Squalius cephalus L (Serban Baraj Gölü, Afyonkarahisar) daki Parazitlerin Anatomik ve Morfolojik Özellikleri Üzerine Bir Araştırma

Benzer belgeler
Gyrodactylus scardiniensis ve Gyrodactylus prostae (Platyhelminthes) Türlerinin Anatomik ve Morfolojik Özellikleri Üzerine Bir Araştırma

Türkiye Parazitoloji Dergisi, 33 (1): , 2009 Türkiye Parazitoloji Derneği Turkish Society for Parasitology

Emre Baraj Gölü (Afyonkarahisar) deki Üç Cyprinid Balık Türünün Helmint Faunası Üzerine Bir Araştırma

Emre Baraj Gölü (Afyonkarahisar) ndeki Üç Cyprinid Balık Türünün Argulus foliaceus Enfeksiyonu Üzerine Araştırma

M. Oğuz OZTURK* F. Naci ALTUNEL**

İnsan Besini Olarak, Tatlısu Kefali (Squalius cephalus) nin Endoparazit Faunası Üzerine Bir Araştırma

Karacaören II Baraj Gölü (Burdur, Isparta) nde Yaşayan Havuz Balığı (Carassius gibelio Bloch., 1782) nın Parazit Faunası

Manyas Gölü (Bandırma)'ndeki Cyprinus carpio L.'nun Gyrodactylus (Monogenoidea, Platyhelminthes) Enfeksiyonu Üzerine Bir Araştırma

Keban Baraj Gölü nden Avlanabilen Balık Türlerinde İç Paraziter Hastalıkların İncelenmesi

Seyitler Baraj Gölü (Afyonkarahisar) ndeki Carassius gibelio (Bloch, 1782) nun Plathelmint Parazitleri Üzerine Bir Araştırma

H. Levent Kutlu 1, *M. Oğuz Öztürk 2

Manyas Gölü (Balıkesir) nde Yaşayan Bazı Balıkların Paradiplozoon homoion (Monogenea, Diplozoidae) Enfeksiyonu Üzerine Araştırmalar

Kunduzlar Baraj Gölü (Kırka, Eskişehir) ndeki Balıkların Sestod Faunası Üzerine İncelemeler

Sapanca Gölü nde Yaşayan Sazan (Cyprinus carpio Linnaeus, 1758) ve Karabalık (Vimba vimba Linnaeus, 1758) ın Metazoan Parazitleri

Selevir Baraj Gölü (Afyonkarahisar) ndeki Cyprinus carpio L. (Sazan) nun Metazoon Parazit Faunası Üzerine Bir Araştırma

Durusu (Terkos) Gölü Çapak Balıkları (Abramis brama Linnaeus, 1758) nın Metazoan Parazitleri

Beyşehir Gölü Kadife Balığı (Tinca tinca L., 1758) nın Parazitleri Üzerine Bir Araştırma

KEMER BARAJ GÖLÜ'NDEKİ Cypr nus carpio L., 1758'NUN BAZI BİYOLOJİK ÖZELLİKLERİ

Terkos Gölü ndeki Bazı Balıklarda (Cyprinidae) Ligula intestinalis Plerocercoid L., 1758 Enfeksiyonunun Mevsimsel Dağılımı

Eber Gölü (Afyon) ndeki Sazan (Cyprinus carpio L.) ların Metazoon Parazitleri Üzerine Bir Araştırma

Akşehir Gölü ndeki Cyprinus carpio Linnaeus,1758 ve Alburnus nasreddini Battalgil, 1944 nin Endoparazit Faunası Üzerine Bir Araştırma*

Karacaören I Baraj Gölü nde Yaşayan Sazan (Cyprinus Carpio L., 1758) lardaki Parazitlerin Mevsimsel Dağılımları ve Etkileri

Keban Baraj Gölü Pertek Bölgesinden Avlanabilen Balıklarda Endohelmintlerin Araştırılması

Mevsimsel Değişime ve Boy Büyüklüğüne Bağlı Olarak Leuciscus cephalus L. un (Örenler Baraj Gölü, Afyonkarahisar) Helmint Faunası Üzerine Bir Araştırma

Eber Gölü (Afyonkarahisar) Turna balıklarında (Esox lucius) Argulus foliaceus Enfestasyonu*

Kocatepe Veterinary Journal

Nimetullah KORKUT. Yüksek Lisans Tezi. Biyoloji Anabilim Dalı. Danışman: Prof. Dr. Abdurrahman GÜL

Türkiye Balıkları ve Temel Morfolojisi

Gölbaşı Baraj Gölü (Bursa) ndeki Eğrez Balıkları (Vimba vimba L. 1758) nda Görülen Helmint Parazitler

BİY455 OMURGASIZLAR BİYOLOJİSİ II

Çakmak Baraj Gölü (SAMSUN) Balık Faunası 1

Terkos Gölü ndeki Sazan (Cyprinus carpio L. 1758) da Görülen Ektoparazitlerin Mevsimsel Dağılımları

Atatürk Barajı Gerger Bölgesi Balık Faunasının Taksonomik Yönden İncelenmesi

Electronic Journal of Ichthyology : 9-14

EĞİTİM BİLGİLERİ. Su Ürünleri Fakültesi Su Ürünleri Fakültesi Su Ürünleri Fakültesi 1992

KEMER BARAJ GÖLÜ NDEKİ SAZANIN (Cyprinus carpio L., 1758) GONADOSOMATİK İNDEKS DEĞERİ VE ET VERİMİ

Terkos Gölü ndeki Bazı Balıklarda (Cyprinidae) Piscicola geometra L., 1761 Enfestasyonun Mevsimsel Dağılımı

PARAZİTLERDE MORFOLOJİK ve FİZYOLOJİK ADAPTASYON

Keban Baraj Gölü nde Yaşayan Barbus rajanorum mystaceus (Heckel, 1843) ün Geri Hesaplama Yöntemiyle Uzunluklarının Belirlenmesi

Endemik balıklarda yeni parazit tür ve cinsleri bulundu

The effect of Ligula intestinalis L. plerocercoid on the growth of bitterling ( Rhodeus amarus Bloch, 1782 )

ANKARA ÜNĠVERSĠTESĠ FEN BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DOKTORA TEZĠ

KARİDESLER. Prof. Dr. Hasan Hüseyin ATAR HHA 1

Karakaya Baraj Gölü Kömürhan Bölgesinden Yakalanan Bazı Balıklarda Endohelmintlerin Araştırılması

ADIM ADIM YGS-LYS 52. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-12 HAYVANLAR ALEMİ 3- OMURGALI HAYVANLAR SORU ÇÖZÜMÜ

Fatma AYDIN*, Fahrettin YÜKSEL**

Görev Yeri Unvanı Sınıf. Biyoloji Manisa Merkez Bilim ve Sanat Merkezi

Kocatepe Veterinary Journal

CLASSİS: ARACHNİDA (ÖRÜMCEKGİLLER)

ÇILDIRIM KAYNAĞI (EMİRDAĞ, AFYONKARAHİSAR)'DAKİ COBİTİS SİMPLİCİSPİNNA HANKO, 1924 'NIN METAZOON PARAZİT FAUNASI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Terkos Gölü ndeki Çapak Balıkları (Abramis brama L. 1758) nda Görülen Helmintlerin Mevsimsel Dağılımları

Terkos Gölü nde Yaşayan Kadife Balıklarının (Tinca tinca L. 1758) Helmint Parazitlerinin Mevsimsel Dağılımı ve Etkileri

** CESTODA CESTOIDEA CESTODEA

Terkos Gölü (Đstanbul) ndeki Kızılkanat Balıkları (Scardinus erythrophthalmus L. 1758) nda Görülen Helmintlerin Mevsimsel Dağılımları*

Karatavuklarda (Turdus merula) Bulunan Çiğneyici Bit (Phthiraptera: Ischnocera) Türleri: Türkiye den Yeni Kayıtlar

GENEL BİYOLOJİ LABORATUVARI (Zooloji) 1. Laboratuvar: Hayvan Sistematiği, Simetriler, Vücut Yönleri, Kesitler

YÜKSEKÖĞRETİM KURULU PROFESÖR : Sinop Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi Sinop

Susurluk Çayı (Bursa- Balıkesir)'ndaki Tatlı Su Kefali (Squalius cephalus L.)'nin Helmint Faunası

INSECTA (HEXAPODA) SINIFI P T E R Y G O T A A L T S I N I F I EXOPTERYGOTA HEMIPTEROID GRUBU

Length-Weight and Length-Length Relationships of Common Carp (Cyprinus carpio L., 1758) Inhabiting Inland Waters of Samsun Province

BÖCEKLERDE VÜCUDUN BÖLÜMLERİ

ANNELIDA. (Halkalı kurtlar) İÜ SÜFAK SUUM2038 SU OMURGASIZLARI DERSİ Prof. Dr. Bayram ÖZTÜRK

DENEY HAYVANLARI ANATOMİSİ

KABUKLU SU ÜRÜNLERİ ve ÜRETİM TEKNİĞİ. Prof. Dr. Hasan Hüseyin ATAR

YAMULA BARAJ GÖLÜ(KAYSERİ) NDE YAŞAYAN BAZI EKONOMİK BALIK TÜRLERİNDE PARAZİTOLOJİK İNCELEMELER *

CANLI ALEMLERİ HAYVANLAR ALEMİ

MONOGENETİK TREMATODLARIN METRİK ve MERİSTİK ÖZELLİKLERİ

FAMİLYA 7. SCOMBRİDAE USKUMRU BALIKLARI

Ahi Evran Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, Bağbaşı Yerleşkesi, 40100, Kırşehir Telefon : Mail

4. Haftada embriyo. Dışarıdan bakıldığında C harfi şeklindedir. Kalp bölgesi ventralde büyük bir şişkinlik gözlenir.

RESEARCH ARTICLE. Adana ili Seyhan baraj gölünde yetiştiriciliği ve avcılığı yapılan iç su balıklarındaki parazitlerin tespiti

Türkiye Faunası için Üç Yeni Oribatid Akar Türü (Acari, Oribatida)

Alt sınıf: Apterygota otakım 1. Diplura (Çift kuyruklular) otakım 2. Protura otakım 3. Collembola (Kuyrukla sıçrayanlar) otakım 4.

GÖYNÜK ÇAYI NDA (BİNGÖL) YAŞAYAN Capoeta umbla (Heckel,1843) NIN BAZI BÜYÜME ÖZELLİKLERİNİN ARAŞTIRILMASI

Yalıköy Deresi (Ordu) Balık Faunasının Tespiti Üzerine Bir Araştırma

Turkish Journal of Zoology. Research Article

GAİTADA PARAZİT ARAŞTIRMASI

Nergiz YALÇIN. DSİ Genel Müdürlüğü, İşletme ve Bakım Dairesi Başkanlığı Su Ürünleri Şube Müdürlüğü Yücetepe, ANKARA

KESİKKÖPRÜ BARAJ GÖLÜ (ANKARA) BALIKÇILIK SORUNLARI

Erbey, M., Bazı Dysmachus (Diptera: Asilidae) türlerinin spermateka yapıları.

Balık Türleri Sözlüğü

TURNASUYU DERESİ (ORDU) BALIK FAUNASININ BELİRLENMESİ

Journal of FisheriesSciences.com E-ISSN X

T"RK~YE B~L~MSEL YE TEKNOLOJ~K ARASTIRMA KURUMU

Barbus capito pectoralis (Heckel, 1843) in Büyüme Özellikleri ile Et Veriminin İncelenmesi

Kalbin Kendi Damarları ve Kan kaynakları; Koroner Damarlar

Öğr. Gör. Dr. İlker BÜYÜK, Botanik, 3. Hafta: Bitkisel Dokular KOLONİ VE DOKULAŞMA

SPOR BiYOMEKANiĞiNiN BiYOLOJiK TEMELLERi

Atatürk Baraj Gölü Bozova Bölgesi nde Avlanan Balıklar ve Verimlilikleri

Veteriner Fakültesi Su Orünleri, Balıkçılık ve Av Hayvanları Kürsüsü. Prof Dr. <Jhni ERENÇiN

ENTOMOLOJİ LABORATUARI

Türkiye Örümcek Faunası İçin Bazı Kribellet Kayıtlar (Araneae: Zoropsidae, Dictynidae, Titanoecidae)

Işıklı Gölü ndeki (Çivril-Denizli) Sazan Populasyonu (Cyprinus carpio L., 1758) nun Büyüme Özellikleri

Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi

8. Familya: Curculionidae. Sitophilus granarius (L.) (Buğday biti) Sitophilus oryzae (L.) (Pirinç biti)

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Uzmanı Olduğu Bilim Dalları: Tatlısu Algleri Taksonomisi ve Ekolojisi, Limnoloji, Hidrobotanik

MEMELİ HAYVANLARDA ZİGOTTAN SONRAKİ GELİŞMELER

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ

Su Piresi (Daphnia sp.) nin Bazı Biyoekolojik Özellikleri, ve Farklı Besin Ortamlarının Üreme Randımanı Üzerindeki Etkisi

Tödürge Gölü ndeki (Sivas) Alburnus chalcoides (Güldenstädt, 1772) in Populasyon Yapısı ve Büyüme Özellikleri

Transkript:

Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Afyon Kocatepe University Journal of Sciences AKÜ FEBİD 11 (2011) 021003 (35-42) AKU J. Sci. 11 (2011) 021003 (35-42) Squalius cephalus L. 1758 (Serban Baraj Gölü, Afyonkarahisar) daki Parazitlerin Anatomik ve Morfolojik Özellikleri Üzerine Bir Araştırma Melike AÇIKEL ve M. Oğuz ÖZTÜRK Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü, Afyonkarahisar. e-mail:oozturk@aku.edu.tr Geliş Tarihi: 13 Aralık 2011; Kabul Tarihi: 24 Ocak 2011 Anahtar kelimeler Argulus; Biacetabulum; Bothriocephalus; Caryophyllaeus; Dactylogyrus; Squalius. Özet Bu çalışmada, Şubat 2009 ile Ağustos 2010 tarihleri arasında Serban Baraj Gölü nden temin edilen 114 Squalius cephalus (L.) un parazit faunası üzerinde incelemeler yapılmıştır. Çalışma sonucunda, konak balıklarda beş farklı parazit türü tanımlanmıştır: Dactylogyrus vistulae, Caryophyllaeus brachycollis, Biacetabulum appendiculatum, Bothriocephalus acheilognathi, Argulus foliaceus. Her bir parazit türüne ait morfolojik ve anatomik özellikler detaylı olarak tanımlanmış ve şekillerle gösterilmiştir. An Investigation on Anatomic and Morphological Characteristic Structure of Parasites on Squalius cephalus L. 1758 from Lake Dam Serban, Afyonkarahisar Key words Argulus; Biacetabulum; Bothriocephalus; Caryophyllaeus; Dactylogyrus; Squalius. Abstract In this study, the presences of endohelminth parasite fauna on 114 Squalius cephalus (L.) from Serban Dam Lake, Turkey were investigated between February 2009 and August 2010. In the end of this study, five parasite species were identified. Gyrodactylus sp., Dactylogyrus vistulae, Caryophyllaeus brachycollis, Biacetabulum appendiculatum, Bothriocephalus acheilognathi. The anatomic and morphological characteristic structure of the each of the parasite species were described and shown in figures. Afyon Kocatepe Üniversitesi 1. Giriş Su ürünleri arasında ekonomik değeri olan balıklar, hayvansal besin kaynakları içinde yer alan temel besin öğelerinden biridir. Balık hastalıklarının, parazitlerinin ve tedavilerinin araştırılması, günümüzde gittikçe gelişen balıkçılık endüstrisi ve balık yetiştiriciliği için büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, balık hastalıkları içinde önemli bir yer tutan parazitler, özellikle kültür balıkçılığı gibi populasyonun yoğun olduğu yerlerde hastalıklara ve ekonomik kayıplara yol açabilmektedir. Ülkemizde, farklı habitatlarda yaşayan çeşitli balık türlerindeki parazit taksonların ekolojik özelliklerinin tanımlanmasına yönelik çalışmalar olduğu gibi (Topçu ve Taşçı 1993, Özer ve Erdem 1999, Kır vd. 2004, Kutlu ve Öztürk 2006, Öztürk ve Altunel 2006, Tekin-Özan vd. 2008) biyolojik zenginliğin ortaya çıkarılması açısından önemli olan taksonomik düzeyde araştırmalar da yapılmaktadır (Burgu vd. 1988, İnnal ve Keskin 2006, Karatoy ve Soylu 2006). Bu çalışmayla, Serban Baraj Gölü ndeki S. cephalus larda zoonoz etkeni olan parazit türlerine ait morfolojik-anatomik özelliklerin detaylı olarak tanımlanması hedeflenmiştir. Böylece, söz konusu parazit türlerin daha kolay tanınmalarının yanı sıra, daha sonra bu alanda yapılacak çalışmalarda karşılaşılacak güçlüklerin giderilmesine katkıda bulunacak kaynaklardan birisinin oluşturulması amaçlanmıştır.

2. Materyal ve yöntem Serban (Savran) Baraj Gölü, Afyonkarahisar ili Sinanpaşa ilçesi sınırları içerisinde olup, 38 38'43'' Kuzey Paraleli ile 30 22'37'' Doğu Meridyeni arasında yer almaktadır. Serban Çayı üzerine taşkın koruma ve sulama amaçlı olarak 1995 yılında kurulan Baraj Gölü, 30 m. yüksekliğinde toprak dolgu gövdeye sahiptir. Normal su kotu 1285 m, depolama hacmi 3.35 hm 3, aktif hacmi ise 3.14 hm 3 tür (Anonim 2004). Araştırma kapsamında, incelenen S. cephalus örnekleri, Şubat 2009 ile Ağustos 2010 tarihleri arasında Serban Baraj Gölü nün yaklaşık 1 ila 3 m derinliğinden fanyalı ağlarla yakalanmıştır. Balıkların parazitolojik yönden incelenmesi, parazit aranması ve preparasyonunda Pritchard ve Kruse (1982) dan, tür tanımlanmasında ise Bykhovskaya - Pavlovskaya ve ark. (1962) dan yararlanılmıştır. Kesit işlemi için B. acheilognathi örnekleri 1 cm lik küçük parçalara bölünerek parafin blok ortamında kızaklı mikrotom vasıtasıyla 6 μm kalınlığında enine kesitler alınmıştır. Bu aşamalardan geçirilerek hazırlanan materyalleri daimi preparat haline getirmek için, lam merkezine bir damla kapama ajanı (entellan) damlatılmış, daha sonra örtü lameli kapama ortamının bir köşesinden hava kabarcığı kalmamasına dikkat edilerek kapatılmıştır. Materyalin düz bir şekilde sabitleşmesi için lamel üzerine kıskaç vb. bir gereçle basınç uygulanmıştır. Preparat oda sıcaklığında 12-24 saat veya sıcaklığı 50 0 C aşmayan bir etüvde 1-2 saat bekletilerek kurutulmuştur. Kuruyan preparatın bir köşesine parazitin türü, stok numarası, diğer köşesine ise konak canlının yaşadığı lokalite, konak canlı türü, parazitin bulunduğu organ ve inceleme tarihi yazılmıştır. Fotoğraflar stereo mikroskop ve Olmympus BX50 ışık mikroskobu yardımıyla çekilmiştir. 3. Bulgular Bu çalışmada, Şubat 2009 ile Ağustos 2010 tarihleri arasında Serban Baraj Gölü nden temin edilen 114 Squalius cephalus (L., 1758) un parazit faunası üzerinde incelemeler yapılmıştır. Çalışma sonucunda, konak balıkta beş parazit türü tanımlanmıştır: Dactylogyrus vistulae, Caryophyllaeus brachycollis, Biacetabulum appendiculatum, Bothriocephalus acheilognathi, Argulus foliaceus. Her bir parazit türüne ait sistematik, morfolojik ve anatomik özellikler detaylı olarak tanımlanmış ve şekillerle gösterilmiştir. Şube: Platyhelminthes Sınıf: Monogenoidea Bykhovskii, 1937 Order: Dactylogyroidea Bychowsky, 1933 Family: Dactylogyridae Bychowsky, 1933 Genus: Dactylogyrus Diesing, 1850 Species: D. vistulae Prost, 1957 (Şekil 1-3) Bu türe ait bireylerin vücut uzunluğu 1783 1920 (1778) μm, ovaryum seviyesindeki genişliği ise 289 313 (308) μm olarak ölçülmüştür. Anteriör terminalde yer alan sefalik bezler ikili gruplar halinde kısa çıkıntılar şeklindedir. Subterminal konumlu olarak vücudun anteriör tarafında yer alan yutağın boyu 50-56 (54), eni ise, 52-55 (53) μm boyutundadır. Kısa bir uzantı şeklindeki ösafagus tan sonra, vücudun posteriör subterminaline birleşerek sona eren düz bağırsak çekumları bulunmaktadır. Kitinsi yapıdaki kopulatör organ 60-67 (65) μm uzunluğunda olup, kopulasyon tüpü ile destekleyici kısımdan meydana gelmiştir. Kopusyon tüpü destekleyici yapıdan daha kısa olup, düz bir şekilde başlangıç segmenti üzerine yay şeklinde kıvrılmıştır. Destekleyici kısım ise güçlü destek parçası şeklinde kopulasyon tüpünün distal ucuna doğru uzanmaktadır (Şekil 2). Vücudun median bölgesinde yer alan oval şekilli testisin boyu 90-108 (102) μm genişliği 65-73 (70) μm olarak belirlenmiştir. Ovaryum, 103 114 (108) x 63 86 (81) μm boyutlarında ve ovalimsi şekillidir. Vajinal tüpün kaide kısmı disk şeklinde genişlemiş olup, boyu 23-24 (24) μm, eni 3 μm dir. Oval şekilli, filamentsiz ve pediküllü yumurta 20 60 (55) x 7 9 (8) μm boyutlarındadır. Vücudun posteriör terminalinde yer alan tutkaç (haptor) ın boyu 62-73 (65) μm, eni ise 105-130 (112) μm dir. Tutkacın kenar kısmında 14 adet yan kanca ile orta kısmında 2 adet median kanca yer almaktadır. Median kancaların proksimal tarafında AKÜ FEBİD 11 (2011) 021003 36

bir çift gelişmiş kanca kökü vardır. Kancanın total kanca boyu 53-54 (53) μm, gövde boyu 24-25 (25) μm, uç kısmı 10-11 (10) μm, dorsal kök uzantısı 10-11 (11) μm, ventral kök uzantısı 34-35 (34) μm dir. Median kancalar arasına konumlanan bağlayıcı çubuk 4-5 (4) genişliğinde, 23-24 (23) μm boyundadır. Yan kancalardan 7. çift oldukça iri olup gövde boyu 40-42 (41) μm dir. Şekil ve boyca birbirlerine eşit olan diğer kanca çiftlerinin uzunluğu 23-24 (24) μm uzunluğa sahiptir (Şekil 3). Şekil 3. D. vistulae de median ve yan kancalar Şekil 1. D. vistulae de genel görünüm (orijinal) Şekil 2. D. vistulae de genital organlar (orijinal) Sınıf: Cestoda Order: Caryophyllaeidea Leuckart, 1878 Family: Caryophyllaeidae Leuckart, 1878 Genus: Caryophyllaeus Mueller, 1787 Species: Caryophyllaeus brachycollis Janiszewska, 1951 (Şeikl 4-6) Eşeysel olgunluktaki bireylerin boyları 18-25 (23) mm enleri ise 1,2-1,8 (1,6) mm dir (Şekil 4). Anteriör terminalde yeralan skoleks lateral alanlardan genişlemiş koniğimsi şekildedir. Skoleksi dar bir boyun izlemektedir (Şekil 5). Testisler, sirrus kesesinin anteriöründen skoleksin başlangıç seviyesinde kadar olan alanda median hat boyunca yer almaktadır. Vücudun posteriöründe yer alan defferent kanalı birçok kıvrım yaptıktan sonra cirrus kesesine açılmaktadır. Cirrus kesesi 730-1280 (1205) x 610-760 (625) μm çaplarında olup, ovaryumun anteriöründe median alanda yer almaktadır. Sirrus açıklığı ovaryumun anteriör seviyesinden dışarı açılmaktadır. Anteriör tarafı posteriör kısmından daha uzun olacak şekilde transversal bir köprü ile birbirine bağlanan iki loptan meydana gelen ovaryum, vücudun posteriör subterminalinde yer almaktadır (Şekil 6). Kısa fakat enli yapıda olan uterus, ovaryumun arkasında birkaç kıvrım yaptıktan sonra anteriöre doğru yönelerek sirrus kesesinin anteriorüne kadar uzanmaktadır. Resaptakulum seminis, ovaryumun anteriöründe vücudun orta median hattı üzerinde yer almaktadır. Vitellojen bezleri ovaryumun anteriöründen AKÜ FEBİD 11 (2011) 021003 37

uterus seviyesine kadar vücudun her iki yanında geniş folikülar yapılar halinde testislerin etrafını çevrelemektedir. Ayrıca vücudun posteriör uç bölgesinde küçük bir salkım demeti halinde de bulunmaktadır. Yumurtalar elipsoit şekilli, ince çeperli, operküllü yapıda olup, uzunluğu 81-90 (84), genişliği 42-43 (42) μm dir. Şekil 4. C. brachycollis de genel görünüm (orijinal) Genus: Biacetabulum Hunter, 1927 Species: B. appendiculatum Szidat, 1937 (Şekil 7) Oldukça küçük sestodalardır. Olgun bireylerin boyları 1,9-2,8 (2,3) mm enleri ise 800-986 (768) mm dir (Şekil 7). Anteriör terminalde hafifçe genişleyerek sonlanan ve gövdenin devamı gibi uzanan skoleksin dorsal ve ventral yüzeyinde bir çift bothrium yer almaktadır. Vitellüs bezleri ovaryum bölgesinde vücudun lateral alanlarına yayılmıştır. Postovaryum konumlu vitellüs folikülleri mevcuttur. Testisler, lateral vitellüs sıraları arasında median alanda yer almaktadır. Vesikula seminalis vardır. Ovaryum H şekillidir. Uterus lopları sirrus kesesinin ön tarafında uzak mesafelere kadar uzanmıştır. Vitellojen bezleri ve testisler, anteriör tarafta genişlemiş baş bölgesinin arka kısmına yakın seviyeye kadar uzanmaktadır. Vitellus folikülleri küçük, transversal yönde uzamıştır. Testisler lateral alandaki vitellüs sıraları arasında vücudun merkezi kısmında birkaç sıra halindedir. Ovaryum halter şeklindedir. Uterus kısa ve geniş lopludur. Yumurta 53-58 (55) μm x 29-33 (32) μm çapındadır. Şekil 5. C. brachycollis de skoleks yapısı Şekil 7. B. appendiculatum da genel görünüm (orijinal) Şekil 6. C. brachycollis de genital yapılar Family: Caryophyllaeidae Leuckart, 1878 Order: Pseudophyllidea Carus, 1863 Family: Bothriocephalidae Blanchard, 1849 Genus: Bothriocephalus Rudolphi, 1808 Species: Bothriocephalus acheilognathi Yamaguti, AKÜ FEBİD 11 (2011) 021003 38

1934 (Şekil 8-9) Segmentli strobilaya sahip bir sestod tur. Anteriör teminalde yar alan skoleks konik şekillidir (Şekil 10). Skoleksin boyu 1014-1123 (1071) μm, genişliği ise 414-641 (553) μm dir. Skoleksin anteriör ucunda konak canlıya tutunmada rol oynayan terminal (Şekil 10) ile lateral konumlu bothriumlar uzunlamasına oval şekillidir (Şekil 11). Bothriumların transversal kesitleri, distal kısımları içe kıvrılmış bir kurdelayı andırmaktadır (Şekil 12). Bu türe ait bireylerde boyun yoktur. Segmentasyon skoleksin hemen arkasından başlamaktadır. Strobiladaki halkalar genellikle ikincil proglotidlere ayrılmış olmasından dolayı her bir proglotid bir çift genital komplekse sahiptir. Her bir segmentte 55-73 adet olarak sayılan testisler, medullanın lateralinde yer almaktadır (Şekil 13-14). merkezinde çapraz şekilde uzanmıştır. Tüpsü yapıdaki uterus genital porun anteriör kısmında Şekil 10. B. acheilognathi de terminal disk (orijinal) Şekil 11. B. acheilognathi skoleksinde bothriumlar Şekil 8. Bağırsak mukozasına tutunmuş B. acheilognathi bireyleri (orijinal) Şekil 12. B. acheilognathi de skoleksin transversal kesiti bothriumların konumu (orijinal) Şekil 9. Fizyolojik su ortamında bir B. acheilognathi Vitellüs folikülleri parankima korteksinde strobilanın tamamına dağılmıştır. Ovaryum, proglotisin arka kenarında medullar parankimanın uterus kesesi şeklinde genişlemiştir. Uterus delikleri medio-ventral tarafta tokostom adı verilen açıklık ile dışarıya açılmaktadır (Şekil 14). Operküllü ve oval şekilli yumurtaların 51-55 (53) μm genişliği 35-36 (35) μm dir. AKÜ FEBİD 11 (2011) 021003 39

Şekil 13. B. acheilognathi de ventral görünümlü strobilada genital yapılar (orijinal) şeklini almıştır. II. anten çatallı bir yapı göstermektedir. Mandibüller kısa hortumsu yapıdadırlar. Maksillalar ise vücudun ventralinde yer alan 50-52 (50) μm x 45-48 (46) μm çaplarındaki güçlü tutunma vantuzlarına dönüşmüşlerdir. Sefalotoraksın posteriör ventralinde her biri 2 çatallı ve uzun setalarla kaplı olan 4 çift yüzme bacağı bulunmaktadır (Şekil 16). Urosomun posteriör ucu derin bir yarık ile ikiye ayrılarak küçük bir çift kuyruğu meydana getirmiştir. Yuvarlak loplu urosomun üzeri karakteristik tür özelliği olan kitinsi dikenlerle kaplıdır (Şekil 17). Şekil 15. Argulus foliaceus bireyleri (orijinal) Şekil 14. B. acheilognathi de strobila enine kesit Phylum: Arthropoda Classis: Crustacea Lamarck 1801 Order:Branchiura Thorell, 1864 Family: Argulidae Müller, 1785 Genus: Argulus Müller 1785 Species: A. foliaceus (Linne, 1758) (Şekil 15-17) Oval yapılı vücut, sefhalotoraks ve abdomen olmak üzere iki kısımdan meydana gelmiştir. Sefalotoraks dorsalde konveks, ventralde konkav şekilli olup, üzeri kitin karakterli kutikula ile örtülü bir karapaksla kaplıdır. Baş toraksın I. segmentiyle kaynaşmıştır. V. ve VI. segmentler ise abdomen ile kaynaşarak kaudal yüzgeç (urosom) şeklinde özelleşmiştir. Sefalotoraksın anteriör subterminalinde ve dorsalde 2 çift bileşik göz yer almaktadır. Ventralde ise, I. ve II. anten, mandibul ve maksil yapıları bulunmaktadır. Bunlardan I. anten tutunma organ şeklinde özelleşmiş ve içe doğru bükük kanca Şekil 16. A. foliaceus da genel görünüm (orijinal) AKÜ FEBİD 11 (2011) 021003 40

Şekil 17. A. foliaceus da dikenli kuyruk (orijinal) 4. Tartışma Yapılan çalışma sonucunda, Serban Baraj Gölü nde yaşayan Squalius cephalus larda 5 parazit türü belirlenmiştir. Bunlardan Dactylogyrus vistulae Prost, 1957; Caryophyllaeus brachycollis Janiszewska, 1951; Biacetabulum appendiculatum Szidat, 1937; ve Bothriocephalus acheilognathi Yamaguti, 1934 vücutlarının dorso-ventral yönde yassılaşmış ve bilateral simetrili olmalarıyla Platyhelminthes e; Argulus foliaceus (Linne, 1758) ise, segmentli vücut yapısına sahip olmasıyla Arthropoda ya dahil olmaktadır (Bykhovskaya- Pavlovskaya 1962). Platyhelminthes in monogenoidea sınıfına ait taksonlardan Dactylogyrus vistulae, 2 çift göz pigmentine sahip olması, bağırsağın düz iki kola ayrılması ve ovipar özelliği nedeniyle Dactylogyroidae familyası altında yer almaktadır. Familya içindeki diğer türlerden, vajinal tüpünün raket şeklinde olması, kopülatör organdaki destek tüpün uç kısmının çatalsı olmasıyla ayrılmaktadır (Bykhovskaya-Pavlovskaya ve ark., 1962). Endoparazit özellikteki türlerden Caryophyllaeus brachycollis ve Biacetabulum appendiculatum segmentsiz yapılı vücuda sahip olmaları ve ovaryumun tek olmasıyla Cestoidea sınıfının Caryophyllidae familyasında yer almaktadırlar. Bu türlerden Caryophyllaeus brachycollis, skoleks kenarlarının düz ve lateral alanlardan genişleyerek konik şekil alması, testis ile vitellojen bezlerin sefalik genişlemenin arka bölgesine kadar yayılması ve uzun bir sirrus organına sahip olmasıyla diğer türlerden farklılık göstermektedir (Bykhovskaya- Pavlovskaya ve ark., 1962). Aynı familyaya ait diğer tür olan Biacetabulum appendiculatum da oval şekilli skoleksin dorsal ve ventral yüzeyinde iki adet bothrium yer almaktadır. Testisler, lateral alandaki vitellüs bezlerinin arasında, median bölgede birkaç sıra halinde yer almakta ve anteriörde subterminal alana kadar yayılmaktadır. Ayrıca geniş yapılı uterusun sirrus kesesinin ön tarafına kadar uzanmasıyla da diğer türlerden ayrılmaktadır. Eucestodaya ait bir takson olan B. acheilognathi, segmentli vücudunun şerit halinde uzaması, skoleksin anteriör terminalinde apikal organ ile lateral kısımlarında iki adet bothrium taşıması, gövde halkalarının her birinde bir veya iki çift ovaryum bulunması ve uterusun ventralden dışarı açılmasıyla Bothriocephalidae familyasına katılmaktadır. Bu tür, skoleksteki bothriumların apikal disk e kadar ulaşması, sirrus kesesinin median konumlu olup, kanca, diken vb. donanımlardan yoksun olmasıyla da diğer türlerden ayrılarak Bothriocephalus acheilognathi Yamaguti, 1934 taksonunu meydana getirmektedir (Bykhovskaya-Pavlovskaya ve ark., 1962). Bir diğer tür olan Argulus foliaceus; vucudun baş, toraks ve abdomenden meydana gelmesi, kitin yapılı kütikülden meydana gelen eksternal iskeletle kaplı olmasıyla Arthropoda şubesinin Crustacea sınıfına dahil olmaktadır. Dorsalden konveks, venralden konkav şekilli vücudun dorso-ventral yönden basık olması, iki çift göz beneğinin bulunması ve sefalotoraksın karapaks ile kaplı olmasıyla Branchiura takımındaki Argulidae familyasına; urosom denilen kuyruğun yuvarlak loplu olup, kenarlarının dikenlerle kaplı olmasıyla da Argulus foliaceus Linnaeus, 1758 taksonuna dahil olmaktadır (Bykhovskaya-Pavlovskaya ve ark., 1962). Sonuç olarak, Serban Baraj Gölü ndeki S.cephalus ta yaşayan beş parazit türünün morfolojik ve anatomik özellikleri şekiller desteğiyle detaylı olarak tanımlanmıştır. Böylece söz konusu parazit türlerinin daha kolay tanınmalarını sağlayacak bir veri tabanı oluşturulmuştur. AKÜ FEBİD 11 (2011) 021003 41

Kaynaklar Anonim. Serban Barajı ve Sulaması Tanıtma Föyü. DSİ 183 Şube Müd. 2004. Burgu, A., Oğuz, T., Körting, W. ve Güralp, N. 1988. İç Anadolu nun bazı yörelerinde tatlı su balıklarının parazitleri. Etlik Vet. Mikrob. Dergisi, 3 (6): 143-146. Bykhovskaya-Pavlovskaya, I.E. 1962. Key to the parasites of the freshwater fishes of the U.S.S.R. Translated Birroh A. and Cole Z.S. 1964 Israel Program for Scientific Translations, Jerusalem. İnnal, D., Keskin, N. 2006. The infection of european chub (Leuciscus cephalus L. 1758) with Ligula intestinalis plerocercoids in Çamkoru Lake (Turkey). Journal of Animal and Veterinary Advances, 5, (2): 108-110. Karatoy, E., Soylu, E. 2006. Durusu (Terkos) Gölü çapak balıkları (Abramis brama Linnaeus, 1758) nın metazoan parazitleri. Türkiye Parazitoloji Dergisi, 30 (3): 233-238. Kır, İ., Ayvaz, Y., Barlas, M., Tekin Özan, S. 2004. Karacaören I Baraj Gölü nde yaşayan sazan (Cyprinus carpio L., 1758) lardaki parazitlerin mevsimsel dağılımları ve etkileri. Türkiye Parazitoloji Dergisi, 28 (1): 45-49. Kutlu, H.L., Öztürk, M.O. 2006. Karamık Gölü (Afyonkarahisar) deki C. carpio Linnaeus, 1758 (Sazan) nun metazoon parazitleri üzerinde anatomik, morfolojik ve ekolojik bir araştırma. E. Ü. Su Ürünleri Dergisi, 23 (3-4): 389-393. Özer, A., Erdem, O. 1999. The relationship between occurrence of ectoparasites, temperature and culture conditions: a comparison of farmed and wild common carp (Cyprinus carpio L., 1758) in the Sinop region of northern Turkey. Journal Natural History, 33, 483-491. Öztürk, M. O., Altunel, F. N. 2006. Occurrence of Dactylogyrus infection linked to seasonal changes and host fish size on four cyprinid fishes in Lake Manyas, Turkey. Acta Zoologica Academiae Scientiarum Hungaricae 52 (4): 407 415. Pritchard M. H., Kruse G. O. W. 1982. The collection and preservation of animal parasites. Univercity Nebraska Press, Lincoln, U.S.A. Tekin-Özan, S., Kir, İ., Barlas, M. 2008. Helminth parasites of common carp (C.carpio L., 1758) in Beyşehir Lake and population dynamics related to month and host size. Turkish Journal of Fisheries and Aquatic Sciences 8, 201-205. Topçu, A., Taşçı, S. 1993. Van yöresinde bulunan sazanların (Cyprinus Carpio L 1758) sindirim kanalı helmintlerinin mevsimsel aktivitesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Veteriner Fakültesi Derg, 4, 1-2, 153-169. AKÜ FEBİD 11 (2011) 021003 42