Bölüm 4: Alternatiflerin Değerlendirilmesi

Bölüm 4: Alternatiflerin Değerlendirilmesi URS-EIA-REP-203876

İçindekiler 4 Alternatiflerin Değerlendirilmesi... 4-1 4.1 Giriş... 4-1 4.2 Alternatiflerin Değerlendirilmesi Yaklaşımı... 4-2 4.3 Projenin Gerçekleştirilmemesi Alternatifi... 4-2 4.4 Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı Alternatifleri... 4-3 4.4.1 Doğalgaz Taşıma Alternatifleri... 4-3 4.4.2 Açık Deniz Güzergahı... 4-4 4.5 Proje Alternatifleri... 4-6 4.5.1 Türk Sularında Güzergah Optimizasyonu... 4-6 4.6 Özet... 4-7 URS-EIA-REP-203876 i

Bölüm 4 Alternatiflerin Değerlendirilmesi Tablolar Tablo 4.1 Açık Deniz Boru Hattı Güzergah Alternatifleri... 4-4 Şekiller Şekil 4.1 Açık Deniz Boru Hattı Koridoru Seçenekleri... 4-5 Şekil 4.2 Alternatiflerin Değerlendirilmesinin Özeti (Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı)... 4-8 ii URS-EIA-REP-203876

4 Alternatiflerin Değerlendirilmesi 4.1 Giriş Proje, daha geniş kapsamlı olan Güney Akım Doğalgaz Boru Hattı Sistemi nin bir bölümünü oluşturan Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı nın Türkiye Bölümüdür. Güney Akım Doğalgaz Boru Hattı Sistemi nin hedefi, Rusya nın doğal gazını emniyetli ve güvenilir bir şekilde Orta ve Güney-Doğu Avrupa ülkelerine taşımak için Karadeniz üzerinden yeni bir doğalgaz tedarik güzergahı oluşturmaktır. Bu bölümde yalnızca, Proje nin amacına yönelik teknik ve finansal açıdan uygulanabilir olan alternatifler incelenmektedir. Bu amaç, Güney Akım Doğalgaz Boru Hattı Sistemi nin Karadeniz deki yeni gaz tedarik güzergahının önemli bir bölümünü oluşturma hedefi ile aynı doğrultudadır. Söz konusu alternatifler Proje nin Fizibilite ve Geliştirme Aşamaları sırasında değerlendirilmiş ve bu değerlendirme sonucunda Proje Bölüm 5 Proje Tanımı bölümünde açıklanmıştır. Bu Çevresel ve Sosyal Etki Değerlendirmesi (ÇSED) Raporu nda Güney Akım Doğalgaz Boru Hattı Sistemi nin bütününe yönelik alternatifler ele alınmamıştır; ancak, Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı ve daha geniş kapsamlı olarak Güney Akım Doğalgaz Boru Hattı Sistemi için alınan kararlar referans olarak gösterilmiştir. Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı nın daha geniş kapsamlı Güney Akım Doğalgaz Boru Hattı Sistemi nin ayrılmaz bir parçası olduğu göz önünde bulundurularak, özellikle üçüncü tarafların kararlarının doğrudan Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı nın tasarımını etkilediği durumlarda bu referanslarla bir bağlam oluşturulması amaçlanmıştır. Fizibilite Aşaması sırasında değerlendirilen ve göz önünde bulundurulan alternatiflerle ilgili kaynak belgeler metin içinde belirtilmiştir. Yukarıda belirtildiği gibi, Fizibilite Aşaması sırasında, bu bölümde tanımlanan alternatiflerin tamamı ele alınmamıştır. Bir kısmı daha sonra, ÇSED Sürecini de kapsayan Geliştirme Aşamasında incelenmiştir. Bu bölümde, tüm çevresel ve sosyal etkiler en aza indirilirken, teknik ve finansal açıdan uygulanabilir biçimde optimize edilmiş bir tasarımın Proje de nasıl yansıtıldığı özetlenmektedir. Proje nin bir sonucu olarak ortaya çıkacak olan etkilerin değerlendirmesi (uygun etki azaltma önlemlerinin belirlenmesi ile birlikte) bu ÇSED Raporu nun 7 ila 12. Bölümler i arasında verilmektedir. Bu bölüm, Proje nin gerçekleştirilmemesi alternatifinin değerlendirilmesi ile başlamakta, öncelikli olarak değerlendirilen üst düzey stratejik seçeneklerin (örn. doğalgaz taşıma alternatifleri) tanımlanması ile devam etmekte ve ilerledikçe Ön Mühendislik ve Tasarım (FEED) sürecinin bir parçası olarak ele alınan, Proje ye özel daha ayrıntılı alternatiflere (örn. güzergah iyileştirme seçenekleri) odaklanmaktadır. (Ref. 4.1 ve 4.2). Güzergah ve konumlandırma alternatifleri, Proje nin hem Fizibilite, hem de Geliştirme Aşamalarında gerçekleştirilen mühendislik, çevresel ve sosyo-ekonomik ve kültürel miras optimizasyonları bağlamında değerlendirilmiştir. URS-EIA-REP-203876 4-1

Bölüm 4 Alternatiflerin Değerlendirilmesi 4.2 Alternatiflerin Değerlendirilmesi Yaklaşımı Uluslararası Finans Kurumu (IFC) Performans Standartları Kılavuz Notu 1: Çevresel ve Sosyal Risklerin ve Etkilerin Değerlendirilmesi ve Yönetimi nde (Ref 4.3) tavsiye edildiği şekilde ÇSED,...bu etkilerin kaynağı için teknik ve finansal uygulanabilirliği olan alternatiflerin incelenmesini ve önerilen belli bir eylem planının seçilmesindeki nedenlerin açıklandığı belgeyi içermektedir. Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı nın bütün Güney Akım Doğalgaz Boru Hattı Sistemi nin açık deniz bileşeni olduğunun bilinmesi önemlidir. Dolayısıyla, Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı ve onun bir parçası olan Proje (Türkiye Bölümü), daha kapsamlı olan Güney Akım Doğalgaz Boru Hattı Sistemi nin güzergah seçiminden önemli ölçüde etkilenmektedir. Bu raporda, Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı nın bütününe ilişkin alternatifler kısaca ele alınmış ve Projeye (Türkiye Bölümü) ilişkin alternatifler hakkında daha ayrıntılı bir değerlendirme gerçekleştirilmiştir. Gazprom tarafından Güney Akım Doğalgaz Boru Hattı Sistemi nin bütünü kapsamında alınan kararlar, güzergah seçiminde önemli ölçüde etkili olmuştur (Ref. 4.2). Bu bölüm, alternatiflerin ve Proje tasarımını önceden büyük ölçüde tanımlayan kararların (kara yaklaşım tesislerinin genel konumları ve boru hattının açık denizdeki güzergahı gibi) kısaca değerlendirilmesini içermektedir. Dolayısıyla bu bölümde sunulan Alternatiflerin Değerlendirilmesi, üst düzey alternatiflerle (üçüncü taraflarca belirlenenler de dahil olmak üzere) başlayan ve Proje kapsamında değerlendirilen daha ayrıntılı alternatiflerin incelenmesi ile devam eden makul adımları içerecek şekilde bir daraltma yaklaşımı ile yapılandırılmıştır. Sıklıkla uygulanan bu yaklaşım benimsenerek gerçekleştirilen Alternatiflerin Değerlendirilmesi, alternatifleri aşağıdaki sıra ile ele almaktadır ve benimsenmiş olan yaklaşım Şekil 4.2 de açıklanmaktadır: Projenin Gerçekleşmemesi alternatifi; Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı alternatifleri: o o Alternatif gaz taşıma yöntemleri; ve Açık deniz (makro) güzergahı. Proje Alternatifleri: o Güzergah optimizasyonu. 4.3 Projenin Gerçekleştirilmemesi Alternatifi Proje nin gerçekleştirilmemesi alternatifi, bu döküman çerçevesinde Proje nin (Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı - Türkiye Bölümü nün) devam etmemesi durumu olarak ele alınmaktadır. Bu senaryoda, Türkiye de doğalgaz boru hattı inşaatı veya işletimi yapılmayacağından, olumsuz çevresel ve sosyal etkiler oluşmayacaktır. Ancak, Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı na, ve bu doğrultuda Proje ye duyulan ihtiyaç, Avrupa nın uzun vadedeki doğalgaz talebine bağlı olarak ortaya çıkmaktadır; bu konuda ayrıntılı bilgi Bölüm 1 Giriş te verilmiştir. Proje ye ve dolayısıyla Karadeniz den geçecek Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı projesinin tamamına devam edilmemesi durumunda, Orta ve Güney-Doğu Avrupa ülkelerine Karadeniz üzerinden yeni bir tedarik güzergahı oluşturulması 4-2 URS-EIA-REP-203876

hedefi gerçekleştirilemeyecektir. Bu durumda, bölgenin artan enerji talebini karşılayacak ek doğalgaz kaynaklarının sağlanamamasının yanı sıra, mevcut tedarik güzergahları (Orta ve Güney-Doğu Avrupa Ülkeleri ne) çeşitlendirilemeyecektir. 4.4 Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı Alternatifleri 4.4.1 Doğalgaz Taşıma Alternatifleri Doğalgazın Karadeniz üzerinden yeni bir güzergah vasıtasıyla ihraç edileceği fikrine dayanarak, açık deniz gaz taşımacılığının boru hatları sistemi dışında başka yöntemlerle de yapılabileceği değerlendirilebilir. Doğalgazın Rusya dan Orta ve Güney Doğu Avrupa ülkelerine Karadeniz üzerinden taşınması için boru hattına başlıca alternatif, Rusya nın Karadeniz deki bir limanında doğalgazın sıvılaştırılması ve Sıvılaştırılmış Doğalgazın (LNG), LNG Tankerleri vasıtasıyla aşağıdaki varış noktalarından birine taşınmasıdır: Batı Karadeniz kıyısındaki bir liman (Bulgaristan veya Romanya); veya Güney Avrupa da, Türkiye Boğazlarının ötesindeki bir liman. Bu alternatiflerin değerlendirilmesinde aşağıdaki faktörler dikkate alınmıştır: 1. Gazın sıvılaştırılması ve LNG'nin gaz pazarlarına tanker gemilerle taşınması işlemi, çoğunlukla doğalgaz kaynağının pazarlardan çok uzak ve izole bir noktada bulunduğu ve bu sebeple boru hattıyla taşımanın ekonomik olmadığı durumlarda uygulanır; 2. Sıvılaştırma, Rusya kıyı şeridinde bir sıvılaştırma tesisi kurulmasını gerektirecektir. Bir Sıvılaştırılmış Doğalgaz (LNG) tesisinin inşası ve işletilmesine bağlı olarak karada gözlemlenecek olan çevresel etkiler, boru hattı sisteminin ve bağlantılı kompresör istasyonunun çevresel etkilerinden daha fazla olacaktır; 3. Bu alternatif için, gazı alan ülkenin kıyısında bir yük boşaltma limanı veya açık deniz platformu ve yeniden gaz haline getirme (gazlaştırma) tesisi bulunması gerekecektir. Batı Karadeniz sahil şeridinin hassasiyeti, genellikle koruma altına alınmış olan statüsü ve eğlence-dinlence merkezi olarak değeri göz önünde bulundurulduğunda, bu bölgelerde LNG nin yeniden gaz haline getirilmesi için bir tesis kurulması tercih edilmemektedir. Kalıcı bir gazlaştırma tesisinin inşasından kaçınmak için, güney Avrupa da mevcut bir LNG gazlaştırma terminaline ihracat işlemi değerlendirilebilir; ve 4. LNG nin taşınması, yılda 63 milyar metreküp doğalgazın taşınması için yaklaşık 600 ila 700 LNG taşıyan tanker seferi gerektirecektir. Bu da, çevresinde yoğun bir nüfusa sahip olan İstanbul Boğazı da dahil, Türkiye boğazlarından yaklaşık olarak günde ortalama iki LNG tankeri geçeceği anlamına gelmektedir. Bu durum, Türkiye boğazlarındaki deniz trafiği yoğunluğu nedeniyle kaza riskini artıracak ve taşınan yükün tehlikeli doğası da İstanbul Boğazı çevresindeki yoğun nüfusa sahip alanlara yönelik büyük bir güvenlik riski oluşturacaktır. Yukarıdakilere dayanarak, LNG alternatifi üzerinde daha fazla durulmamıştır. URS-EIA-REP-203876 4-3

Bölüm 4 Alternatiflerin Değerlendirilmesi 4.4.2 Açık Deniz Güzergahı Karadeniz boyunca sekiz adet potansiyel boru hattı koridoru dikkate alınmıştır; bunlardan dört adedi Beregovaya yakınlarında bir kıyı kesişim noktasından ve diğer dördü ise Anapa yakınlarında bir kıyı kesişim noktasından başlamaktadır. Şekil 4.1 de görülebileceği üzere her iki nokta da Rusya Federasyonu nda bulunmaktadır. Gazprom tarafından gerçekleştirilen (Ref 4.2), iki noktanın karşılaştırmalı değerlendirmesi Beregovaya ya göre Anapa nın daha az çevresel etki oluşturma potansiyeli olduğunu göstermiştir. Russkaya Kompresör İstasyonu (CS) için tercih edilen alanın Anapa olarak belirlenmesinin ardından, Karadeniz üzerinden Bulgaristan ve Romanya daki potansiyel kıyı yaklaşım sahalarına ulaşacak dört adet açık deniz boru hattı koridoru ele alınmıştır. Söz konusu açık deniz boru hattı koridorları Tablo 4.1 de özetlenmekte ve ayrıca Şekil 4.1 de gösterilmektedir. Tablo 4.1 Açık Deniz Boru Hattı Güzergah Alternatifleri Kıyı Yaklaşım (Rusya) Kıyı Yaklaşım (Batı Karadeniz Kıyısı) Transit MEB ler Değerlendirilen Güzergah Uzunluğu (km) 1 Anapa Varna Rusya, Türkiye ve Bulgaristan 940.3 2 Anapa Varna Rusya, Ukrayna, Romanya ve Bulgaristan 982.4 3 Anapa Köstence Rusya, Ukrayna, Romanya 933.2 4 Anapa Köstence Rusya, Türkiye, Bulgaristan ve Romanya 931.3 Bu dört koridordan ikisi, Türkiye MEB inden (1. ve 4. seçenekler) ve diğer ikisi ise Ukrayna MEB inden (2. ve 3. seçenekler) geçmektedir. 2. ve 3. seçeneklerin belirlenen zaman diliminde incelenmesi mümkün olmadığı için bunlar kapsam dışı tutulmuştur. Daha derin teknik araştırmalar, Bulgaristan da karaya ulaşan 1. seçenek ve Romanya da karaya ulaşan 4. seçenek için yapılmıştır (Ref. 4.2). Batı Karadeniz kıyısındaki Bulgaristan ve Romanya da çeşitli alternatif kıyı yaklaşım alanları değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmelerde, biri Bulgaristan'ın Varna limanı yakınlarında, diğeri ise Romanya'nın Köstence limanı yakınlarında olmak üzere tercih edilen iki kıyı yaklaşım alanı belirlenmiştir. Bulgaristan ve Rusya nın Güney Akım için Hükümetler Arası bir Anlaşma imzalaması ile, Romanya kıyı yaklaşım alternatifinin (4. Seçenek) değerlendirilmesine gerek kalmamıştır ve 1. Seçenek seçilmiştir. Bu karar sonrasında, Bulgaristan ın Karadeniz kıyısındaki Varna yakınlarında bulunan muhtemel kıyı kesişim noktaları daha ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir. 4-4 URS-EIA-REP-203876

Moldova Ukrayna Lejand Güz ergâh Alternatifleri S eçenek1a MünhasırEkonomik Bölgeler AçıkDeniz DoğalGaz Boru Ha tı Güz ergâhıalternatifleri S eçenek1-anapa -Varna (T ürkiye suları) S eçenek1a-anapa -Varna (T ürkiye suları) S eçenek2-anapa -Varna (U krayna ve Romanya suları) S eçenek3-anapa -Constanta (U krayna suları) S eçenek4-anapa -Constanta (T ürkiye ve Bulgaristansuları) Romanya Ukrayna Meb'si Rusya Meb'si Anapa Rusya Federasyonu Vaz geçilenaçıkdeniz DoğalGaz Boru Ha tıgüz ergâhıalternatifleri Güz ergâh alternatifleri S eçenek5-beregovaya -Varna (U krayna ve Romanya suları) S eçenek6-beregovaya -Constanta (U krayna suları) S eçenek7-beregovaya -Constanta (T ürkiye ve Bulgaristansuları) S eçenek8-beregovaya -Varna (T ürkiye suları) Constanta Romanya Meb'si 3/6 Ukrayna Meb'si 1/2/3/4 5/6/7/8 Beregovaya 2/3/5/6 PlotDate:03Jun2014 File Name:I:\5004-InformationS ystems\46369082_s outh_s tream\mx Ds\ReportMaps -T urkey\t ukey ES IA\Chapter4\Figure 4-1Pipeline Route Options_T ranslated.mxd Bulgaristan Varna 2/5 Bulgaristan Meb'si 1/8 1a 4/7 1/8 Turkiye Meb'si Turkiye 1/4/7/8 Rusya Meb'si Gurcistan Meb'si Gurcistan Projection:LambertConformalConic Purpose of Issue ProjectT itle Drawing T itle GÜNEY AK ımaç ık DENIZ BORU HAT T ı BORU HAT T ıgüz ERGÂHı S EÇENEK LERI Drawn Checked Approved Date DH RW MW 03/06/2014 U RS InternalProjectNo. U RS Infrastructure &EnvironmentU K Limited S cothouse AlençonLink,Basingstoke Hampshire,RG217PP Telephone (01256)310200 Fax (01256)310201 ww w.ursglobal.com 0 100 200 300 km Drawing Number ŞEK IL4.1 Client 46369082 ForInformation S cale @ A4 1:5,500,000 T his documenthas beenprepared inaccordance with the scope of U RS 'appointmentwith its clientand is subjecttothe terms ofthatappointment.u RS accepts noliability forany use ofthis documentother thanby its clientand only forthe purposes for which itwas prepared and provided.only writendimensions sha lbe used. U RS Infrastructure &EnvironmentU K Limited Rev

Bölüm 4 Alternatiflerin Değerlendirilmesi 4.5 Proje Alternatifleri 4.5.1 Türk Sularında Güzergah Optimizasyonu Rusya ve Bulgaristan sularındaki kıta eğimleri, deniz derinliğinin aniden değiştiği ve deniz tabanının genel olarak stabil olmayan sedimanlara, dinamik koşullara (denizaltı çöküntüleri ve sediman akışları) ve düzensiz morfolojiye sahip olduğu, stabil olmayan bölgelerdir. Rusya daki Anapa yakınlarındaki kıta eğimi, çok geniş kanyon ağı yapısı ile karakterizedir. İnceleme programı sırasında kıta eğimi boyunca iki adet stabil yanal kanyon keşfedilmiştir. Kanyonların genişliği temel alınarak, her bir kanyonda iki boru hattının güzergaha dahil edilmesi en iyi teknik seçenek olarak değerlendirilmiştir. Bulgaristan da birbirine bitişik iki adet sualtı kanyonu, dört Proje boru hattının döşenmesi için uygun bulunmuştur. Boru hatlarının hizalanması ile ilgili mühendislik kısıtları ve risk yönetimi faydaları dikkate alındığında, üç boru hattının kanyonlardan büyük olanına ve bir boru hattının ise daha küçük ve dar olan kanyona döşenmesi en iyi teknik seçenek olarak tanımlanmıştır. Rusya ve Bulgaristan MEB'lerinde en uygun kıta eğimi geçiş konumlarının belirlenmesinin ardından, Türkiye MEB'indeki abisal düzlük boyunca tercih edilen açık deniz güzergahı için çevresel ve teknik konuların ele alınması gerekli olmuştur. Bu araştırma, Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı için gerçekleştirilen ve Rusya ve Bulgaristan MEB'lerindeki alanları da içeren daha geniş kapsamlı abisal düzlük incelemesinin bir parçasıdır. Bulgaristan ve Rusya MEB'lerinde kıta eğimi geçişi için uygun olan konumlar, boru hattının Türkiye MEB'indeki kısmı bu iki kıta eğimi geçişini birleştireceği için, boru hattının Türkiye MEB inde nereye döşeneceği konusunda kısıtlayıcı olmaktadır. Seçenek 1, Türkiye MEB'inde boruların güneye doğru hizalanmasının aksine düz ilerleyen bir güzergah tercih edilerek optimize edilmiştir. 1. Seçenekteki güneye doğru sapma, Tuna deltasının sediman yelpazesini 1 güney ucunun potansiyel etkilerinden kaçınmak için önerilmiştir, ancak ileri mühendislik araştırmalarının ardından, yelpazenin daha dıştaki denizaltı bölümünün düşük rölyefi ve aktif olmayan çökelme niteliği nedeniyle Tuna Deltası yelpaze sistemindeki sediman çökelmesiyle ilişkili etkilerin küçük ölçekli olacağı sonucuna varılmıştır. Bu nedenle Şekil 4.1 de Seçenek 1a olarak gösterilen ve düz ilerleyen güzergah benimsenmiş ve bu güzergah, çevresel ve kültürel miras hassasiyetleri açısından daha ayrıntılı olarak değerlendirilmeye tabi tutulmuştur (bkz Bölüm 8 Biyolojik Çevre ve Bölüm 10 Kültürel Miras). Tercih edilen güzergahın (Seçenek 1a) seçilmesinin önemli gerekçelerinden biri, alternatif güzergahlardan daha kısa olmasıdır. Bu seçenek, boru hattı güzergahının toplam açık deniz uzunluğunu her bir boru hattı için yaklaşık 20 km ve Türkiye Bölümünün uzunluğunu her bir boru hattı için yaklaşık 50 km kısaltarak Projenin kapladığı alanı en aza indirmektedir. Özetle, Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı'nın açık deniz güzergahının seçim süreci, Rusya ve Bulgaristan sularındaki mühendislik ve çevresel faktörlerle büyük ölçüde kısıtlanmıştır. 1 Sediman yelpazesi, akıntıların geçtiği ve yelpaze veya koni şeklinde oluşturduğu sediman çökelleridir. Tuna yelpaze sistemi, Karadeniz deniz tabanının kuzeybatı bölümündeki relikt sediman özelliğidir. 4-6 URS-EIA-REP-203876

Kıyı yaklaşım seçenekleri ve kıta eğimi geçişi, Türkiye ile Rusya ve Bulgaristan MEB lerinin sınır geçişini önemli ölçüde etkileyerek boru hattının Türkiye MEB'inde nasıl ilerleyeceğini ve böylece Projenin konumunu da belirlemiştir. Bu aşamadaki çevresel kısıtlamalar (deniz ekosistemleri gibi) hakkında ulaşılabilir olan bilgiler temel alınarak, abisal düzlük içerisinde herhangi bir önemli mühendislik veya sosyal kısıt tanımlanmamıştır. Bu yüzden, tercih edilen koridor içerisinde düz ilerleyen hat güzergahları benimsenmiştir. Güzergah düzenlemeleri, daha sonra, diğer jeofiziksel ve çevresel incelemeler temel alınarak yapılmıştır. Tüm koridor haritalanmış ve jeolojik, batimetrik ve kültürel özellikler, daha detaylı analizler için kayıt altına alınmıştır. Özellikle, biyolojik öneme sahip özelliklerin ve kültürel miras öğelerinin (KMÖ) mevcut olup olmadığını belirlemek için deniz tabanı özelliklerinin ayrıntılı bir incelemesi yürütülmüştür. Bu incelemenin bulguları Bölüm 7 Fiziksel ve Jeofiziksel Çevre ve Bölüm 10 Kültürel Miras kapsamında verilmiştir. Sualtında biyolojik öneme sahip önemli özellikler tanımlanmazken, abisal düzlük içerisinde, ilk olarak önerilen boru hattı güzergahına yaklaşık 150 m mesafe içerisinde iki adet KMÖ tanımlanmıştır. Bu Kültürel Miras Öğeleri önce yan taramalı sonar görüntüleri şeklinde tespit edilmişlerdir ve boru hattının inşasından önce kimliklerinin ve potansiyel kültürel önemlerinin tespiti için uzaktan kumandalı sualtı aracı (ROV) ile görsel bir incelemeye tabi olacak şekilde belirlenmişlerdir Ref (4.4). Bu objeler kültürel miras değeri taşıdıklarından, bunlardan sakınmak ve boru hatları ve KMÖ ler arasındaki en az 150 m lik tampon mesafeyi korumak için güzergah düzenlemeleri yapılmıştır. Bölüm 10 Kültürel Miras, bu objeleri, potansiyel değerlerini ve onların korunması için alınması gereken önlemleri daha ayrıntılı olarak açıklamaktadır. 4.6 Özet Bu bölümde, Güney Akım Boru Hattı Sistemi nin başlangıçtaki tasarımını gösteren ve sonrasında Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı nın ve takip eden Proje nin Fizibilite ve Geliştirme Aşamaları boyunca ele alınan hususları kapsayan Alternatiflerin Değerlendirilmesi özetlenmektedir. Güzergahı etkileyen sınırlamaların (kıta eğimi geçişleri gibi) daha çok sayıda olduğu Rusya ve Bulgaristan sularında tercih edilen güzergahlar, Türkiye Bölümü için yapılan değerlendirmeyi de sınırlamaktadır. Bu ÇSED de sunulan alternatif değerlendirmesi, tipik bir daraltma yaklaşımı nı benimsemiştir; bu yaklaşım, doğal gazın Karadeniz üzerinden taşınması yöntemi gibi üst düzey alternatiflerle başlayan ve alternatiflerin daha detaylı incelenmesiyle (boru hattı güzergahının ayrıntılı olarak belirlenmesi gibi) devam eden adımlardan oluşmaktadır. Alternatiflerin değerlendirilmesi süreci, bazı alternatiflerin tercih edilmeme sebepleri de dahil olmak üzere, Şekil 4.2 de özetlenmektedir. URS-EIA-REP-203876 4-7

Şekil 4.2 Alternatiflerin Özet Analizi (Güney Akım Açık Deniz Doğal Gaz) Seçenekler Proje Yok ve Sıfır alternatifi Proje Yok Proje Karadeniz üzerinden Gaz İhracatı Sonuç ve Gerekçeler Projenin Hedefi: Rusya dan Orta ve Güneydoğu Avrupa ülkelerine Karadeniz üzerinden doğalgaz taşınmasına yönelik tedarik güzergâhlarını çeşitlendirerek, doğalgaz talebindeki öngörülen artışın karşılanmasına katkı sağlamak Proje gerçekleştirilmezse: Proje ile ilişkilendirilen etkiler meydana gelmeyecektir; ancak bu durumda alternatif taşıma güzergâhlarıyla ilişkili etkiler ortaya çıkacaktır; ve Doğalgaz tedariği güzergâhlarını zenginleştirme fırsatı kaçırılmış olacaktır. Karadeniz i geçme alternatifleri Açık Deniz Boru Hattı Seçenek 1 Türkiye MEB i üzerinden Anapa- Varna Alt. Alt. Seçenek 1a Türkiye ve Bulgaristan MEB leri üzerinden Anapa Varna (güzergâh optimizasyonu) LNG (İhracat olanakları, taşıma, yeniden gaz haline getirme) Seçenek 2 Ukrayna ve Romanya MEB leri üzerinden Anapa- Varna Proje Yok seçeneği alternatif olarak gündem dışıdır. Proje ye olan gereksinimle ilgili 1. Bölüm (Giriş) incelenebilir. LNG (Sıvılaştırılmış doğalgaz) Orta ve Güneydoğu Avrupa nın dışındaki ülkelere de ihraç edilebilir, ancak: Proje nin amacı Orta ve Güneydoğu Avrupa nın dışındaki ülkelere ihracat değildir; LNG nin Türkiye boğazlarından geçerek, örneğin İtalya ya, taşınması emniyet ve çevre açısından daha yüksek riskler taşımaktadır; ve LNG daha fazla sera gazı (GHG) üretimine neden olacaktır. Karadeniz kıyısında yeniden doğal gaza dönüştürme işlemi için yeni bir tesis kurma/türkiye boğazlarından gemiyle LNG taşıma gereksinimlerini ortadan kaldırdığı için, bir boru hattı sisteminin kurulması daha emniyetli ve güvenilir bulunmaktadır. Ayrıca, boru hattı sistemi daha az sera gazı (GHG) emisyonu üretimine sebep olacaktır. Bu nedenle LNG taşımacılığı alternatifi elenmiştir. Açık deniz güzergâhı oluşturulurken (Makro düzenleme) boru hattının Bulgaristan ın Varna kıyısında karaya çıkacağı temel alınmıştır. Seçenek 3 Ukrayna MEB i üzerinden Anapa- Köstence Seçenek 4 Türkiye ve Bulgaristan MEB leri üzerinden Anapa-Köstence 2. ve 3. Seçenekler yapılacak incelemeler programda gecikmelere neden olacağından elenmiştir. Boru hattının Romanya da karaya çıkması şeklindeki 4. Seçenek, Bulgaristan ve Rusya nın Güney Akım la ilgili hükümetler arası karşılıklı bir sözleşme imzalamalarının ardından elenmiştir. 1. Seçenekle ilgili olarak, devam etmekte olan inceleme ve araştırmalar doğrultusunda ek güzergâh optimizasyonları gerçekleştirilmiştir. Detaylı güzergâh düzenleme çalışmaları doğrultusunda, tercih edilen alternatif 1. Seçenek olmuştur.

Referanslar No Ref. 4.1 Referans Giprospetzgaz, 2010. Feasibility Study for the Offshore Section of the "South Stream" Project Pipeline, Volume 17 of the Environmental Impact Assessment (Russian Sector), Second Part of the Environmental Impact Assessment on Alternative Route Options for Pipeline (land area), Archive number: 6976.101.003.11.14.17.02-1 (replacement for 6976.101.003.11.14.17.02, St. Petersburg. [Giprospetzgaz, 2010. Güney Akım Doğalgaz Boru Hattı Projesi nin Açık Deniz Bölümü için Fizibilite Çalışması, Cilt 17 Çevresel Etki Değerlendirmesi (Rusya Bölümü) Boru Hattı için Alternatif Güzergah Seçenekleri hakkında Çevresel Etki Değerlendirmesi nin İkinci Bölümü Arşiv numarası: 6976.101.003.11.14.17.02-1 (6976.101.003.11.14.17.02 nin yerini almıştır), St. Petersburg.] Ref 4.2 Giprospetzgaz, 2010. Feasibility Study For Construction of South Stream Gas Pipeline, Volume 9: Route Evaluation. Part 3. Route Selection Manual. Archive No 6976.101.003.11.14.09.03-1 Instead of Archive No 6976.101.003.11.14.09.03. [Giprospetzgaz, 2010. Güney Akım Gaz Boru Hattı nın İnşaatı için Fizibilite Çalışması, Cilt 9; Güzergah Değerlendirmesi. Bölüm 3. Güzergah Seçim Kılavuzu. Arşiv No: 6976.101.003.11.14.09.03-1 (Arşiv no: 6976.101.003.11.14.09.03 ün yerini almıştır).] Ref. 4.3 IFC, 2012. Performance Standard 1: Assessment and Management of Environmental and Social Risks and Impacts. http://www1.ifc.org. Accessed: 21 January 2013. [Uluslararası Finans Kurumu (IFC), 2012. Performance Standard 1: Assessment and Management of Environmental and Social Risks and Impacts (Performans Standardı 1: Çevresel ve Sosyal Risklerin ve Etkilerin Değerlendirilmesi ve Yönetimi) http://www1.ifc.org. 21 Ocak 2013 te erişildi.] Ref. 4.4 Seascape Consultants Ltd., 2013. Interpretation of Seabed Survey Data for the South Stream Offshore Pipeline Project, Report No 2013/07. [Seascape Consultant Ltd., 2013. Güney Akım Açık Deniz Doğalgaz Boru Hattı Projesi için Deniz Tabanı İnceleme Verileri nin Yorumlanması, Rapor No 2013/07.] URS-EIA-REP-203876 4-9