TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJESİ KESİN RAPORU Magnesia Kazılarındaki Yapıların Belgelenmesi, Tüm Çizimlerin Sanal Ortama Aktarılması ve Görselleştirilmesi Proje Yürütücüsü Prof.Dr. Orhan Bingöl Proje Numarası 20060901026 Başlama Tarihi 12/06/2006 Bitiş Tarihi 12/06/2007 Rapor Tarihi 12.06.2009 Ankara Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Ankara - " 2009 "

Projenin Adı: Magnesia Kazılarındaki Yapıların Belgelenmesi, Tüm Çizimlerin Sanal Ortama Aktarılması ve Görselleştirilmesi The documentation of the structures in the excavations of Magnesia, the transferring of the all drawings into virtual environment and the visualization of them Özet: Magnesia Kazılarındaki Yapıların Belgelenmesi, Tüm Çizimlerin Sanal Ortama Aktarılması ve Görselleştirilmesi adlı projenin ilk aşaması olarak Menderes Magnesiası antik kentinde 1984-2008 yılları arasında konveksiyonel metotlarla yapılmış olan yaklaşık 80 pafta (topografik planlar, buluntu durumu, kesit, rekonstrüksiyon vb.) mimari çizimin bugün için geçerli bir format olarak kabul gören *.dwg formatında (Autocad programında) sayısallaştırılmaları tamamlanmıştır. Gerçekleştirilen bu çalışma sayesinde hem bilgisayar teknolojisi kullanılarak sayısallaştırmaları yapılan çizimler üzerinden kentin mimarisine ilişkin daha sağlıklı arkeolojik sonuçlara ulaşılması, hem de geleceğe yönelik olarak bu çizimlerin daha sağlıklı koşullarda ve daha korunaklı bir ortamda saklanması sağlanmıştır. Bu çalışmanın ardından, kazı çalışmaları geçmiş yıllarda tamamlanmış olmasına rağmen çizim eksiklikleri ve hataları bulunan bazı yapı bölümlerindeki çizimler bilgisayar ortamında, yine *.dwg formatında, tamamlanarak yapılarla ilgili çizimlerdeki eksiklikler giderilmiştir. 2

2008 yılına kadar kazı çalışmalarını tamamladığımız ve üzerinde detaylı bilgi sahibi olduğumuz yapılar ile 1985 yılından bu yana hiç kazısı yapılmayan ancak hakkındaki mimari bilgiyi 1890-1893 yıllarında yapılan kazı çalışmalarının anlatıldığı 1904 yılında yayınlanmış monografiden aldığımız bazı yapıların 3 boyutlu rekonstrüksiyon çizimleri, yine *.dwg formatında tamamlanmıştır. Bu çalışmalara paralel olarak yine bilgisayar ortamında hazırlanan, kentin 3 boyutlu topografik durumunu gösterir model ile birlikte projenin alt yapı çalışmaları sonuçlandırılmıştır. Projemizin üçüncü ve son aşamasında ise yapıların üretilmiş 3 boyutlu modelleri ile bu çalışmalara paralel olarak yürüttüğümüz, kentin 3 boyutlu topografik durumunu gösterir modelinin, bilgisayar ortamında bir araya getirilmesi sonucu yaklaşık 1,5 km çapında olan antik kentin 3 boyutlu modelinin önemli bir aşaması tamamlanmıştır. Yapılan bu çalışmalar ile birlikte, kentteki yapıların tüm kent dokusu içerisinde ve tüm detayları ile birlikte gelecekte değerlendirilebilmesi sağlanmış, hem de bundan sonra Magnesia da aynı metotlarla devam edilecek arkeolojik mimari çalışmalar için önemli ön çalışma tamamlanmıştır. Summary: In the scope of our project, the all architectural drawings were made by the conventional methods between 1984 and 2008 about the ancient city, Magnesia are transferring to the computer. With this process it is aimed both to obtain the more exact archaeological results about the architecture of the ancient city and to protect the all drawing to the future in the digital environment. By this aim, approximately 80 pieces of drawing like the topographic plans, the plans of the finding position of the architectural ruins, sections and reconstructed drawings etc, each of their dimension is 100 x 70 cm, have been made since 1984 are converted to *.dwg format by using the 3

architectural PC program, AutoCAD which is usually used for the architectural drawing in the computer for today. Some drawings of the some structures and the part of the structures which is uncompleted in previous sessions or completed wrongly are finished in the *.dwg format. In parallel with these workings, both the structures and part of the structures have been discovered after new the archaeological excavations during the time of the project and the some structures and part of the structures which we have lack of measurements are also measured. As the second phase of our project, the 3D models of the structures on which the archaeological excavations are finished and the topography of the ancient city are made in the AutoCAD program by the data which are obtained from the works in the scope of the project mentioned above. Furthermore the 3D models of the structures on which the excavations are not finished or not begin since 1985 are made by the drawings and data in the monograph of Magnesia, published after the excavations of C. Humann between 1890 and 1893. At the third and last phase of our project, the 3D models of the city, 1,5 km in diameter approximately are finished by the combining of the 3D models of the structures and 3D topographic models of city in virtual reality. In the result of these works it is enabled that the structures with their all details can be examined in the city survey and the enabling which is necessary for the same architectural works in the future is supplied. 4

Amaç: Kentin keşfinden günümüze kadar geçen yaklaşık 300 yıllık süre içerisinde, Magnesia ad Maendrum antik kentinde yapılmış olan arkeolojik mimari belgelemeler; farklı dönemlerde, farklı uzmanlar tarafından, farklı amaçlar için farklı ölçeklerde veya ölçeksiz olarak, kendi dönemlerinin teknolojisine uygun konveksiyonel yöntemlerle, farklı araç ve gereçlerin kullanıldığı teknikler kullanılarak üretilmişlerdir. Bu mimari belgeler yapıldıkları dönemlere bağlı olarak üç ana grup altında toplanabilir. 1. Grup: 18.yy. ortasından, 1890-1893 yılları arasında gerçekleştirilmiş ilk uzun soluklu arkeolojik kazı çalışmalarına kadar geçen süre içerisinde yapılmış olan mimari çizimler. 1830 Huyot: Antik Kentin merkezinde yer alan kalıntıların kentin güneybatısında yer alan tepelerden görünümüne ilişkin panaromik çizim. 2. Grup: 1890-1893 yılları arasında Berlin Arkeoloji Müzesi adına C.Humann başkanlığında yürütülen ilk kapsamlı arkeolojik kazı çalışmaları sonucu üretilmiş ve 1904 yılında Magnesia monografisinde yayınlanmış olan mimari çizimler. 5

1890-1893 Kohte: Kentin önemli yapılarından biri olan Artemis Kutsal Alanı ndaki anıtsal sunağın plan çizimi. 3. Grup: Prof. Dr. Orhan Bingöl başkanlığında, 1985-2008 yılları arasında yürütülen kazı çalışmalarına bağlı olarak yapılmış mimari belgeleme çalışmaları. 1999 Özgönül: Artemis Kutal Alanı yönünden Agora ya girişi sağlayan Propylon un batı sırası alt yapısına ilişkin plan çizim. 6

Uzun bir zaman dilimi içerisinde oluşturulan bu mimari çizimlerin tamamı, kendi dönemlerinin el verdiği teknolojiye uygun tekniklerde, yani yapıldıkları dönemi yansıtan konveksiyonel metotlarla yapılmış belgelerdir. Antik dönemin tasarım anlayışını değerlendirebilmek, Magnesia antik kentini oluşturan yapıların mimarisini bilimsel olarak çözümleyebilmek, kent planlamacılığı hakkında daha sağlıklı sonuçlara ulaşabilmek ve böylece Anadolu nun antik dönem mimarisinin önemli bir halkasına ilişkin, bilim dünyasına daha kesin sonuçlar aktarabilmek için değişik ortamlarda ve içerikte üretilen, bu nedenle de birlikte kullanılmaları mümkün olmayan bu mimari belgelerin birbirleriyle bütünleştirilmeleri gerekliliği ortaya çıkmıştır. Hızla gelişen ve de değişen bilgi üretim teknolojisinin 21. yüzyılda daha da hızlanması, bu belgelerin bütünleştirilerek birlikte değerlendirilmelerine yönelik yeni tekniklerin ortaya çıkmasına olanak sağlamıştır. Bilimsel çalışmaların devamlılığını sağlayabilmek için ortaya çıkan bu gereklik ve bu gerekliliğe günümüz teknolojisinin sağladığı olanaklar, Ankara Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri kapsamında Magnesia antik kenti ile ilgili üretilmiş mimari belgelerin bilgisayar ortamında bütünleştirilmesine ve bu belgelerin 3 boyutlu ortamda kullanılmasına olanak sağlayacak bir projenin hazırlanmasını gündeme getirmiştir. 7

Önem: Magnesia kenti ve yakın çevresi kurulduğundan itibaren günümüze kadar değişik dönemlerde, farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Başlangıcı İ.Ö. 4.yy a tarihlenen yerleşim, Roma döneminde gelişerek değişmiş, Bizans döneminde küçülmüştür. Kent ve yakın çevresi, Beylikler Dönemi, Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemlerinde de önemli bir yerleşim alanı olma özelliğini devam ettirmiştir. Bazen gelişmiş, bazen küçülmüş olan, ancak sürekli iskân alanı olarak kullanımı devam eden kentte, değişik dönem yapılarını bir arada görmek olasıdır (Hellenistik ve Roma dönemi mimarisi, Bizans dönemi surları ve yapı kalıntıları, Beylik dönemine ait cami ve 18. yy Çerkez mezarlığı vb). Kültürel katmanların ve bu katmanlara bağlı olarak da değişik mimari anlatımların yoğun olduğu kentte, her dönemin mimari verilerinin ayrı ayrı belgelenmesi, yorumlanması, değerlendirilmesi ve gelecek nesillere bu belge ve bilgilerin aktarılması önem kazanmaktadır. Aynı şekilde, bugüne kadar üretilmiş olan mimari belgelerin, herkes tarafından kullanılabilecek nitelik ve formatta olması, bilginin değerlendirilmesi açısından, bugün olduğu gibi, gelecekte de önemli olacaktır. Arkeolojik, coğrafi ve mimari bilgilerin bir arada kullanılması ve, bu bilgilerin kendi disiplinleri içerisinde değerlendirilmesi ve, her geçen gün gelişerek devam edecek olan dokümantasyona yönelik bilimsel gerekliliğin bir aşaması olarak gerçekleştirilen bu proje, mimari belge ve bilgilerin dijital ortamda değerlendirilmesi ve veri tabanı oluşturma yöntem ve tekniği ile antik kentte bundan sonra da yapılacak belgeleme, yorumlama ve değerlendirme çalışmalarına alt yapı oluşturacaktır. Sonuç olarak proje, Magnesia ören yerinde bugüne değin kadar üretilmiş harita, çizim vb. belge ve bilgileri sanal ortamda bütünleştiren, bilginin değişik amaçlarla kullanılmasına olanak tanıyan, belgelerin ve bilgilerin korunmasını sağlayacak sistemlerin oluşturulması açısından önemli bir boşluğu doldurmaktadır. 8

Kapsam, Materyal ve Yöntem: Proje kapsamında gerçekleştirilen çalışmalar, bu çalışmalarda kullanılan materyal ve yöntemler 5 ana başlık altında toplanabilir. Bunlar: 1. Geçmiş yıllarda üretilmiş harita, çizim, plan vb. mimari belgelemelerin bilgisayar ortamına aktarılması ve sayısallaştırılması: A: Topografik Haritalar: Kentin 3 boyutlu modelinin yapılabilmesi adına projenin alt yapısını oluşturacak ilk çalışma, antik kentin yerleşim alanının fiziksel yapısını, topografyasını, eş yükselti eğrilerini gösteren ve 1990 lı yılların başında teodolit yardımıyla alınan ölçümler sayesinde, konveksiyonel yöntemlerle 1/1000 ölçekli hali hazır paftalar üzerine işlenen topografik harita üzerinde yapılmıştır. Bu harita, yapıldığı dönemdeki amaçlara yönelik olarak kent suru dâhil, kentin tüm yapılarını içine alan ve 1. Derece sit alanı olarak ilan edilmiş yaklaşık 1,5 km çapındaki bir alanı kapsamaktadır. İlk olarak, bu haritayı meydana getiren paftalar tek tek, büyük boy tarayıcılar (scanner) yardımıyla bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Her bir paftası 70x100 cm boyutlarında olan ve 11 adet paftadan oluşan bu harita, bilgisayar ortamına *.tiff formatında aktarıldıktan sonra, paftalar bilgisayar ortamında bir araya getirilerek birleştirilmiş, daha sonra da tüm alanın 3D çiziminin oluşturulabilmesi amacıyla, bugün için kabul gören ve *. tiff vb. formatlardaki imajlar üzerinden çizimleri vektörel hale (sayısallaştırma) dönüştürmeye olanak tanıyan AutoCAD programı kullanılarak *.dwg uzantılı çizimlere dönüştürülmüştür. 9

1/1000 ölçeğindeki topografik haritalardan sadece 1 paftanın (100x70) büyük boy tarayıcı yardımıyla bilgisayar ortamına aktarıldıktan sonra, *.tiff formatında, imaj halinde, olan görünümü. Kentin topografik haritasını meydana getiren 11 paftanın, AutoCAD programı üzerinde yapılan çalışma sonucunda, birleştirilmiş ve *dwg formatına dönüştürülmüş görünümleri. 10

B: Yapılara İlişkin Mimari Çizimler: 1985 yılından bu yana, 100x70 cm boyutlarındaki aydınger paftalar üzerine, 1/20, 1/50, 1/10 ölçeğinde üretilmiş, kentin yapı ve yapı kalıntılarına ilişkin mimari çizimler (planlar, kesitler, rekonstrüksiyonlar, mimari elemanlar) bilgisayar ortamına *.tiff formatında aktarıldıktan sonra, birbirleriyle ilişkili olanlar, yine bilgisayar ortamında birleştirilmiş ve AutoCAD programı kullanılarak *. dwg uzantılı çizimlere dönüştürülmüştür. Bu çalışma sırasında, AutoCAD programında *.dwg formatı haline dönüştürülmüş çizimler üzerinde yer alan farklı yapılara ait duvarlar, buluntular vb. kısımlar yine AutoCAD programı ortamında gelecek yıllarda üzerinde düzeltme, ek yapabilmek amacıyla ve çizimlerin farklı şekillerde kullanılmasına ve geliştirilmesine olanak sağlayacak şekilde, farklı renklerde bir layer sistemi altıda düzenlenmiştir. Proje kapsamında tamamlanan bu sayısallaştırma işlemleri, sadece kentin 3D modellemesine yönelik çalışmalar sırasında kullanılacak çizimlerde değil, projemizin amacına da uygun olarak, 1985-2008 yıllarında üretilmiş olan tüm plan, kesit vb. çizimlerde uygulanmıştır. Bu sayede, konveksiyonel olarak üretilmiş tüm çizimlerin gelecekte bilimsel değerlendirmelerinin daha sağlıklı yapılabilmesi ve bu çizimlerin daha sağlıklı şekilde gelecek nesillere aktarılması sağlanmıştır. 11

1/20 ölçeğinde ve 100x70 cm. boyutlarında olan Artemis Kutsal Alanı paftalarından bir tanesinin bilgisayar ortamına aktarıldıktan sonra, *tiff formatındaki imaj görünümü. Aynı Tören Alanı paftasının AutoCAD programında *.dwg formatına dönüştürülmüş görünümü. 1/20 ölçeğinde ve 100x70 cm boyutlarındaki paftalar üzerine çizilmiş olan Artemis Kutsal Alanı, Agora, Bazilika yapılarının buluntu durumlarını yansıtır(toplam 24 pafta) planların, *. dwg formatında elde edilen birleştirilmiş görünümleri. 12

1/20 ölçeğinde olan 100x70 cm. boyutlarında yapılmış Agora paftalarından bir tanesinin *. dwg formatına dönüştürülmüş görünümü ve çizim üzerindeki arkeolojik malzemenin ve farklı katmanların ayrışmasına olanak tanıyan farklı renklerde düzenlenmiş layer sistemi. Kazı çalışmaları sonucu ortaya çıkartılmış bir yapı içerisindeki hypokaust (ısıtma) sitemini gösterir 1/20 ölçeğinde ve 100x70 cm. boyutlarında yapılmış axonemetrik çizimin, *tiff formatındaki image görünümü (sol). Aynı çizimini AutoCAD programında farklı renklerde oluşturulmuş layer sistemi ile birlikte *.dwg formatına dönüştürülmüş hali (sağ). 13

2. Yapılan ölçüm çalışmaları ve bu ölçümler yardımıyla üretilen çizimler A. Proje süresi boyunca, Total Station-Nivo vb. ölçüm cihazları ile yapılan ölçüm çalışmaları ve bunlardan üretilen 2 boyutlu çizimler: Geçmiş yıllarda kazı çalışmaları tamamlanmış, ancak yapıların birbirleriyle olan mimari ilişkileri noktasında eksik olan kot ve mesafe ölçümleri ile çizim çalışmalarında eksiklikler bulunan yapıların bazılarında, proje süresi boyunca ölçüm çalışmaları yapılmıştır. Daha sonra bu ölçümlerden yola çıkarak AutoCAD programında *.dwg formatında 2 boyutlu çizimler üretilmiştir. Kentin merkezinde yer alan Bazilika, Agora, Propylon ve Kutsal Alan Stoalarına ilişkin ölçüm çalışmalarından elde edilen veriler ile geçmiş yıllarda üretilmiş çizimlerin bütünleştirilerek kentin yapılarının 3D rekonstrüksiyonlarının hazırlanmasında kullanılacak *dwg formatında, AutoCAD programında üretilmiş 2 boyutlu çizimlerin görünümü. 14

Bu çalışmalara paralel olarak, kentteki yapıların bilgisayar ortamında görselleştirilmesine yönelik üç boyutlu çizimlerin yapılabilmesi için gerekli olan mimari elemanların, uygun görülenleri üzerinde ölçüm çalışmaları ve AutoCAD programında 2 boyutlu çizim çalışmaları tamamlanmıştır. Mimari elemanların AutoCAD programında yapılan çizimlerinden örnek. Magnesia antik kentindeki kazı çalışmalarının sürekli olması nedeniyle, başlangıçta proje kapsamına dahil edilmeyen, proje süresi içerisinde ortaya çıkartılan yeni yapı ve yapı kalıntılarının da ölçüm ve çizim çalışmalarının tamamlanarak, kentin 3D boyutlu rekonstrüksiyon çiziminde kullanılmak üzere proje kapsamına dahil edilmesine karar verilmiştir. Bu bağlamda, bu yapı ve yapı kalıntıları üzerinde total station, nivo vb. cihazlar kullanılarak ölçüm çalışmaları yapılmış ve buradan elde edilen veriler daha sonra yine AutoCAD programında, 2 boyutlu *.dwg formatındaki çizimlere dönüştürülmüştür. 15

Kazı çalışmaları sonucunda ortaya çıkartılan ve proje kapsamına dâhil edilerek ölçüm çalışmaları ve 2 boyutlu çizim çalışmaları AutoCAD programında *dwg formatında tamamlanan Kutsal Alanın kuzey stoalarının arkasında muhtemelen kütüphane olduğu düşünülen yapının görünümleri ve plan çizimi. Yapının, plan çiziminden yola çıkılarak AutoCAD programında, *.dwg formatında hazırlanmış 16 3 boyutlu rekonstrüksiyon çizimi.

B. Proje süresi boyunca, Bizans Suru ve Thetrondaki kalıntıların, 3D Scanner yardımıyla taranması sonucu yapılan ölçüm çalışmaları ve bu verilerin bilgisayar ortamına aktarılması Proje kapsamında, Bizans suru içinde kalan Artemis Kutsal Alanındaki yapılar ile Agora Doğu Stoa, Bazilika ve Theatron yapılarının bulunduğu alanda, yapı kalıntılarının bugünkü durumunun 3 boyutlu olarak belgelenmesi, yapıların birbirleriyle olan konumsal ilişkileri ile yapıların mimari ölçümlerinin kontrol edilmesine olanak tanıyacak bir ölçüm ve belgeleme çalışması yapılmıştır. Bu çalışma sırasında, Türkiye de yeni kullanılmaya başlanan bir ölçüm teknolojisi olan ve ölçüm yapılan alanı 3 boyutlu olarak -/+ 1 cm hassasiyette tarayabilme özelliğine sahip bir ölçüm cihazı kullanılmıştır. Bu ölçümlerden alınan veriler, daha sonra AutoCAD programında çalışacak, *. dwg formatında, nokta bulutundan oluşan bir çizim haline dönüştürülerek proje kapsamında kullanılması sağlanmıştır. Bu çizim sayesinde ölçümleri yapılmış yapıların ve yapılara ait kalıntıların x, y, z düzlemi üzerindeki tüm ölçülerinin bilgisayar ortamında alınmasına ve elimizdeki ölçülerin kontrol edilmesine olanak sağlamıştır. Proje kapsamında yapılması planlanan, kentin bundan önceki arkeolojik dokümantasyon çalışmaları için bir alt yapı oluşturacak ve gelecekti arkeolojik kazı çalışmalarına yön verecek plan kare sisteminin aplikasyonu, -/+ 1 cm hassasiyette sahip olan ve nokta buluntundan oluşan bu çizim üzerinde gerçekleştirilmiştir. 17

Kazı Alanında 3 boyutlu scanner yardımıyla yapılan ölçüm çalışmaları 3 boyutlu tarama ölçümleri sonucu elde edilen *.dwg formatındaki çizimden perspektif bir görünüm. 18

3 boyutlu tarama ölçümleri sonucu elde edilen *.dwg formatındaki çizimden perspektif bir görünüm. plankare 3 boyutlu tarama ölçümleri sonucu elde edilen *.dwg formatındaki çizim üzerine yerleştirilmiş 20x20 m boyutlarında arkeolojik karelaj sistemi. 19

3. 3D rekonstrüksiyon çalışmaları A: Topografik Alanın 3D çizimi: Ölçüm ve çizim çalışmaları 1990 lı yıllarda yapılan ve 11 paftadan oluşan kentin kalıntılarının, bugün için üzerinde bulunduğu topografik alanı gösterir 1/1000 lik haritanın, sayılaştırma işlemlerinin tamamlanmasının ardından, haritanın 3 boyutlu çizime dönüştürülme çalışmaları AutoCAD ve 3DMax programları kullanılarak yapılmıştır. Bu çalışma sırasında antik kentin topografik durumunu gösterir çizimlerdeki, elektrik direkleri, bahçe sınırları, karayolları vb. gibi günümüz durumuna ilişkin detaylar ile yakın dönemlerde yerel halkın tarla ve bahçe sınırlarında oluşturdukları kot farkları çizim üzerinden temizlenmiş, antik kentin rekonstrüksiyonu için belirgin olan coğrafik detaylar göz önünde bulundurularak haritanın 3D çizimi hazırlanmıştır. Topografik harita üzerinde modellemeye yönelik olarak yapılan çalışmalardan görünüm. Üstte: 2 boyutlu dwg formatına çevrilmiş harita, altta: topografik harita üzerinde sadeleştirme çalışmaları 20

Kentin topografik haritasının modelinin üretilmesi sırasındaki çalışmalar ve modelin son hali. 21

B: Yapıların 3D çizimleri: Kentte bulunan yapılar ile ilgili plan, kesit vb. gibi sayılaştırılmış çizimlerden yararlanılarak, yapıların 3 boyutlu rekonstrüksiyon çizimleri hazırlanmıştır. Bu çalışmalar her yapı için ayrı ayrı olarak AutoCAD programında yapılmıştır. Bu çalışmalar sırasında, hakkında çok az bilgi sahibi olduğumuz veya hiç bilgi sahibi olmadığımız yapılar (Zeus tapınağı, Artemis tapınağı vd.) ile ilgili rekonstrüksiyon çizimleri, 1890-1894 yılı kazı çalışmaları sonucu yayınlanmış monografi içerisinde yer alan bilgiler ve plan, kesit vb. çizimlere sadık kalınarak yapılmıştır. Bu yayın içerisinde yer almayan veya bu yayında yer almasına rağmen kazı çalışmalarını tamamladığımız ve mimarisi üzerinde kesin bilgilere sahip olduğumuz yapılar (theatron, bazilika, latrina) ile ilgili rekonstrüksiyon çizimleri ise 1985-2008 yıllarında üretilmiş ve proje kapsamında sayısallaştırmaları ve 2 boyutlu çizimleri tamamlanmış mimari belgelerden elde edilen veri ve bilgiler ışığında gerçekleştirilmiştir. Bu modelleme çalışmalarında kazı çalışmaları devam eden, bu nedenle mimarileri hakkında yeterli bilgi sahibi olmadığımız ve Humann dönemi kazılarını anlatır Magnesia monografisinde, modellerini oluşturmak için, yeterli çizimleri olmayan yapılar, bu çalışmanın kapsamı dışında bırakılmıştır. Modelleme çalışmaları sırasında, her yapının mimarisine ait detayların (başlık, diş sırası vb.) tamamı çizime detaylı olarak yansıtılmıştır. Çizimlerde her yapı elemanı grubu ayrı layerlar altında çizilerek ileride, çizimler üzerinde yapılacak değişikliklere olanak sağlanmıştır. Çizim çalışmaları biten yapılara ait *.dwg formatında üretilen 3 boyutlu modeller daha sonra 3D Max programına aktarılarak, bu çizimlerin üzerine orijinal mimari malzemeleri yansıtacak dokular giydirilmiştir. 22

Artemis Tapınağı ve Altar ın, 3 boyutlu çizim çalışmaları. 23

Artemis Tapınağı, modelin doku giydirildikten sonraki perspektif görünümü. 24

Altar, modelin doku giydirildikten sonraki perspektif görünümü. 25

Latrina ve Bazilikanın, 3 boyutlu çizim çalışmaları. 26

Latrina, modelin doku giydirildikten sonraki perspektif görünümü. 27

Bazilika, modelin doku giydirildikten sonraki perspektif görünümü. 28

Zeus Tapınağı ve Theatronun, 3 boyutlu çizim çalışmaları. 29

Zeus Tapınağı, modelin doku giydirildikten sonraki kesit görünümü. 30

Theatron, modelin doku giydirildikten sonraki kesit görünümü. 31

V. Analiz ve Bulgular Yukarıda resimlerle örnekleri gösterilen 3D boyutlu rekonstrüksiyon çizimlerinin tamamlanması sonucunda; hem yapılar hakkında geçmiş yıllarda elde ettiğimiz mimari sonuçların, birebir gerçeğe uygun 3D modeller üzerinde tekrar irdelenerek yeniden değerlendirilmesine olanak sağlanmış hem de yapılar hakkında arkeolojik ve mimari açıdan yeni değerlendirme ve analizler yapma şansı bulunmuştur. Antik mimar Vitruvius un, Mimarlık Üzerine 10 Kitap adlı eserinde, antik dönem Grek tiyatrolarının ve onların ana bölümlerinden olan kerkis lerin (basamaklarla sınırlanmış, oturma yerleri için ayrılmış bir dilim) inşası sırasında belli bir simetrik ve geometrik düzene uyulması gerektiği anlatılır. Yine aynı bölümde Vitruvius, Grek Tiyatrolarının, bu düzene bağlı olarak, bir tanesinin tiyatronun merkezine gelmek üzere, toplam 7 kerkisten oluşması gerektiğini belirtmektedir. Proje kapsamında tüm alt yapısı ve mimari detayları ile birlikte 3 boyutlu modelini ürettiğimiz Theatron adlı tiyatro planlı yapının da 7 kerkisten meydan geldiği kazı çalışmaları sonucu kesin olarak saptanmıştır. Bu düzeni ile Vitruvius un Grek tiyatroları için vermiş olduğu kerkis sayısına uygunluk gösteren yapıda diğer bir gereklilik olan geometrik ve simetrik düzenin uygulanıp uygulanmadığı ise projemizin tamamlanmasından sonra kesin bir sonuca ulaşmıştır. Yapının modelinin oluşturulması sırasında bu alanda yapılan 3 boyutlu ölçüm verilerinden gelen ve nokta bulutundan oluşan +/- 1 cm. 32

hassasiyete sahip çizimden yararlanılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda da theatronun ve ana mimarisini olşturan kerkislerin inşası sırasında, kerkis sayılarında olduğu gibi, Vitruvius un Grek tiyatroları için kullanılmasının gerekli olduğunu belirttiği geometrik ve simetrik düzene de eşkenar dörtgenlerin iki köşesinin atlamalı olarak iki kerkis sınırını oluşturması uyulduğu, kesin verilerle saptanmıştır. Theatron modelinin, Vitruvius un tiyatrolar için verdiği düzene uygun olduğunu gösterir çizim. Model oluşturulurken nokta bulutundan oluşan +/- 1 cm. hassasiyete sahip çizimden yararlanılmıştır. 33

Bugüne kadar kazı çalışmaları tamamlanmamış veya hiç kazı çalışması yapılmamış yapılar hakkındaki tüm bilgiler Humann dönemi kazıları sonucu ortaya çıkan çizim ve bilgilerden yola çıkılarak yapılmıştır. Ancak bu yapıların bazı mimari bölümleri veya üst yapılarıyla ilgili düzenlemeleri hakkında, Humann dönemindeki çalışmalardan sonra kesin sonuçlara ulaşılamamıştır. Yaptığımız modelleme çalışmaları bize yapıların rekonstrüksiyon çizimlerinin yapılması sırasında, yapıların hiç bilinmeyen bazı mimari bölümleri hakkında yeni sonuçlara ulaşmamıza olanak tanımıştır. Örneğin, Artemis Tapınağı ve Zeus Tapınağının çatısını taşıyan ahşap konstrüksiyon sistemleri hakkında, Humann ın yayınında detaylı bir bilgi ve bunlara ilişkin detaylı bir çizim bulunmamaktadır. Ancak proje kapsamında oluşturduğumuz bu iki tapınağın 3D modelleri üzerinde yaptığımız çalışmalar sırasında, her iki yapının çatı sisteminin diğer mimari bölümleriyle olan ölçüsel değerleri ve birbirleriyle olan mimari ilişkileri birlikte değerlendirildiklerinde, yapıların ahşap çatı konstrüksiyon sistemlerinin oluşturulması adına yeni sonuçlara ulaşılmıştır. Artemis Tapınağının modeli üzerindeki ahşap konstrüksiyonu gösterir çatı detayı. 34

Zeus Tapınağının modeli üzerindeki ahşap konstrüksiyonu gösterir çatı detayları. 35

V. Sonuç ve Öneriler Projede yürütülen tüm çalışmaların son aşaması olarak, 3D modelleme çalışmaları bitirilen yapılar (Artemis tapınağı, Atlar, Kutsal Alan Stoaları, Latrina, Kütüphane, Agora, Propylon, Zeus Tapınağı, Bazilika, Theatron) ile kentin antik dönemdeki topografik durumun gösterir modelin birleştirilme işlemlerine geçilmiştir. Bu çalışma sırasında 3D Max programından yararlanılmıştır. Topografik model üzerinde, yapıların lokalizasyonun, birbirleri ile olan orijinal mesafeleri ve yönleri dikkate alınarak yapılabilmesi adına, proje kapsamında gerçekleştirilen bir ölçüm çalışması olan ve kentin önemli yapılarının yer aldığı alanlarda yapılmış arazinin 3 boyutlu olarak taranması sonucu oluşturulmuş ve nokta bulutundan meydana gelen çizimden yararlanılmıştır. İlk önce yapılar bu nokta bulutu üzerine tek tek getirilerek orijinal yerlerine oturtulmuş daha sonra topografik 2 boyutlu plan çizimden de yararlanılarak yapıların, kentin topografik modeli üzerindeki yerleşimleri yapılabilmiştir. Artemis Tapınağı modelinin kentteki orijinal yerine yerleştirilmesi için nokta bulutundan oluşan çizim üzerinde yapılan çalışmalardan görünüm. 36

Bu çalışmalar sonucunda, kentin antik dönemdeki en önemli merkezini oluşturan Artemis Kutsal Alanı ve Agora ile bu yapıların sınırları içinde ve yakın çevresinde yer alan diğer yapıların, topografya modeli üzerine yerleştirilmeleri tamamlanmıştır. Aynı türdeki bir diğer çalışma, kentin güneyindeki tepelerde yer alan ve önemli bir diğer yapı olan Theatron un modeli için de yapılmıştır. Theatronun da diğer yapılarla olan mesafeleri ve buna bağlı olarak kentteki konumunun belirlenmesi, elimizdeki iki boyutlu topografik haritadan alınan referanslar ile gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar sonucunda modellemeleri tamamlanan yapıların, birbirleriyle olan orijinal mesafeleri de dikkate alınarak, kentin genelindeki konumlarının belirlenmesi adına, çok az bir hata payı ile ölçüsel ve görsel sonuçlara ulaşılmıştır. 3D boyutlu yapı modellerinin, topografik durumu gösterir modelin üzerinde birleştirilme çalışmalarından görünüm. Ankara Üniversitesi tarafından desteklenen Magnesia Kazılarındaki Yapıların Belgelenmesi, Tüm Çizimlerin Sanal Ortama Aktarılması ve Görselleştirilmesi adlı proje bu çalışmalarla tamamlanmıştır. İstenilen amaçlara ulaşılmış olmakla birlikte bu çalışmanın öncesinde ulaşılması öngörülmemiş önemli veri ve yeni bulgular elde edilmiştir. Yapılan çalışmalar Magnesia antik kentinde gelecekte yapılacak tüm belgeleme çalışmaların önemli bir alt yapısını oluşturmuştur. Arkeolojik kazılar sonucu her yıl gün ışığına çıkartılan yeni yapı ve yapı kalıntılar projemizde 37

gerçekleştirildiğimiz tüm aşamalardan geçerek belgelenecek ve üzerinde arkeolojik çalışmaları tamamlanan bu yapılar, proje sonucunda elde ettiğimiz kent modeli içerisine yerleştirilerek, elde ettiğimiz sonuçlar her geçen gün daha da gelişecek ve görselleşecektir. Sonuçlandırdığımız bu proje, proje boyunca yerine getirdiğimiz aşamalar ve elde ettiğimiz sonuçlar ile birlikte değerlendirildiği zaman gelecekte arkeolojik alanlarda yapılacak bu tipteki bir çalışmanın öncüsü olmaya aday bir çalışmadır. Modelleme çalışmaları tamamlanan yapıların, kentin topografik durumun gösterir model üzerinde, orijinal yerlerine yerleştirilmelerinin ardından alınmış perspektif görünümler. Projede yaptığımız tüm çalışmaların ve bu çalışmalardan elde edilen sonuçların, 18.yy. ın ortasından itibaren Magnesia antik kentinde yürütülen belgelemeye yönelik görsel malzeme ile bilgileri de kapsayacak şekilde Menderes Magnesiası Araştırma Tarihçesi ve Mimari Belgeleme Çalışmaları adlı geniş kapsamlı bir monografi içerisinde bir araya getirilmesi ve 2010 yılının başına kadar bilim dünyasına duyurulması planlanmaktadır. 38

Proje sonucunda kentin çeşitli noktalarından alınmış kesit ve perspektif görünümler. 39

KAYNAKLAR: AKURGAL, E. Magnesia ad Maeandrum: Menderes Magnesiası.Anadolu Uygarlıkları (1990) 422-428. AUSTIN, M. M. The Founding of Artemis Leukophryene at Meander Hellenistic World from Alexander to the Roman conquest (1985) 11-13; 38-49; 84, 85, 146, 147, 304, 305. BAGNAL, ROGER S. - DEROW. P. 127. Magnesia on the Maeander and Artemis Leukophryene. 128. Royal Letters to Magnesia on the Maeander. Greek Historical Documents: The Hellenistic Period (1981) 207-208. BEAN, G. E. Magnesia ad Maeandrum Ancient Classical Sites (1966) 544 Magnesia on the Maeander Aegean Turkey (1966) 246. BİNGÖL, ORHAN Magnesia ad Meandrum (1984) VII. Kazı Sonuçları Toplantısı, 1985 (1986), 325-331; Magnesia ad Meandrum (1985) VIII. Kazı Sonuçları Toplantısı II, 1986 (1987), 59-65; Magnesia ad Meandrum (1986) Anatolian Studies 37, 1987, 208; Magnesia ad Meandrum (1986) IX. Kazı Sonuçları Toplantısı II 1987 (1988), 63-76; Magnesia ad Meandrum (1987) X. Kazı Sonuçları Toplantısı II, 1988 (1989), 43-52; Zu den neueren Forschungen in Magnesia am Mäander Hermogenes und die hochhellenistische Architektur Edit. Hoepfner-Schwandner (1990), 63-68; Magnesia ad Meandrum (1988) XI. Kazı Sonuçları Toplantısı II,1989 (1990), 61-68; Magnesia ad Meandrum (1989) XII. Kazı Sonuçları Toplantısı II, 1990 (1991), 105-117; Magnesia ad Meandrum (1990) XIII. Kazı Sonuçları Toplantısı II, 1991 (1992), 79-90; Arbeitsphasen des neuen Thetron in Magnesia am Mäander Bautechnik der Antike DiskAB 5 (1991) 17-21 Edit. Hoffmann-Schwandner-Hoepfner-Brands; Magnesia ad Meandrum (1991) XIV. Kazı Sonuçları Toplantısı II, 1992 (1993) 47-52; Das Skyllakapitell von Magnesia am Mäander Kotinos. Festschrift für Erika Simon Edit. Froning-Hölscher-Mielsch (1992) 418-423; Vitruvische Volute am Artemis-Tempel von Hermogenes in Magnesia am Mäander Istanbuler Mitteilungen 43, 1993, 399-415 Festschrift P. Neve; Magnesia ad Meandrum (1992) XV. Kazı Sonuçları Toplantısı II,1993 (1995) 41-52; Magnesia ad Meandrum (1993) XVI. Kazı Sonuçları Toplantısı II,1994 (1995) 43-56; Magnesia al Meandro Enciclopedia dell'arte Antica Classica ed Orientale. Supplement II (1995) 4065-4066; Magnesia ad Maeandrum (1994) XVII. Kazı Sonuçları Toplantısı II, 1995 (1996) 85-94; Antik Çağ Mimarları ve Kent - Architects of Antiquity and the City- Tarihten Günümüze Anadolu da Konut ve Yerleşme - Housing and Settlement in Anatolia (1996) 165vd.; Zu Säule und Gebälk bei Hermogenes Säule und Gebälk DiskAB 6 (1996) 148-152 Edit. Ernst - Ludwig Schwandner; Menderes Magnesiası ve Antik Dönem Mimarı Hermogenes Mimarlar Odası Aydın Bülten Temmuz 1996, 3-5; Magnesia ad Maeandrum (1995) XVIII. Kazı Sonuçları Toplantısı I 1996 (1997) 577-591 Magnesia ad Meandrum Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi (1997)1149f.; Epiphanie an den Artemistempeln von Ephesos und Magnesia am Mäander Kongreßakten des Ephesos- Symposion, Wien 1995 (im Druck). BORRELLI, L. Magnesia al Meandro EA Madde: M. al. M. 776-780. BÜRCHNER, L. Magnesia RE Madde: Magnesia (1928) Sp. 471vd. CAHN, H. A. - GERIN, D. Themistokles at Magnesia NumChron 148, 1988, 13-20; CAHN, H. A.- MANNSPERGER, D.Themistokles again, NumChron 151, 1991, 199-202. CHARLOTTE, R. LONG The Cult of Zeus Sosipolis The Twelve Gods of Greece and Rome(1987) 53, 142, 158, 176, 221, 231, 233, 237. DAVESNE, ALAIN La Frise du temple d'artemis á Magnésie du Méandre (1982). 40

DINSMOOR, W. B. Resention zu "Der Altar des Artemis- Tempels in M. a. M. (Gerkan: Stud. z. Bauforsch. I) AJA 36, 1932, 582vdd. DÖRPFELD, WILHELM Das Theater Gebäude AM 19, 1894, 65-92. DRERUP, HEINRICH Zum Artemistempel von Magnesia MarbWProg 1964, 13-21. DUNAND, F. Sens et Fonction de la féte dans la Gréce Hellénistique. Les cérémonies en honneur d'artemis Leukophryéné DialHistAnc 4, 1978, 201 215. DUSANIC, S. Historical & Political Themes in the Ktisis Magnesias. 8. Congress of Greek and Latin Epigraphy (1982) 48. The Ktisis Magnesias. Philip V and the Panhellenic Leukophryene Epigraphica XLV, 1983, 11-48. EBERT, JOACHIM Zur Stiftungsurkunde der Leukophryene in Magnesia Philologus 126, 1982, 198-216 Zur Stiftungsurkunde der Leukophryene in Magnesia am Maeander (Insch. 16) 8. Congress of Greek & Latin Epigraphy (1982) S. 49; Ein Alter Name des Mäander Philologus 129, 1985, 54-63. ERRINGTON, MALCOLM, R. The peace treaty between Miletus and Magnesia Chiron 19, 1989, 279-288. GAERTRINGEN, F. HILLER von Ausgrabungen im Theater von Magnesia am Maiandros. I. Inschriften AM 19, 1894, 5-53. GAERTRINGEN, F. HILLER von Baugeschichte des Theaters von Magnesia am Maeander BerlPhW 14, 1894, 286vd;. WfPh 11, 1894, 84vd.; AA 1894, 39. GERKAN ADMIN von Der Altar des Artemistempels zu Magnesia a. M. AA 1923-24 (JdI 38-39) 344-348 Der Altar des Artemis-Tempels in Magnesia am Mäander Studien zur Bauforschung I (1929) Zur Gestalt des Artemisaltars in Magnesia a. M. FuF 7, 1931, 137vd. (Gesammelte Aufsätze97vd.). GÖKBEL, A. - ŞÖLEN, H. Magnesi Aydın İli Tarihi (1936) 64vd. HAMIAUX, M. Lés eléments d'architecture de Magnésie du Méeandre conservés au Musée du Louvre RevArch 1988/1 83-108. HARL, KENNETH, W. Caracalla or Elagabalus? The Imperial Imago at the Greek Mint of Magnesia ad Maeandrum MusNotAmNumSoc 26, 1981, 163-184. HASELBERGER, LOTHAR Der Eustylos des Hermogenes (Zusammenfassung) "Hermogenes (1990) 81-84. HAVELOCK, CHRISTINE MITCHELL Magnesia, Temple of Artemis Leucophryene The Art of the Classical World from the Alexander the Great to the Battle of Actium (1968) 84. HUMANN, C. KOHTE, J. WATZINGER, C. Magnesia am Mäander. Bericht über die Ergebnisse der Ausgrabungen (1904). JONES, N. F. The Autonomous Wreathed Tetradrachms of Magnesia on Maeander MusNotAmNumSoc 24, 1979, 63 109. KAESTNER, VOLKER Pergamonmuseum. Griechische und Römische Architektur (1992) KEIL, J. Neue Inschriften aus dem Gebiete von Magnesia a.m. ÖJh 13, 1910, Sp. 75-80; Hellenistische Grabstele aus Magnesia am Maiandros ÖJh 16, 1913, 178-182. 41

KEKULE, R. Die Ausgrabungen in Magnesia am Mäander / Frei legung des Artemision AA 1894, 76-78. KERN, OTTO Hereonopfer aus Magnesia am Maiandros AM 17, 1892, 277-278; Die Gründungsgeschichte von Magnesia am Maiandros(1894); Artemis Leukophyene BerlPhW 14, 1894, 1340-1343; Artemis Leukophryene AA 1894, 122-124; Der Tempel des Zeus Sosipolis AA 1894, 78-85; Theaterinschriften von der Agora in Magnesia am Maiandros AM 19, 1894, 93-101; Hermes Tychon AM 19, 1894, 54-64; Bemerkungen über die Geschichte der Stadt BerlPhW 15, 1895, 892-894; AA 1895, 116f. ;WfkPh 12, 1895, 668-670; Inschriften von Magnesia am Maiandros (1900) Magnetische Studien Hermes 36, 1901, 491-515. KINNS, P. Two Studies in Silver Coinage of Magnesia on the Maeander Kraay-Mørkholm. Numismatic Studies. Essays in Memory of C.M. Kraay and O. Mørkholm (1989) 137-148. KREEB, MARTIN Grundzüge der hermogeneischen Architektur "Hermogenes (1990) 123-127 LEAKE, W. M. Journal of a Tour in Asia Minor (1824) 243 vd. LINFERT, ANDREAS Zu den Altären von Magnesia und Priene Kunstzentren hellenistischer Zeit (1976) 164-177 Die Familie des Valerius Flaccus aus Magnesia Kunstzentren hellenistischer Zeit (1976) 178-180. LUCAS, Paul Voyage fait é 1714 par ordre de Louis 14. dans la Turquie, L'Asie, Surie... I (1720) 159 vd. MAGIE, D. Magnesia Roman Rule in Asia Minor (1950) 1643. MEIGGS, R. - LEVIS, D. Brief des Darios. Magnesia am Maeander Greek Historical Inscriptions (1969) Nr. 12 OECONOMIDES, M. Le probléme de l'effigie de Thémistoclés sur le monnaires. A propos d'une monnaies de Magnésie Proceedings of the 9th International Congress of Numismatics 1, 1982, 85-87. OGUSE, A. Notes d'épigraphie. Inscription de Magnésie du Meandre BCH 53, 1929, 129-144. ÖZGAN, RAMAZAN Zur Datierung des Artemis-Altars in Magnesia IstMitt 32, 1982, 196-209. PELEKIDIS, C. ΟΙ ΕΠΙ ΤΟΝ ΙΕΠΟΝ ΠΡΟΣΟ ΟΝ Α ΜΑΓΝΕΣΙΕ Υ ΜΕΑΝ ΡΕ BCH 80, 1956, 480-482. PIEJKO, FRANCIS Decree of Antioch in Persis accepting Magnesian "Asylia" RStorAnt17/18, 1987/88, 179-184 Response of an unknown city to Magnesia her Asylia concerning RStorAnt 17/18, 1987/88, 185-188. PINKWART, DORIS Weibliche Gewandstatuen aus Magnesia AntPl XII (1973) 152vdd. PRINZ, FRIEDRICH VI. Magnesia am Mäander Gründungsmythen und Sagen Chronologie (1979) 111-136. POCOCKE,P. Beschreibung des Morgenlandes und einiger anderer Laender III (1775) 79vd. (Alm. E. von Windheim). POUJOULAT, M. Correspondance d'orient III (1834) 368 vd. RADKE, GERHARD Leukippos, der Gründer von Magnesia am Mäander ARW 34, 1937, 381-384. 42

RAYET, O. - THOMAS, A. Magnesie du Meandre Milet et la Golfe Latmique... (1877) 117-180. RHOUSOPOULOS, A. Das Monument des Themistokles in Magnesia AM 21, 1896, 18-26. ROCHETTE, M. R. Considérations archéologiques et architectoniques sur le temple de Diane Leucophryne récemment découvert a Magnésie du Méandre Journal des Savants 24. 4. 1845. ROSS, L. Der Tempel der Artemis Leukophryene und seine Reliefs Hellenika I, 1846, 40-58. RUBENSOHN, M. Epigramme auf das Grabmal des Themistokles in Magnesia AA 1894, 85. SAMUEL, ALAN E. 64. Magnesia on the Meander Greek and Roman Chronology. Calendars and Years in Classical Antiquity (1972) 121-123. SCHENK, F.W. The Date of Hermogenes the Architect AJA 55, 1951, 152. SCHULTZ, SABINE Die Münzprägung von Magnesia am Mäander (1975) Zur Deutung einiger Münzbilder von Magnesia am Mäander FuB 16, 1975, 227-237. SCHULTZE, VICTOR Die Bistümer am Maiandros Altchristliche Städte und Landschaften II. Kleinasien zweite Hälfte (1926) 120-125. SCHMALZ, BERNHARD "Aspectus" und "Effectus" - Hermogenes und Vitruv RM 102, 1995, 133-140 SCHWABE Mandrolytos "RE" s.v. Mandrolytos (1928) Sp1041vd. SIMON, ERIKA, LIMC, Madde: Kybele 40a. STACCIOLI, R. A. Sulla Cosidetta "Caserma" di Magnesia al Meandro ArchCl 9/2, 1957, 250-256. STÄHLIN, F. Magnesia in Thessalien RE Madde: Magnesia (1928) 459-471. STARK, FREYA Magnesia on Maeander Ionia A Quest (1956) 195-208. TEXİER, Ch.Description de l'asie Mineure III (1849) 35 vd. THEUER, MAX Der Altar der Artemisions zu Magnesia am Mäander. Eine Hermogenes Studie(1943). TIEDE, M. Hellenistische Pfeilermonumente im Heraion von Samos und in Magnesia am Mäander AM 105, 1990, 213-251. VAKIFLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ, Çerkez Musa Camii Türkiye'de Vakıf Abideler ve Eski Eserler (1972) 692. VAN EGMONT, J. & HEİMANN, J. Reizen door en geedelte van Europa, Klein-Asien I (1757) 128. WASHMUTH, C. Das Heroon des Themistokles in Magnesia am Mäander RhM. N.F. 52, 1897, 140-143. WILAMOWITZ, U. von - MÖLLENDORF The Herkunft der Magneten am Mäander Hermes 30. 1895, 177-198. YAYLALI, A. Der Fries des Artemisions von Magnesia am Mäander IstMitt Bh. 15 (1976). 43

VII. Ekler a) Mali Bilânço ve Açıklamaları PROJE BÜTÇESİ VE HARCAMALARI Bütçe Kodu Ödenek Adı Ödenek Türü Ödenek Tarihi Gelir Miktarı (YTL) 6-03-2 Tüketime Yönelik Mal ve Malzeme Alımları 6 12/06/2006 611.000 Flash Disk 1024 MB (1 adet), Polyester Aydınger (1 top), Rapido Takımı ( 2 adet ), RW CD (100 adet) 411.820 6-03-5 Hizmet Alımları 6 12/06/2006 91,609.000 Magnesia Antik Kenti ne ait mimari ve arkeolojik çizimlerin sayısallaştırılması, kentin tamamının kütlesel olarak, kentin önemli binalarının detaylı olarak 3-boyutlu modellenmesi ve kenti tanıtan sayılaştırılmış belgeler ile oluşturulmuş, bilimsel verilere dayanan animasyon videosunun hazırlanması işidir. 84,370.000 6-03-7 Menkul Mal,Gayrimaddi Hak Alımları,Bakım ve Onarım Giderleri 6 12/06/2006 20,600.000 1 adet Otomatik Nivo (Set) 873.200 1 adet EL GPS i 873.200 1 adet Dizüstü bilgisayar 3,476.280 1 adet Total station (takım) 13,570.000 Toplam Proje Ödeneği: 112,820.000 Proje Süresince Yapılan Toplam Harcama: 103,574.500 44

MAKİNA ve TEÇHİSAT 1) Total Station, Nivo ve GPS: Projenin genel yaklaşımı ile uyumlu olarak tüm belgeleme hizmetlerinin arazide sayısal ortamda gerçekleştirilesi ve doğrudan bilgisayar ortamına aktarılarak kullanılır ve değerlendirilir hale gelmesi için yukarıda adı geçen mühendislik ölçüm alet ve cihazları satın alınmıştır. 2) Dizüstü Bilgisayar: Total Station, Nivo ve GPS yardımıyla yapılan ölçüm çalışmaları sonucu elde edilen verilerin bilgisayar ortamına aktarılabilmesi ve verilerden yola çıkarak bilgisayar ortamında çizimlerin yapılabilmesi amacıyla bir adet dizüstü bilgisayar satın alınmıştır. SARF MALZEMELERİ 1) Bilgisayar sarf malzemeleri: Proje kapsamında üretilen çizim ve belgelerin digital ortamda saklanabilmesi ve başka ortamlara aktarılabilmesi için USP ve RW CD satın alınmıştır. 2) Kırtasiye sarf malzemeleri: Magnesia da bugüne kadar gerçekleştirilen çalışmalarda ölçüleri alınmış ancak final çizimleri bitirilmemiş çizimlerin tamamlanması adına polyester aydinger ile rapido takımı satın alınmıştır. 45

HİZMET ALIMI: Belgelerin sayısallaştırılması ve 3 Boyutlu Modelleme: Bugüne kadar yapılmış mimari belgelerin bilgisayar ortamında sayısallaştırılması (vektörel hale getirilmesi), kentin topografyasının ve kentte üzerinde kazı çalışmaları tamamlanan yapılar ile çizimsel verileri yeterli olan yapıların 3D modellenmesi ve tüm bu modellerin birleştirilerek Magnesia kentinin 3 boyutlu modelinin hazırlanması işinin yapılması amacıyla hizmet alımı yapılmıştır. 46

b) Makine ve Teçhizatın Konumu ve İlerideki Kullanımına Dair Açıklamalar Magnesia Kazılarındaki Yapıların Belgelenmesi, Tüm Çizimlerin Sanal Ortama Aktarılması ve Görselleştirilmesi adlı proje kapsamında Ankara Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri biriminin maddi desteğiyle, makine ve teçhizat kaleminden, mimari ölçüm çalışmalarında kullanılmak üzere, 1 adet Total Station ve ekipmanları, 1 adet Nivo ve ekipmanları, 1 adet el GPS i; bu cihazlar yardımıyla yapılan ölçümlerinden elde edilen verilerin saklanması, depolanması ve işlenmesi amacıyla da 1 adet dizüstü bilgisayar satın alınmıştır. Tüm bu cihazlar şu anda Üniversitemiz demirbaşına kayıtlı olup, Magnesia Kazı evinde güvenlik altına alınmıştır. Kazı ekibimizde bulunan arkeolog ve mimarlar, satın alma işlemlerinin tamamlanmasının hemen ardından, Total Station, Nivo ve GPS kullanımı ile bu cihazlardan elde edilen verilerin bilgisayar ortamına aktarılarak işlenmesi ve çizim aşamasına getirilmesi konusunda profesyonel eğitim almışlar, proje süresi boyunca yapılan ölçüm çalışmaları sırasında görev almaları sonucunda da, cihazların kullanımı konusunda gerekli ve yeterli deneyimi kazanmışlardır. Projemizin ana amacını, geçmiş yıllarda yapılmış belgelemelerin günümüz teknolojisine uygun halde bir araya getirilerek, bilgisayar ortamında üretilen çizimler üzerinde yapılacak arkeolojik değerlendirmelerin daha bilimsel boyutta yapılabilmesinin olanaklı hale getirilmesi oluşturmaktadır. Sonuçlanan bu proje ile de ana amacımıza ulaşılmış, çizimlerin daha bilimsel bir şekilde kullanılması sağlanmıştır. Ancak, günümüz teknolojisine uygun olan bu cihazların, çalışma prensipleri konusunda uzmanlaşan ekip üyelerimiz tarafından kullanımına devam edilmesi, Magnesia mimari belgeleme çalışmalarının alt yapısını oluşturan ve BAP 47

kapsamında tamamladığımız bu projenin, önümüzdeki yıllarda da gelişerek devam etmesi adına, büyük önem taşımaktadır. Bilimsel Araştırma Projeleri biriminin desteğiyle sahip olunan bu cihazlar uluslararası düzeyde bir arkeolojik kazı çalışmasını yürütmenin temel şartlarından birini yerine getirmeye olanak sağlamıştır. Önümüzdeki yıllarda kullanımlarının devam etmesi durumunda da sağlamaya devam edecektir. Proje demirbaşı olarak tesis edilen bu cihazlar (total station, nivo ve dizüstü bilgisayar) önümüzdeki dönemlerde de kazı çalışmaları sonucu oraya çıkartılan yapı ve yapı kalıntılarının belgelenme çalışmalarının teknolojiye uygun bilimsel temellerde yürütülmesinin en önemli dayanaklarından birini oluşturacaktır. 48