Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Atık Yönetimi Daire Başkanlığı Termik Santrallerden Kaynaklanan Küllerin Yönetimi Erdem ÖZMEN Çevre ve Orman Uzmanı Antalya, Nisan 2011
Yönetimi Kömür, dünyada en yaygın Ülkemiz kömür rezervi şekilde bulunan fosil yakıttır bakımından Dünyada 11 ıradadır. 2009 yılı itibarı ile Türkiye de elektrik enerjisinin % 29 ömürden karşılanmaktadır. Bu oran Almanya da % 50, ABD de % 60, Güne frika da % 95 dir. 2020 yılına kadar dünyada ortalama elektrik enerjisinin 50 sinin kömürden sağlanacağı tahmin edilmektedir.
Yönetimi ÜRKİYE DE ELEKTRİK ÜRETİMİNİN KAYNAKLARA GÖRE DAĞILIMI
Yönetimi TERMİK SANTRALLAR (yakıt türlerine göre) atı Yakıtlı Termik santrallar ömür, odun, katı atık) vı Yakıtlı Termik santrallar el-oil, motorin, nafta) az Yakıtlı Termik santrallar oğalgaz, LPG, biyogaz vb.)
Yönetimi Kömüre Dayalı Termik Santraller ulverize tipi kazanlar kışkan Yataklı Kazanlar
Termik Santral Çalışma Prensibi
Yönetimi ik santrallerde kömürün yakılması sonucu iki çeşit k çıkmaktadır. Bunlar; baca gazlarıyla sürüklenen uçu ve baca gazlarıyla birlikte yükselemeyerek taban n taban külleridir. mizde kömürle çalışan 14 adet termik santralden her şık 20 milyon ton kül ortaya çıkmaktadır. an küller yaklaşık olarak külü içermektedir. % 75-80 uçucu kül, % 20-
Termik Santrallerde Oluşan Kül Miktarları KULLANILAN KÖMÜR ERMİK SANTRAL ADI MİKTARI(ton/yıl) OLUŞAN KÜL MİKTARI (ton/yıl) MA 5.884.156 2.373.439 TALAĞZI 1.710.000 803.703 NGAL 6.452.745 1.322.832 GÖZÜ 3.300.000 375.000 NÇBİLEK 1.240.786 591.854 YİTÖMER 5.850.000 1.989.000 MERKÖY 3.962.987 1.585.195 ŞİN ELB. 23.382.791 6.141.137 TAĞAN 6.558.000 1.320.570 HANELİ 1.426.360 357.391 DAŞ 431.200 64.680 N 1.815.350 453.440 NİKÖY 2.522.432 713.847
Termik Santrallerde Oluşan Kül Miktarlarının Karşılaştırmas 23.382.791 5.884.156 6.452.745 5.850.000 6.141.137 6.558.000 5 MİK SANT. 3.962.987 3.300.000 2.373.439 2.522.432 1.710.000 1.989.000 1.585.195 1.322.832 1.240.786 1.320.570 1.426.360 803.703 375.000 591.854 357.391 431.200 713.847 64.680 ATALAĞZI TERMİK SANT. KANGAL TERMİK SANT. SUGÖZÜ TERMİK SANT. TUNÇBİLEK TERMİK SANT. EYİTÖMER TERMİK SANT. EMERKÖY TERMİK SANT. ELBİSTAN TERMİK SANT. YATAĞAN TERMİK SANT. ORHANELİ TERMİK SANT. İÇDAŞ TERMİK SANT. YENİKÖY TERMİK SANT. ÇAYIRHAN TERMİK
Kül Miktarlarının Karşılaştırılması ömürün ısıl değerine bağlı olarak oluşan atık mi eğişkenlik göstermektedir. erli kömürün yakılmasından kaynaklanan kül miktarı % 4 rasında değişirken, ithal (Rusya, Güney Afrika) kömü aynaklanan kül miktarı %10-1515 arasında değişmektedir. Yerli Kömür Kullanımı İthal Kömür Kullanımı 0 0 0 0 0 0 0 0 0 100 90 80 70 60 50 40 30 20
Termik Santral İncelemeleri fşin-elbistan A Termik Santrali Uçucu kül ve taban külleri, santralin hammadd ihtiyacının karşılandığı kömür ocaklarında yer altı iletim hattından gönderilerek depolanmaktadır. 2010 yılına kadar 40 milyon tona yakın uçucu kül v taban külü depolanmıştır.
Afşin-Elbistan A Termik Santrali
KÜL YAYMA BANDI
Yatağan Termik Santrali atağan Termik Santrali Silolarda taban külü, uçucu kül ve baca gazı arıtm sisteminden kaynaklanan jipsiyum karıştırılmaktadır. Oluşan karışım sulandırılmakta ve atık barajınd depolanmaktadır. 2003 2007 yılları arasında 655.000 ton uçucu kü çimento hammaddesi olarak satılmıştır. Kül depolama işlemi sona eren depolama alanlar bitkisel toprakla kapatılarak rehabilite edilmektedir.
BİRİKEN SU SULANDIRILMIŞ KÜL
Rehabilite Edilmiş Kül Depolama Sahası
Termik Santral Küllerinin Yönetimi ile İlgili Mevzuat 2872 sayılı Çevre Kanunu 05.07.2008 tarih ve 26927 Sayılı Resmi Gazete d yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yönetimi Gene Esaslarına İlişkin Yönetmelik 26.03.2010 tarih ve 27533 sayılı Resmi Gazeted yayımlanan ve 01.04.2010 tarihinde yürürlüğe gire Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik 12.05.2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmi Gazete d yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikesiz ve İner Atıkların Geri Kazanımı Tebliği
Termik Santral Küllerinin Yönetimi ile İlgili Mevzuat ik Santrallerde kömürün yakılması sonucu oluş er; ık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin Ek Listesinde tanımlanmıştır. 10 ISIL İŞLEMLERDEN KAYNAKLANAN ATIKLAR 10 01 Enerji Santrallerinden ve Diğer Yakma Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar (19 Hariç) 10 01 01 (10 01 04 ün altındaki kazan tozu hariç) dip külü, cüruf ve kazan tozu 10 01 02 Uçucukömürkülü cu kül ve taban külleri A ve M kodlarıyla işaretlenmemiş olup
Termik santrallerden kaynaklanan küllerin depolam ntemi ile bertarafının planlanması durumunda Atıkları üzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik kapsamınd polanması gerekmektedir. Bu Yönetmelik ile düzen arak depolanacak atıkların geçirimsizlik tabakası, drena bakası, kapama ve izleme, lisanslandırma vb. hususlar zenleme getirilmiştir.
Atıkların Düzenli Depolanması Dair Yönetmeli apsamında, 01.04.2010 tarihinden önce kurulan mevcu ül depolama alanları için atık üreticilerinden, iyileştirm lanı hazırlamaları ve Bakanlığımıza sunulması tale dilmiştir. Bakanlığımıza sunulan iyileştirme planla eğerlendirme aşamasındadır. Yapılacak değerlendirme sonucunda mevcut kü epolama alanları kapatılacak veya kül depolama işlem
Küllerin geri kazanımının planlanması durumunda hlikesiz ve İnert Atıkların Geri Kazanımı Tebliği kapsamınd ğerlendirilmelidir. Bu tebliğ ile küllerin çevreye olabilecek olumsu kilerinin en aza indirilmesi, kül miktarının azaltılması, geçic polanması, geri kazanım tesislerinin kurulması ve b sislerin çevreyle uyumlu yönetiminin sağlanmasına yöneli ensip, politika ve programların belirlenmesi için gerek ari ve teknik esaslar düzenlenmiştir.
Dünyada Kül Kullanım Alanları
Kül Kullanım Alanları Baraj Yapımında Kül Kullanımı
Kül Kullanım Alanları Tuğla Yapımında Kül Kullanımı
Kül Kullanım Alanları Çimento Katkı Malzemesi Olarak Kullanımı
Avrupa Kömür Ürünleri Derneği (ECOBA) 2008 yı verilerine göre Avrupa Birliği üye ülkelerinde yaklaşı olarak 43 milyon ton uçucu kül ve taban kül oluşmaktadır. Oluşan bu atıkların yaklaşık olarak % 90 farklı alanlarda tekrar kullanılarak geri kazanılmaktadır. Amerika Kömür Külü Derneği (ACAA) verilerine gör 2009 yılında Amerika da 76,6 milyon ton uçucu kül v taban külü açığa çıkmış olup, söz konusu küllerin araz ıslahı çalışmaları ve maden sahalarında dolgu malzemesi olarak kullanımları dışında % 40 i tekra kullanılmaktadır.
Avrupa Birliği Kül Geri Kazanım Miktarları lanı Uçucu Kül (mton) 37476 Taban Külü (mton) 4850 am Maddesi 3863 311 atkı Malzemesi 2460 64 ı Malzemesi 5760 65 Blok 663 311 9 886 eramik İmalatı 93 346 19 15 şmaları 95 - abilizasyonu 128 161 öşeme Dolgusu 3 122 ik Dolgusu 1556 516 lgu 1841 182 leştirme 40 ldurma 446 87 68 ı 17079 1901
Amerika da Kül Geri Kazanım Miktarları Alanı Uçucu Kül (ton) Taban Külü (ton) 63000000 13600000 tkı Malzemesi 9796483 555996 Katkı Malzemesi 2435904 720828 oldurmada 264611 113395 zemesi 4646626 2944354 Malzemesi 198507 765181 ileştirme 670035 188504 dolgu malzemesi 0 0 uz Kontrolü 0 47710 207250 78156 ik Uygulamaları 2148171 498180 ilizasyonu 3515289 102908 5867 3696
Sonuç ve Öneriler Ülkemizde termik santrallerden kaynaklanan külleri çevreyle uyumlu bir şekilde yönetimi için dört önem husus ortaya çıkmaktadır. Bunlar; oluşan kül miktarının kaynağında azaltılması, küllerinin geri kazanım ve rehabilite amaç kullanılması, tekrar kullanılamayan küllerin mevzuatla uyumlu bi şekilde düzenli depolanması, mevcut kül depolama sahalarının iyileştirilmesidir.
Yönetimi TEŞEKKÜR EDERİM.