Ast m y l, inhale steroid kullan m süresi ve dozlar yla WHOQOL yaflam kalitesi puanlar n n korelasyonu. Fizik Psik. Sosyal Çevre Çevre TR Hastal k y l r: -0,228-0,289 0,043-0,294-0,254 p: 0,414 0,295 0,879 0,288 0,361 Küm. KS dozu r: -0,291-0,462 0,153-0,189-0,208 p: 0,292 0,083 0,586 0,499 0,457 KS kul.süresi r: -0,447-0,624* -0,043-0,360-0,373 p: 0,095 0,013 0,879 0,187 0,171 Günlük doz r: 0,260 0,482 0,413 0,228 0,259 p: 0,350 0,069 0,128 0,413 0,351 * statistiksel olarak anlaml. 128

daha düflük olmas, inhale KS lerin kemik yap m n bask lad n düflündürmektedir. Medici ve arkadafllar, hafif ve l ml fliddette ast m hastal olan % 67 si erkek geri kalan premenopozal dönemdeki kad nlardan oluflan toplam 69 hastay çal flmaya alm fllard r (13). Hastalar rastgele 4 gruba ayr larak s ras yla hastalara 400µ ve 750 µ flutikazon propionate, 800µ ve 1500 µ beklametazon dipropionate verilmifl ve 1 y l boyunca takip edilmifllerdir. 12 ay sonunda distal radius ve tibiadan, periferik kantitatif kompüterize tomografi (PQCT) ile yap lan ölçümlerde trabeküler ve integral (trabeküler ve kortikal) kemikte bafllang ç de- erlerine göre kay p saptanmam flt r. Kemik yap m belirteçleri olarak osteokalsin, PICP, ALP, serum kreatinin ve Ca düzeyleri incelenmifl ve bu belirteçlerde 6 ve 12. aylarda birbirini tutan anlaml bir de ifliklik görülmemifltir. Bu sonuçlar bizim çal flmam z desteklemektedir. Ali ve arkadafllar n n çal flmas nda sa l kl bireylere 28 gün boyunca 2000 µg/gün BDP verilmifl (14) 28 gün sonunda hidroksiprolin / kreatinin oran nda % 46 art fl ve ALP seviyesinde % 7.6 azalma saptanm fl. Bizim çal flmam zda ALP seviyeleri aras nda anlaml farkl l k yoktu. Ali ve ark n n çal flmas nda inhale steroid dozunun bizim çal flmam za göre oldukça yüksek olmas na ba l olarak ALP seviyesinde azalma saptanm fl olabilir. Ayr ca sa l kl bireylerde akci er fonksiyonlar n n daha iyi olaca ve inhale steroidlerin daha fazla sistemik dolafl ma kat larak bu kiflilerde daha fazla yan etki oluflturabilece i de düflünülebilir. Ast m yaflam kalitesini etkileyen bir hastal k olup bunun de erlendirilmesinde KF-36 önceki çal flmalarda kullan lm flt r (15). Ast m n toplumda sa l kla ilgili yaflam kalitesi üzerine major etkisi oldu- unu saptam fllard r. Ast ml larda normal popülasyona göre KF-36 puanlar daha düflük bulunmufl. S k s k semptomlar olan hastalarda mental komponent anlaml olarak düflük bulunmufl. Ayn zamanda semptom s kl ayn olan popülasyondaki ast ml larla hastanedeki ast ml lar aras nda mental alan puan nda farkl l k saptanmam fl. Biz çal flmam zda kontrol grubu ile ast m hastalar aras nda KF-36 ve WHOQOL puanlar nda istatistiksel olarak anlaml farkl l k saptamad k. Bunun sebebi ast ml hasta grubumuzun hafif ve orta persistan gruptan oluflmas olabilir. Bu grup hastalarda inhale kortikosteroidlerle kontrol grubu yaflam kalitesi seviyesine gelebildi ini düflündürmektedir. Bonala ve ark. yapt klar bir çal flmada ast m fliddeti, psikiyatrik morbidite ve yaflam kalitesinin inhale steroid dozuyla korelasyonu incelenmifl (16). Yafllar 18-75 aras nda olan, inhale steroid kullanan 50 ast ml hasta al nm fl. FEV1 de erleri ölçülmüfl. Psikolojik morbiditenin ast ml popülasyonda yayg n oldu u ve yaflam kalitesini olumsuz etkiledi i görülmüfl. Yüksek doz inhale steroid kullan m n n pulmoner fonksiyon ve fiziksel yaflam kalitesi üzerine yararl oldu u, yine de hastalar n mental saadetini negatif etkiledi ini ileri sürmüfllerdir (1). Biz de çal flmam zda hastal k y l ile KF-36 n n genel sa l k ve a r puan aras nda ve KS kullan m süresi ile WHOQOL un psikoloji puan aras nda anlaml negatif korelasyon bulduk, ancak inhale steroid dozlar yla anlaml bir korelasyon saptamad k. Ast ml hastalar n hastal k y l artt kça a r ve genel sa l k alg lamas puan düflmektedir, bu durum bedensel a r lar n n artt n ve kendi sa l klar n iyi hissetmediklerini ortaya ç kmaktad r. nhale steroid kullan m süreleri ile WHOQOL un psikoloji puan aras nda negatif korelasyon bulunmas, uzun süre ilaç kullan m n n hasta psikolojisini bozdu unu göstermektedir. Sonuç olarak postmenopozal ast ml hastalarda inhale steoidler, KMY, T ve Z skorlar üzerine etkili bulunmad, ancak BAP düzeylerinin ast ml larda anlaml olarak daha düflük bulunmas kullan lan inhale steroidlerin osteoblastik fonksiyonlar bask lad n düflündürmektedir. Ortalama 38,4 ay süreyle; orta doz (369,8 µg/gün) inhale steoid kullanan ast ml hastalar n yaflam kalitelerinin kontrol grubu yaflam kalitesi düzeyinde oldu u belirlenmifltir. Ast ml hastalar n hastal k y l artt kça a r ve genel sa l k alg lamas puan düflmektedir, bu durum bedensel a r lar n n artt n ve kendi sa l klar n iyi hissetmediklerini ortaya ç kmaktad r. nhale steroid kullan m süreleri ile WHOQOL un psikoloji puan aras nda negatif korelasyon bulunmas, uzun süre ilaç kullan m n n hasta psikolojisini bozdu unu göstermektedir. KAYNAKLAR 1. Nas K, Çevik R. Steroide Ba l Osteoporozun Özellikleri. Göksoy T, ed; Osteoporozda Tan ve Tedavi (içinde). stanbul: 2000:137-153. 2. Wisniewski AF, Lewis AS, Gren DJ, Maslanka W, Burrel H, Tattersfield AE. Cross sectional investigation of the effects of inhaled corticosteroids on bone density and bone metabolism in patients with asthma. Thorax 1997; 52:853-863. 3. Wrong CA, Walsh LJ, Smith CJP, et al. Inhaled cor- 129

ticostreoid use and bone-mineral density in patients with asthma. Lancet 2000; 355: 1399-403 4. Cerraho lu L, Duruöz MT, T k z C ve ark. Postmenopozal kad nlarda diyetle kalsiyum al m ile kemik mineral yo unlu u aras ndaki iliflki. Osteoporoz Dünyas ndan 2002; 8: 173-177. 5. Çöplü L. Ulusal Ast m Tan ve Tedavi Rehberi. Toraks Dergisi 2000; 1 (ek 1):12-26. 6. Aydemir Ö. Konsültasyon-liyezon psikiyatrisinde yaflam kalitesi ölçümü: K sa Form 36 (SF-36). Psikiyatri Psikoloji Psikofarmakoloji Dergisi 1999; 7 (ek say : 2):14-23. 7. Fidaner H, Elbi H, Fidaner C ve ark. Yaflam kalitesi ölçülmesi, WHOQOL-100 ve WHOQOL-BREF. Psikiyatri Psikoloji Psikofarmakoloji Dergisi 1999; 7 (ek say : 2): 5-13. 8. Fidaner H, Elbi H, Fidaner C ve ark. WHOQOL Türkçe versiyonu çal flmalar odak grup görüflmeleri ve ulusal sorunlar n de erlendirilmesi. Psikiyatri Psikoloji Psikofarmakoloji Dergisi 1999; 7 (ek say : 2): 48-54. 9. Luengo M, del Rio L, Pons F, Picado C. Bone mineral density in asthmatic patients treated with inhaled corticosteroids: a case-control study. Eur Respir J 1997; 10: 2110-2113. 10. Ip M, Lam K, Yam L, Kung A, Ng M. Decreased bone mineral density in premenopousal astma patients receiving long-term inhaled steroids. Chest 1994;105:1722-1727. 11. Hanania NA, Chapman KR, Sturtridge WC, Szalii JP, Ketsen S. Dose related decrease in bone density among astmatic patients treated with inhale corticosteroids. J Allergy Clin Immunol. 1995; 96:571-579. 12. Hughes JA, Conry BG, Male SM et al. One year prospective open study of the effect of high dose inhaled steroids, fluticasone propionate, and budesonide on bone markers and bone mineral density. Thorax 1999; 54:223-229. 13. Medici TC, Grebski E, Hacki M et al. Effects of one year treatment with inhaled fluticasone propionate or beclomethasone dipropionate on bone density and bone metabolism: a randomised paralel group study in adult asthmatic subjects. Thorax 2000; 55: 375-382. 14. Ali NJ, Capwell S, Ward MJ. Bone turnover during high dose inhaled corticosteroid treatment. Thorax 1991; 46: 160-164. 15. Adams R, Wakefield M, Wilson D et al. Quality of life in asthma: a comparasion of community and hospital asthma patients. J Asthma 2001; 38: 205-15. 16. Bonala SB, Pina D, Silverman BA et al. Asthma severity, psychiatric morbidity and quality of life: correlation with inhaled corticosteroid dose. J Asthma 2003; 40:691-9. 130