oporoz Tanı ve Tedavi Prensipleri

Transkript

1 Osteoporoz Tanı ve Tedavi oporoz Tanı ve Tedavi Prensipleri Prensipleri Dr. Ümit İNCEBOZ Balıkesir Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum AD Dr. Ümit İNCEBOZ Balıkesir Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum AD

2 "Osteoporoz" Sistemik iskelet hastalığı Düşük kemik kütlesi Kemik mikromimarisinde bozulma Artmış kırık riski

3 Osteoporoz ne kadar sık? 50 yaş civarındaki kadında %4 80 yaşındaki kadında %52

4 2050 yılında dünya geneli için hesaplanan osteoporotik kalça kırığı olacak kişi sayısı 6.3 MİLYON!

5 Sunum Planı Osteoporozun patogenezi Osteoporozda tanı Osteoporozda tedavi prensipleri

6 Sunum Planı Osteoporozun patogenezi Osteoporozda tanı Osteoporozda tedavi prensipleri

7 Kemik Dokusu Kortikal kemik (%80) Yoğun ve sıkı Uzun kemikler boyunca Ortasında silindirik boşluk Trabeküler kemik (%20) Hafif, balpeteği şeklinde Basınç ve baskıya göre şekillenir Uzun kemiklerin uçlarında ve vertebrada

8 Osteositler Osteoblastlar Osteoklastlar Kemik Hücreleri

9 Hemapoetik sistem hücreleri Stromal Kök Hücreleri Osteoklast Prekürsörleri Prekürsörleri Osteoklast

10

11 Kemiğin gücünü sağlayan; Kemik Mineralizasyon yoğunluğu Kemik Kalitesi (hidroksi apatit kristal büyüklüğü, kollagen yapısı, kemiğin mikromimarisi)

12 Genetik ve beslenme YaĢlanma Yetersiz tepe kemik kütlesi ArtmıĢ kemik kaybı DüĢük Kemik yoğunluğu Kırıklar Menopoz Travma Hastalıklar

13 Sunum Planı Osteoporozun patogenezi Osteoporozda tanı Osteoporozda tedavi prensipleri

14 Osteoporoz tanısı Klinik tanı Biyokimyasal tanı Radyolojik tanı

15 Osteoporozun klinik uyarı işareti yoktur

16 Osteoporoz risk faktörleri (BMD-tanımına göre) Kadın Değiştirilemez İleri yaş (65 yaş ve üzeri) Önceden osteoporotik kırık öyküsü Irk (beyaz) Erken menopoz (<45) Ailede kalça kırığı öyküsü Hastalıklar (RA, çölyak vb) Değiştirilebilir Düşük BMI (<58 kg) Sigara kullanımı Alkol Uzun süreli (>3 ay) glukokortikoid kullanımı

17 Osteoporotik Kırık Risk Faktörleri İleri yaş (65 yaş ve üzeri) Önceden osteoporotik kırık öyküsü Düşük BMD Ailede kalça kırığı öyküsü Düşük BMI (<58 kg) RA, Uzun süreli (>3 ay) glukokortikoidler Sigara kullanımı Alkol

18 Yaş Yaş ilerledikçe kırık riski artar 50 yaşından sonra her 7-8 yılda bir kırık riski iki katına çıkar

19 Kırık öyküsü Peri ve postmenopozal kadında bir osteoporotik kırık varsa diğer bir osteoporotik kırık için 2 kat risk Osteoporotik kırık öyküsü BMD den bağımsız olarak riski artırır

20 Kemik Mineral Yoğunluğu (BMD) BMD nin 1 SD azalması=%10-12 mineral yoğunluk azalması=kırık riskinde kat artış

21 Ailede kalça kırığı öyküsü Ailede kalça kırığı öyküsü (özellikle kalça kırığı) osteoporotik kırık riskini % artırır

22 Kilo azlığı <57.7 kg (veya BMI<21) hem düşük BMI hem de kırık riskini artırır

23 Erken Menopoz Menopozdan 2-3 yıl öncesinden, 3-4 yıl sonrasına kadar kemik kaybı hızlı (%5-7) seyreder Bu kaybın 2/3 ünden sorumlu olan «Östrojen azalması» dır

24 Romatoid Artrit (X2 kırık riski) >3 ay glukokortikoid kullanımı (BMD den bağımsız X2 kırık riski)

25 FRAX shef.ac.uk/frax

26 Osteoporozda Klinik Tanı Ağrı Boy Kısalması Akut Kırık bulguları

27 Hemen tüm Nonvertebral kırıklar düşmeye bağlı Vertebral kırıkların yaklaşık 2/3 i Ağrısız Vertebral kırıklar en sık T11-12, L1 3.8 cm ve daha fazla boy kısalığı vertebral kırığın işareti olabilir

28 Osteoporozda Biyokimyasal Tanı Alkalen fosfataz Osteoklastik aktiviteyi gösterir Duyarlık ve özgünlüğü az, yaşla artar Kemiğe özgün AP da kullanım yararlılığını artırmaz Osteoklasin Kemik gama-karboksiglutamatı Osteoblastlarca yapılır Yaş, cinsiyet, mevsim, lab metodlarına göre değişebilir Tip I kollagen yıkım ürünleri (pridinolin, deoksipridinolin) Mineralizasyonu değil Remodelling i gösterir

29 Osteoporozda Radyolojik Tanı Direkt Radyogram DEXA Diğer

30 Osteoporoda Direkt Grafi Sırt ağrısı, boy kısalması, kifoz varsa vertebral kırık açısından değerlendirilmeli Lateral vertebra grafilerinde, vertebral yükseklikte %20 den fazla (2 cm) kısalma Gr 1 (hafif) %20-25 Gr 2 (orta) %25-40 Gr3 (şiddetli) >%40

31 DEXA Osteoporoz tanısında ve tanıya bağlı tedavi planlamasında GEÇERLİ tek yöntem lomber ve kalça DEXA incelemesi

32 DEXA T skor

33 DEXA taraması kime???

34 BMD gerekliliği için kullanılan risk faktörleri Menopoz sonrasında kırık öyküsü Zayıflık (<57.7 kg / BMI<21 kg/m 2 ) Ailede kalça kırığı öyküsü Halen sigara kullanımı RA Alkol (her gün 330ml biraya karşılık) NAMS 2010

35 Populasyon Tüm 65 yaş kadınlar <65 yaş kadınlarda 10 yıllık risk, 65 yaşında beyaz ırk, bilinen risk faktörü olmayan kadının kırık riskine eşit veya büyük risk varsa (=9.3) Öneri Tarama (Screening DEXA ile) GRADE B USPSTF, 2011

36 Index değer toplamı BMD hariç 4 ise BMD değerlendirmesi yap BMD dahil 6 ise değerlendir ve tedavi planla IOF, 2001

37 FRAX shef.ac.uk/frax

38 DEXA taraması ne sıklıkta???

39 Önerilen DEXA sıklığı Osteoporoz tedavisi alanlarda 1-2 yılda bir Tedavi gereksinimi olmayanlarda 2-5 yılda bir NAMS, USPSTF

40 Sunum Planı Osteoporozun patogenezi Osteoporozda tanı Osteoporozda tedavi prensipleri

41

42 Kimi tedavi edelim? T-skoru Kırık Yönetim < İlaç < İlaç -1 ile -2.5 arası + İlaç -1 ile -2.5 arası - İzlem >-1 - İzlem

43 NORA

44 Kimi Tedavi Edelim? T skoru < -2.5 veya Osteoporotik kırık varlığı -1<T skoru<-2.5 ise FRAX değerlendirmesinde 10 yıllık genel kırık riski 20 veya femur kırığı riski 3% ise NAMS 2010

45 Sonuç; Osteoporoz açısından risk değerlendirmesi Osteoporoz tanısında lomber ve kalça DEXA Tedavi, osteoporoz veya kırık olanlar ile, 10 yıllık genel kırık riski 20 veya femur kırığı riski 3% ise yapılmalı

46 EVĠN HER YANINDA BUNLARDAN BULUYORUM! DOKTORUM, BU YAġTA KEMĠK KAYBININ NORMAL OLDUĞUNU SÖYLEDĠ Teşekkürler

47

48 Sekonder Osteoporoz ayırıcı tanısında önerilen testler Tam kan sayımı Serum biyokimyası: Kalsiyum ESR kreatinin Alkalen fosfataz TSH 24 urine calcium creatinine clearance