Doç. Dr. Onur POLAT
Korunma Yolları (Üniversal Önlemler) İlk kez 1987 yılında ABD de hastalık kontrol merkezleri (CDC) tarafından HIV bulaşmasını önlemek amacıyla önerilen yöntemler Üniversal Önlemler adıyla bilinmekte olup, günümüzde tüm dünyada sağlık personelinin kan yoluyla bulaşan tüm enfeksiyonlardan korunmasında yaygın olarak kabul görmektedir. HBV enfeksiyonundan korunmada en etkili yöntem ise uygun biçimde aşılanmaktır.
A) Genel Önlemler Öykü ve fizik muayene ile HIV, HBV ve kanla bulaşan diğer patojenlerle enfekte hastaları ayırt etme olanağı bulunmadığından tüm hastaları enfekte kabul etmeliyiz Hasta ile temas edileceği zaman mutlak suretle eldiven giyilmeli, işlem bittikten veya hasta ile temas bittikten sonra eldiven değiştirilmeli ve eldiven çıkarıldıktan hemen sonra eller yıkanmalıdır
A) Genel Önlemler Eğer eller veya diğer cilt yüzeyleri hastanın kan ya da diğer vücut sıvılarıyla kontamine olursa derhal su ve sabunla yıkanmalıdır. İğne batmasını önlemek için iğneler kullanıldıktan sonra plastik kılıfları tekrar takılmamalı, iğneler enjektörden çıkartılmamalı, eğilip bükülmemelidir. Kullanılmış iğne, enjektör, bistürü ucu ve diğer kesici aletler imha edilmek üzere delinmeye dirençli sağlam kutulara koyulmalıdır.
A) Genel Önlemler Yapılan tıbbi bir işlem sırasında kan veya diğer vücut sıvılarının sıçrama olasılığı söz konusuysa ağız, burun ve gözleri korumak için maske ve gözlük takılmalı, koruyucu önlük giyilmeli Eksüdatif deri lezyonları olan sağlık personeli, bu lezyonlar iyileşinceye kadar hastalarla direk temastan ve hastalarla ilişkili aletlere dokunmaktan kaçınmalı.
A) Genel Önlemler Acil koşullarda ağız ağıza resüsitasyon ihtimalini minimale indirmek amacıyla ağızlık, ambu vb. ventilasyon aletleri resüsitasyon gerekebilecek yerlerde hazır bulundurulmalıdır Beden fonksiyonlarını kontrol edebilen HIV veya HBV enfeksiyonlu hastaların rutin bakımı sırasında eldiven ya da koruyucu önlük giyilmesine gerek yoktur.
A) Genel Önlemler Gebe sağlık personeline HIV veya HBV bulaşma riski, gebe olmayanlardan daha fazla değildir. Ancak her iki virüsünde perinatal dönemde bebeğe de geçme riski olduğundan, gebe personelin önerilen önlemlere özel bir dikkatle uyması sağlanmalıdır. Enfeksiyoz diyare, pulmoner tüberküloz tanısı veya şüphesi olması gibi özel izolasyon önlemleri gerektiren haller dışında, HIV/HBV enfeksiyonlu hastaların ayrı özel odalarda bulundurulmalarına gerek yoktur. HIV ve diğer enfeksiyonu olan hastalar başka bir immun supresif hastayla aynı odada bulundurulmamalıdır.
B)İnvazif İşlemler Sırasında Alınacak Önlemler İnvazif işlemler sırasında diğer önlemlere ek olarak eldiven ve cerrahi maskeler takılmalıdır. Doğum yaptıran veya yardımcı olan sağlık personeli plasentayı tutarken kan veya amniyotik sıvı temizleninceye kadar da bebeği tutarken ve göbek kordonunu keserken eldiven giymelidir.
C) Çevresel Önlemler Sterilizasyon ve dezenfeksiyon Çevre temizliği Çamaşırhane ve mutfaklardaki önlemler
D)Hasta Kanı veya Diğer Vücut Sıvılarıyla Paranteral veya Mukoza Yoluyla Temas Eden Sağlık Personelinin Alması Gereken Önlemler Yaralanma Sonrası temas bölgesi su ve sabunla veya uygun antiseptikle yıkanmalıdır. Mukoza temaslarında bol suyla yıkanması yeterlidir
D)Hasta Kanı veya Diğer Vücut Sıvılarıyla Paranteral veya Mukoza Yoluyla Temas Eden Sağlık Personelinin Alması Gereken Önlemler HBV taşıyan bir hastanın kan veya diğer vücut sıvılarıyla iğne batması, mukoz membranlara sıçrama veya sağlam olmayan deriye bulaşma yoluyla temas eden anti- HBs veya anti-hbc antikoru negatif sağlık personeline İlk 24 saat içinde HB immunglobulini Eş zamanlı olarak Hepatit B aşısı yapılmalı.
D)Hasta Kanı veya Diğer Vücut Sıvılarıyla Paranteral veya Mukoza Yoluyla Temas Eden Sağlık Personelinin Alması Gereken Önlemler Anti HBs veya anti HBc antikoru pozitif olan ya da HBs antijeni pozitif sağlık personeline temas sonrası aşı yada HBIg uygulanmasına gerek yoktur. HBV teması sırasında aşı şeması henüz tamamlanmamış kişilerin şeması tamamlanmalıdır ve HBIg yapılmalıdır. İlk şema sonrası yeterli antikor cevabı oluşmamış kişiler HBsAg pozitif kanla veya vücut sıvısı ile karşılaştıklarında HBIg ile birlikte tekrar ve hemen teni bir aşılama şemasına başlamalıdırlar.
D)Hasta Kanı veya Diğer Vücut Sıvılarıyla Paranteral veya Mukoza Yoluyla Temas Eden Sağlık Personelinin Alması Gereken Önlemler İkinci şema uygulandığı halde cevap oluşmamış kişilerde karşılaşma durumu söz konusu olduğunda bir ay arayla 2 kez HBIg yapılması önerilmektedir. HIV taşıyıcısı olan bir hastanın kanı ile temas sonrası, yukarıda sayılan yıkama ve normal yara bakım işlemleri yapılmalıdır Bu tür bir yaralanmaya maruz kalan sağlık personelinin anti- HIV antikoru taşıyıp taşımadığı hemen serolojik olarak belirlenmelidir.
D)Hasta Kanı veya Diğer Vücut Sıvılarıyla Paranteral veya Mukoza Yoluyla Temas Eden Sağlık Personelinin Alması Gereken Önlemler Bu ilk test yaralanma nedeniyle bulaşma olup olmadığını değil o kişinin daha önceden enfekte olup olmadığını ortaya çıkaracaktır. Aynı test yaralanmadan 6 hafta ve bu da negatif bulunursa 6 ay ve sonra tekrarlanmalıdır. 6 ay sonunda da negatif bulunan testin bir daha yeni bir yaralanma olmadıkça tekrarına gerek yoktur.
HIV Riski Taşıyan Bir Yaralanma (veya Temas) Sonrasında Değerlendirme ve Takip HIV riski taşıyan yaralanmalarda Bulaş sonrası korunma ile ilgili temel prensipler şunlardır: Endikasyon varlığında bulaş sonrası korunmaya vakit kaybetmeden başlanmalıdır. Riskli temasa maruz kalan kişi 72 saat sonunda yeniden değerlendirilmelidir. Tolere edilebilirse bulaş sonrası korunmaya dört hafta boyunca devam edilmelidir. Kaynak kişinin HIV negatif olduğu saptanırsa bulaş sonrası korunmaya son verilmelidir.
tablo2
tablo3
E) HBV veya HIV ile enfekte sağlık personelinin alması gereken önlemler Enfekte personel universal önlemlere kesinlikle uymalıdır. Eksudatif lezyonu olanlar hasta ve hastada kullanılacak aletlerle direkt temas etmemelidir. İnvazif işlemi uygulayan her sağlık personeli kendi HIV ve HBV serolojisini, eğer HBsAg pozitifse HBeAg taşıyıp taşımadığını bilmelidir.
E) HBV veya HIV ile enfekte sağlık personelinin alması gereken önlemler HIV veya HBV ile enfekte personelin bu koşullara uymak şartı ile çalışmasının engellenmesine gerek yoktur. Ancak bu kişiler çalıştıkları hastanedeki bir uzmanlar kurulu aksine bir karar almadıkça, kanla temas ihtimali olan invazif işleri uygulamamalıdırlar.
HIV veya HBV ile Enfekte Kişiler İçin Ameliyathanede Alınacak Önlemler Cerrahın hasta kanı veya vücut sıvılarıyla perioperatif olarak teması, yapılan cerrahi işlemin türüne, cerrahın ve yardımcılarının deneyimine ve uygulanan enfeksiyon kontrol önlemlerine bağlı olarak değişir. Enfeksiyonların cerraha bulaşma riski olduğundan, bu kazaları indirmek için serolojisi ne olursa olsun her hasta için aynı üniversal önlemleri uygulamak gerekir.
HIV veya HBV ile Enfekte Kişiler İçin Ameliyathanede Alınacak Önlemler Cerrahi eldivenlere ilişkin defektler ameliyat sırasında %10-50 sıklıkla karşılaşılan sorunlardır. Bu defektlerin en az üçte biri üç saat veya daha uzun süreli olarak ortaya çıkmaktadır. HIV, HBV veya diğer kan yoluyla bulaştığı bilinen diğer enfeksiyonlardan birini taşıyan hastaların opere edilmesi sırasında çift katlı eldiven kullanılması gerekmektedir.
HIV veya HBV ile Enfekte Kişiler İçin Ameliyathanede Alınacak Önlemler Yapılan bir çalışmada, tek kat eldivenle, çift kat eldivenden dıştakine ilişkin defektler aynı sıklıkla ortaya çıkarken (yaklaşık%17,5), içdeki eldivende aynı defektin üç kat daha az (%5,5) oranda görüldüğü belirlenmiştir. Cerrahi işlem uygulanacak her hastanın ameliyat öncesi HIV, HBV ve diğer serolojik testlerin yapılması pratik bir yöntem değildir.
HIV veya HBV ile Enfekte Kişiler İçin Ameliyathanede Alınacak Önlemler Bu şekilde yüksek bir maliyetle karşı karşıya kalınacağı gibi, seronegatif bulunan hastaların ameliyatı sırasında gereksiz güven duygusu nedeniyle yukarıda sayılan önlemlere daha az riayet edilmesi gibi bir durumla karşılaşılması da söz konusu olacaktır. Oysa daha önceden de belirtildiği gibi kanla bulaşan virüslerle enfekte hastaların belli bir kısmı en azından bir dönemde seronegatif bulunabilmektedir.
HIV veya HBV ile Enfekte Kişiler İçin Ameliyathanede Alınacak Önlemler Bu nedenle hastaları seronegatif olarak sınıflamak yerine her hasta için yukarıda sayılan önlemlere en yüksek düzeyde dikkat gözeterek uymak daha akılcı gözükmektedir.
İLGİNİZE TEŞEKKÜR EDERİM