SENTETİK MARİHUANA (BONZAİ) Prof. Dr. Ö. Ayhan Kalyoncu Uz. Psikolog Buse Ünlü Sentetik marihuana, laboratuvar ortamında ot ve benzeri maddelerin kimyasal likitlerle spreylenmesi sonucu oluşturulan normal marihuananın içinde bulunan THC maddesi gibi bir etki yapması beklenen bir uyuşturucu türüdür. İlk olarak 2004 yılında Avrupa da üretildiğinde zararsız, marihuanaya yasal bir alternatif ve tasarımcı uyuşturucusu olarak gibi açıklamalarla pazarlanmıştır. Ülkemizde son birkaç yıldır bulunmasına rağmen çok hızla kullanımı yaygınlaşmıştır. Sentetik Nasıl Marijuana Kullanılır? Normal marihuana kullanımına benzer. İki şekilde tüketilir; 1. Madde kendi başına ya sigara gibi sarılır ya da pipo veya bong (nargile benzeri bir alet) yardımıyla 2. Madde tütün veya normal marihuana ile karıştırılarak sigara gibi sarılarak içilir. 1
Sentetik marihuana aynı zamanda kek, çay gibi yiyecekler ve içeceklerin içine karıştırılarak da tüketilebilir ayrıca tütsü olarak satılmakta ve görüntüsü daha çok odaya güzel koku vermek için biriktilen çiçek ve ot yapraklarına benzemektedir. Yanlış Reklam! Sentetik marihuana ve benzeri maddelerin genellikle çeşitli bitkilerden alınan Doğal psikoaktif maddeler içerdiğine dair yanlış bir bilgi dolaşmaktadır. Her ne kadar bazen doğal bitkilerden alınan maddeler üretiminde kullanılsa da yapılan kimyasal analizler sonucu içinde bulunan malzemelerin sentetik bileşenlerden oluştuğu saptanmıştır. İlk olarak bir tütsü çeşidi olarak pazarlaması yapılan madde, insan tüketimine uygun değildir ibaresiyle satılmaktaydı. Yasal olarak yasaklanmadığı için uzun yıllar boyunca sentetik marihuana ve benzeri maddelerin erişilebilirliğin kolay olması, internet üzerinden satışının yapılması sonucu kısa sürede özellikle gençler ve lise öğrencileri arasında popüler hale geldi. Bunun üzerine sentetik marihuana ve benzeri maddelerin satışına ülke çapında bir yasak getirildi. Sentetik marihuanın yapımında kullanılan kimyasalların içinde bulunan THC maddesi, normal marihuananın içindekinden çok daha kuvvetli bir etkiye sahip olduğundan kullanıcılar için çok daha zararlı sonuçlar doğurmaktadır. Sentetik marihuana yapımında kullanılan gerek bu kimyasalların gerekse oluşturduğu yan etkilerin farmakolojik profilleri hakkında uzmanlar tarafından sahip olunan çok az bilgi vardır. Ayrıca sentetik marihuananın yapımında kullanılan şimdiye kadar saptanmış olan 5 kimyasal maddenin tıbbi hiçbir faydası saptanmamıştır. Amerikan Narkotik Birimi tarafından sentetik marihuana yapımında kullanılan bu maddelerin ticaretinin yapılması ve bulundurulması yasaklanmıştır. Ancak üreticiler bu yasaklardan kurtulabilmek için yaptıkları bu sentetik marihuana karışımlarında zaman zaman farklı kimyasallar kullanmaktadır. Fakat 2
Amerikan Narkotik Birimi bu durumun sıkı bir takibini yapmakta ve sentetik marihuana yapımında kullanılan yasaklı maddeler listesinin güncel olarak yenilenmesi için çalışmaktadır. Etkileri Sentetik marihuana kullanıcıları bu maddeyle ilgili deneyimlerini normal marihuananın yarattığı etkilere benzer şekilde aktarmışlardır, mod yükselmesi (keyif), rahatlama ve algılama değişimi gibi. Normal marihuanadan farklı olarak sentetik marihuanada bulunan kimyasallar nedeniyle kullanıcıların daha kuvvetli etkiler yaşaması muhtemeldir. Bazı kullanıcılar psikotik semptomlar geliştirebilir, aşırı anksiyete, paranoya ve halüsilasyon gibi etkiler yaşadıklarını söylerler. Sentetik marihuanada bulunan kanabisvari bileşenler beyindeki hücre reseptörlerini etkileyerek normal marihuanada bulunan THC nin yarattığı etkiden 100 kat fazlasını yaratmaktadır. (Bu bileşenler, HU-210, CP 47,497, JWH-018, JWH-073, JWH-398, JWH- 250 dır.) Bu da sentetik marihuananın çok zararlı, tahmin edilemez ve çok güçlü etkiler yaratmasına neden olmaktadır. Birçok illegal ve dizayn edilmiş maddelerin içinde bulunan bileşenler bilinmemekte ve sentetik marihuanada olduğu gibi içerisinde toksik maddeler bulunduğu düşünülmektedir. Bu sentetik kimyasallar ile beyindeki THC reseptörleri arasındaki bağ ne kadar güçlenirse, kişilerin madde kullanımına bağlı anksiyete ve paranoya yaşama ihtimalleri de o kadar artar. Kullanım Yaygınlığı Ülkemizde son yıllarda yatarak tedavi için bağımlılık tedavi kliniklerine başvuran kişilerin eroinden sonra en sık kullandıkları madde sentetik marihuanadır. Bu maddenin erişilebilirliğinin kolay olması ve toplum içinde yaygın olan maddenin zararsız olduğu yönündeki yanlış inanış nedeniyle bu uyuşturucunun popülerliği hızla artmıştır. Ayrıca maddenin, marihuana ve diğer uyuşturuculara göre idrar tahlilinde tam olarak saptanamıyor olması onu populer yapan nedenlerden bir diğeridir. 3
2011 yılında Amerika da yapılan bir araştırmaya göre lise öğrencileri arasında sentetik marihuana, normal marihuanadan sonra 2. en çok kullanılan uyuşturucudur Kızlara oranla erkekler arasında daha popüler bir kullanımı vardır. Erkek/ Kız oranı 2 den fazladır. Bu araştırmaya göre, Amerika daki lise öğrencilerinin aşağı yukarı yüzde 36 sı normal marihuana, yüzde 11 inden biraz fazla bir grup ise sentetik marihuana kullandığını belirtmiştir. Beyni nasıl etkiler? Sentetik marihuana kullanıcıları bu maddeyle ilgili deneyimlerini normal marihuananın yarattığı etkilere benzer şekilde aktarmışlardır. Mizaç yükselmesi (keyif), Rahatlama, Algılama değişimi. Normal marihuanadan farklı olarak sentetik marihuanada bulunan kimyasallar nedeniyle kullanıcıların daha kuvvetli etkiler yaşaması muhtemeldir. Bazı kullanıcılar psikotik semptomlar geliştirebilir, aşırı anksiyete, paranoya ve halüsilasyon gibi etkiler yaşadıklarını söylerler. Sentetik marihuanada bulunan kannabis benzeri bileşenler beyindeki hücre reseptörlerini etkileyerek normal marihuanada bulunan THC nin yarattığı etkiden 100 kat fazlasını yaratmaktadır. Bu bileşenler, HU-210, CP 47,497, JWH-018, JWH-073, JWH-398, JWH-250 dır. Bu da sentetik marihuananın çok zararlı, tahmin edilemesi mümkün olmayan, çok güçlü etkiler yaratmasına neden olmaktadır. 4
Şu ana kadar sentetik marihuananın beyinde yarattığı etkilerle ilgili yapılmış bilimsel bir çalışma bulunmamaktadır. Fakat bununla birlikte sentetik marihuananın içinde bulunan kimyasalların, normal marihuanadaki birincil psikoaktif madde olan THC gibi beyindeki aynı reseptörleri etkilediği bilinmektedir. Sentetik marihuanada bulunan bileşenler bu reseptörlerle normal marihuanada bulunan THC ye nazaran, daha güçlü bir bağ kurarak kişilerin daha güçlü ve tahmin edilemez etkiler yaşamasına neden olmaktadır. Sentetik marihuanada bulunan kimyasal bileşenlerin ne olduğu tam olarak bilinmediğinden, bu maddeyi kulanan kişilerin maddeden bekledikleri etkilerden çok daha ciddi sonuçlara maruz kaldıkları bilinmektedir. Sentetik Marihuananın Sağlığa Etkisi Sentetik marihuana kullanıcılarının aktardığı semptomlar arasında; Kalp çarpıntıları, Kusma, heyecan, Aşırı sözel veya motor hareketlilik o amaçsız huzursuzluk, o ellerini ovuşturma, o giysileriyle oynama, o volta atma, o bağırıp çağırma, o hayıflanma, o inleme gibi sürekli tekrarlanan, Aşırı terleme, Bilinç bulanıklığı, Halüsilasyonlar vardır. Amerika dan alınan verilere gore, 2010 yılında, sentetik marihuana nedeniyle hastanelerin acil servislerine başvuran kişi sayısı 11.400 dır. Sentetik marihuananın neden olduğu başlıca komplikasyonlar; Yüksek kan basıncı, Kalbe giden kan akışını yavaşlatmış ve kalp krizi Mide bulantısı, 5
Kusma, Aşırı anksiyete, Kriz ve nöbetlerdir. Pediactrics dergisinin 2011 sayısında sentetik marihuana kullanımı sonrası hastaneye kaldırılan üç ergenin hikayesi yayınlanmıştır. Hastalarda görülen semptomlar, değişen seviyelerde katatoni (sözlü ya da fiziksel herhangi bir uyarılmaya cevap verememe, katılaşma ve acı hali), kalp çarpıntısı, heyecan, aşırı anksiyete, baş dönmesi, bağ ağrısı, aşırı terleme, konuşmanın yavaşlaması, ve bilinç bulanıklığıdır. Hastalardan iki tanesi 3-4 saat sonrasında normal haline dönmüş fakat bir tanesi taburcu edilmeden önce tam bir gününü hastanede geçirmiştir. Sentetik marihuanın üreme, kanser gelişimi, hafıza veya bağımlılık üzerindeki uzun dönem etkileri henüz bilinmemektedir. Bir rapora göre sentetik marihuanada bulunan kimyasallardan geriye kalan ağır metaller sağlığı olumsuz yönde etkilemektedir. Bazı kaynaklara göre sentetik marihuana bağımlılık yaratır, bu maddeyle olumsuz deneyimleri olan kişilerin bile sonrasında madde kullanımını bırakmadıkları, ve madde arayışı içine (craving) girdikleri gözlemlenmiştir. 6
Düzenli kullanıcılar kısa bir süre bile kullanmadıklarında kaygı, titreme, terleme, halisülasyon gibi yoksunluk semptomları geliştirebilirler. Spor alanında da sentetik marihuana kullanımı yasaktır ve bu madde yasaklı maddeleri içeren doping listesinde bulunmaktadır. Normal marihuana gibi, sentetik marihuana da vücuttan uzun süre atılmaz. 03.03.2014 Beyoğlu - İstanbul 7