Türkiye Ulusal Halkalama Programı Raporu 2002-2008

Türkiye Ulusal Halkalama Programı aporu 2002-2008 Derleyen Özge Keşaplı Can Özgür Keşaplı Didrickson Kasım 2009, Ankara

Önsöz 6 Kasım, 2009 Zanzibar, Tanzanya Türkiye Ulusal Halkalama Programı nın kısa sürede katettiği büyük mesafeyi özetleyen bu güzel raporu okurken, kendi kuş halkalama geçmişim de gözümün önünden geçti. Bir baktım ki, 15 yıldır kuş halkalıyorum. Üniversite birinci sınıf biyoloji öğrencisi olarak, rahmetli tez danışmanım Harvard Üniversitesi Zooloji Müzesi Ornitoloji Küratörü Prof. Dr. aymond Paynter ile gittiğimiz ABD Massachusetts eyaletindeki Manomet halkalama istasyonunda ilk kez gördüğüm halkalı kuşları daha dün gibi hatırlıyorum. 22952 numaralı ABD kuş halkalama lisansımın elime geçişini de öyle. Kolorado, Avustralya, Uganda, Alaska, Kosta ika, Etiyopya derken, UHP koordinatörlüğünü yürüten KAD, Kafkas Üniversitesi ve 19 Mayıs Üniversitesi nden meslektaşlarımın desteğiyle, Kars ve Iğdır da Doğu Anadolu nun ilk halkalama istasyonlarını kurabilmek, halkalama kariyerimin en anlamlı noktası oldu. Bu istasyonlarımızda şimdiye kadar 170 türden 23,888 kuş halkaladık. Ama dünyada yaşadığı tahmin edilen yaklaşık 86 milyar kuşun yanında, bu rakam denizde bir damla gibi kalıyor. Binlerce halkalama isyasyonuna daha ihtiyacımız var. Bu önsözü de, bir kuş araştırma programı kurmak için davet edildiğim Tanzanya da yazıyorum. Umarım burada da önemli halkalama istasyonları kurar, belki bir gün Türkiye den gelen halkalı kuşları da kaydederiz. En iyi bilinen canlılardan olan kuşlar, çevre sağlığının da en önemli göstergelerindendir. Kuşların sayılarındaki azalmalar, genellikle ciddi çevresel sorunların habercisidir. Her ne kadar sistematik kuş sayımları faydalı olsa da, kuşları halkalamadan, sayılarındaki değişiklikleri kesin artış ve azalışlara bağlamamız çok zordur. Halkalama, her kuşa bir kimlik numarası vererek, kuşlar için bir nevi nüfus sayımı yapmamızı sağlar. Halkalanan kuşların verileri matematiksel modellerle incelenerek, kuşların sayılarında artış ve azalışlar kesin olarak tespit edilebilir. Ama bunun için, halkalamanın düzenli ve bilimsel olarak, değişmeyen noktalarda yıllarca yapılması gerekmektedir. 1889 da bir Danimarkalı öğretmen olan Mortensen'in sığırcık (Sturnus vulgaris) yavrularına taktığı ev yapımı halkalarla başlayan modern halkalama süreci, şimdi yüzden fazla ülkede binlerce halkacıyı kapsamaktadır. Avrupa da 40 yıldan fazla faaliyette olan istasyonlar vardır. Halkalama istasyonlarının verileri binlerce bilimsel makaleyle sonuçlanmış, küresel ısınmanın etkilerinin de ilk habercilerinden olmuştur. Halkalanan göçmen kuşlar, başka noktalarda yakalanarak, kuşların göç yollarının tespitini de mümkün kılar. Doğal tarih biliminin altın çağı olan 19. yüzyıla kadar, kuşların göç ettiği tam olarak anlaşılmamıştı. Ortaçağda Avrupalılar, kırlangıçların sonbaharda deniz altına dalıp, ilkbaharda tekrar çıktıklarını, bazı kuşların ise kış geldiğinde fareye dönüşüğünü sanıyorlardı. Kuşların göç ettiklerine dair ilk bilimsel deliller, Afrikalıların başka niyetlerle "markaladıkları" ak leyleklerden (Ciconia ciconia) geldi. Avlamak için leyleklere atılan oklar bazen leyleklere saplanıyor ama öldürmüyordu. Bu halde Avrupa ya göç eden leyleklerdeki oklar, Afrika kültürlerini giderek daha iyi tanıyan kâşifler tarafından tanımlanmaya başladı ve leyleklerin Afrika dan geldiği anlaşıldı. Öyleki Almanca da "oklu i

leylek" anlamını taşıyan "Pfeilstorch" kelimesi sözlüğe girdi. Kayıtlara geçmiş ilk "oklu leylek", 1822 de Almanya nın Klütz köyü yakınlarında, boynunda bir okla uçarken görüldü. Doldurulmuş halini ostock Üniversitesi Müzesi nde görebilirsiniz: http://www.biologie.uni-rostock.de/zoologie/sammlung.htm Neyse ki göç yollarını araştırmak için artık kuşlara ok saplamaya gerek kalmadı. Kuşların neredeyse hissetmeyeceği kadar hafif (en ufakları 0,1 gram altında) ve numaralı alüminyum (su kuşları için paslanmaz çelik) halkalar sayesinde, kuşların inanılmaz yolcululuklarını takip edebiliyor, kaç yıl yaşadıklarını tespit ediyor, sayılarındaki değişimleri kesin olarak ölçebiliyoruz. Örneğin, İngiltere de 1952 yılında halkalanan bir Kuzey Yelkovanı (Puffinus puffinus), üreme kolonisinde 2002 de tekrar gözlendi. 420 gramlık bu kuşun en az 50 yıl yaşaması başlı başına bir mucizeyken, her yıl Brezilya ya gidip geldiğinden, hayatı boyunca en az 1,5 milyon km kat etmesi, halkalamanın açığa çıkardığı başka bir mucizedir. Normalde gözlenmesi zor olan türlerin gerçek sayılarının anlaşılmasında, önemli doğa alanlarının kuş çeşitliliğinin belirlenmesinde ve bu alanların uluslararası göç yollarındaki konumlarının tespitinde kritik role sahip olan halkalama çalışmaları, korunmayan alanların korunması için gereken bilimsel veriler ve altyapının oluşması için de çok önemlidir. Bunun yanında, halkalama istasyonlarında yakalanan kuşlar, moleküler genetik araştırmalarından, jeolojik izotoplarla besin analizine, uydu takibi ve GIS (CBS) yoluyla davranış ve ekolojik araştırmalardan, dış ve iç parazitlerin incelendiği kuş sağlığı araştırmalarına kadar, düzinelerce farklı disiplini içeren bilimsel çalışmaları mümkün kılmaktadır. Tüm bunların yanında, üniversite ve yüksek lisans öğrencilerinin ekolojik araştırma eğitiminden, ilkokul öğrencilerinin kuşlar ve doğayla ilk tanışmasını sağlamaya, başka illerden ve ülkelerden ziyaretçilerin bir bölgenin doğasını öğrenmesinden bölge halkının göz ardı ettikleri doğal zenginliklerini tanıyıp sahiplenmesine, bir alanın ekolojik öneminin yöneticiler tarafından fark edilmesinden basın ziyaretleri yoluyla dünyaya tanıtılmasına kadar, çevre eğitimi, kapasite geliştirme, doğa turizmi, tanıtım, farkındalık yaratma ve yerel tabanlı doğa korumada halkalama istasyonları kritik öneme sahiplerdir. Yani kuşları halkalama, sırf ornitolojik araştırmalardan çok daha geniş bir kapsama ve öneme sahiptir ve doğa korumanın en gerekli araçlarından biridir. Bu sebeplerden dolayı, UHP nin gerek bilimsel, gerek çevre koruma, gerekse eğitim açısından stratejik konumu unutulmamalıdır. Ama UHP nin kurulması ve yürütülmesinde harcanan muazzam emek ve özveriye rağmen, maalesef ülkemizde bu çalışmaların kıymeti yeterince bilinememiştir ve UHP halen kalıcı bir temele oturamamıştır. Bunun en büyük sebepleri de, UHP nin kurumsallaşmamış olması, uzun vadeli finansal kaynak sıkıntısı ve devlet desteğinin eksikliğidir. ABD ve Avrupa daki birçok ülkede halkalama programı koordinatörlüğü devlet destekli bir meslektir. Örneğin ABD de, halka üretimini, dağıtımını, halkacı izinlerinin verilmesini ve halkalama koordinatörlüğünü ABD hükümetinin resmi kurumu Ulusal Kuş Halkalama Laboratuarı nın ornitoloji uzmanı çalışanları yapar. ii

Her ne kadar KAD bünyesindeki tecrübeli ve son derece özverili bir ekip Türkiye halkalama programı koordinatörlüğünü şimdiye kadar başarıyla yürütmüşse de, Türkiye halkalama programının ciddi bir devlet desteğinden mahrum olması, UHP nin profesyonel olarak yürütülememesi demektir. Burada kastettiğim, yapılan işin kalitesi değil, profesyonelin tam kelime anlamıdır. Türkiye UHP koordinatörlüğü maaşlı bir pozisyon değildir. Çok vakit ve emek gerektiren ulusal halkalama koordinatörlüğünün uzun vadede gönüllü olarak yürütülmesi mümkün değildir. Buna rağmen KAD çalışanları, özellikle de Özge Keşaplı Can ve Özgür Keşaplı Didrickson, yıllarca gönüllü olarak UHP yi koordine etmiş, her türlü halka ihtiyacını hemen karşılamak için gerekeni yapmış, geri bildirimleri raporlamış, istasyonları koordine etmiş, elinizdeki bu tarihi raporu ve benzerlerini hazırlamış ve kadrolu birçok görevlinin göstermediği bir iş disiplini ve sorumluluğuyla UHP nin bugüne gelmesinde büyük rol oynamıştır. Fakat UHP artık tam anlamıyla kurumsallaşmalı, devletin, yani halkalama izinlerini veren Çevre ve Orman Bakanlığı nın somut desteğiyle, Türkiye Ulusal Halkalama Programı, uluslararası standartları yakalamalıdır. Başta Özge ve Özgür olmak üzere, UHP nin bu günlere gelmesinde hayatî rol oynamış olan tüm meslektaşlarıma ve Doğu Anadolu daki halkalama istasyonlarımızı başarıyla yürüten KuzeyDoğa Derneği ekibiyle gönüllülerimize çok teşekkür ediyorum. Umarım UHP 2012 de 10. yılını kutladığında hakettiği uzun vadeli desteğe kavuşmuş ve ülkemizde en az 10 halkalama istasyonu faaliyete geçmiş olur. Dr. Çağan Hakkı Şekercioğlu KuzeyDoğa Derneği ve Stanford Üniversitesi www.sekercioglu.org iii

Kuş Halkalama Kuşların, halkalama lisansına sahip eğitimli araştırmacılar tarafından güvenli yöntemlerle yakalanmasını, bacaklarına halka takılmasını ve tür, yaş, cinsiyet gibi gerekli bilgilerin kaydedilmesinden sonra serbest bırakılmasını içeren işlemlerin tümüne birden halkalama adı verilir. Halkaların üzerinde ülkelere özgü sabit bir adres ve her birey için farklı bir kod numarası vardır. Kod numarası kuşların bireysel olarak tanınmasını, adresler ise tekrar yakalanan ya da ölü bulunan halkalı bir kuşun halkalanma bilgilerine ulaşılabilmesini sağlar. Bu adres sayesinde kuş ölü bulunduysa halkası, canlı olarak tekrar yakalandıysa kuşla ilgili bilgiler halkalandığı merkeze ulaştırılır ve kuşun nerede, ne zaman halkalandığı öğrenilir. Halkalama çalışmaları, kuşların yaşamları ile ilgili birçok bilinmezi ortaya çıkarmak üzere tüm dünyada yüzyılı aşkın bir süredir uygulanan yaygın bir yöntemdir. Bu yöntemle, temelde kuşların göçleri (kuş türlerinin göç stratejileri, konaklama, kışlama ve üreme alanları, göç takvimleri, fizyolojileri) ve popülasyon dinamikleri (kaç yıl yaşadıkları, üreme başarıları, hayatta kalma başarıları, ilk üreme yaşları, kaç yaşına kadar üremeye devam ettikleri, genç bireylerin dağılma oranları) araştırılmaktadır. Ayrıca, tüm dünyada standart yöntemlerle yapılan ve her yıl tekrarlanan halkalama çalışmaları ile kuş popülasyonlarındaki değişimler takip edilebilmekte ve türlerin korunmasına yönelik kararlar alınabilmektedir. Özellikle göçmen kuşlarla ilgili koruma çalışmaları açısından, türlerin ya da popülasyonların üreme, konaklama, kışlama alanlarıyla ilgili bilgiler ve popülasyonların hayatta kalma başarıları ile ilgili veriler büyük önem taşır. Dünyada Kuş Halkalama Çalışmaları Halkalama çalışmalarının başlangıcı olarak Danimarkalı bir öğretmen olan Mortensen'in sığırcık (Sturnus vulgaris) yavrularına alüminyum halkalar taktığı 1889 yılı kabul edilir. Kuşları ilk kez sistematik olarak halkalayan Mortensen, böylelikle günümüzde yüzün üzerinde istasyonda binlerce lisanslı halkacı tarafından yaygın bir şekilde uygulanan standart halkalama çalışmalarının da öncüsü olmuştur. Sığırcık (Sturnus vulgaris) Kuşlarla ve kuş göçüyle ilgili çok önemli bilgiler sağlayan sistematik halkalama çalışmaları öncesinde de kuşlar çeşitli nedenlerle halkalanmışlardır. Kuşların ayağına metal bir halka takılmasıyla ilgili ilk kayıt 1595 yılı Fransa'sına aittir. 4.Henry'nin halkalı gökdoğanlarından (Falco peregrinus) biri kuş avı 1

sırasında kaybolmuş ve 24 saat sonra Malta'da bulunmuştur. Halkalı olduğu için saatte ortalama 90 km hızla Fransa'dan Malta'ya uçmuş olduğu anlaşılan bu birey böylelikle gökdoğanların şaşırtıcı uçuş yeteneklerinin belki de ilk kanıtı olmuştur. 1669 yılında ise Dük Ferdinand bir gri balıkçılın (Ardea cinerea) bacağına gümüş halka takmış, 1728 yılında Dük'ün torunu tarafından tekrar bulunan bu gri balıkçılın en az 60 yıl yaşadığı da böylelikle anlaşılmıştır. Almanya'da 1710 yılında bir atmacacı aynı ayağında birden fazla halka taşıyan bir gri balıkçıl yakalamıştır. Halkaların birçoğunun üzerinde herhangi bir bilgi olmadığından bu kuşun nerede ve kimler tarafından halkalandığı anlaşılamamış ancak halkalardan birinin Türkiye'de takılmış olabileceği düşünülmüştür. Bu kuşların çoğu kuş göçü ve biyolojisiyle ilgili bilgi edinmekten çok daha farklı amaçlar için halkalanmışlardır. Yabani kuşları gizemli göç davranışları ve biyolojileriyle ilgili bilgi edinmek amacıyla markalayan araştırmacılar ise halkalamanın asıl amacına yönelik ilk adımları atmışlardır. Kuzey Amerika'da böylesi bir çabayı ilk kez gösteren ünlü doğabilimcisi ve ressam John James Audubon olmuştur. Audubon, 1803 yılında batağan yavrularının ayaklarına gümüş sicimler bağlamış ve böylelikle ertesi yıl 2 yavrunun tekrar aynı yere geldiğini ispatlamıştır. Ancak bugünkü halkalama çalışmalarının kurucusu, en başta da söz edildiği gibi Danimarkalı Hans Christian Cornelius Mortensen'dir. Viborg'ta öğretmenlik yapan Mortensen'in üzerinde bir adres ve seri numarası olan alüminyum halkayı 5 Haziran 1899 yılında bir sığırcık yavrusuna takmasıyla sistematik halkalama çalışmaları da başlamıştır. Mortensen, standart bir şekilde halkalanan 165 sığırcık yavrusuna tekrar rastlanılacağını umuyordu. Gerçekten de bir yıl içinde bu kuşlardan bazıları tekrar görüldü ve bu kayıtlar yayınlandı. Mortensen'in deneyi başarıyla sonuçlanmıştı ve bu başarıdan etkilenen birçok ülkede kuşlar halkalanmaya ve halkalama istasyonları kurulmaya başlandı. Kuzey Amerika'daki sistematik halkalama çalışmaları ise 1902 yılında Paul Bartsch tarafından gerçekleştirilmiştir. Bartsch üzerinde Smithsonian enstitüsine geri gönderin yazılı halkalar kullanarak bir tür gece balıkçılı halkalamıştır. İlk halkalama istasyonunun 1903 yılında Almanya'da kurulmasıyla (Vogelwarte ossiten) birlikte ilk kez düzenli halkalama çalışmaları yürütülmeye başlanmıştır. Almanya'nın ardından 1909 yılında bu kez İngiltere ve İrlanda'da halkalama çalışmaları yapan ornitoloji merkezleri kurulmuştur. Yine 1909'da bu kez Amerika'da Wisconsin Üniversitesi'nden Leon Cole Amerika Kuş Halkalama Derneği'ni (American Bird Banding Association) kurmuş, 1910 yılında Çekoslovakya'da, 1911 yılında İsveç'te, 1912 yılında Finlandiya'da 1914 yılında Norveç'te ilk kuş halkalama istasyonları çalışmalarına başlamıştır. 1916 yılındaki Göçmen Kuşlar Sözleşmesi'nden (Migratory Birds Convention) sonra Amerika'da (1920) ve Kanada'da (1923) federal halkalama ofisleri kurulmuştur. Halkalama çalışmalarında kuşları yakalamak için kullanılan en yaygın yöntem ise yaklaşık 300 yıl önce Japonya'da keşfedilen sis ağlarıdır. Kuşların, çok ince, siyah, naylon iplikten yapılan bu ağları görmesi neredeyse imkânsızdır. Bu nedenle 1950'li yıllardan itibaren sis ağlarının kullanılmaya başlanmasıyla birlikte halkalama çalışmaları büyük bir hız kazanmış ve yapılan çalışmaların verimliliği artmıştır. 2

Kuşların yaşam döngüleri içinde ve en başta göçleri sırasında birçok değişik ülkede bulunmaları doğal olarak halkalama çalışmalarının da uluslararası işbirliği içerinde yürümesini gerekli kılmıştır. Bu gereklilik doğrultusunda 1963 yılında Paris'te, birçok ulusal halkalama programının katılımıyla Avrupa Halkalama Birliği'nin (EUING) temeli atılmıştır. 37 ülkenin halkalama programlarının dahil olduğu EUING'in temel amacı Avrupa daki kuş halkalama çalışmalarını organize etmek ve standartlaştırmaktır. 1966 yılında ise ulusal halkalama merkezleri arasında bilgi alışverişini sağlayabilmek için geri bildirim verilerinde standart bir kodlama sistemi geliştirilmiştir. Bu kod sistemi şu anda tüm ulusal halkalama merkezleri tarafından kullanılmaktadır. Avrupa'da özellikle 70'li yıllardan sonra, kuş popülâsyonlarının izlenmesini hedefleyen ulusal ve uluslararası düzeyde çeşitli projeler geliştirilmiştir. Örneğin; 1960 yılından bu yana Polonya'da devam eden OPEATION BALTIC projesinde sonbahar göçünün takvimi ve yoğunluğu ile ilgili çok fazla bilgi elde edilmiştir. 1973 yılından beri ise Avrupa'da seri olarak Ötücü Kuşların Göç Atlası basılmaktadır ve bugüne kadar yaklaşık 100 türün göç rotası ve kışlama alanları bu haritalarda sergilenmiştir. Güneydoğu Avrupa Göç Ağı (SEEN) ise Baltık, Orta ve Doğu Avrupa ve Karadeniz Bölge'lerini içerisine alan güneydoğu göç rotası boyunca kuş göçü çalışan halkalama merkezlerinin işbirliğini sağlayan etkin bir uluslararası organizasyondur. SEEN in merkezi Polonya dadır. Her yıl Avrupa'da 3.8 milyon, Amerika'da 1.1 milyon kuş halkalanmakta ve dünyada bugüne kadar 70 milyonun üzerinde kuşun halkalandığı tahmin edilmektedir. Ayrıca, Avrupa'da her yıl yaklaşık 90 bin, Amerika'da ise yaklaşık 65 bin geri bildirim olmaktadır. 3

Türkiye de Kuş Halkalama Çalışmaları ve Ulusal Halkalama Programı Birçok kuş türü için çok önemli göç yolları üzerinde bulunmasına rağmen 2002 yılına kadar Türkiye de düzenli ve kapsamlı halkalama çalışmaları gerçekleştirilmemiştir. 1950-2000 yılları arasında Kızılırmak, Göksu ve Çukurova deltaları başta olmak üzere çeşitli bölgelerde kısa süreli, düzensiz çalışmalar yapılmıştır. Çoğunlukla yabancı araştırmacılar tarafından yürütülen ve toplamda 166 türe ait 17.000 den fazla kuşun halkalandığı bu çalışmalarda diğer ülkelerin ulusal halkaları kullanılmıştır. Ayrıca, 43 farklı ülkede halkalanıp hemen hemen tümü öldürüldükten ya da ölü bulunduktan sonra bildirilen 750 den fazla kuş ile ilgili kayıtlar vardır. Tablo 1. UHP başlamadan once yabancı araştırmacılar tarafından Türkiye de gerçekleştirilen çalışmalar (Jose Tavares tarafından derlenmiştir.) 1955-1962. Kosswig ve arkadaşları Manyas Gölü nde yuvadan 1.222 yavru halkaladılar. adolfzell (Almanya) halkaları kullanıldı. 1964. Vauk Beyşehir Gölü nde 416 kuş halkaladı. Helgoland (Almanya) halkaları kullanıldı. 1969 Shannon ve arkadaşları farklı yerlerde 1.249 kuş halkaladılar. BTO (İngiltere) halkaları kullanıldı. 1971-1972 Harrison ve arkadaşları Elazığ da 453 kuş halkaladılar. BTO (İngiltere) halkaları kullanıldı 1973 Louette ve arkadaşları farklı yerlerde 577 kuş halkaladılar. Bruxelles (Belçika) halkaları kullanıldı. 1987 WIWO Çukurova deltasında 1.703 kuş halkaladı. adolfzell (Almanya) halkaları kullanıldı 1988 van den Berk ve arkadaşları İç Anadolu da 949 kuş halkaladılar. adolfzell (Almanya) halkaları kullanıldı. 1989 WIWO Göksu Deltası nda 1.071 kuş halkaladı. adolfzell (Almanya) halkaları kullanıldı. 1990 Vangeluwe ve arkadaşları farklı yerlerde 2.072 kuş halkaladı. Bruxelles (Belçika) halkaları kullanıldı. 1990 WIWO Çukurova Deltası nda 1.883 kuş halkaladı. adolfzell (Almanya) halkaları kullanıldı. 1991 WIWO Göksu Deltası nda 935 kuş halkaladı. adolfzell (Almanya) halkaları kullanıldı. 1992 WIWO Kızılırmak Deltası nda 180 kuş halkaladı. adolfzell (Almanya) halkaları kullanıldı. 1996-1999 Szekely Çukurova Deltası nda 2.094 Akça Cılıbıt halkaladı. Yalnızca renkli halkalar kullanıldı. 1998 Budworth ve arkadaşları Kızılırmak Deltası nda 706 kuş halkaladı. BTO (İngiltere) halkaları kullanıldı. 2000- Budworth ve arkadaşları Çukurova Deltası nda 604 kuş halkaladı. BTO (İngiltere) halkaları kullanıldı. Türk araştırmacılar tarafından gerçekleştirilen ilk çalışma ise 1969 yılında, Salih ve Belkıs Acar tarafından Manyas Gölü nde, Kabak Adası nda gerçekleştirilmiştir. Yurtdışından halka temin edilemediğinden halkalar Salih Acar tarafından yapılmış ve Hürriyet Gazetesi ile iletişime geçilerek halkaların üzerine Hürriyet e haber veriniz. yazılmıştır. Değişik türlerden 400 sukuşu yavrusunun halkalandığı bu çalışmada halkalanan bir kaşıkçı (Platalea leucorodia) aynı yıl içinde Mısır da Nil Vadisi nde ölü bulunmuştur. 1996-1998 yıllarında Türk Deniz Araştırmaları Vakfı (TÜDAV) tarafından Karadeniz, Boğaziçi ve Marmara Denizi ndeki yelkovanlarla (Puffinus yelkouan) ilgili araştırma projesi kapsamında halkalama çalışması gerçekleştirilmiştir. Asaf Ertan tarafından özel bir 4

düzenekle denizin üzerine gerilen ağlarla 3 birey yakalanıp halkalanmıştır. Kullanılan halkaların üzerinde adres olarak T Ist. TUDAV PK.10 Beykoz yazmaktadır. 1987 yılında Prof.Dr. Mehmet Sıkı tarafından Tour du Valat Biyoloji Enstitüsü nden Dr.Alan Crivelli ile işbirliği içerisinde tepeli pelikanlara (Pelecanus crispus) yönelik renkli halkalama çalışması başlatılmıştır. Bu çalışmada tepeli pelikan yavrularına sadece renkli halkalar takılmıştır. Benzer şekilde, 1997 yılında Sühendan Karauz, uluslararası bir projenin Türkiye koordinatörü olarak Akdeniz martısı (Larus melanocephalus) halkalama çalışmalarına başlamıştır. Bu projede hem renkli halkalar hem de Belçika adresli metal halkalar kullanılmıştır. (bu çalışmalarla ilgili detaylı bilgi için bkz. enkli Halkalama Çalışmaları ). Ulusal düzeyde bir halkalama programı için girişimler, Kuş Araştırmaları Derneği (KAD) tarafından Mayıs 2001 de başlatılmış ve ODTÜ Biyoloji Bölümü ile işbirliği içinde ODTÜ kampüsünde deneme amaçlı halkalama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Mart 2002 de ise Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKGM), ODTÜ Biyoloji Bölümü ve KAD arasında imzalanan işbirliği protokolü ile UHP başlamıştır. Sonraki süreçte yeni istasyonlar ve tür bazlı çalışmalarla UHP nin kapsamı genişlemiş, birçok üniversite ve STK, UHP çatısı altında toplanmıştır. KAD, UHP nin koordinatörlüğünü gerçekleştirmektedir. 2002 yılında UHP nin başlamasından bu yana halkalama çalışması yapmak isteyen tüm yerli ve yabancı araştırmacılar ulusal halkaları kullanmaktadır. Çevre ve Orman Bakanlığı ndan izin alan araştırmacılara ve kurumlara siparişleri üzerine ulusal halkaların dağıtımı KAD tarafından yapılmaktadır. Halkalar Polonya da üretilmektedir. Ulusal halkaların üzerinde ODTU KAD ANK TUKEY adresi ve her birey için farklı bir kod numarası vardır. Bu sayede, kuşlar bireysel olarak takip edilebilmektedir. Halkayı bulan kişi, zarfın üzerine halkanın üzerindeki adresi yazarak postaladığında ODTÜ postanesine ulaşmakta ve ODTÜ de postayı KAD a iletmektedir. Ancak geri bildirim kayıtlarıyla ilgili yazışmaların büyük çoğunluğu e-posta yoluyla yapılmaktadır. Ulusal Halkalama Programı nın e-posta adresi ringing@kad.org.tr dir ve bu adres düzenli olarak KAD tarafından kontrol edilmektedir. KAD tarafından işletilen www.halkalama.net adresinde de halkalı kuş bulunduğunda nasıl bildirilmesi gerektiği ile ilgili bilgiler yer almaktadır. UHP nin başlamasından bu yana halkalı kuşların KAD a bildirilmesiyle ilgili olarak kamuoyu bilincini arttırmak amacıyla çeşitli çalışmalar yapılmış, konunun basında yer alması sağlanmıştır. Bulunan halkalı kuşlar KAD a bildirildiğinde halkanın üzerindeki kod numarasından kuşun hangi çalışmada halkalandığı belirlenmektedir. Daha sonra ilgili araştırmacı ile iletişime geçilerek kuşun halkalanma bilgilerine ulaşılmakta ve geri bildirim raporu hazırlanmaktadır. apor, hem çalışmayı yapan araştırmacıya hem de halkayı bulan kişiye iletilmektedir. Başka ülkenin halkasını taşıyan bir kuş bulunduğunda ise KAD tarafından ilgili ülkenin halkalama merkezine bildirilmekte ve gelen rapor, kaydı bildiren kişiye de iletilmektedir. Uluslararası geri bildirimler, 2005 yılında üyesi olduğumuz Avrupa Halkalama Birliği ne (EUING) de ayrıca rapor edilmektedir. UHP çatısı altında çalışmalarını sürdüren istasyonların bazıları, merkezi Polonya da bulunan Güneydoğu Avrupa Kuş Göç Ağı (SEEN) üyesi de olmuştur. Her yıl düzenlenen SEEN çalıştaylarının 6.sı KAD tarafından Şubat 2004 de İstanbul da düzenlenmiştir. Şubat 2004 de Özge Keşaplı Can, Özgür Keşaplı Didrickson, Jno Didrickson, Kiraz Erciyas, Arzu Gürsoy ve Cemal Özsemir SEEN halkacı lisansı almıştır. 2007 yılında Nizamettin Yavuz ve 2009 yılında Sedat İnak ın da SEEN lisansı alması ile Türkiye deki lisanslı halkacıların sayısı 8 e yükselmiştir. 5

İstasyonlar 2002 yılında başlayan UHP kapsamında aşağıdaki haritada gösterilen noktalarda halkalama istasyonları kurulmuştur. 2002-2008 yılları arasında halkalanan kuşların büyük çoğunluğu bu istasyonlarda, ilkbahar ve sonbahar göç dönemlerinde, temelde sis ağları kullanılarak gerçekleştirilen çalışmalarda halkalanmıştır. Şekil 1. Türkiye deki halkalama istasyonları Cernek İstasyonu (Kızılırmak Deltası, Samsun): 41º36' K 36º05'D kordinatlarında yer alan Cernek istasyonu Ondokuz Mayıs Üniversitesi tarafından 2002 ilkbahar döneminde kurulmuştur. 2002-2008 yılları arasında her ilkbahar ve sonbahar göç döneminde gerçekleştirilen çalışmalarıyla Türkiye nin en uzun soluklu kuş halkalama istasyonudur. Kızılırmak Deltası, 1182 km lik uzunluğu ve 78 000 km 2 lik havzaya sahip Kızılırmak ın denize döküldüğü yerde oluşmuş Türkiye nin Karadeniz kıyılarındaki en büyük sulak alanıdır. Alan Önemli Kuş Alanı olup aynı zamanda amsar statüsüne sahiptir. Halkalama çalışması deltanın doğu bölümünde yer alan Cernek Gölü kıyısında yapılmaktadır. Göl kenarında saz (Phragmites), hasırotu (Typha), gogo (Juncus) ve scirpus bitkileri hakim olup kumullarda yer yer çalılıklar ve küçük ağaçlıklardan oluşan maki benzeri bitki örtüsüne rastlanır. Burada ağırlıklı olarak akasya, kuşburnu, böğürtlen ve defne bitkileri bulunmaktadır. Kiraz Erciyas 6

(erciyaskiraz@yahoo.com), Arzu Gürsoy (agursoy@omu.edu.tr), Cemal Özsemir (balabancemal@yahoo.com) ve Nizamettin Yavuz (nizamettin_yavuz@yahoo.com) Cernek istasyonundaki SEEN lisansına sahip usta halkacılardır. ODTÜ İstasyonu (Ankara): KAD ve ODTÜ Biyoloji bölümü işbirliğiyle, 2001 yılında gerçekleştirilen pilot çalışma ile kurulan ODTÜ istasyonunda, 2001-2002 yıllarında Özge Keşaplı Can tarafından kuş göçünü araştırmak amacıyla halkalama çalışması yapılmıştır. 2003-2005 yıllarında ise İlker Özbahar tarafından bülbülün üreme biyolojisi ve dağılımı üzerine gerçekleştirilen araştırma kapsamında halkalama çalışması gerçekleştirilmiştir. Manyas Kuşcenneti İstasyonu (Bandırma, Balıkesir): 2002-2003 ilkbahar ve sonbahar göç dönemlerinde KAD tarafından Manyas Kuşcenneti nde halkalama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Sığ bir ötrofik tatlısu gölü olan Kuş (Manyas) Gölü nü bataklık ve ağaçlıklarla kaplı küçük deltalar, sazlıklar ve maki bitki örtüsünden oluşan bir habitat mozaiği çevrelemektedir. İlkbahar çalışmalarının gerçekleştirildiği Soltra alt istasyonu (40º 13' K 28º 04' D) gölün kuzeyinde tarlalarla çevrili bir meşe baltalığında yer almaktadır. Sonbahar çalışmalarının gerçekleştirildiği milli park alt istasyonu (40º 14' K 28º 02' D) ise Sığırcı Deresi nin göle kavuştuğu bölgede yer almakta olup, subasar söğütlük ve sazlıklardan oluşmaktadır. Dişi ve erkek kocabaş (Coccothraustes coccothraustes), akgözlü ötleğen (Sylvia hortensis) 7

Akyatan İstasyonu (Çukurova Deltası, Adana): 2003 ilkbaharında KAD tarafından kurulmuşur. Akyatan Av Yaban Hayatı Koruma Sahası içerisinde, Akyatan Gölü kıyısında bulunan kuş gözlem binası çevresindeki sazlıklar ve orman kıyısındaki çalılık alanlarda, 2003-2005 yılları arasında, ilkbahar ve sonbahar göç dönemlerinde halkalama çalışmaları yapılmıştır. Özge Keşaplı Can, Özgür Keşaplı Didrickson ve Jno Didrickson, KAD istasyonlarındaki çalışmaları yürüten SEEN lisansına sahip usta halkacılardır. Maskeli örümcekkuşu (Lanius nubicus) Titreyengöl İstasyonu (Manavgat, Antalya): 36º 46' K 31º 27' D koordinatlarında yer alan istasyonda, 2002-2007 yılları arasında einhard Vohwinkel (einvohwinkel@aol.com) ve Werner Prünte önderliğindeki bir Alman ekip tarafından Akdeniz Üniversitesi ile işbirliği içinde çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Titreyengöl istasyonunda ve Akdeniz Üniversitesi kampüsündeki halkalama çalışmalarına Hakan Karaardıç (hkararardic@akdeniz.edu.tr) tarafından devam edilmektedir. Dicle İstasyonu: Dicle Üniversitesi tarafından SEEN ile işbirliği içerisinde 2003 yılı sonbahar göç döneminde kurulmuştur ve 2003-2006 yılları arasında halkalama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. (İletişim:Prof.Dr. Murat Biricik mbiricik@dicle.edu.tr) Aras Kuş Araştıma ve Eğitim İstasyonu (Tuzluca, Iğdır): 40º07'16''K 43º35'00'' D koordinatlarında bulunan Aras istasyonu 2006 yılının sonabahar göç döneminden itibaren ilkbahar ve sonbahar aylarında düzenli halkalama yapmaktadır. KuzeyDoğa Derneği nin yürüttüğü projeye, Kafkas Üniversitesi Biyoloji Bölümü, Stanford Üniversitesi ve Iğdır İl Çevre Ve Orman Müdürlüğü destek vermektedir. İstasyon, 1059 m. yükselikliğinde Aras Nehri'nin kuzey kıyısında, Iğdır'ın Tuzluca ilçesine bağlı Yukarı Çıyrıklı köyünün 300 metre uzağında, 8

nehir ile köyün meyve bahçeleri ve merasının arasindaki sulak alanda kurulmuştur. Aras Nehri'nden bir setle ayrılan alanda, küçük göletler, söğüt ve ılgın ağaçları mevcuttur. Zeminin çamurlu olmayan kısmı kireçli topraktır. İstasyonun içinde olduğu vadi çoğunlukla çorak ve bitki örtüsünden mahrum olduğu için, istasyon göçmen ve üreyen kuşlar için çok önemli bir konaklama, beslenme, dinlenme ve üreme noktasıdır. 2006-2008 yılları arasında yapılan çalışmalarda 145 türden 16196 kuş halkalanmıştır. Kuyucuk Kuş Araştırma ve Eğitim İstasyonu (Arpaçay-Kars): 40º 45' K, 043º 27' D koordinatlarında bulunan kuyucuk istasyonu 2007 yılının sonbahar göç döneminde çalışmaya başlamıştır. 2008 yılında ilkbahar ve sonbaharda kısa süre çalışan istasyonda 2009 yılı sonbahar göç döneminde tam sezon halkalama yapılmıştır. KuzeyDoğa derneğinin yürüttüğü projeye, Kafkas Üniversitesi Biyoloji Bölümü, Stanford Üniversitesi, Kars Çevre ve Orman Müdürlüğü destek vermektedir. İstasyon, 219 hektar büyüklüğündeki Önemli Doğa Alanı, Yaban Hayatı Geliştirme Sahası ve AMSA alanı olan Kuyucuk Gölü'nün kuzey kıyısında, Kars'ın Arpaçay ilçesine bağlı Kuyucuk köyünün 2 km uzağında, eski Kars-Akyaka yolu yakınındaki mera arazisinin üzerinde kurulmuştur. Kuyucuk, deniz seviyesinden 1627 m yükseklikte, maksimum 13 m derinlikte, küçük pınarlar ve derelerle beslenen bir tatlısu gölüdür. Gölün icindeki Potamogeton sucul bitkileri ile göl çevresindeki Phragmites australis sazlıkları, aşırı otlatma nedeniyle yok olmaya yüz tutmuştur. Hububat tarlaları ve meralardan oluşan gölün çevresi, çoğunlukla çıplak ve bitki örtüsünden mahrum olduğu için, göl göçmen kuşlar için çok önemli bir konaklama noktasıdır. Gölde 212 kuş türü kaydedilmiştir ve sonbahar göçü esnasında 20.000 den fazla angıt (Tadorna ferruginea) sayılmıştır. 2007-2008 yılları arasında yapılan çalışmalarda 83 türden 2253 kuş halkalanmıştır. İletişim: Dr. Çağan Şekercioğlu (cagan@stanford.edu), Sedat İnak (sedatinak@gmail.com), Önder Cırık (onder.cirik@gmail.com), Emrah Çoban (emrah@kuzeydoga.org). 9

Diğer halkalama çalışmaları İstasyonlarda gerçekleştirilen çalışmaların yanı sıra farklı amaçlarla, kimi zaman yabancı araştırmacıların çalışmaları kapsamında, değişik alanlarda gerçekleştirilen kısa süreli halkalama çalışmaları da olmuştur. Titreyengöl istasyonunda çalışmalarını yürüten Alman ekip tarafından 3-17 Ekim 2003 tarihleri arasında Silifke de ötücü türlere yönelik bir çalışma yapılmıştır. Titreyengöl istasyonundan einhard Vohwinkel ve yırtıcı halkalama uzmanı Herman Knüwer tarafından KAD üyelerinden Okan Can ve Cavit Bilen gözetiminde 14-23 Eylül 2003 tarihleri arasında Arhavi de (Artvin) bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Benzer bir şekilde Eylül 2007 ve Ekim 2008 tarihlerinde Cavit Bilen ve Cernek ekibi tarafından Arhavi de kısa süreli halkalama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. 15 Mayıs-30 Haziran 2004 tarihleri arasında Clemens Küpper tarafından Tuzla Gölü nde (Çukurova Deltası) akça cılıbıt (Charadrius alexandrinus) türüne yönelik renkli halkalama çalışması gerçekleştirilmiştir. İspanyol José Luis Copete ve 2 arkadaşı tarafından özellikle çıvgın (Phyloscopus colybita) türünün alttürlerine yönelik bir araştırma kapsamında Mayıs-Haziran 2005 te Güneydoğu Anadolu ve İç Anadolu Bölgesinde birkaç noktada halkalama çalışması yapılmıştır. Haziran 2005 de, Çek Cumhuriyeti nden Petr Prochazka danışmanlığında KAD tarafından Mogan Gölü nde saz bülbülleri ile ilgili bir çalışma gerçekleştirilmiştir. 10

Kuş gribi (Tavuk vebası) çalışmaları Kuş gribi ile ilgili ilk çalışma Ekim 2006 - Ocak 2007 tarihleri arasında gerçekleştirilen Türkiye de Tavuk Vebası (Kuş Gribi) Virüsünün Taşınması ve Yayılmasında Yabani Kuşların olünün Araştırılması (pilot çalışma) olmuştur. Dünya Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) adına uluslararası koordinatörlüğünü Wetlands International ve CIAD kurumlarının yaptığı bu projenin ulusal koordinatörlüğü Kuş Araştırmaları Derneği (KAD) tarafından Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Koruma Kontrol Genel Müdürlüğü (TKB/KKGM), FAO Türkiye Temsilciliği, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ornitolojik Araştırmalar Merkezi (OMÜ/OAM) ve Doğa Derneği (DD) ortaklığıyla gerçekleştirilmiştir. Ana hedefi Türkiye de yabani kuşlarda tavuk vebası virüsünün varlığını araştırmak olan ve yabani kuşlarda tavuk vebası taraması ile ilgili olarak Türkiye de gerçekleştirilen ilk çalışma olması açısından da büyük önem taşıyan bu çalışma kapsamında Adana Yumurtalık Lagünleri, Samsun Kızılırmak Deltası ve Nallıhan Kuşcenneti nde yabani kuşlardan halkalama ve örnekleme çalışması yapılmıştır. Yumurtalık Lagünleri ve Kızılırmak Deltası nda kıyıkuşları, Nallıhan da ise Angıt hedef tür olarak seçilmiştir. Çalışma sonunda, Yumurtalık Lagünleri nde 8 türden 148 kuş, Kızılırmak Deltası nda 18 türden 173 kuş ve Nallıhan da da 8 Yeşilbaş olmak üzere toplam 22 türe ait 329 kuştan örnek alınmıştır. Ocak- Şubat 2008 de Zonguldak, Samsun, Sakarya ve Sinop ta ortaya çıkan kuş gribi vakalarının ardından FAO tarafından yabani kuşların örneklenmesi amacıyla bir çalışma gerçekleştirilmiştir. OMÜ OAM ve KAD ekibinin katılımıyla gerçekleştirilen çalışmada vakalardan birinin tespit edildiği Kızılırmak Deltası 19 Mayıs İlçesi Yörükler beldesindeki bir evin çevresinde sis ağları ile çoğunluğu ötücü olmak üzere 176 yabani kuş yakalanmış, halkalanmış, dışkı ve tükürük örnekleri alınmıştır. Kuş gribiyle ilgili olarak Türkiye deki teknik altyapının geliştirilmesi amacıyla Ekim 2008 de Samsun da düzenlenen fırlatma ağı kursundaki eğitimler sırasında ise az sayıda sakarmeke, gümüş martı, çamurcun ve yeşilbaş halkalanmıştır. 11

enkli Halkalama Çalışmaları İstasyon çalışmalarının yanı sıra bazı türlere yönelik renkli halkalama çalışmaları da gerçekleştirilmiştir. Tepeli Pelikan Pelecanus crispus Tepeli pelikan yavrularının halkalanması 1987 yılında ilk defa İzmir Kuşcenneti Homa Dalyanı nda (38º 31'K 26º 49'D) başlamıştır. Bu çalışmalara Fransa daki Tour du Valat Biyoloji İstasyonu nda görevli Dr.Alain Crivelli destek vermiştir. 1987-2007 yılları arasında 522 tepeli pelikan yavrusu halkalanmıştır. Halkalar mavi renkli olup üzerlerinde T ve P harfleriyle değişik sayılar bulunmaktadır. 1987-2001 yılları arasında T, 2002-2007 yılında P harfli halkalar kullanılmıştır. Yavruların bacaklarına 1987-1995 yılları arasında tek, 1996-2007 yılları arasında da çift halka takılmıştır. İletişim için: Prof. Dr. Mehmet Sıkı mehmet.s@ege.edu.tr Prof. Mehmet Sıkı nın ilk tepeli pelikan halkalama çalışması 12

Akdeniz Martısı Larus melanocephalus 1990 yılında Belçika, Hollanda ve Fransa koordinatörlüğünde başlayan ve Türkiye nin 1997 yılında dahil olduğu Akdeniz martısı halkalama çalışması kapsamında 2003 yılı sonuna kadar 1997 de 79, 1998 de 225, 1999 da 107, 2000 de 77, 2002 de 185, 2004 de 100, 2005 de 80 ve 2007 de 30 olmak üzere olmak üzere toplam 835 plastik, 804 metal halka takılmıştır. 2002 yılına kadar tüm çalışmalar Bolluk Gölü nde gerçekleştirilmiş, ancak 2002 yılında Kulu Gölü ve Gediz Deltası nda halkalama yapılmıştır. Sonraki yıllarda Bolluk Gölü nde halkalama çalışmasına devam edilmiştir. 1997 yılında Sualtı Araştırmaları Derneği Deniz Kuşları Araştırma Grubu tarafından gerçekleştirilen çalışma, 1998 yılından itibaren KAD tarafından gerçekleştirilmektedir. 2002 yılına kadar Belçika metal ve plastik halkalarının kullanıldığı çalışmada UHP nin başlamasından itibaren ulusal metal halkaların (plastik Belçika halkaları ile birlikte) kullanılmasına devam edilmiştir. Akdeniz martısı halkalama projesi kapsamında Türkiye de halkalanmış 11 birey İtalya başta olmak üzere İspanya, Tunus ve Fransa da gözlenmiştir ancak diğer ülkelerde halkalanmış hiçbir birey ülkemizde gözlenmemiştir. Halkalı Akdeniz martısı yavrusu 13

Tablo 2: Ülkemizde halkalanıp yurtdışında gözlenen Akdeniz martıları Halka Halkalandığı Halkalandığı yer Gözlendiği Gözlendiği ülke kodu tarih tarih 1J1 20.06.1998 Bolluk Gölü, Konya 23.12.1998 Tunus 1K5 20.06.1998 Bolluk Gölü, Konya 31.03.1999 İspanya 27.01.2000 İspanya 09.03.2000 İspanya 07.03.2001 İspanya 28.08.2002 İtalya 22.09.2002 İtalya 09.03.2003 İspanya 27J 22.06.2000 Bolluk Gölü, Konya 06.02.2001 İspanya 31H 20.06.1999 Bolluk Gölü, Konya 09.03.2000 İspanya 3J0 28.06.1997 Bolluk Gölü, Konya 09.09.1997 İtalya 69H 20.06.1999 Bolluk Gölü, Konya 22.05.2000 İtalya 6H8 20.06.1998 Bolluk Gölü, Konya 03.05.1999 İtalya 06.07.1999 İtalya 16.07.1999 İtalya 31.07.1999 İtalya 08.08.1999 İtalya 09.08.1999 İtalya 10.08.1999 İtalya 19.08.1999 İtalya 27.08.1999 İtalya 28.08.1999 İtalya 28.07.2000 İtalya 15.08.2000 İtalya 09.09.2000 İtalya 7J6 28.06.1997 Bolluk Gölü, Konya 16.07.1999 İtalya 22.07.1997 İtalya 29.07.1999 İtalya 25.08.1999 İtalya 14.10.1999 İtalya 8J5 28.06.1997 Bolluk Gölü, Konya 16.01.1998 İspanya 17.01.1998 İspanya 9K3 20.06.1998 Bolluk Gölü, Konya 06.07.1999 Fransa 25.07.2002 İspanya ZZ1 28.06.1997 Bolluk Gölü, Konya 09.05.1998 İspanya 12.05.1998 İspanya 14

Kaşıkçı Platalea leucorodia Kaşıkçı tehlike altında bir tür olup, ülkemizdeki üreme popülasyonları hızla azalmaktadır. Türkiye üreme popülasyonu min 600 maks. 800 çift olarak tahmin edilmektedir. Kaşıkçı üremek ve beslenmek için sulakalanlara bağımlıdır. Sulakalanlarımızın önemli bir kısmı, su rejimine müdahaleler, kirlilik, habitat tahribi gibi tehditler altındadır. Ülkemizdeki kaşıkçı populasyonu konusunda (üreme alanları, üreme başarısı, göç yolları, beslenme ekolojisi vs) elimizde çok az veri bulunmaktadır. Türkiye popülasyonunun, Batı Avrupa popülasyonundan ayrı bir göç güzergâhı takip ettiği düşünülmektedir. Kaşıkçının göç yollarının belirlenebilmesi amacıyla 2007 yılı üreme döneminde başlangıç olarak 6 yavru birey halkalanmıştır. Halkalama çalışması, türün 7 yıldır düzenli sayımları gerçekleştirilen Manyas Gölü ile 13 yıldır düzenli sayımları gerçekleştirilen Bolluk Gölü nde başlatılmıştır. Her yavru bireye, her iki bacağın tibiasına yerleştirilen 4 renkli plastik halka takılmıştır. 2008 yılında 22 yavru bireye renkli halka takılmış, ancak aşırı kurak dönem nedeniyle avcı türlerin (alaca sansar ve tilki) üreme alanına ulaşmaları sebebiyle yavruların çoğu öldürülmüş, sadece 4 halkalı birey kaydedilmiştir. Bu çalışma, Çevre ve Orman Bakanlığı ile Kuş Araştırmaları Derneği işbirliğiyle gerçekleştirilmiştir. enkli halkalar, Kaşıkçı İletişim Grubu nun Hollandalı üyesi olan Otto Overdijk tarafından sağlanmıştır. Halkalı kaşıkçı yavrusu Akdeniz martısı ve kaşıkçı halkalama çalışmalarının ulusal koordinatörü E.Sühendan Karauz dur (sukarauz1@gmail.com). 15

Leylek Ciconia ciconia Kültürümüzde çok önemli bir yere sahip olan leylekler hakkında ne yazık ki ülkemizde yeterli bilimsel veri bulunmamaktadır. Bu nedenle KAD, leylekleri araştırmak ve korumak için Kızılcahamam'da gerçekleştirilen pilot çalışmayla ulusal ölçekli bir proje başlatmıştır. Bu proje kapsamında 2003 yılında Kızılcahamam (Ankara) girişindeki leylek kolonisinde yuvalar düzenli olarak takip edilmiş ve leyleklerin göçlerinin izlenebilmesi, üreme biyoloji ve ekolojileri üzerine ayrıntılı araştırmaların yapılabilmesi için 7 yuvada 22 yavrunun tibiasına renkli metal halkalar takılmıştır. 2004 yılında Kızılcahamam da 27 ve Bursa da (Eskikaraağaç ve Gölyazı köylerinde) 16, 2005 yılında ise Kızılcahamam da 21 ve Bursa da 37 olmak üzere toplam 123 yavru halkalanmıştır. Bursa daki çalışmalar Franzi ve İsmet Arıcı nın organizasyonu ve ULUKUŞ üyelerinin desteğiyle gerçekleştirilmiştir. 2004 yılında Bursa da Eskikaraağaç köyünde halkalanan bir birey yaklaşık 2 ay sonra İsrail de zehirlenerek öldüğü bildirilmiştir. 2005 yılından sonra leylek halkalama çalışmasına devam edilememiştir. Bu çalışma için Türkiye de üretilen yeşil renkli metal halkaların üzerinde, ulusal halkalarda yer alan adres (ODTÜ-KAD ANKAA TUKEY) ve uzaktan okunabilecek şekilde büyük karakterlerle yazılmış bir kod numarası (A01-A...) bulunmaktadır. Leylek halkalama çalışması 16

Flamingo Phoenicopterus ruber Flamingo Projesi, Batı Akdeniz Havzası ölçeğinde hareket eden flamingoların (Phoenicopterus roseus) dağılım davranışlarının anlaşılmasını, bu yolla türün kullandığı önemli sulakalanların belirlenmesini ve bu alanların türün devamı için korunabilmesi için gerekli çalışmaların yapılmasını amaçlayan bir projedir. Türkiye de hayata geçirilmeye başlanan projeyle, flamingoların ülkemizde kullandıkları önemli sulakalanları ve bu alanlara yönelik tehditleri ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Doğa Derneği, Türkiye de 2002 yılı Aralık ayında Flamingo Projesi ni yürütmeye başlamıştır. Flamingo Projesi ne Tour du Valat Biyoloji İstasyonu (Fransa) destek vermektedir. Bu proje, Fransa da 1977 yılından bu yana uygulanan geniş ölçekli bir projenin Türkiye ayağıdır. Proje, İzmir İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü ve Tabiat Tarihi Uygulama - Araştırma Merkezi, Ege Doğal Yaşamı Koruma Derneği, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ornitoloji Araştırma Merkezi, Kuş Araştırmaları Derneği ve Kuş Gözlem Toplulukları ile işbirliğiyle uygulanmaktadır. Ayrıca Erciyes Üniversitesi, Adana ve Aydın İl Çevre ve Orman Müdürlükleri ve Mersin Özel Çevre Koruma Müdürlüğü de projeye katkı vermiştir. Proje bugüne kadar, İzmir Kuş Cenneti ni Koruma ve Geliştirme Birliği, TUBİTAK İkili Anlaşmalar Programı (Tübitak Pia 103Y182 numaralı proje), Fransa dan PACA bölgesinin bilimsel ortaklık fonu, Erciyes Üniversitesi ve Kuş Araştırmaları Derneği Küçük Destek Programı çerçevesinde desteklenmiştir. 2007 Gediz Deltası flamingo halkalama çalışması Flamingo Projesi nin amaçları arasında, üreme başarılı bir biçimde gerçekleştiği sürece, her yıl Gediz Deltası nda doğan flamingo yavrularının halkalanması bulunmaktadır. Bu amaçla ilk kez 2003 yılında İzmir Gediz Deltası - Çamaltı Tuzlası nda yumurtadan çıkan yavru flamingolar renkli halkalarla halkalanmıştır. Bu çalışmayla yavru flamingoların sağ tibialarına PVC ve sol tibialarına da metal halka takılmıştır. 2003 2009 yılları arasında toplam 5 kez gerçekleştirilen halkalama çalışmalarıyla toplam 17

1180 flamingo yavrusu halkalanmıştır. Takılan her bireye özgü olan PVC halkaları Türkiye ye özgü genel bir kodlama sistemine sahiptir. Bütün bireylerde ilk 2 karakter ( T/ ) sabit olup geri kalan 3 harf bireyler arasında farklılık göstermektedir. PVC halkalar beyaz fon üzerine siyah karakterlerden oluşmaktadır ve 300 metreye kadar teleskoplarla bu kodlar okunabilmektedir. Yavru flamingolara takılan metal halkaların üzerinde de yine Türkiye ye özgü bir adres bulunmaktadır: ODTU-KAD ANK-TUKEY. Ayrıca metal halkalar da bireylere özgü bir kod içermektedir: ilk karakter F olup geri kalan 3 ya da 4 karakter rakamlardan oluşmaktadır. Metal halkaların üzerindeki kodlar da 100 metreye kadar teleskoplarla okunabilmektedir. Flamingolara takılan PVC halkalara bir örnek. Şekil 2. Türkiye de halkalanan flamingoların 2003-2009 yılları arasında gözlendikleri ülkeler 18

Yayınlar UHP kapsamında yapılan araştırmalarda metal halkaların yanı sıra renkli halkalardan vericilere kadar birçok farklı yöntem kullanılırken, araştırmaların konusu da ötücü kuşlardan kıyıkuşlarına, oryantasyondan (yön bulma) konaklama ekolojisine kadar değişiklik gösteriyor. 2002 yılından bu yana ülkemizde gerçekleştirilen halkalama çalışmalarının sonucunda yazılmış tez, makale ve raporların listesi aşağıda verilmiştir. Balkız, Ö. Metapopulation Dynamics of the Greater Flamingo in the Mediterranean: Implications for Conservation. Doktora Tezi, Montpellier II Üniversitesi, Fransa. Balkız, Ö., U. Özesmi,. Pradel, C. Germain, M. Sıkı, J.A. Amat, M. endón-martos, N. Baccetti and A. Béchet. 2007. ange of the Greater Flamingo, Phoenicopterus roseus, metapopulation in the Mediterranean: new insights from Turkey. Journal of Ornithology 148: 347-355. Balkız, Ö., S. Dano, C. Barbraud, S. Tekin, U. Özesmi, M. Dündar and A. Béchet. 2007. Sexing Greater Flamingo Chicks from Feather Bulb DNA. Waterbirds 22(2): 282-284. Balkız, Ö., Pradel,., Germain, C., Amat, J. A., endón-martos, M., Özesmi, U. And Béchet, A. 2007. Environmental and individual correlates of dispersal in Greater Flamingos (Phoenicopterus roseus). Ostrich 78: 506. Barış, YS, Erciyas, K., Gürsoy, A., Özsemir, C., Nowakowski, JK. 2005. Cernek a new bird ringing station in Turkey. ing 27, 1: 113 120. Béchet, A., Germain, C., Amat, J. A., Canas, C., endón-martos, M., Garrido, A., Baccetti, N.,Dall'Antonia, P., Balkız, Ö., Diawara, Y. and Johnson, A. 2007. Metapopulation networks as tools for research and conservation: the case of the Greater Flamingo in the Mediterranean and West Africa. Ostrich 78: 506-507. Béchet, A., Germain, C., A. Amat, J., Cañas, C., endon Martos, M., Garrido, A., Baccetti, N., Dall Antonia, P., Balkız, Ö., Diawara, Y., Vidal i Esquerré, F. & Johnson, A. 2006. Metapopulation networks as tools for research and conservation: the Greater Flamingo Phoenicopterus roseus in the Mediterranean and West Africa. In: Boere, G.C., Galbraith, C.A. & Stroud, D.A. (eds). Waterbirds around the world. pp. 688. The Stationery Office, Edinburgh, UK. Beyhan, Y.E., Pekmezci, G.Z., Erciyas, K., Umur, Ş. 2009. New data on bird Haemoproteids and Microfilariae in European Blackbird (Turdus merula) in Turkey. Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 15 (4):649-650. 19

Gürsoy, A. 2007. Motacilla flava (Linnaeus, 1758) nın Kızılırmak Deltası ndan göç eden populasyonlarının morfometrik özelliklerinin ve göç oriyantasyonlarının incelenmesi. Doktora Tezi, OMÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Samsun Erciyas, K., Özçam, P. 2002. Türkiye için yeni tür kaydı: Kuzey çıvgını (Phylloscopus borealis). İbibik, Erciyas, K. 2005. Kuşlarda oriyantasyon. Yüksek Lisans Tezi, OMÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Samsun Erciyas, K. Özçam, P., Yavuz, N., Demirtaş, S., Sağlam, Ö. 2008. First record of Lesser Yellowlegs Tringa flavipes for Turkey. Sandgrouse 30 (1): 108 110 Erciyas, K., Gürsoy, A., Özsemir, C., Barış, YS. 2009. Body mass and fat score changes in recaptured birds during the autumn migration in Cernek inging Station, Turkey. ing (baskıda) Erciyas, K. Karadeniz üzerinden gelen nokturnal Passeriformes (Aves) takımına ait türlerin göç stratejileri. Doktora Tezi, OMÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Samsun (Devam ediyor) Flamant., Meininger P. L., Goutner V, Karauz Er S. & udenko A. 2003. Monitoring of Mediterranean Gulls (Larus melanocephalus) by means of colour ringing programmes in the Black Sea and north-eastern Mediterranean regions. Bird Census News (EBCC Newsletter). Vol 16, no.2: 57-62. Keşaplı Can, Ö., Keşaplı Didrickson,Ö. & Özbahar, İ. 2004. 2003 yılı Halkalama aporu. KAD, Ankara. Keşaplı Can, Ö. & Keşaplı Didrickson, Ö. 2003. 2002 yılı Halkalama aporu. KAD, Ankara. Keşaplı Can, Ö. Mart 2004. A study of passerine migration at METU (Ankara, Central Turkey) based on the mist-netting method. Y.lisans tezi. ODTÜ, Ankara. 83 sayfa. Keşaplı Can Ö., Bilgin C. C. 2005. Stopover ecology of some passerines at Ankara (Central Turkey). ing 27, 2: 127-136. Keşaplı Didrickson, Ö. Mayıs 2007. Autumn migration dynamics, body mass, fat load and stopover behaviour of the Willow Warbler (Phylloscopus trochilus Linnaeus 1758) at Manyas Kuşcenneti National Park (NW Turkey). Y.lisans tezi. ODTÜ, Ankara. 71 sayfa. Keşaplı Didrickson Ö., Didrickson J & Busse P. 2007. Autumn migration dynamics, body mass, fat load and stopover behaviour of the Willow Warbler (Phylloscopus trochilus) at Manyas Kuşcenneti National Park (NW Turkey). ing 29, 1-2; 67-89. 20

Keşaplı Didrickson, Ö., Keşaplı Can, Ö., Bilgin C., Çöven F. & Atik H. 2007. Türkiye de Tavuk Vebası (Kuş Gribi) Virüsünün Taşınması ve Yayılmasında Yabani Kuşların olünün Araştırılması (pilot çalışma) aporu. KAD, Ankara. Newman, S. H., Honhold, N., Erciyas, K., Sanz-Alvarez, J. 2008. Investigation of the role of wild birds in highly pathogenic avian influenza outbreaks in Turkey between January and February 2008: Unpublished Mission eport. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Crisis Management Centre Animal Health and Animal Health Division- EMPES, Viale delle Terme di Caracalla, ome, Italy. Özbahar, İ. Aralık 2005. Breeding biology, population size and spatial distribution of Common Nightingale (Luscinia megarhynchos Brehm, 1831) population at Yalıncak (Ankara). Y. Lisans Tezi. ODTÜ. Ankara Özsemir, C. 2007. Kızılırmak Deltası Cernek Halkalama İstasyonu Sylvia Türlerinin Sonbahar Göç Dinamikleri. Yüksek Lisans Tezi. OMÜ Fen Bilimleri Enstitüsü. Samsun. 21

Kayıtlar 2002-2008 yılları arasında UHP çatısı altında gerçekleştirilen tüm çalışmalarda büyük çoğunluğu ötücü türler olmak üzere dikkuyruklu ötleğenden flamingoya, İzmir yalıçapkınından kulaklı orman baykuşuna kadar toplam 244 türden 149.037 kuşa Türkiye adresli halkalar takıldı. En çok halkalanan ilk 5 tür sırasıyla şunlardır; 14.595 birey ile saz bülbülü (Acrocephalus scirpaceus), 13.843 birey ile kır kırlangıcı (Hirundo rustica), 11.934 birey ile söğüt bülbülü (Phylloscopus trochilus) 11.906 birey ile karabaşlı ötleğen (Sylvia atricapilla), ve 8.180 birey ile boz ötleğen (S. borin). Erkek ve dişi karabaşlı ötleğen (Sylvia atricapilla), boz ötleğen (S. borin) UHP döneminde yapılan bu çalışmalar sırasında Türkiye kuş listesine, Cernek istasyonunda halkalanan kuzey çıvgını (P. borealis) ve küçük sarıbacak (Tringa flavipes) ile Titreyengöl istasyonunda halkalanan Moğol incirkuşu (Anthus godlweskii) türleri eklendi. Yeni türlerin yanı sıra çekirge kamışçını (Locustella naevia), kuzey kamışçını (A. dumetorum), sarıkaşlı çıvgın (P. inornatus), Kıbrıs kuyrukkakanı (Oenanthe cypriaca), mahmuzlu incirkuşu (A. richardi), yeşilsırtlı incirkuşu (A. hodgsoni ), Kıbrıs ötleğeni (S. melanothorax) ve küçük kirazkuşu Küçük sarıbacak (Tringa flavipes) (Emberiza pusilla) gibi nadir türler için de yeni kayıtlar elde edildi. Dicle de halkalanan çizgili ishakkuşu (Otus brucei) gibi bazı türler için yeni yayılış alanları tespit edildi. Alan listelerine de birçok yeni tür eklendi. Ayrıca, kuşların üreme, kışlama ve geçit yaptıkları alanlara bağlılıkları ile ilgili veriler elde edildi. Kuş göçü açısından çok önemli bir konumda olduğu bilinen ülkemizin sadece üreyen ya da kışlayan değil geçit yapan türler için de ne denli önemli olduğu belgelendi. Söğüt bülbülü ve benekli bülbül gibi geçit yapan türlerin Akdeniz ve Sahara Çölü gibi büyük ekolojik engelleri aşmadan önce ülkemizdeki konaklama alanlarında yağ depolamalarının, bu türlerin göç başarıları ve dolayısıyla popülasyonlarının devamı için hayatî önem taşıdığı somut verilerle ortaya koyuldu. 22

Tablo 3. 2001-2008 yılları arasında halkalanan kuşlar EUING kodu Tür adı Bilimsel adı 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Toplam 00070 Küçük Batağan Tachybaptus ruficolis 1 2 3 6 00090 Tepeli Batağan Podiceps cristatus 1 1 00120 Kara Boyunlu Batağan Podiceps nigricollis 1 1 00890 Tepeli Pelikan Pelecanus crispus 9 11 30 56 50 4 160 00950 Balaban Botaurus stellaris 1 1 00970 Küçük Balaban Ixobrychus minutus 19 73 29 15 16 45 16 213 01040 Gece Balıkçılı Nycticorax nycticorax 4 1 3 3 1 12 01080 Alaca Balıkçıl Ardeola ralloides 6 2 8 01190 Küçük Ak Balıkçıl Egretta garzetta 1 1 2 01220 Gri Balıkçıl Ardea cinerea 1 1 01240 Erguvani Balıkçıl Ardea purpurea 1 2 3 01340 Leylek Ciconia ciconia 22 43 58 123 01440 Kaşıkçı Platalea leucorodia 6 22 28 01470 Flamingo Phoenicopterus ruber 200 247 270 216 933 01710 Angıt Tadorna ferruginea 1 3 4 01840 Çamurcun Anas crecca 3 1 2 5 11 01860 Yeşilbaş Anas platyrhynchos 1 4 5 01890 Kılkuyruk Anas acuta 1 1 01910 Çıkrıkçın Anas querquedula 1 2 5 8 01940 Kaşıkgaga Anas clypeata 1 10 1 12 01980 Elmabaş Patka Aythya ferina 1 1 02310 Arı Şahini Pernis apivorus 1 1 02600 Saz Delicesi Circus aeruginosus 3 1 4 02610 Gökçe Delice Circus cyaneus 1 1 02620 Bozkır Delicesi Circus macrourus 1 1 5 7 02630 Çayır Delicesi Circus pygargus 2 2 02690 Atmaca Accipiter nisus 6 40 11 13 12 14 19 115 02730 Yoz Atmaca Accipiter brevipes 1 2 8 10 3 24 02870 Şahin Buteo buteo 1 1 2 6 4 14 02880 Kızıl Şahin Buteo rufinus 2 2 02980 Küçük Kartal Hieraaetus pennatus 1 1 2 23

EUING kodu Tür adı Bilimsel adı 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Toplam 03030 Küçük Kerkenez Falco naumanni 1 1 03040 Kerkenez Falco tinnunculus 2 1 1 1 2 2 9 03070 Ala Doğan Falco vespertinus 1 1 03090 Boz Doğan Falco columbarius 1 1 2 03100 Delice Doğan Falco subbuteo 1 4 1 6 3 15 03700 Bıldırcın Coturnix coturnix 8 15 27 36 235 135 6 462 04070 Sukılavuzu alius aquaticus 1 3 7 14 4 3 32 04080 Benekli Sutavuğu Porzana porzana 3 1 15 4 9 27 3 62 04100 Bataklık Sutavuğu Porzana parva 1 10 22 3 5 23 1 65 04110 Küçük Sutavuğu Porzana pusilla 5 3 1 9 04210 Bıldırcınkılavuzu Crex crex 1 5 4 3 13 36 7 69 04240 Saz Tavuğu Gallinula chloropus 2 10 11 7 5 19 1 55 04290 Sakarmeke Fulica atra 1 25 26 04550 Uzunbacak Himantopus himantopus 2 2 04560 Kılıçgaga ecurvirostra avosetta 1 1 04590 Kocagöz Burhinus oedicnemus 3 3 04690 Halkalı Küçük Cılıbıt Charadrius dubius 8 1 1 3 4 17 04700 Halkalı Cılıbıt Charadrius hiaticula 1 2 29 32 04770 Akça Cılıbıt Charadrius alexandrinus 206 2 32 240 04820 Dağ Cılıbıtı Charadrius morinellus 1 1 04850 Altın Yağmurcun Pluvialis apricaria 10 10 04860 Gümüş Yağmurcun Pluvialis squatarola 2 2 04870 Mahmuzlu Kızkuşu Hoplopterus spinosus 2 1 3 04930 Kızkuşu Vanellus vanellus 1 4 4 9 05010 Küçük Kumkuşu Calidris minuta 18 35 54 3 172 282 05020 Sarı Bacaklı Kumkuşu Calidris temminckii 4 4 05090 Kızıl Kumkuşu Calidris ferruginea 2 1 2 5 05120 Kara Karınlı Kumkuşu Calidris alpina 1 139 1 39 180 05140 Sürmeli Kumkuşu Limicola falcinellus 5 5 05170 Döğüşkenkuş Philomachus pugnax 1 1 32 1 10 21 66 05180 Küçük Suçulluğu Lymnocryptes minimus 1 5 2 1 4 13 05190 Suçulluğu Gallinago gallinago 2 3 3 17 33 78 136 24

EUING kodu Tür adı Bilimsel adı 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Toplam 05200 Büyük Suçulluğu Gallinago media 1 4 3 8 05320 Çamurçulluğu Limosa limosa 1 7 4 12 05450 Kara Kızılbacak Tringa erythropus 1 2 3 05460 Kızılbacak Tringa totanus 1 38 1 16 56 05470 Bataklık Düdükçünü Tringa stagnatilis 3 1 3 1 8 05480 Yeşilbacak Tringa nebularia 1 3 3 3 10 05510 Küçük Sarıbacak Tringa flavipes 1 1 05530 Yeşil Düdükçün Tringa ochropus 2 4 5 11 05540 Orman Düdükçünü Tringa glareola 8 5 9 34 76 132 05560 Dere Düdükçünü Actitis hypoleucos 3 1 2 12 8 26 05610 Taşçeviren Arenaria interpres 1 1 2 05640 Denizdüdükçünü Phalaropus lobatus 4 1 5 05750 Akdeniz Martısı Larus melanocephalus 185 100 80 30 395 05820 Karabaş Martı Larus ridibundus 1 1 2 05925 Gümüş Martı Larus cachinnans 6 6 06260 Bıyıklı Sumru Chlidonias hybridus 3 3 06280 Ak Kanatlı Sumru Chlidonias leucopterus 7 8 15 06840 Kumru Streptopelia decaocto 1 1 5 7 06870 Üveyik Streptopelia turtur 7 3 11 7 2 3 9 42 07240 Guguk Cuculus canorus 8 4 25 7 3 16 13 76 07350 Peçeli Baykuş Tyto alba 1 1 10 4 1 17 07380 Çizgili İshakkuşu Otus brucei 1 2 3 07390 İshakkuşu Otus scops 21 8 10 38 18 21 2 118 07570 Kukumav Athene noctua 1 1 2 07670 Kulaklı Orman Baykuşu Asio otus 2 2 5 2 2 3 16 07680 Kır Baykuşu Asio flammeus 1 1 07780 Çobanaldatan Caprimulgus europaeus 21 32 41 26 19 26 22 187 07950 Kara Sağan Apus apus 2 1 3 08270 İzmir Yalıçapkını Halcyon smyrnensis 10 12 2 24 08310 Yalıçapkını Alcedo atthis 132 276 310 180 111 148 65 1222 08400 Arıkuşu Merops apiaster 15 27 9 15 12 16 31 125 08410 Gökkuzgun Coracias garrulus 1 8 5 7 21 25

EUING kodu Tür adı Bilimsel adı 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Toplam 08460 İbibik Upupa epops 1 13 18 30 21 7 14 12 116 08480 Boyunçeviren Jynx torquilla 4 53 71 65 35 50 48 33 359 08760 Orman Alaca Ağaçkakanı Dendrocopos major 1 1 08780 Alaca Ağaçkakan Dendrocopos syriacus 2 16 7 1 6 3 11 46 08870 Küçük Ağaçkakan Dendrocopos minor 1 2 3 09610 Boğmaklı Toygar Melanocorypha calandra 339 339 09620 Küçük Boğmaklı Toygar Melanocorypha bimaculata 1 1 2 09670 Bozkır Toygarı Calandrella brachydactyla 1 220 47 36 1 18 5 328 09700 Çorak Toygarı Calandrella rufescens 6 6 09720 Tepeli Toygar Galerida cristata 2 4 25 28 13 3 75 09740 Orman Toygarı Lullula arborea 2 2 09760 Tarlakuşu Alauda arvensis 3 5 2 2 2 14 09810 Kum Kırlangıcı iparia riparia 55 222 548 166 1626 255 975 3847 09920 Kır Kırlangıcı Hirundo rustica 934 3796 4587 148 1008 1782 1588 13843 09950 Kızıl Kırlangıç Hirundo daurica 1 8 62 37 3 2 113 10010 Ev Kırlangıcı Delichon urbica 7 14 64 1 18 2 106 10020 Mahmuzlu İncirkuşu Anthus richardi 1 3 1 5 10040 Moğol İncirkuşu Anthus godlewskii 1 1 10050 Kır İncirkuşu Anthus campestris 1 111 110 147 62 15 1 447 10080 Yeşil Sırtlı İncirkuşu Anthus hodgsoni 1 1 10090 Ağaç İncirkuşu Anthus trivialis 447 539 111 73 60 108 33 1371 10110 Çayır İncirkuşu Anthus pratensis 2 7 6 6 6 27 10120 Kızılgerdanlı İncirkuşu Anthus cervinus 2 32 39 136 52 3 1 265 10140 Dağ İncirkuşu Anthus spinoletta 1 3 65 53 122 10170 Sarı Kuyruksallayan Motacilla flava 283 622 383 142 428 737 456 3051 10180 Sarı Başlı Kuyruksallayan Motacilla citreola 2 1 2 9 18 32 10190 Dağ Kuyruksallayanı Motacilla cinerea 3 33 36 10200 Akkuyruksallayan Motacilla alba 19 320 27 253 38 22 22 701 10360 Arap Bülbülü Pycnonotus xanthopygos 2 94 121 47 35 2 9 310 10660 Çıtkuşu Troglodytes troglodytes 1 7 6 14 7 5 7 10 57 10840 Dağ Bülbülü Prunella modularis 4 25 32 32 29 20 10 31 183 10880 Sürmeli Dağbülbülü Prunella ocularis 1 1 26

EUING kodu Tür adı Bilimsel adı 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Toplam 10950 Çalı Bülbülü Cercotrichas galactotes 6 4 12 1 23 10990 Kızılgerdan Erithacus rubecula 21 869 899 782 674 447 537 1027 5256 11030 Benekli Bülbül Luscinia luscinia 3 253 285 180 161 55 234 154 1325 11040 Bülbül Luscinia megarhynchos 11 103 119 60 62 10 48 26 439 11060 Buğdaycıl Luscinia svecica 8 277 373 146 493 281 349 1927 11170 Taş Bülbülü Irania gutturalis 1 11 1 13 11210 Kara Kızılkuyruk Phoenicurus ochruros 7 10 14 27 10 6 19 93 11220 Kızılkuyruk Phoenicurus phoenicurus 14 999 585 681 534 535 405 416 4169 11370 Çayır Taşkuşu Saxicola rubetra 3 120 220 172 102 71 60 35 783 11390 Taşkuşu Saxicola torquata 2 8 21 25 51 26 21 21 175 11394 Sibirya Taşkuşu Saxicola maura 23 23 11440 Boz Kuyrukkakan Oenanthe isabellina 1 3 9 4 1 3 21 11460 Kuyrukkakan Oenanthe oenanthe 12 13 23 11 4 20 83 11470 Alaca Kuyrukkakan Oenanthe pleshanka 5 1 6 11475 Kıbrıs Kuyrukkakanı Oenanthe cypriaca 1 1 1 3 11480 Karakulaklı Kuyrukkakan Oenanthe hispanica 2 23 24 19 18 2 88 11500 Ak Sırtlı Kuyrukkakan Oenanthe finschii 1 1 2 11620 Taşkızılı Monticola saxatilis 1 1 11860 Boğmaklı Ardıç Turdus torquatus 1 3 4 11870 Karatavuk Turdus merula 24 156 181 132 159 58 42 123 875 11980 Tarla Ardıcı Turdus pilaris 1 1 12000 Öter Ardıç Turdus philomelos 3 148 171 122 133 88 72 126 863 12010 Kızıl Ardıç Turdus iliacus 2 1 1 6 10 12020 Ökse Ardıcı Turdus viscivorus 1 7 5 6 4 1 1 25 12200 Kamış Bülbülü Cettia cetti 14 177 162 169 182 161 182 150 1197 12270 Dikkuyruklu Ötleğen Prinia gracilis 2 1 7 5 7 22 12360 Çekirge Kamışçını Locustella naevia 1 1 3 5 12370 Ağaç Kamışçını Locustella fluviatilis 21 39 14 32 3 31 5 145 12380 Bataklık Kamışçını Locustella luscinioides 1778 570 1459 199 250 42 37 4335 12410 Bıyıklı Kamışçın Acrocephalus melanopogon 2 17 12 83 16 58 188 12430 Kındıra Kamışçını Acrocephalus schoenobaenus 1890 637 3059 910 893 147 85 7621 12470 Doğu Kamışçını Acrocephalus agricola 2 1 2 5 27

EUING kodu Tür adı Bilimsel adı 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Toplam 12480 Kuzey Kamışçını Acrocephalus dumetorum 1 1 1 2 1 1 7 12500 Çalı Kamışçını Acrocephalus palustris 2 784 429 813 953 546 179 170 3876 12510 Saz Bülbülü Acrocephalus scirpaceus 4 4019 3442 4733 1024 631 488 254 14595 12530 Büyük Kamışçın Acrocephalus arundinaceus 882 653 780 333 216 306 174 3344 12550 Ak Mukallit Hippolais pallida 1 174 213 85 81 5 98 35 692 12570 Dağ Mukallidi Hippolais languida 1 1 12580 Zeytin Mukallidi Hippolais olivetorum 2 5 1 1 9 12590 Sarı Mukallit Hippolais icterina 1 17 12 29 5 9 5 5 83 12650 Bıyıklı Ötleğen Sylvia cantillans 32 20 28 5 2 87 12660 Pembe Göğüslü Ötleğen Sylvia mystacea 1 19 4 2 2 28 12670 Maskeli Ötleğen Sylvia melanocephala 2 103 77 58 71 38 34 45 428 12680 Kıbrıs Ötleğeni Sylvia melanothorax 2 2 12690 Kara Boğazlı Ötleğen Sylvia rüppelli 34 23 40 32 3 132 12720 Ak Gözlü Ötleğen Sylvia hortensis 31 32 71 24 8 166 12730 Çizgili Ötleğen Sylvia nisoria 750 342 209 145 19 41 49 1555 12740 Küçük Akgerdanlı Ötleğen Sylvia curruca 10 701 690 584 294 91 213 92 2675 12750 Akgerdanlı Ötleğen Sylvia communis 9 744 582 665 326 211 282 238 3057 12760 Boz Ötleğen Sylvia borin 2 1478 1356 1491 1204 386 1077 1186 8180 12770 Karabaşlı Ötleğen Sylvia atricapilla 84 2969 2306 2420 1281 838 1187 821 11906 12910 Yeşil Çıvgın Phylloscopus trochiloides nitidus 1 1 1 7 4 4 4 21 12950 Kuzey Çıvgını Phylloscopus borealis 1 1 13000 Sarıkaşlı Çıvgın Phylloscopus inornatus 1 1 2 13070 Boz Çıvgın Phylloscopus bonelli 1 5 7 4 1 18 13080 Orman Çıvgını Phylloscopus sibilatrix 2 80 79 54 20 8 17 14 274 13100 Kafkas Çıvgını Phylloscopus sindianus lorenzii 4 52 133 115 304 13110 Çıvgın Phylloscopus collybita 19 998 1209 1823 1314 896 520 860 7639 13120 Söğüt Bülbülü Phylloscopus trochilus 19 2221 2119 2190 1707 1457 1427 794 11934 13140 Çalıkuşu egulus regulus 4 3 4 18 2 13 32 76 13150 Sürmeli Çalıkuşu egulus ignicapillus 2 2 7 2 4 4 21 13350 Benekli Sinekkapan Muscicapa striata 9 900 622 614 465 140 354 371 3475 13430 Küçük Sinekkapan Ficedula parva 9 318 202 262 247 142 232 253 1665 28

EUING kodu Tür adı Bilimsel adı 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Toplam 13470 Alaca Sinekkapan Ficedula semitorquata 2 7 2 2 5 2 20 13480 Halkalı Sinekkapan Ficedula albicollis 4 102 62 83 37 23 21 27 359 13490 Kara Sinekkapan Ficedula hypoleuca 120 55 61 62 29 58 20 405 13640 Bıyıklı Baştankara Panurus biarmicus 1 56 57 14370 Uzun Kuyruklu Baştankara Aegithalos caudatus 18 8 19 1 2 20 68 14610 Çam Baştankarası Parus ater 1 4 1 6 14620 Mavi Baştankara Parus caeruleus 9 12 6 8 2 15 2 12 66 14640 Büyük Baştankara Parus major 34 94 73 37 43 45 28 39 393 14690 Küçük Sıvacıkuşu Sitta krueperi 1 17 23 4 45 14790 Sıvacıkuşu Sitta europaea 1 1 14810 Kaya Sıvacıkuşu Sitta neumayer 2 2 2 6 14860 Orman Tırmaşıkkuşu Certhia familiaris 1 1 14900 Çulhakuşu emiz pendulinus 7 29 7 6 27 26 22 124 15080 Sarıasma Oriolus oriolus 30 37 27 19 4 12 26 155 15150 Kızılsırtlı Örümcekkuşu Lanius collurio 5 535 563 401 491 394 219 273 2881 15190 Karaalınlı Örümcekkuşu Lanius minor 1 3 16 13 4 11 8 56 15230 Kızılbaşlı Örümcekkuşu Lanius senator 21 42 67 2 9 1 142 15240 Maskeli Örümcekkuşu Lanius nubicus 2 14 52 107 21 15 6 1 218 15390 Alakarga Garrulus glandarius 3 14 6 1 1 25 15490 Saksağan Pica pica 5 4 10 12 4 1 2 38 15600 Küçük Karga Corvus monedula 3 4 7 16630 Ekin Kargası Corvus frugilegus 2 2 15820 Sığırcık Sturnus vulgaris 1 8 7 15 43 38 112 15840 Alasığırcık Sturnus roseus 1 51 23 75 15910 Serçe Passer domesticus 84 149 39 54 79 144 189 738 15920 Söğüt Serçesi Passer hispaniolensis 133 377 270 337 160 157 101 1535 15950 Küçük Serçe Passer moabiticus 1 84 3 2 90 15980 Ağaç Serçesi Passer montanus 3 4 17 8 9 25 20 23 109 16040 Kaya Serçesi Petronia petronia 1 2 5 8 16360 İspinoz Fringilla coelebs 4 130 194 135 87 39 81 127 797 16380 Dağ İspinozu Fringilla montifringilla 4 13 1 4 2 3 27 16400 Küçük İskete Serinus serinus 3 12 11 2 1 1 3 33 29

EUING kodu Tür adı Bilimsel adı 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Toplam 16490 Florya Carduelis chloris 107 116 35 4 1 7 270 16530 Saka Carduelis carduelis 60 62 52 20 40 18 4 256 16540 Karabaşlı İskete Carduelis spinus 28 7 25 8 2 4 74 16600 Ketenkuşu Carduelis cannabina 3 6 54 63 16620 Sarıgagalı Ketenkuşu Carduelis flavirostris 1 1 16660 Çaprazgaga Loxia curvirostra 1 16790 Çütre Carpodacus erythrinus 5 2 4 20 5 20 25 81 17100 Şakrakkuşu Pyrrhula pyrrhula 2 2 17170 Kocabaş Coccothraustes coccothraustes 16 12 4 4 5 3 6 50 18570 Sarı Kirazkuşu Emberiza citrinella 1 4 1 6 2 10 24 18600 Kaya Kirazkuşu Emberiza cia 2 1 3 18660 Kirazkuşu Emberiza hortulana 98 422 162 23 7 20 22 754 18680 Kızıl Kirazkuşu Emberiza caesia 23 35 127 2 5 192 18740 Küçük Kirazkuşu Emberiza pusilla 1 1 18770 Bataklık Kirazkuşu Emberiza schoeniclus 1 1 7 3 24 3 10 49 18810 Karabaşlı Kirazkuşu Emberiza melanocephala 169 87 182 12 2 34 2 488 18820 Tarla Kirazkuşu Miliaria calandra 14 20 117 4 2 22 76 255 Toplam 351 28021 28052 34041 16715 14145 13981 13731 149037 30

Geri Bildirimler Halkalanmış kuşların canlı ya da ölü olarak tekrar bulunmaları ve nerede/ne zaman/nasıl bulundukları ile ilgili bilgileri rapor etmek için ulusal halkalama programları ile iletişime geçilmesi, araştırmalar açısından büyük önem taşır. Bu açıdan, kamuoyu bilincinin arttırılması çok önemlidir. KAD, UHP nin başlamasından itibaren çeşitli yayınlar (poster, broşür, web sitesi) hazırlamış ve konunun basında yer almasını sağlamıştır. 2002-2008 yılları arasında araştırmacılardan il çevre orman müdürlüğü çalışanlarına, kuş gözlemcilerinden fotoğrafçılara, avcılardan çocuklara kadar birçok kişi UHP ye halkalı kuş kaydı bildirmiştir. Ayrıca, Finlandiya dan Güney Afrika ya, Polonya dan Mısır a, Macaristan dan Çad a kadar birçok ülke ile geri bildirimler aracılığı ile bağlantı kurulmuştur. Geri bildirimler hem farklı ülkelerden biliminsanları arasında hem de biliminsanları ile kamuoyu arasında çok önemli bir iletişim köprüsüdür. Türkiye de halkalanan 19 türden 68 kuş 24 farklı ülkede kaydedilmiştir (Flamingo kayıtları dahil değildir). Yurtdışında en çok kaydedilen Türkiye adresli kuşların başında saz bülbülü ve kır kırlangıcı gelirken Türkiye adresli kuşların en çok kaydedildiği ülkeler Yunanistan, Macaristan ve İsrail dir. Geri bildirimlerin büyük çoğunluğu halkalı kuşların diğer ülkelerdeki araştırmalarda tekrar yakalanmaları yoluyla elde edilmektedir. Geri bildirimlerimizin 48 i bu şekilde bildirilen kuşlardır, 16 kuş ise ölü olarak bulunmuştur. Ölüm nedenleri zehirlenme, avcılık (sapanla vurma dahil), cama çarpma şeklinde çeşitlilik göstermektedir Aynı zamanda UHP nin de logosu olan kızılsırtlı örümcekkuşlarından birinin, Akyatan istasyonunda halkalandıktan 6 ay sonra Güney Afrika Cumhuriyeti nde cama çarparak öldüğü bildirilmiş ve kat ettiği 6796 km. ile en uzakta kaydedilen Türkiye halkalı kuş olmuştur. Bu kuşu, 6225 km ile Aras istasyonunda halkalanıp 9 ay sonra Kabwe de (Zambiya) tekrar yakalanan ve 5464 km ile Titreyengöl istasyonunda halkalanıp 3,5 yıl sonra aynı ekip tarafından Kasanka Ulusal Parkı nda (Zambiya) tekrar yakalanan iki kır kırlangıcı takip etmektedir. Elde edilen geri bildirimler arasında en uzun yaşayan T halkalı kuş ise bir saz bülbülüdür. Titreyengöl de halkalandıktan yaklaşık 5 yıl 5 ay sonra Macar halkacılar tarafından tekrar yakalanıp salınmıştır. En kısa sürede en çok yol kateden T halkalı kuş ise bir kır kırlangıcıdır. Titreyengöl de halkalandıktan 2 gün sonra, 653 km yol katederek (günde ortalama 326 km) Meriç Deltası na (Yunanistan) ulaştıktan sonra tekrar yakalanmıştır. 2002-2008 yılları arasında 30 farklı ülkede halkalanmış 44 türden 157 kuş Türkiye de kaydedilmiştir. Bunların bazıları, UHP öncesine dayanan eski kayıtlardır ancak bu dönemde UHP ye bildirilmiştir. Yabancı geri bildirimler içinde ilk sırayı alan türler saz bülbülü, kındıra kamışçını ve leylek olurken Türkiye de en çok kaydedilmiş kuşların halkalandığı ülkelerin başında ise Macaristan, Finlandiya ve Yunanistan gelmektedir (flamingo kayıtları dahil değildir). Güney Afrika da halkalandıktan 2 yıl sonra 7868 km. mesafedeki Aras istasyonunda tekrar yakalanan kır kırlangıcı, Fransız araştırmacılar tarafından Senegal de halkalandıktan 16 yıl sonra, 5066 km. mesafedeki İnegöl de (Bursa) avlanan çıkrıkçın, kışın Kenya da halkalandıktan 6 ay sonra, ilkbahar göçü sırasında 4895 km. mesafedeki Manyas istasyonunda tekrar yakalanan çalı kamışçını ve 31

Sibirya da halkalandıktan 6 ay sonra 4716 km. mesafedeki Büyük Çekmece Gölü nde gözlenen ve boyun bantı sayesinde tanımlanan sakarca kaz en uzun mesafeleri kateden yabancı halkalı geri bildirimlerdir. Geri bildirim kayıtları, nesli tehlike altında olan yırtıcı kuşların neyazık ki ülkemizden geçerken güvende olmadıklarını da somut verilerle ortaya koymuştur. Yırtıcı kuşların büyük çoğunluğu ölü, bir kısmı da yaralı bulunmuştur. Ölüm nedenleri arasında avcılık birinci sıradadır; tele çarparak yaralanma ve zehirlenme de rapor edilmiştir. Bu kayıtlar göstermektedir ki Polonya da henüz yavruyken yuvada halkalanan küçük orman kartalları, benzer şekilde Finlandiya da yuvada halkalanan balık kartalları ve daha birçok yırtıcı kuş ilk göçlerini bile tamamlayamadan ne yazık ki ülkemizde ölmektedir. Avcıların bildirdiği, 20 sene öncesine kadar dayanan eski halka kayıtları da olmuştur. Kılkuyruk, çamurcun, çıkrıkçın ve elmabaş patka kayıtlarının tamamı avcılar tarafından bildirilmiştir. Bu kayıtlar, avcılara yönelik bilinçlendirme çalışmalarının önemini göstermektedir. Bu kayıtların yanı sıra, Türkiye de halkalanıp yine Türkiye de kaydedilen 5 türden 7 kuş olmuştur. Vatandaşların bildirdiği ölü bulunan kuşların yanı sıra Cernek istasyonunda halkalandıktan 3 gün sonra 559 km. mesafedeki Akyatan istasyonunda tekrar yakalanan bir yalıçapkını ve Titreyengöl istasyonunda halkalandıktan yaklaşık 2 hafta sonra 669 km. mesafedeki Cernek istasyonunda tekrar yakalanan saz bülbülü kayıtları da vardır. Geri Bildirim Kayıtlarında kullanılan EUING kodlarının karşılığı: Halkalanma sırasındaki yaş: 1 henüz yuvada ya da yavru. 2 erişkin, yumurtadan çıkma zamanı tam bilinmiyor. 3 halkalandığı takvim yılında yumurtadan çıkmış. 4 halkalandığı takvim yılından önce yumurtadan çıkmış ama tam yılı bilinmiyor. 5 bir önceki takvim yılında yumurtadan çıkmış. 6 bir önceki takvim yılından önce yumurtadan çıkmış ama tam yılı bilinmiyor. 7 kesinlikle, halkalandığı yıldan iki takvim yılı önce yumurtadan çıkmış. 8 halkalandığı yıla göre iki takvim yılından daha önce yumurtadan çıkmış. 10 halkalandığı yıla göre üç takvim yılından daha önce yumurtadan çıkmış. 12 halkalandığı yıla göre dört takvim yılından daha önce yumurtadan çıkmış. Cinsiyet: M = Erkek F= Dişi Tarih: Halkalı bir kuşun bulunduğu tarih kimi zaman (özellikle kuş yine bir halkacı tarafından bulunmadıysa) tam olarak bilinmeyebilir. Bu gibi durumlarda halkalı kuşu bulan kişiyle yapılacak yazışmalar ve kuşun durumu sayesinde yaklaşık olarak hangi tarihte bulunmuş olabileceği bilgisine ulaşılır. aporda bu gibi kesin olmayan bulunma tarihleri başındaki c kısaltmasıyla belirtilmiştir. Bazı durumlarda ise kuşların yaklaşık olarak ne zaman bulunduğu bilgisine bile ulaşmak mümkün olmayabilir (özellikle bir halkanın uzun süre saklanması gibi durumlarda) Bu kuşların bulunma tarihi olarak da parantez içerisinde, kuşlara ait bilginin halkalama programına bildirildiği tarih belirtilmiştir. 32

Koordinatlar: Özellikle nadir türlerin yuvada halkalanması söz konusu olduğunda bu kuşlara ait halkalanma bilgileri programlar tarafından gizli tutulabilir. Bu gibi durumlarda kuşun halkalandığı yerin koordinatları eksik bildirilir ( 42 xx 30 xx gibi) ya da hiç bildirilmez. Kuşun bulunduğundaki durumu: X ölü bulunmuş. XF yeni ölmüş olarak ya da ölmek üzereyken bulunmuş. XL bir süre önce ölmüş olarak bulunmuş. + vurulmuş ya da kasti olarak öldürülmüş. +F yeni vurulmuş ya da öldürülmüş. +L bir süre önce vurulmuş ya da öldürülmüş. S hasta ya da yaralı, halkasıyla salınmış S hasta ya da yaralı- salınıp salınmadığı bilinmiyor. A sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı- akıbeti bilinmiyor. AC sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı- şimdi esaret altında. V sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı- yakalanıp salındı ama bir halkacı tarafından değil. N sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı- yakalanıp salındı ama bir halkacı tarafından değil-yuvada VV sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı - halka ya da renkli işaretler arazide okundu ama bir halkacı tarafından değil. NN sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı - halka ya da renkli işaretler arazide okundu ama bir halkacı tarafından değil-yuvada halkacı tarafından yakalandı ve salındı. B halkacı tarafından yakalandı ve salındı-yuvada sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı, halka ya da renki işaretler arazide halkacı tarafından okundu. BB sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı, halka ya da renki işaretler arazide halkacı tarafından okunduyuvada // kuşun bulunduğundaki durumuyla ilgili hiçbir şey bilinmiyor. Yabancı halkalama programları için kullanılan kısaltmalar: ABT Tiran, Arnavutluk BGS Sofya, Bulgaristan ILT LIK Tel Aviv, İsrail Kaunas (Zooloji Müzesi), Litvanya BLB Brüksel, Belçika LV iga, Letonya CYC Nicosia, Güney Kıbrıs um Kesimi CZP Prag, Çek Cumhuriyeti MLV PLG Valetta, Malta Gdansk, Polonya DEH Hiddensee, Almanya OB Bükreş, omanya ETM Matsalu, Estonya UM Moskova, usya FPP Pretoria, Güney Afrika SFH Helsinki Müzesi, Finlandiya FP Paris, Fransa SKB Bratislava, Slovakya GBT Londra, İngiltere SVS Stokholm, İsveç GA Atina, Yunanistan UKK Kiev, Ukrayna HGB Budapeşte, Macaristan YUB Belgrad, Yugoslavya HZ Zagreb, Hırvatistan 33

Açıklamalı geri bildirim örnekleri Geri bildirimleri okurken kodların kullanımı ile ilgili olarak aşağıda verilen örneklerden yararlanabilirsiniz. Türkiye de kaydedilen yabancı halkalı kuşlar Kum kırlangıcı iparia riparia HGB 4M 25.05.2002 Scabolcs-Szatmár-Bereg 48 10' K 21 27' D Macaristan T222485 15.04.2003 Titreyengöl, Manavgat 36 46' K 31 27' D Türkiye 1511 km 144 GD 25 Mayıs 2002 de Macaristan da (HGB) T222485 numaralı halka takılmış bir erkek (M), erişkin (4) kum kırlangıcı, 15 Nisan 2003 te halkalandığı yerden 144 güneydoğuda, 1511 km uzakta, Titreyengöl istasyonunda bir halkacı tarafından sağlıklı olarak tekrar yakalanmış ve salınmıştır (). Yurtdışında kaydedilen Türkiye halkalı kuşlar Boz Ötleğen Sylvia borin JA 35480 3 04.09.2003 Cernek istasyonu, Kızılırmak Deltası, 41 36' K 36 05' D Türkiye X (16.10.2003) Beer el Abd, Kuzey Sina 31 00' K 33 00' D Mısır 1208 km 194 GB 4 Eylül 2003 te Cernek istasyonunda JA 35480 numaralı halka takılmış, cinsiyeti bilinmeyen, genç (3) bir boz ötleğen ile ilgili olarak 16 Ekim 2003 tarihinde KAD ofisine Mısır dan bir mektup gelmiştir. Bu birey halkalandığı istasyondan 1208 km uzakta, 194 güneybatıda ölü olarak bulunmuştur (X) ancak ölüm nedeni ve tarihi bildirilmemiştir. 34

Yunanistan Macaristan İsrail Ukrayna Bulgaristan Sırbistan Polonya Finlandiya İspanya İtalya Zambiya KKTC G. Kıbrıs um K. Mısır Suriye İsveç Almanya B elçika Slovakya Çek Cum. Filistin Lübnan Çad Güney Afrika Toplam Tablo 4. Yurtdışında kaydedilen Türkiye halkalı kuşlar * Flamingo kayıtları dahil değildir. Leylek Ciconia ciconia 1 1 Akdeniz Martısı Larus melanocephalus 2 2 4 Yalıçapkını Alcedo atthis 1 1 2 Kır Kırlangıcı Hirundo rustica 2 2 1 1 2 1 9 Sarı Kuyruksallayan Motacilla flava 1 1 Akkuyruksallayan Motacilla alba 1 1 Öter Ardıç Turdus philomelos 2 1 3 Ağaç Kamışçını Locustella luscinoides 1 2 1 4 Kındıra Kamışçını Acrocephalus schoenobaenus 2 1 3 Çalı Kamışçını Acrocephalus palustris 1 1 1 3 Saz Bülbülü Acrocephalus scirpaeus 6 7 4 1 1 1 1 1 22 Büyük Kamışçın Acrocephalus arundinaceus 1 1 1 3 Küçük Akgerdan Sylvia curruca 1 1 1 3 Boz Ötleğen Sylvia borin 1 1 2 Karabaşlı Ötleğen Sylvia atricapilla 2 1 3 Çizgili Ötleğen Sylvia nisoria 1 1 Söğüt Bülbülü Phylloscopus trochilus 1 1 Benekli Sinekkapan Muscicapa striata 1 1 Kızılsırtlı Örümcekkuşu Lanius collurio 1 1 Toplam 13 12 9 3 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 68 35

Şekil 3. 2002-2008 yılları arasında Türkiye de halkalanan kuşların kaydedildiği ülkeler (Bu harita EUING Veri Bankasının desteğiyle hazırlanmıştır.) 36

2002-2008 yılları arasında yurtdışında kaydedilen Türkiye halkalı kuşlar Leylek Ciconia ciconia A 58 (renkli halka) 1 26.06.2004 Eskikaraağaç köyü, Bursa 40º 11' K 28º 37' D Türkiye X 23.08.2004 Dimona 31º 03' K 35º 12' D İsrail 1176 km. 148º GD Yalıçapkını Alcedo atthis YH0061 2F 05.09.2004 Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye 07.09.2005 Burullus Koruma Alanı 31º 22' K 30º 33' D Mısır 1238 km. 205º GB YH02418 6M 10.04.2007 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye X 11.05.2007 Piryatin, Poltava O. 50 14'K 32 32'D Ukrayna 1499 km. 3º KD Kır Kırlangıcı Hirundo rustica JA26601 4M JA59999 4M JA58137 4F JA53454 4 X JA58880 4F 27.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 15.09.2003 Izsak Kolon-to Bacs Kiskun 46 47'K 19 21'D Macaristan 1496 km 322 KB 01.05.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 17.09.2004 Sumony AH, Baranya 45º 58' K 17º 56' D Macaristan 1520 km. 317 º KB 25.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 27.04.2004 Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan 653 km.316º KB 20.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 28.08.2004 Gorodnyanskiy distr, Chernigiv O. 52º03'K 31º19'D Ukrayna 1698 km. 0º K 28.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 23.04.2005 Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50'K 26º 01'D Yunanistan 653 km. 316º KB JA59864 4M 01.05.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye JA73963 3 07.12.2007 Kasanka Ulusal Parkı 12 o 35'S 30 o 14'D Zambia 5464 km. 182 GB 15.09.2006 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 02.09.2008 Nativ Hlamed Hei 31 41'K 34 58'D İsrail 650 km. 149 GD JA52903 4 20.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 15.09.2008 Drienovec, Kosice okolie 48 37 K 20 57 D Slovakya 1569 km. 330 KB JB03056 F 11.05.2007 Aras istasyonu, Iğdır 40 07'K 43 35 'D Türkiye 05.02.2008 Mafundzalo çiftliği, Kabwe 14º 18.4' S 28º 27.7' D Zambiya 6225 km. 198º GB Sarı Kuyruksallayan Motacilla flava JA22238 4M 14.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 26.04.2003 Meriç Deltası, Trakya 40 50 K 26 01 D Yunanistan 652 km 312 KB 37

Akkuyruksallayan Motacilla alba JA30806 5M 07.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye X 26.06.2004 güneybatı takımadaları 60º 17' K 21º 57' D Finlandiya 2701 km. 349º KB Öter Ardıç Turdus philomelos DA 00560 3 27.10.2003 Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye X DA03718 3 25.02.2004 İskele Mahallesi, Karpaz 35º 30' K 34º 12' D KKTC 697 km. 194º GB 10.10.2006 Aras istasyonu, Iğdır 40 07'K 43 35'D Türkiye + 10.12.2006 Lythrodontas, Niicosia 34 57'K 33 17'D Güney Kıbrıs um Kesimi 1075 km. 241 GB DA 03326 3 19.10.2006 Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye +F 28.01.2007 Mehmetçik, Karpaz 35º 30' K 34º 12' D KKTC 697 km. 194º GB Ağaç Kamışçını Locustella luscinoides JA31856 2M 31.03.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 07.07.2004 ietzer See,Postdam-Mittelmark, Brandenburg 55º 22' K 12º 39' D Almanya 2274 km. 326º KB JA31449 4 31.03.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 09.04.2004 Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan 653 km. 316º KB HA01032 6 07.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 22.04.2005 Esztergom, Gemeskutas 47º 46' K 18º 49' D Macaristan 1602 km. 324 º KB HA01032 6M 07.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 16.04.2006 Gémeskutas, Komárom-Esztergom 47 46'K 18 49' D Macaristan 1604 km. 320 KB Kındıra Kamışçını Acrocephalus schoenobaenus JA53385 4 20.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 25.04.2004 Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan 653 km. 316º KB JA05743 4 28.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 12.04.2005 Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan 653 km. 316º KB JA72324 3 01.09.2006 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 15.09.2006 Kibbutz Tzora 31 46'K 34 55'D İsrail 640 km. 149º GD Çalı Kamışçını Acrocephalus palustris JA51864* 4 19.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 07.05.2004 Chirpan 42º 10' K 25º 19' D Bulgaristan 798 km. 321º KB * Kuşun halkası, BULGAIA SOFIA BAN 1-511390 kod numaralı halka ile değiştirilmiştir. 38

JA59819 4 01.05.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 03.08.2004 Izsak, Kolon-to, Bacs-Kiskun 46º 47' K 19º 21' D Macaristan 1496 km. 322º KB JA70468 4 27.09.2005 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 27.07.2007 Ingooigem, West-Vlaanderen 50 o 49' K 03 o 26 'D Belçika 2716 km. 314 KB Saz Bülbülü Acrocephalus scirpaceus A01560 5 28.03.2002 Titreyengöl, Manavgat 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 14.04.2002 Drana Lagünü, Meriç Deltası 40º 49'K 25º 59' D Yunanistan 654 km 315º KB B02799 4 04.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 14.04.2002 Drana Lagünü, Meriç Deltası 40º 49' K 25 º 59' D Yunanistan 654 km 315º KB JA04507 5 07.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 14.04.2002 Drana Lagünü, Meriç Deltası 40º 49' K 25 º 59' D Yunanistan 654 km 315º KB JA04945 4 06.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 24.04.2002 Drana Lagünü, Meriç Deltası 40º 49' K 25º 59' D Yunanistan 654 km 315º KB A00734 4M 20.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 06.07.2002 egöly-pacsmag, Tolna 46º 35' K 18º 23' D Macaristan 1539 km 319º KB JA03784 4 17.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 09.08.2002 Durankulak Gölü 43º 41 K 28º 32' D Bulgaristan 807 km 343º KB A01696* 4 30.03.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 11.09.2002 Kibbutz Kfar upin 32º 28' K 35º 33' D İsrail 607 km 141º GD * Kuşun halkası Tel Aviv (Univ.) ISAEL S 27841 kodlu halka ile değiştiirlmiştir.. JA26051 4 27.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 07.05.2003 Izsak,Kolon-tavi Madárvárta, Bacs Kiskun 46 47' K 19 21' D Macaristan 1496 km 322 KB 18.04.2005 Izsak,Kolon-to Bacs Kiskun 46 47' K 19 21' D Macaristan 1499 km 322 KB JA20905 4 05.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 25.07.2003 Izsak,Kolon-to Bacs Kiskun 46 47' K 19 21' D Macaristan 1496 km 322 KB JA21775 4 12.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 19.07.2003 Sandorfalva-Feherto, Csongrad Macaristan 1426 km 335 KB JA03056 4 13.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 21.07.2003 Ludas gölü Vojvodina 46º 06' K 19º 50' D Sırbistan ve Karadağ 1079 km. 294 º KB JA40846 3 08.04.2004 Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye 17.04.2004 Dnestrovkie plavni, Mayaki 46º 25' K 30º 12' D Ukrayna 713 km. 321º KB 39

JA29810 4 04.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 18.04.2004 Polis 35º 02' K 32º 25' D Güney Kıbrıs um Kesimi 211 km.155º GD JA59637 4M 30.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 22.07.2004 Csongrad 46º 20' K 20º 05' D Macaristan 1423 km. 319º KB 06.05.2005 Csongrad 46º 20' K 20º 05' D Macaristan 1423 km. 319º KB 22.04.2006 Csongrád 46 21'K 20 06' D Macaristan 1423 km. 319 KB JA23491 4 20.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 01.05.2004 Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan 653 km. 316º KB JA26003 4 27.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 14.04.2004 Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan 653 km. 316º KB JA03688 4 16.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye +F 20.11.2004 Lagone Occidentale 08º 38' K 16º 17' D Çad 3473 km. 210º GB JA21975 4 13.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 01.04.2005 Tel Saharon 32º 25' K 35º 32' D İsrail 611 km. 141º GD JA60113 4 02.05.2005 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 14.08.2005 Keszthely, Fenekpuszta, Zala 46º 43' K 17º 15' D Macaristan 1613 km. 318 º KB JA59731 4 30.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 21.04.2006 Hula Vadisi 33 06'K 35 36'D İsrail 556 km. 136º GD B00835 4 23.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 07.10.2007 Dinnyés, Fejér 47 10'K 18 34'D Macaristan 1569 km. 322 KB JA30636 4 07.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 11.03.2008 Hula Vadisi 12 o 35'K 30 o 14'D İsrail 557 km.136 GD Büyük Kamışçın Acrocephalus arundinaceus FA03436 4M 21.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye FA00567 4M FA03371 4 01.05.2004 Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan 653 km. 316º KB 24.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 29.05.2005 Bialowieza, Podlaskie Voivodship 52º 42'K 23º 52' D Polonya 1867 km. 344º KB 14.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 28.07.2006 Bački Monoštor,Vojvodina 45 o 48'K 18 o 56'D Sırbistan 1448 km. 318 º KB Çizgili Ötleğen Sylvia nisoria HA04306 3M 09.05.2003Manyas Kuşcenneti istasyonu, Balıkesir 40º 13'K 28 º04'D Türkiye +F Eylül 2006 Baalbek 34º 00'K 36º 13' D Lübnan 999 km. 131 º GD 40

Küçük Akgerdan Sylvia curruca JA35169 3 30.08.2003 Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye 20.04.2004 Kopan istasyonu 54º 28' K 16º 25' D Polonya 2036 km. 321º KB JA02777 2 17.09.2002 Manyas Kuşcenneti istasyonu, Balıkesir 40 13'K 28 04'D Türkiye JA78683 4 X 20.06.2004 Finspang, Fjardingstorp 58 53'K 15 45'D İsveç 2248 km.341 KB 13.04.2007 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 24.04.2007 Bludovice, Novy Jicin 49 o 34'N18 o 01'D Çek Cumhuriyeti 1786 km. 323 KB Boz Ötleğen Sylvia borin JA35480 3 04.09.2003 Cernek istasyonu, Samsun 41 36' K 36 05' D Türkiye X JA42540 3 XF (16.10.2003) Beer el Abd, Kuzey Sina 31 00' K 33 00' D Mısır 1208 km 194 GB 14.09.2004 Akyatan istasyonu, Adana 36º 36' K 35º 17' D Türkiye 03.11.2004 Jabla, Allathegia 35º 21' K 35 56' D Suriye 151 km. 157 º GD Karabaşlı Ötleğen Sylvia atricapilla JA 02656 3M 15.09.2002 Manyas Kuşcenneti istasyonu, Balıkesir 40 13' 28 04' Türkiye X JA 16281 3M X JA 14123 2F 22.04.2003 Beit Sahour,Bethlehem, Filistin (koordinatlar bildirilmemiştir.) 03.10.2002 Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye 02.05.2004 Arad 31º 15' K 35º 12' D, İsrail 1151 km. 184º GB 09.09.2002 Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye 03.04.2003 Eilat 29º 33' K 34º 57' D İsrail 1341 km. 185º GD Söğüt Bülbülü Phylloscopus trochilus A 18438 2 09.05.2005 Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye XF 24.06.2005 Lumimetsa, Vihanti, Oulu 64º 19' K 25º 13' D Finlandiya 2623 km. 348º KB Benekli Sinekkapan Muscicapa striata JA 63818 2 08.05.2005 Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye 02.05.2006 Palmyra Çölü 34 o 50'K 38 o 30'D Suriye 780 km. 164º GD Kızılsırtlı Örümcekkuşu Lanius collurio FA 01926 3 21.09.2003 Akyatan istasyonu, Adana 36º 36' K 35 17' D Türkiye X 17.03.2004 Buffelshoek çiftliği, Limpopo 24º 42' S 31 31' D Güney Afrika 6796 km 183º GB 41

Macaristan Finlandiya Yunanistan İsrail Ukrayna usya Polonya Bulgaristan Belçika Hırvatistan Almanya Fransa Çek Cum. omanya Litvanya Letonya Estonya Slovakya İsveç Yugoslavya Arnavutluk İngiltere KKTC G. Kıbrıs um K. Beyaz usya Malta Senegal Kenya Güney Afrika Mısır Toplam Tablo 5. Türkiye de kaydedilen yabancı halkalı kuşlar * Flamingo kayıtları dahil değildir. Karabatak Phalacrocorax carbo Tepeli Pelikan Pelecanus crispus Büyük Ak Balıkçıl Egretta alba Kara Leylek Ciconia nigra Leylek Ciconia ciconia Kaşıkçı Platalea leucorodia Sakarca Anser albifrons Angıt Tadorna ferruginea Çamurcun Anas crecca Kılkuyruk Anas acuta Çıkrıkçın Anas querquedula Elmabaş Aythya ferina Kara Çaylak Milvus migrans Kızıl Akbaba Gyps fulvus Atmaca Accipiter nisus 3 1 4 1 1 2 1 1 1 1 1 3 2 1 1 5 1 1 11 3 3 1 1 1 1 2 2 1 1 1 1 2 1 1 1 1 3 1 4 1 1 42

Macaristan Finlandiya Yunanistan İsrail Ukrayna usya Polonya Bulgaristan Belçika Hırvatistan Almanya Fransa Çek Cum. omanya Litvanya Letonya Estonya Slovakya İsveç Yugoslavya Arnavutluk İngiltere KKTC G. Kıbrıs um K. Beyaz usya Malta Senegal Kenya Güney Afrika Mısır Toplam Tablo 5. Türkiye de kaydedilen yabancı halkalı kuşlar Yoz Atmaca Accipiter brevipes Şahin Buteo buteo Küçük Orman Kartalı Aquila pomarina Balık Kartalı Pandion haliaetus Ada Doğanı Falco eleanora Bıldırcın Coturnix coturnix Sakarmeke Fulica atra Karakarınlı Kumkuşu Calidris alpina Küçük Suçulluğu Lymnocryptes minimus Çulluk Scolopax rusticola Karasırtlı Martı Larus fuscus Gümüş Martı L.(cachinnans) michahellis Üveyik Streptopelia turtur 1 1 5 2 1 8 3 2 5 6 1 7 1 1 2 2 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 1 1 43

Macaristan Finlandiya Yunanistan İsrail Ukrayna usya Polonya Bulgaristan Belçika Hırvatistan Almanya Fransa Çek Cum. omanya Litvanya Letonya Estonya Slovakya İsveç Yugoslavya Arnavutluk İngiltere KKTC G. Kıbrıs um K. Beyaz usya Malta Senegal Kenya Güney Afrika Mısır Toplam Tablo 5. Türkiye de kaydedilen yabancı halkalı kuşlar Yalıçapkını 2 2 Alcedo atthis Kum Kırlangıcı 2 1 1 1 5 iparia riparia Kır Kırlangıcı 4 1 1 1 7 Hirundo rustica Kızılgerdan 1 1 Erithacus rubecula Agaç Kamışçını 1 1 Locustella luscinoides Kındıra Kamışçını 11 2 1 1 1 2 1 19 Acrocephalus schoaebaenus Çalı Kamışçını 5 1 6 A.palustris Saz Bülbülü 18 1 4 2 1 2 1 29 A. scirpaceus Büyük Kamışçın 2 1 1 1 5 A. arundinaceus Akgerdanlı Ötleğen 1 1 Sylvia communis Karabaşlı Ötleğen S. 1 1 1 1 4 atricapilla Çıvgın 1 1 Phylloscopus colybita Söğüt Bülbülü 1 1 P. trochilus Benekli Sinekkapan 1 1 Muscicapa striata Saka 1 1 Carduelis carduelis Karabaşlı İskete 1 1 C. spinus Toplam 41 16 12 13 10 7 6 5 5 5 5 3 3 3 3 3 2 2 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 157 44

2002-2008 yıllları arasında Türkiye de kaydedilen yabancı halkalı kuşlar Karabatak Phalacrocorax carbo UM 1 28.04.1999 Molochnyy liman, isl Podkova 46º 38' K 35º 21' D Ukrayna A-291168 X 20.02.2000 Manyas Kuşcenneti Milli Parkı 40º 14' K 28º 02' D Türkiye 855 km 224º GB UM 1 03.06.1999 Konskie adaları, Karadeniz 46º 24' K 32º 03' D Ukrayna B-457205 X 10.02.2000 Manyas Kuşcenneti Milli Parkı 40º 14' K 28º 02' D Türkiye 758 km 207º GB UM 1 24.05.1998 Zaporozh'ye O.Molochnyy limanı 46º 38'K 35º 21' D Ukrayna A- 314 059 X 11-20.10.2007 Sazköy, Çaycuma, Zonguldak 41º 35' K 32º 05' D Türkiye 613 km. 204º GB OB 1 26.05.2006 Lacul Sinoie, Dunarii Deltası, Tulcea 44 o 37' K 28 o 43' D omanya B 000728 XL Ocak/Şubat 2007 Karaoğlan köyü, Mustafakemalpaşa, Bursa 40 o 07' K 28 o 31' D Türkiye 500 km.182 o G Tepeli Pelikan Pelecanus onocratalus GA 1 21.05.1999 Mikri Prespa, Makedonya 40 45'K 21 06 D Yunanistan X498/X497 VV 02.12.2006 Camalti Tuzlasi, İzmir 38 28'K 27 15'D Türkiye 586 km. 114 o GD ABT 1 15.05.2005 Karavastas Lagünü, 40 55' K 19 29' D Arnavutluk Y339 X 14.05.2008 Marmara Gölü, Manisa 38 37' K 28 02' D Türkiye 772 km. Büyük Ak Balıkçıl Egretta alba UM 1 16.06.2002 Lebyazhi ostrova, Kırım 45 o 52' K 33 o 29' D Ukrayna C-741 518 X 02.11.2008 Susurluk, Balıkesir 39 o 55' K 28 o 09' D Türkiye 788 km. 213 o GB Kara Leylek Ciconia nigra HZ 1 23.06.2005 Zbjeg, Slavonski Brod 45 05' K 17 55' D Hırvatistan TA 07061 XF 17.11.2005 Danişment, Bandırma, Balıkesir 40 21' K 27 58' D Türkiye 974 km 119 o GD HGB 1 20.06.2007 Tiszadob, Szabolcs-Szatmar-Bereg 48 o 00' K 21 o 10' D Macaristan 1834296 VV 06.09.2008 Kozanlı Gölü, Konya 39 o 01' K 32 o 50' D Türkiye 1372 km. 137 o GD PLG 1 13.06.2008 Przytoczno,Jezıorzany, Lubelskıe 51 39'K, 22 15'D Polonya VN0830 VV 16.09.2008 Kozanlı Gölü, Konya 39 o 01' K 32 o 50' D Türkiye 1627 km. 146 o GB Leylek Ciconia ciconia DEH 1 27.06.2004 iesa-großenhain, Sachsen 51 22' K 13 24' D Almanya H 1285 S 15.09.2004 Çelebi köyü, Mersin 36 56' K 34 36' D Türkiye 2316 km. 125 GD DEH 1 22.06.2001 Ostprignitz-uppin, Brandenburg, Walchow 52 51' K 12 46' D Almanya L 816 +L 08.07.2004 Kaynaklar, İzmir 38 36' K 27 29' D Türkiye 1945 km 138 GD 45

DEH 1 30.06.2002 Prignitz,Brandenburg, eetz 53 11' K 11 52' D Almanya K 203 XF 27.08.2004 Saray,Tekirdağ 41 26' K 27 55' D Türkiye 1773 km. 131 GD PLG 1 07.07.2004 Kolonia Kaczorowo, Tykocin, Podlaskie 53 12' K 22 44' D Polonya VH9255 S 07.11.2004 Manyas Kuşcenneti istasyonu, Balıkesir 40 14' K 28 02' D Türkiye 1496 km.162 GD OB 1 10.06.2003 Ciumesti, Satu Mare County 47 40' K 22 20' D omanya 70096 VV 05.06.2005 Gölyazı, Uluabat Gölü, Bursa 40 10' K 28 41' D Türkiye 975 km. 146 GD DEH 1 18.06.2000 eppichau, Köthen, Sachsen-Anhalt, 51 48' K 12 04' D Almanya D400 AC c.15.05.2005 İznik, Bursa 40 12' K 29 04' D Türkiye 1832 km. 128 GD BGS 3 04.09.2006 Pomorie Lake (salines), Burgas 42 35' K 027 36' D Bulgaristan K-3807 XF 08.10.2006 Kavak Deltası, Tekirdağ 40 37' K 26 50' D Türkiye 227 km. 196 GB HGB 4 06.08.2006 Kscszjfalu, Jasz-Nagykun-Szolnok 47 34'K 20 56'D Macaristan HX541 VV 24.09.2006 Payaş, Dörtyol, Hatay 36 45'K 36 12'D Türkiye 1740 km 134 GD HGB 1 21.06.2007 Törtel (Jászkarajenõi u. - Dózsa Gy. sarok), Pest 47 07'K 19 56'D Macaristan HY357 S (ötenazi yapılmıştır) 10.09.2007 İstanbul 41 04'K 29 00'D Türkiye 989 km. 133 GD SVS 1 14.06.2007 Skåne Län, Hörby, Fulltofta 55º 53 K 13º 37 D İsveç 728 X 05.06.2008 Doyran, Edirne 41º 30 K 26º 37 D Türkiye 1855 km 144 GD *Almanya da halkalanmış bir leylekle ilgili geri bildirim raporu henüz elimize ulaşmamıştır. Bu nedenle bu kuşla ilgili detaylı bilgiler kodlamalarda yer almamaktadır. Kaşıkçı Platalea leucorodia GA 1 10.05.2000 Kerkini Gölü, Serres, Makedonya 41º 11' K 23º 05' D Yunanistan K000840 X c.24.08.2000 Kuşcenneti Milli Parkı 40º 14' K 28º 02' D Türkiye 432km 103º GD GA 1 09.06.2000 Axios Deltası, Selanik 40 33' K 22 44' D Yunanistan 000967 13.04.2003 Kırdeniz, Gediz Deltası, İzmir 38 30' K 26 55' D Türkiye 425 km 121 GD GA 1 20.05.2001 Kerkini Gölü, Serez 41 11' K 23 09' D Yunanistan 002002 13.04.2003 Kırdeniz, Gediz Deltası, İzmir 38 30' K 26 55' D Türkiye 439 km 132 GD Sakarca Anser albifrons UM 2M 29.07.2005 Pyasina Deltası, Taimyr 73 27' K 87 47' D usya CS003721 VV 11.02.2006 Bahşayış köyü, Büyükçekmece Gölü, İstanbul 41 03'K 28 34'D Türkiye 4716 km. 254 o GB 46

Angıt Tadorna ferruginea UM 3 30.07.2007 "Askaniya-Nova" hayvanat bahçesi, Kherson O. 46 o 28' K 33 o 50' D Ukrayna C- 805 158 AC c.15.10.2007 Sazköy, Çaycuma, Zonguldak 41 o 35' K 32 o 05' D Türkiye 560 km. 192 o GB Çamurcun Anas crecca FP 3F 29.10.1987 Parc du Marquenterre, Somme 50 16' K 01 40' D Fransa FS10522 +F 31.12.1987 (kuşun avlandığı yer bildirilmemiştir) Türkiye 2885 km FP 1M 25.10.2007 Tour Du Valat-Baısse Du dv,arles, Bouches-Du-hôen 43 34' K 04 34' D Fransa FS62942 +L 20.12.2008 Avşar Barajı, Alaşehir, Manisa 38 14' K 28 36' D Türkiye 2095 km. 98 GD Kılkuyruk Anas acuta FP 6M 02.03.1974 Parc Ornithologique, Somme 50 16' K 01 35' D Fransa EA546021 + 24.12.1975 (kuşun avlandığı yer bildirilmemiştir) Türkiye 2891 km. Çıkrıkçın Anas querquedula FP 4 14.03.1970 ichard Toll 16 28' K 15 41' W Senegal FU 50365 + c.01.01.1986 İnegöl, Bursa 40 04' K 29 30' D Türkiye 5066 km. 49 o KD SVS 6 26.04.2003 Ottenby, Norrvik, Andfanget 56 13' K 16 27' D İsveç 7068991 + 25.08.2006 Ekinciler, Diyarbakır 37 29' K 40 24' D Türkiye 2737 km. 129 GD Elmabaş Patka Aythya ferina GBT 6M 11.03.1996 Borough Fen Decoy, Peterborough, Cambridgeshire 52 39' K 00 14' W İngiltere GF61137 +F 12.02.1999 Uluabat Gölü, Bursa 40 15' K 28 40' D Türkiye 2594 km. 122 GD Kara Çaylak Milvus migrans ILT 2 16.05.2006 Hula gölü, Hula vadisi 33 06' K 35 36' D İsrail G 26279 S 06.06.2006 Espiye, Giresun 40 57' K 38 44' D Türkiye 917 km. 17 o KD Kızıl Akbaba Gyps fulvus ILT 1 Ocak 1996 amat Hanadiv 32º 33' K 34º 56' D İsrail K 1135 XF Haziran 2003 Kuyumcu köyü, Çorum 40º 46' K 34º 50' D Türkiye 914 km. 359 K HZ 1 06.05.2007 Cres 44 o 57' K 14 o 30' D Hırvatistan UA 01959 XL 18.01.2008 Akçamescit, Kütahya 39 o 21' K 30 o 03' D Türkiye 1425 km 111 GD ILT 3 04.11.2007 Hayfa Carmel 32 45'K 35 00'D İsrail T 15(kanat bandı) VV 30.08.2008 Kıbrısçık, Bolu 40 25'K 31 51' D Türkiye 897 km ILT 3 26.10.2007 Hayfa Carmel 32 45'K 35 00'D İsrail T 13(kanat bandı) VV 22.09.2008 Sarıyer, İstanbul 41 10' K 29 01' D Türkiye 1076 km. 47

Atmaca Accipiter nisus SFH 3F 25.09.2007 Tulliniemi,Hanko,Uusimaa 59 49'K 22 54'D Finlandiya S 289190 XF 05.11.2007 Enez 40 42'K 26 04'D Türkiye 2138 km 173 GD Yoz Atmaca Accipiter brevipes ILT 4 27.04.2001 Eilat Kuş Araştırma İstasyonu, Eilat 29 33'K 34 57' D İsrail EE 16466 + (2001 ya da 2002) Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D Türkiye 734 km. 7 KD Şahin Buteo buteo SFH 1 25.06.1999 Liminka, Oulu 64 36' K 25 45' D Finlandiya H163813 X c.01.2002 Hopa, Artvin 41 24' K 41 26' D Türkiye 2775 km 151 GD SFH 1 06.07.1990 Toivakka, Keski-Suomi, 62 06' K 25 59' D Finlandiya D 130690 +F c.01.01.1998 Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D Türkiye 2984 km. 162 GD SFH 1 11.07.2003 Luumäki, Kymi 61 04' K 27 11' D Finlandiya D 222317 +F c.07.02.2004 Kadıköy, Fethiye, Muğla 37 24' K 28 12' D Türkiye 2641 km. 178 GD LV 1 03.06.2003 Cesvaine, Madona 56º 58' K 26º 18' D Letonya C 82902 S (ötenazi yapılmıştır.) 27.01.2004 Bozkurt, Denizli 37º 49' K 29º 35' D Türkiye 2141 km. 173º GD ILT 2 08.12.2000 Hulda 31º 50' K 34º 51' D İsrail G 19696 + sonbahar 2004 İğneada, Kırklareli 41º 52' K 27º 58' D Türkiye 1273 km.333 KB SFH 1 27.05.2006 Mäntsälä, Uusimaa, 60 48' K 25 10' D Finlandiya D 241770 S 02.02.2007 Tavas, Denizli 37 34' K 29 04' D Türkiye 2605 km.172 GD ILT 2 21.03.2000 Eilat Kuş Araştırma İstasyonu, Eilat 29 33' K 34 57' D İsrail G 22 003 14.12.2006 Aras halkalama istasyonu, Iğdır 40º 07 K 43º 35 D Türkiye 1412 km 31 KD *Finlandiya da halkalanıp Türkiye de bulunan bir şahin ile ilgili geri bildirim raporu henüz elimize ulaşmamıştır. Bu nedenle bu kuşla ilgili detaylı bilgiler kodlamalarda yer almamaktadır. Küçük Orman Kartalı Aquila pomarina LV 2F 16.07.2001 Murmastiene, Madona, 56 40' K 26 34' D Letonya ET 1739 +L Nisan 2003 Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D Türkiye 2395 km 159 GD PLG 1 19.07.1999 Tylaw, Dukla, 49º 29' K 21º 42' D Polonya BA 02636 +L Nisan 2005 Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D Türkiye 1886 km 137 GD PLG 1 01.07.2001 Stefankowice 2 km. K, Hrubieszow, Lubelskie, 50º 54' K 23º 51' D Polonya BA 03242 +L Nisan 2005 Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D Türkiye 1911 km 145 GD 48

PLG 1 03.07.2003 Ortel Krolewski 2 km NE, Piszczac, Lubelskie 51 58' K 23 16' D Polonya BN 3720 +L bilinmiyor Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D Türkiye 2031 km 145 GD LV 1 22.07.2005 56 o 39' K 26 o 42' D Letonya #18 kanat bandı VV 18.04.2008 İstanbul 41 00' K 29 00' D Türkiye 1745 km 174 GD Balık Kartalı Pandion haliaetus SFH 1 26.07.2003 Inari, Lappi 69.xx K 27.xx D Finlandiya M49512 XF c.ekim 2003 İğneada, Kırklareli 41 53' K 28 00' D Türkiye 3027 km G SFH 1 17.07.1985 Parikkala, Kymi (koordinatlar bildirilmemiştir) Finlandiya M 21555 +L c.15.11.2003 Hamidiye, Afyon 38 42' K 30 53' D Türkiye 2553 km. SFH 1 01.07.2005 Taipalsaari, Kymi Finlandiya M 51580 XF 11.10.2005 Bartın 41º 37' K 32º 20' D Türkiye 2194 km. ETM 1 26.06.2003 Krasomai gölü, Shuminski bölgesi (koordinatlar bildirilmemiştir) Beyaz usya A 7375 S (sonbahar 2003) İğneada, Kırklareli 41º 52' K 27º 58' D Türkiye SFH 1 17.07.2006 Keinmaa, Lappi (koordinatlar bildirilmemiştir) Finlandiya M 48694 +F 16.11.2006 Belek, Antalya 36 51' K 31 03' D Türkiye 3254 km. * Finlandiya da halkalanıp Türkiye de bulunan 2 balık kartalı ile ilgili geri bildirim raporu henüz elimize ulaşmamıştır. Bu nedenle bu kuşlarla ilgili detaylı bilgiler kodlamalarda yer almamaktadır. Ada Doğanı Falco eleonorae GA 1 25.09.2000 Paximada, Lassithi, Kriti 35 23'K 26 11' D Yunanistan H 000822 XF 29.06.2007 Işıklı, Aydın 37 49' K 27 48' D Türkiye 307 km. 28 KD Bıldırcın Coturnix coturnix GA 4M 08.09.2007 Jalta, Kırım 44 o 29' K 34 o 02' D Ukrayna 4003098 +F 09.09.2007 Yakakent, Samsun 41 o 38' K 35 o 32' D Türkiye 460 km 196 GB GA 3 08.09.2007 Jalta, Kırım 44 o 29' K 34 o 02' D Ukrayna 4003104 +F 15.09.2007 İmamoğlu, Adana 37 o 15' K 35 o 40' D Türkiye 815 km. 170 GD Sakarmeke Fulica atra ILT 4 27.02.2005 Hula gölü, Hula vadisi 33º 06' K 35º 36' D İsrail GG 13702 V 06.05.2005 İncesu, Samsun 41º 21' K 36º 11' D Türkiye, 920 km. 6 KD 49

Karakarınlı Kumkuşu Calidris alpina UKK 5 03.09.2003 Sivash gölü, Kırım 46º 02' K 34º 14' D Ukrayna CS-13859 17.11.2006 Yumurtalık Lagünleri, Adana 36º 38' K 35º 37' D Türkiye 1076 km. 175º GD Küçük Suçulluğu Lymnocryptes minimus ETM 3 26.09.2002 Sõrve Kuş Halkalama İstasyonu 57º 55' K 22º 03' D Estonya HA00568 + c.aralık 2002 Demirköprü Barajı, Köprübaşı, Manisa 38º 40' K 28 º 30' D Türkiye 2191 km 165º GD Çulluk Scolopax rusticola UM 1 25.10.2002 Petushinskiy distr., Pokrov, Vladimir O. 56º 06' K 39º 40' D usya PS-001720 + Ocak 2003 İğneada, Kırklareli 41º 52' K 27º 58' D Türkiye 1827 km. 208º GB UM 3 27.09.2004 Osinskiy distr., Kamenka 57 o 16' K 55 o 48' D usya PS-003 475 + 09.12.2007 Eğridere, Yenipazar, Aydın 37 o 45' K 28 o 09' D Türkiye 2970 km. 223 o GB Karasırtlı Martı Larus fuscus SFH 3 13.07.1999 Heinävesi, Mikkeli 62 28' K 28 40' D Finlandiya HT216744 X (01.01.2005) Trabzon 41 00' K 39 42' D Türkiye 2503 km. 158 GD SFH 3 01.07.2000 Luopioinen, Häme 61 21' K 24 30' D Finlandiya HT216911 X (03.04.2004) Zonguldak 41 28' K 31 47' D Türkiye 2272 km.164 GD Gümüş Martı Larus (cachinnans) michahellis GA 1 10.05.2002 Arogi Lagünü, Porto Lagos bölgesi (koordinatlar bildirilmemiştir) Yunanistan P902691 VV 21.12.2002 Yeniköy, İstanbul 41 31' K 28 72' D Türkiye GA 4 31.12.2002 Dedeağaç ın 6 km kuzeydoğusu, Meriç 40 54' K 25 54' D Yunanistan P 905788 S 23.03.2005 Sarısığlar, Çanakkale 40 09' K 26 24' D Türkiye 93 km. 153 GD Üveyik Streptopelia turtur CYC 4M 07.05.2003 Achelia 34º 44' K 32º 29' D Güney Kıbrıs um Kesimi E00007 +F 02.09.2006 Polatlı, Ankara 39º 35' K 32º 09' D Türkiye 536 km 357º KB Yalıçapkını Alcedo atthis UM 1 18.08.2003 Okskiy Doğa ezervi 54 43' K 40 50' D usya XC-958111 X c.26.10.2003 Bafra, Samsun 41 33' K 35 53' D Türkiye 1501 km 194 GB 50

UM 1 21.06.2003 Okskiy Nature eserve, Pra nehri, yazan O. 54 43'K 40 51' D usya XC 958009 14.04.2004 Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye 1489 km. 193º GB Kum Kırlangıcı iparia riparia YUB 4 02.07.2000 Senta, Vojvodina 45º 55' K 20º 05' D Yugoslavya Z30926 10.05.2002 Manyas Kuşcenneti istasyonu (soltra), Balıkesir 40º 13'K 28º 04' D Türkiye 907 km 132º GD HGB 4M 25.05.2002 Scabolcs-Szatmár-Bereg 48 10' K 21 27' D Macaristan T222485 15.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1511 km 144 GD GA 4 13.04.2002 near Drana, Evros Delta 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan A 152403 29.04.2004 Manavgat, Antalya 36 45' K 31 29' D Türkiye 656 km. 132 GD ILT 5 23.04.2004 Hula vadisi 31 47'K 35 13' D İsrail S 75147 29.04.2004 Manavgat, Antalya 36 45' K 31 29' D Türkiye 649 km. 329 KB HGB 4M 10.06.2001 akamaz, Tisza 546.3 fkm, Szabolcs-Szatmár-Bereg 48 08'K 21 26'D Macaristan T150154 17.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1508 km. 147 GD Kır kırlangıcı Hirundo rustica HGB 4M 19.08.2002 Izsák, Kolon-tavi Madárvárta 46 47' K 19 21' D Macaristan T287756 27.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km 134 GD PLG 1 03.07.2003 Dzierrawy, Koło, Wielkopolskie 52 12' K 18 35' D Polonya KX 28286 28.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1990 km. 145 GD CZP 4F 24.07.2000 Láznĕ Bohdaneč, Pardubický 50 05' K 15 40' D Çek Cumhuriyeti T 963665 19.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1943 km. 133 GD HGB 4 13.09.2003 Sumony AH, Baranya 45 58' K 17 56' D Macaristan T214101 21.04.2004 Dicle istasyonu, Diyarbakır 37 54' K 40 15' D Türkiye 2046 km. 108 GD HGB 3 08.09.2002 Sumony AH, Baranya 45 58' K 17 56' D Macaristan T157634 18.04.2004 Dicle istasyonu, Diyarbakır 37 54' K 40 15' D Türkiye 2046 km. 108 GD HGB 3F 07.09.2003 Kis-Balaton, Zala 46 40'K 17 15'D Macaristan T411987 30.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1612 km. 133 GD FPP 4 07.03.2006 Cedara College & Merrievale 29 o 33'S 30 o 15'D Güney Afrika AM25032 19.04.2008 Aras istasyonu, Iğdır 40 o 07'K 43 o 35'D Türkiye 7868km. 11 KD 51

Kızılgerdan Erithacus rubecula BGS 3 23.08.2002 Kalimok istasyonu, Silistra, 44 00' K 026 27' D Bulgaristan 1-492200 X 25.10.2005 Güzelhisar Deltası, Aliağa, İzmir 38 48'K 26 58' D Türkiye 581 km. 185ºG Ağaç Kamışçını Locustella luscinoides OB 3F 14.08.2003 Sic reedbeds, Cluj 46 55' K 23 57' D omanya 005537 31.03.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1287 km. 149 GD Kındıra Kamışçını Acrocephalus schoenobaenus HGB 3 26.07.2001 Dinnyés, Fejér 47º 11' K 18º 34' D Macaristan T219377 08.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 1573 km 133ºGD HGB 3 21.07.2001 Sándorfalva, Csongrád 46º 22' K 20º 06' D Macaristan 2A5987 20.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 1426 km 135ºGD HGB 3 26.07.2001 Keszthely-Fenékpuszta, Zala 46º 43' K 17º 15' D Macaristan 2A9234 12.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 1615 km 128ºGD HGB 3 13.07.2001 Izsák, Kolon-Tó, Bács-Kiskun 46º 47' K 19º 21' D Macaristan 9X2586 09.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 1499 km 134ºGD HZ 3 10.08.2000 Donji Miholjac 45º 46' K 18º 10' D Hırvatistan BA.139346 24.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46' K 31º27' D Türkiye 1494 km 128ºGD MLV 4 08.05.2001 Simar Doğa ezervi, St.Paul Körfezi 35º 57' K 14º 23' D Malta 163646 07.05.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46' K 31º27' D Türkiye 1532km 82º KD SFH 3 04.08.1999 Vehkalahti, Kymi 60º 35' K 27º 13' D Finlandiya 103654J 02.05.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 2672 km 172º GD CZP 3 13.07.2003 Mušov, Jihomoravský 48 54' K 16 36' D Çek Cumhuriyeti S 234272 26.03.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1804 km. 132 GD CZP 3 15.07.2001 Sedlec, Jihomoravský 48 47' K 16 42' D Çek Cumhuriyeti TX 18448 01.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1790 km. 132 GD UKK 3 19.07.2001 Lyubeshivskiy distr., Vetli, Volynska O. 51 25' K 25 10' D Ukrayna B 078508 30.03.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1714 km. 163 GD GA 4 16.04.2003 Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan A 146180 05.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 653 km. 132 GD 52

SFH 2M 01.08.2001 Espoo, Uusimaa 60 12' K 24 49' D Finlandiya 302462J 21.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 2655 km. 167 GD HGB 3M 20.07.2003 Dinnyés, Fejér 47 11'K 18 34'D Macaristan A206088 06.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1573 km. 138 GD HGB 3F 06.08.2003 Szeged, Fehér-tó, Csongrád 46 20'K 20 05'D Macaristan A272588 19.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1424 km. 138 GD HGB 3F 22.08.2003 Szeged, Fehér-tó, Csongrád 46 20'K 20 05'D Macaristan A274006 22.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1424 km. 138 GD HGB 4M 15.07.2003 Izsák, Kolon-tó, Bács-Kiskun 46 47'K 19 21'D Macaristan A214781 06.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km. 138 GD HGB 3F 12.08.2002 Izsák, Kolon-tó, Bács-Kiskun 46 47'K 19 21'D Macaristan A114652 20.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km. 138 GD HGB 3 21.08.2003 Újlõrincfalva, Heves 47 38'K 20 36'D Macaristan T345934 21.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1503 km. 144 GD HGB 3 23.09.2005 Izsák (Kolon-tó), Bács-Kiskun 46 47' K 19 21' D Macaristan A399578 12.10.2005 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye, 1499 km. 138º GD Çalı Kamışçını Acrocephalus palustris SVS 3 25.11.2001 Tsavo Milli Parkı, Ngulia 03º00' S 38º13' D Kenya BU53639 09.05.2002 Manyas Kuşcenneti istasyonu (soltra), Balıkesir 40º 13'K 28º 04'D Türkiye 4895 km 349º KB BLB 4M 13.07.1996 Wetteren, Oost-Vlaanderen 51º00' K 03º53' D Belçika 5898881 01.05.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46'K 31º27'D Türkiye 2696 km 115ºGD BLB 3 10.08.2000 Wetteren, Oost-Vlaanderen 51º00'K 03º 53'D Belçika 7504776 08.05.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46'K 31º27'D Türkiye 2696 km 115ºGD BLB 4 14.07.2002 Lembeek (VI.Brabant) 50 43' K 04 12' D Belçika 8002255 05.05.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 3024 km 95 GD BLB 3 27.07.2002 Hamme Sint Anna Oost-Vlaanderen 51 06'K 04 09'D Belçika 8009069 30.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46'K 31 27'D Türkiye 2702 km. 116 GD BLB 5 20.07.2003 Korbeek-Lo, Vlaams Brabant 50º51'K 04º 45'D Belçika 8376480 01.09.2006 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46'K 31º27'D Türkiye 2675 km. 116 GD 53

Saz Bülbülü Acrocephalus scirpaceus HGB 3 08.08.2001 Soponya, Fejér 47º02'K 18º27'D Macaristan N03815 04.05.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46'K 31º27'D Türkiye 1568 km 132ºGD HGB 4 08.08.2001 Császártöltés, Bács-Kiskun 46º26'K 19º10'D Macaristan X14407 28.03.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46' K 31º27'D Türkiye 1483 km 132ºGD HGB 3 07.08.2000 Balmazújváros, Magdolna-puszta 47º35'K 21º21'D Macaristan 67874 27.03.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46' K 31º27'D Türkiye 1647 km 132ºGD HGB 4M 21.07.1999 Pacsmag, Tolna 46º35' K 18º23'D Macaristan 5Y8056 27.03.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46'K 31º27'D Türkiye 1539 km 131ºGD PLG 3 15.09.2001 Wadi el ayan 29 09' K 30 24' D Mısır KV02028 14.05.2002 Manyas Kuşcenneti istasyonu, Balıkesir 40º14'K 28º02'D Türkiye 1248 km. 351 KD BGS 4 19.04.2001 Durankulak Gölü 43º41'K 28º31'D Bulgaristan 1-288860 27.03.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46' K 31º27'D Türkiye 807 km 161ºGD GA 4 29.04.2002 Meriç Deltası, Trakya 40 49' K 25 59' D Yunanistan A144077 05.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46'K 31 27'D Türkiye 654 km 132 GD ILT 2 18.04.2002 Eilat Kuş Araştırma İstasyonu, Eilat 29 33' K 34 57' D İsrail W62937 29.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 865 km 339 KB BLB 3 19.07.2002 Durankulak, Stalin 43 42' K 28 34'D Bulgaristan 8119416 15.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27'D Türkiye 809 km 161 GD HGB 3 23.07.2001 Sándorfalva-Fehértó, Csongrád 46 22'K 20 06'D Macaristan 4X7188 05.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27'D Türkiye 1423 km. 135 GD HGB 3 20.08.2001 Keszthely-Fenékpuszta, Zala 46 43' K 17 15' D Macaristan 5A5622 01.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1615 km 128 GD HGB 3 13.07.2001 Izsak, Kolon-To, Bacs-Kiskun 46 47' K 19 21' D Macaristan 9X2489 23.03.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km 134 GD HGB 3 15.08.2000 Izsak,Kolon-tavi Madárvárta, Bacs Kiskun 46 47' K 19 21' D Macaristan 5X0933 12.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km 134 GD HGB 4 02.05.2001 Keszthely-Fenékpuszta, Zala 46 43' K 17 15' D Macaristan 3X8966 21.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1615 km 128 GD HGB 4 24.07.2001 Izsak,Kolon-tavi Madárvárta, Bacs Kiskun 46 47' K 19 21' D Macaristan 9X7720 21.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km 134 GD 54

HZ 2 04.09.2001 Balık çiftlikleri, Donji Miholjac 45 46' K 18 10' D Hırvatistan BA 150872 03.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1492 km. 127 GD ILT 6 24.03.2004 Ein Afek 32 50' K 35 07' D İsrail S 25747 06.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 550 km. 324 KB ILT 4 30.03.2004 Kudüs Kuş İstasyonu, Kudüs 31 47'K 35 13' D İsrail S 40468 15.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 652 km. 329 KB ILT 5 21.04.2004 Kibbutz Haon 32 44'K 35 37' D İsrail S 59592 05.05.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 588 km. 321 KB HGB 3M 21.08.2003 Izsák, Kolon-tó, Bács-Kiskun 46 47'K 19 21'D Macaristan A263194 21.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km. 138 GD HGB 3 17.07.2003 Keszthely, Fenékpuszta, Zala 46 43'K 17 15'D Macaristan A250077 20.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1616 km. 133 GD HGB 3F 01.08.2003 Izsák, Kolon-tó, Bács-Kiskun 46 47'K 19 21'D Macaristan A219648 25.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km. 138 GD HGB 3M 17.07.2003 Izsák, Kolon-tó, Bács-Kiskun 46 47'K 19 21'D Macaristan A215082 25.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km. 138 GD HGB 3 11.07.2003 egöly, Pacsmag, Tolna 46 37'K 18 22'D Macaristan A204368 23.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1542 km. 135 GD HGB 3 21.07.2002 Ócsa AH, Pest 47 18'K 19 12'D Macaristan A102509 26.03.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1546 km. 139 GD HGB 3M 28.06.2002 Keszthely, Fenékpuszta, Zala 46 43'K 17 15'D Macaristan 7Y6696 31.03.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1616 km. 133 GD HGB 3F 10.09.2003 Etyek, Fejér 47 28'K 18 45'D Macaristan 6A5574 01.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1585 km. 139 GD SKB 3F 04.07.2003 Gbelce, Nové Zámky 47º 51 K 18º 29 D Slovakya S 027152 09.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1626 km. 135 GD SKB 3F 05.07.2002 Trnava balık çiftlikleri 48º 22 K 17º 32 D Slovakya S 001411 27.03.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1717 km. 134 GD 55

Büyük Kamışçın Acrocephalus arundinaceus LIK 4 06.05.01 Ventes agas, Silute 55º 21' K 21º 13' D Litvanya TV04404 25.04.02 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 2206 km 159ºGD BGS 4 16.05.01 Kalimok istasyonu 44º 00' K 26º 27' D Bulgaristan 1-480 899 04.05.02 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 908 km 151ºGD GA 3 08.08.99 Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan B. 904606 09.05.02 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 652 km 132ºGD GA 4 17.04.2002 Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan B 114146 20.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 653 km. 132 GD * 2004 yılında Titreyengöl de yakalanan KKTC halkalı büyük kamışçının halkalanma bilgilerine ulaşılamamıştır. Bu nedenle kodlamalarda yer almamaktadır. Akgerdanlı Ötleğen Sylvia communis HGB 4 03.09.1997 Naplas-to, Pest Budapest 47 30' K 19 15' D Macaristan 15701 c.01.07.2000 Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D Türkiye 1877 km. 127 GD Karabaşlı Ötleğen Sylvia atricapilla HGB 3M 14.09.02 Nógrád 48º 03' K 19º 09' D Macaristan 4X5253 09.10.02 Manyas Kuşcenneti istasyonu, Balıkesir 40º 14' K 28º 02' D Türkiye 1122 km 138º GD UKK 3 25.08.2002 Piryatinskiy distr., Usivka, Poltava O. 50 19' K 32 32' D Ukrayna B-088480 25.04.2003 Titreyengöl istasyonu, Antalya, 36 46' K 31 27'D Türkiye 1528 km 183 GB LIK 3F 07.09.2003 Ventes, agas, Silute 55 21' K 21 13' D Litvanya VP 24563 +F c.07.10.2003 Karamşalı köyü, Erdemli, Mersin 36 48' K 34 10' D Türkiye 2282 km. 154 GD HZ 3M 02.09.2008 Jezero, Nijvice,o. Krk 45 o 10' K 14 o 34' D Hırvatistan BA 308602 X 25.09.2008 Karayiğit, Hasanbeyli, Osmaniye 37 o 25' K 36 o 25' D Türkiye 2014 km. 108 GD Çıvgın Phylloscopus collybita HGB 3 10.10.2001 Ócsa AH, Pest 47º 19' K 19º 13' D Macaristan T199366 02.04.2002 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 1548 km 135ºGD Söğüt Bülbülü Phylloscopus trochilus UM 5 24.08.2007 Loukhskiy distr., Chernaya eka, Karelia 66 o 31' K 32 o 54' D usya VK-61531 18.05.2008 Aras istasyonu, Iğdır 40 o 07' K 43 o 35' D Türkiye 2993 km. 167 o GD 56

Benekli Sinekkapan Muscicapa striata ETM 5M 22.06.2007 Harjumaa, Tallinn 59 o 26' K 24 o 43' D Estonya VA34025 VV 07.09.2007 Alaçatı, Çeşme 38 o 16' K 26 o 22' D Türkiye 2357 km. 176 o GD Saka Carduelis carduelis UKK 3F 27.08.2006 Mikolayiv O.Ochakivskiy distr., Pokrivka 46º 27' K 31º 41' D Ukrayna B-040216 X Eylül 2006 İzmit Körfezi 40º 45' K 29º 33' D Türkiye 668 km. 195ºGB Karabaşlı İskete Carduelis spinus LIK 3M 25.09.2002 Ventes agas, Silute 55 21 K 21 13 D Litvanya VE80053 AC c.10.2002 Arhavi, Artvin 41 15 K 41 19 D Türkiye 2144 km 137 GD *Bu birey KAD üyesi Okan Can ın Eylül 2003 te Artvin i ziyareti sırasında kafeste görülmüş ve bir yıldır kafeste tutulduğu öğrenilmiştir. Kuşa bakan kişi Ekim sonunda türün göç mevsiminde kuşu serbest bırakmayı kabul etmiştir. Türkiye de halkalanıp yine Türkiye de kaydedilen kuşlar (halkalandığı yerin çevresinde 5km 2 lik bir daire dışında kalan kayıtlar) Tepeli Pelikan Pelecanus crispus P018/P019 1 V 02.06.2003 Homa Dalyanı, İzmir Kuşcenneti, 38º 31' K 26º 49' D c.04.12.2003 Bandırma Kuşcenneti, Balıkesir 40º 14' K 28º 02' D 218 km. 28º KD Akdeniz Martısı Larus melanocephalus D 00068 1 25.06.2002 Gediz Deltası, İzmir 38º 30' K 26 55' D + 18.05.2004 Güllük Körfezi, Menderes Deltası, Muğla 37º34'K 27º12'D 107 km. 166º GD Yalıçapkını Alcedo atthis YH 00551 3F 08.09.2003 Cernek istasyonu, Samsun 41 36' K 36 05' D 11.09.2003 Akyatan istasyonu, Adana, 36º 36' K 35º 16' D 559 km 187º GB YH 00338 2F V 16.04.2003 Akyatan istasyonu, Adana 36º 36' K 35 17' D 18.04.2004 Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D 86 km. 132º GD 57

Karatavuk Turdus merula DA 00265 2M X 23.03.2003 Cernek istasyonu, Samsun 41º36'K 36º 05'D (23.02.2004) 19 Mayıs, Samsun 41 29'K 36 05' D 13 km. 180º G Saz Bülbülü Acrocephalus scirpaceus JA05618 4 28.04.2002 Titreyengöl, Manavgat 36º 46' K 31º 27' D Türkiye XF c.15.05.2002 Kırklareli, Trakya 41º 51'K 28º 06'D Türkiye 634 km. 334º KB JA 55899 4 23.04.2004 Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D 08.05.2004 Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D 669 km. 35º K Teşekkürler Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğüne, Ankara, Adana, Samsun, Antalya, İzmir, Artvin, Balıkesir, Bursa, Diyarbakır, Konya, Iğdır ve Kars İl Çevre Orman Müdürlüklerine, UHP çatısı altında çalışmalarını gerçekleştiren Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ornitolojik Araştırmalar Merkezi, ODTÜ, Akdeniz Üniversitesi, Ege Üniversitesi, Dicle Üniversitesi, Kafkas Üniversitesi, Stanford Üniversitesi, Doğa Derneği ve Kuzeydoğa Derneği ne, UHP yi destekleyen Güneydoğu Avrupa Kuş Göç Ağı (SEEN) ve Avrupa Halkalama Birliği ne (EUING), başta lisanslı halkacılar olmak üzere çalışmalarını büyük bir özveriyle gerçekleştiren tüm araştırmacılara, avcılar, çocuklar, kuş gözlemcileri, kuş fotoğrafçıları (trakuş üyeleri) ve ilgili ülkelerin ulusal halkalama programları başta olmak üzere geri bildirimleri ileten herkese teşekkür ederiz. 58