ŞÜKRÜ DOKUR sukrudokur@hotmail.com 532-2544350
Hasılat Ortakların sermayeye katkıları dışında, özkaynakta artışla sonuçlanan ve işletmenin dönem içindeki olağan faaliyetlerinden elde edilen brüt ekonomik fayda tutarıdır. Hasılat, yalnızca, işletmenin kendi adına aldığı ve alacağı brüt ekonomik yarar akışlarını içerir. Üçüncü kişiler adına tahsil edilen satış vergileri, mal ve hizmet vergileri ve katma değer vergisi gibi tutarlar işletme tarafından elde edilen ekonomik yararlar değildir ve özkaynakta artış yaratmaz. Bu nedenle bu tutarlar hasılat dışında bırakılır.
Hasılatın ölçümü Hasılat alınan veya alınacak olan bedelin gerçeğe uygun değeri ile ölçülür Gerçeğe Uygun Değer, peşin satışlarda, satış bedeli; vadeli satışlarda ise, alacağın bugünkü değeridir.
Bugünkü Değer (Peşin Değer) Gelecekte sağlanacak faydanın (tahsilat) bugünkü değeri aşağıdaki formül yardımı ile hesaplanır. i : Faiz oranı n : Vade 4
Gelecek Değer Bugün sağlanan faydanın (tahsilat) gelecekteki değeri aşağıdaki formül yardımı ile hesaplanır. 5
Karşılaştırma 20.000 TL nin 1 yıl sonra %20 faiz oranında gelecek değeri: 20.000 TL x (1+0.2) 1 =24.000 TL 1 yıl sonra tahsil edilecek 24.000 TL nin %20 faiz oranından bugünkü değeri: 24.000 TL / (1+0,2) 1 = 20.000 TL 6
Ticari mallar, 3000 TL ye 3 ay vadeli satılmıştır. Faiz oranı, yıllık %18 (aylık %1,5) Satış değeri 3.000,00 Peşin değeri 2.868,95 (3.000 TL x0,9563) Faiz geliri 131,05 7
.../.../... 120. ALICILAR 3.000 600 YURT İÇİ SATIŞLAR 2868,95 KAZANILMAMIŞ FAİZ GELİRLERİ 131,05.../.../....../.../... KAZANILMAMIŞ FAİZ GELİRLERİ 131,05 642 FAİZ GELİRLERİ 131,05.../.../... 8
HASILAT İŞLEMİNİN AYRISTIRILMASI Hasılatın muhasebeleştirilme ilkeleri genellikle her bir işleme ayrı ayrı uygulanır. Örneğin, bir ürünün satış fiyatı ayrıştırılabilir nitelikteki satış sonrası servis tutarını da içeriyorsa, bu tutarın hasılat olarak muhasebeleştirilmesi ertelenerek, servis hizmetinin verildiği dönem boyunca hasılat olarak finansal tablolara yansıtılır. 9
Mal Satışı Malların satışından elde edilen hasılat, aşağıdaki koşulların tümü karşılandığında işletme tarafından muhasebeleştirilir: İşlemenin, alıcıya, malların mülkiyetine ilişkin önemli risk ve getirileri devretmiş olması, İşletmenin, mülkiyetle ilişkilendirilen derecede yönetsel katılımı sürdürmemesi ve de satılan mallar üzerinde etkin kontrol sağlamaması, Hasılat tutarının güvenilir şekilde ölçülebilmesi, İşlemle ilişkili ekonomik faydaların işletmeye girişinin muhtemel olması, ve İşlemle ilişkili olarak yapılan veya yapılacak olan masrafların güvenilir şekilde ölçülebilmesi 10
Hizmetlerin sunumu Hizmet sunumuna ilişkin bir işlemin sonucunun güvenilir biçimde tahmin edilebildiği durumlarda, işlemle ilgili hasılat işlemin raporlama dönemi sonu itibariyle tamamlanma düzeyi dikkate alınarak finansal tablolara yansıtılır. Aşağıdaki koşulların tamamının varlığı durumunda, işleme ilişkin sonuçların güvenilir biçimde tahmin edilebildiği kabul edilir:
(a) Hasılat tutarının güvenilir biçimde ölçülebilmesi; (b) İşleme ilişkin ekonomik yararların işletme tarafından elde edileceğinin muhtemel olması; (c) Raporlama dönemi sonu itibariyle işlemin tamamlanma düzeyinin güvenilir biçimde ölçülebilmesi; (d) İşlem için katlanılan maliyetler ile işlemin tamamlanması için gereken maliyetlerin güvenilir biçimde ölçülebilmesi
Hasılat, ancak işleme ilişkin ekonomik yararların işletme tarafından elde edilmesi muhtemel olduğunda finansal tablolara yansıtılır. Daha önce muhasebeleştirilmiş olan hasılat tutarının tahsil edilebilirliği konusunda bir belirsizlik ortaya çıkarsa, tahsil edilemeyen veya tahsil edilebilmesi muhtemel olmaktan çıkan tutar başlangıçta kayda alınmış hasılatın düzeltilmesi yerine gider olarak finansal tablolara yansıtılır.
Bir işlemin tamamlanma düzeyi çeşitli yöntemlerle belirlenebilir. İşletme, verilen hizmeti güvenilir biçimde ölçen yöntemi kullanır. İşlemin niteliğine bağlı olarak bu yöntemler aşağıdakileri içerebilir: Yapılan işe ilişkin incelemeler, Bilanço tarihine kadar yapılan hizmetlerin verilecek toplam hizmetlere oranı, İşlemin tahmini toplam maliyetleri içinde bu güne kadar katlanılan maliyetlerin oranı. İşlemin tahmini toplam maliyetlerine yalnızca verilen veya verilecek olan hizmetlerin maliyetleri yansıtılır. 14
KOBİ HASILAT
Bölüm 23 - Ek Bölüm 23 hükümleri uyarınca hasılatın muhasebeleştirilmesine ilişkin örnekler Bu Ek, Bölüm 23 ün hasılatın muhasebeleştirilmesine ilişkin hükümlerinin uygulanması konusunda rehberlik sağlamaktadır.
Hasılat, satıcı tarafından, aşağıdaki koşulların sağlanması durumunda, alıcı mülkiyeti aldığında muhasebeleştirilir: 1. Teslimatın yapılması olasılığının olması; 2. İlgili kalemin, satışın muhasebeleştirildiği anda elde mevcut, tespit edilmiş ve alıcıya teslim edilmek üzere hazır durumda olması; 3. Alıcının, özel olarak, ertelenmiş teslimata ilişkin koşulları onaylaması ve 4. Normal ödeme koşullarının uygulanması. Hasılat, malların teslimat anında elde edilmesi veya üretilmesi hususunda genel bir niyetin bulunması durumunda muhasebeleştirilmez.
Koşullu olarak gönderilen mallar: montaj ve kontrol
Hasılat, normalde, alıcı teslimatı kabul ettiğinde ve montaj ile kontrol işlemi tamamlandığında muhasebeleştirilir.
Koşullu olarak gönderilen mallar: onay üzerine, alıcının sınırlı bir iade hakkı için müzakerede bulunması
İade olasılığı hakkında belirsizliğin olması durumunda, hasılat, nakliyenin alıcı tarafından resmi olarak kabul edilmesi ya da malların alıcıya teslim edilip reddetme süresinin geçmesi üzerine muhasebeleştirilir.
Koşullu olarak gönderilen mallar: gönderilen tarafın (alıcının) gönderen taraf (satıcı) adına malları satmayı üstlendiği konsinye satışlar
Mallar, alıcı tarafından üçüncü bir tarafa satıldığında, hasılat, satıcı tarafından muhasebeleştirilir.
Koşullu olarak gönderilen mallar: teslimat anında nakit ödemeli satışlar Hasılat, teslimat yapıldığında ve nakit tutarı, satıcı veya yetkili temsilcisi tarafından alındığında muhasebeleştirilir.
Malların, alıcı tarafından, taksitli satış çerçevesinde son taksitin ödenmesi sonrasında teslim edildiği taksitli satışlar
Bu tür satışlarda elde edilen hasılat, mallar teslim edildiğinde muhasebeleştirilir. Ancak geçmişteki deneyimler, bu tür satışların çoğunun sorunsuz bir biçimde tamamlandığını gösteriyorsa, malların mevcut, belirlenmiş ve alıcıya teslim için hazır durumda bulunması koşuluyla, hasılat, önemli sayılabilecek miktarda depozito alındığında muhasebeleştirilebilir.
Stoklarda halihazırda bulunmayan mallar: henüz imal edilecek olan veya müşteriye üçüncü bir taraftan doğrudan teslimatı yapılacak mallara ilişkin ödeme (veya kısmi ödeme) tutarının, teslimattan önce alındığı siparişler Hasılat, mallar alıcıya teslim edildiğinde muhasebeleştirilir.
Bedelin, taksitler halinde alınabildiği taksitli satışlar Satış bedeliyle ilişkilendirilebilen hasılat tutarı, faiz hariç olmak üzere, satış tarihinde muhasebeleştirilir. Satış bedeli, alınacak taksitlerin emsal faiz oranı kullanılarak iskonto edilmesi suretiyle hesaplanan bugünkü değeridir.
Müşteri sadakat programları çerçevesinde hediye puanlı satışlar A ürünü 100 TL ye satılmaktadır. A ürününün alıcıları, B ürününü 10 TL ye almalarını sağlayan hediye puanı elde etmektedirler. B ürününün normal satış fiyatı ise 18 TL dir. A ürünü alıcılarının yüzde 40 ının hediye puanlarını, B ürününü 10 TL den almak için kullanacakları tahmin edilmektedir. A ürününün, normalde uygulanan ancak bu promosyon süresince geçerli olmayan iskontolar düşüldükten sonraki fiyatı ise 95 TL dir. Hediye puanının gerçeğe uygun değeri, yüzde 40 x [18 TL 10 TL] = 3.20 TL dir. 100 TL lik toplam hasılat tutarı, A ürünü ile hediye puanına, gerçeğe uygun değerleri olan, 95 TL ve 3.20 TL çerçevesinde, orantılı olarak dağıtılır. Dolayısıyla: (a) A ürününe ilişkin hasılat 100 TL x [95 TL / (95 TL + 3.20 TL)] = 96.74 TL dir. (b) B ürününe ilişkin hasılat 100 TL x [3.20 TL / (95 TL + 3.20 TL)] = 3.26 TL dir.
Hizmetlerin sunumu Kurulum ücretleri Kurulum ücretleri, kurulumun tamamlanma aşaması dikkate alınma suretiyle hasılat olarak muhasebeleştirilir. Söz konusu ücretler, ürünün satışı sonrasında duruma bağlı olarak gerçekleşiyorlarsa, mallar satıldıktan sonra muhasebeleştirilirler.
Reklam komisyonları Reklam komisyonları, ilgili ilan yayımlandığında veya reklamın gösterimi başladığında muhasebeleştirilir. Yapım komisyonları, projenin tamamlanma aşamasına göre muhasebeleştirilir.
Okul harçları Hasılat, eğitim-öğretim dönemi boyunca muhasebeleştirilir
TEŞEKKÜR EDİYOR SORULARINIZI BEKLİYORUM.