SERA GAZI SALIMLARININ DEĞERLEND

KAPANIŞ KONFERANSI 2006 ENVANTERİ IŞIĞINDAINDA 1990-2004 DÖNEMD NEMİNDE NDE TÜRKT RKİYE NİN SERA GAZI SALIMLARININ DEĞERLEND ERLENDİRMESİ 9 Ocak 2008, Ankara

Bilgi Kaynakları Sıra No. Belge Adı/Numara Açıklama 1 Türkiye 2006 Yılı Sera Gazı Envanteri Sera Gazları salımverileri 2 Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı 2006 Enerji Denge Tabloları Enerji verileri 3 Dünya Bankası Kalkınma Göstergeleri Veri Tabanı Sosyo-ekonomik veriler 4 FCCC/ARR/2006/TUR Türkiye 2006 Envanteri Gözden Raporu 5 FCCC/TP/2007/1 Ek-I Ülkeleri Sera Gazı Tasarruf Potansiyelleri Teknik Raporu 6 FCCC/SBI//INF.6/Add.1 BMİDÇS Sekretaryası 4. Ulusal Bildirimler Sentez Raporu 7 Sector-based Approach to the Post-2012 Climate Change Policy Architecture CCAP Future Actions Dialogue Report

BMİDÇS Envanter Formatına göre Özet Durum 300,0 250,0 Milyon ton eşdeğer CO2 27,5 15,2 26,4 200,0 6,4 150,0 18,5 13,1 227,4 100,0 132,1 50,0-1990 2004 Enerji Sanayi Tarım Atık

Kilit Kaynaklar milyon ton eş-co2 80,0 70,0 70,7 68,7 60,0 1990 2004 50,0 37,7 41,2 40,0 30,0 30,4 26,3 26,7 30,8 26,4 20,0 13,1 10,0 0,0 Elektrik Üretimi Sanayide Enerji Tüketimi Ulaşım Konutlarda Enerji Tüketimi Sanayide Karbon Kaynağı Sektörler

En Yüksek Salım Değerine Sahip İlk 10 Sektör milyon ton eş-co2 45,00 40,30 40,00 35,38 34,80 35,00 30,00 27,55 27,48 25,00 20,00 15,00 17,86 16,73 13,47 10,00 5,00-12,21 8,73 Sanayide Katı Yakıt Tüketimi Katı Yakıttan Elektrik ve Isı Karayolu Katı Atık Depolama Doğal Gazdan Elektrik ve Isı Sanayide Sıvı Yakıt Tüketimi Çimento Üretimi (klinker) Bağırsak Fermentasyonu Konutlarda Katı Yakıt Sanayide Gaz Yakıt Tüketimi Toplam Salımların %79 u Enerji Dışı sektörler bu toplamın %17 si

En Yüksek Salım Artışına Sahip İlk 10 Sektör 25,00 milyon ton eş-co2 22,04 21,16 20,00 16,92 15,00 13,77 10,00 10,30 9,68 8,79 5,00-1990-2004 Toplam Artışın %94 ü 6,39 5,24 4,47 Sıvı Yakıttan Elektrik ve Isı Doğal Gazdan Elektrik ve Isı Katı Atık Sanayide Katı Yakıt Tüketimi Katı Yakıttan Elektrik ve Isı Karayolu Konutlarda Doğal Gaz Sanayide Gaz Yakıt Tüketimi Çimento Üretimi (klinker) Sanayide Sıvı Yakıt Tüketimi

En Yüksek Salım Artış Oranına Sahip İlk 10 Sektör 1000% 9271% 900% 800% 700% 600% 507% 500% 430% 405% 400% 331% 300% 200% 100% 132% 119% 72% 64% 62% 0% Konutlarda Doğal Gaz Sanayide Gaz Yakıt Tüketimi Sivil Havacılık Doğal Gazdan Elektrik ve Isı Katı Atık Depolama Sıvı Yakıttan Elektrik ve Isı Kireç Üretimi Sanayide Katı Yakıt Tüketimi Katı Yakıttan Elektrik ve Isı Çimento Üretimi (klinker)

Salımları Azalan Sektörler

1990-2004 Dönemi Sera Gazı Azaltım Çabaları Enerji Verimliliği (TEP/1000 USD) ; OECD ortalaması ortalama %13,4 oranında ilerlemiştir (-). Bu dönemde İrlanda(-%40,3), Almanya (-%22,8), İngiltere (-%21,7), ABD (-%20,5), Avustralya (-%18,6) oranında ilerleme kaydetmişlerdir Gelişmekte olan ülkelerde bu alanda çok daha fazla potansiyelin bulunuyor Yenilenebilir Enerji; 1990-2001 döneminde küresel ölçekte Toplam Birincil Enerji Tüketimi yıllık %1,4 oranında artış göstermesine rağmen, modern yenilenebilir enerji (güneş, rüzgar) %19,1 (+) modern biyokütle kaynaklarının kullanımı (kentsel çöp, biyogaz) yıllık %7,6, (+) jeotermal enerji ise yıllık %2,3 oranında artmıştır. (+) Rüzgar enerjisi kurulu gücü 5,000 MW (1995) =>16,000 MW (2000) =>40.000 MW (2003) Güneş gözesi maliyetleri ise 40 cents/kwh (1990) => 20 cents/kwh (2000)

1990-2004 Dönemi Türkiye de Sera Gazı Azaltım Çabaları Sıra Sektör Alt Sektör Yöntem Açıklama 1 Enerji Elektrik üretimi Yakıt Değişimi (kömürden doğalgaza) 2 Enerji Elektrik üretimi Yakıt Değişimi (doğalgazdan hidroelektriğe) 1990 da fosil yakıtlardan elde edilen elektrikte kömürün payı %65, 2004 te %50. 1990 da fosil yakıtlardan elde edilen elektrikte doğalgazın payı %23, 2004 te %39. 2001 YEK Payı: %20 2004 YEK Payı: %31 3 Enerji Elektrik üretimi Atıktan Enerji Ankara AAT (1998), Bursa Demirtaş (1998), Kemerburgaz (2002) 4 Enerji Konutlar Kömürden Doğalgaza 1990 da konutlarda kullanılan fosil yakıt içinde kömürün payı %47, 2004 te %21. 1990 da konutlarda kullanılan fosil yakıt içinde doğalgazın payı %1, 2004 te %47. 5 Enerji Konutlar Yalıtım 2000 yılından itibaren TS 825 standardı yeni yapılarda geçerli. 2000; 10.6 m3 yalıtım malzemesi /konut 2004; 21.2 m3 yalıtım malzemesi /konut 6 Enerji Ulaşım Kentiçi Raylı Sistemler Ankara (1997+1998), İstanbul (1996+2000+2003), İzmir (2001), Bursa (2003) 7 Enerji Ulaşım Yakıt değişimi (benzin- LPG) 1997 ulaşımda LPG Tüketimi; 405,000 Ton 2004 ulaşımda LPG Tüketimi; 1,260,000 Ton 8 Enerji Ulaşım Araç değişimi 2003/2004; 325,000 araç trafikten çekildi EuroIII/IV standardındaki araç sayısı 9 Enerji Sanayi Verimlilik Demir-Çelik sektörü örneği; 1990 yılı entegre tesisi özgül salımdeğeri; 2.59, 2004 yılı değeri 2.22 10 Atık Katı Atık Depolama Metan Salımı Kontrolü 1990 düzenli depolama sahası sayısı:0 2004: 16

1990-2004 Dönemi Türkiye de Sera Gazı Azaltım Çabaları 1990-2004 arasında doğalgaz elektrik üretiminde kullanılmasaydı 9,7 milyon ton, konutlarda kullanılmasaydı 9,8 milyon ton, demir çelik sektöründe verimlilik artmasaydı 1,9 milyon ton (toplam 19,5 milyon ton) daha fazla sera gazı salınacaktı.

SosyoEkonomik Veriler Işığında Sera Gazı Azaltım Çabaları

Fosil Yakıtlardan CO2 Salımının Ayrıştırma Yöntemiyle Analizi

SosyoEkonomik Veriler Işığında Sera Gazı Azaltım Çabaları

Ek-I Ülkeleriyle karşılaştırma

Ek-I Dışı Ülkelerle karşılaştırma WRI, 2002

Ek-I Dışı Ülkelerle karşılaştırma CCAP, 2006

SONUÇ Türkiye 1990-2004 döneminde, Sözleşme dışında kalmış olması nedeniyle, yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği alanındaki çok büyük potansiyelini harekete geçirememiştir. Türkiye Sözleşme ye taraf bir ülke olarak, uluslararası çabalara aktif olarak katılmakla yükümlüdür. Türkiye, Sözleşme ye Taraf olmadığı dönem içerisinde dahi, kendi olanaklarıyla ve her türlü olumsuz ekonomik ve sosyal etkisine rağmen sera gazı salımlarının azaltılmasında belirli oranlarda çaba göstermiştir. Türkiye, uluslararası toplumla işbirliği içerisinde bu alanda daha aktif olabilir. Türkiye, Sözleşme de Ek-I Listesinde yer alan ülkelerden farklı bir konumdadır. Ayrıca Türkiye nin adı, Kyoto Protokolü nde Ek-I ülkelerinin yükümlülüklerinin belirlendiği Ek-B Listesi nde yer almamaktadır. Türkiye, sosyo-ekonomik ve karbon verileri açısından ele alındığında, Ek-I ve Ek-I Dışı Ülkeler arasında bir geçiş/köprü oluşturabilecek ileri gelişmekte olan ülke konumunda bulunmaktadır. AB Tam Üyelik perspektifi ve OECD üyeliği, Türkiye nin 2012 sonrasında ileri gelişmekte olan ülke tanımlamasıyla uluslararası iklim değişikliği rejiminde daha aktif olarak yer alması için bir engel değil, avantajdır. Türkiye, 2012 sonrası dönemde, sera gazı salımlarının kontrolünde, mutlak salım azaltım hedefleri yerine, sürdürülebilir kalkınma politika hedeflerini (belirli bir yıl için yenilenebilir enerji kaynaklarının ya da enerji verimliliğinin arttırılması gibi), ya da sektörel hedefleri (belirli sektörlerde üretim ya da enerji başına sera gazı salımlarının azaltılması gibi) diğer ülkelerle uygun şekilde müzakere ederek üstlenebilir. Bu tip hedefler, Türkiye de enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, toplu taşımacılık, sürdürülebilir atık yönetimi, sürdürülebilir ormancılık, iklim değişikliğinin etkilerine uyum gibi pek çok alanda yepyeni ve çok önemli açılımlar sağlayabilir. Öncelikleri adımlardan birisi olarak, bu raporda sunulan çalışmalar, Kyoto Protokolü kapsamında Ek-I Ülkelerinin sunduğu 1990-2004 Gösterilebilir İlerleme Raporu nun ilk taslak olarak değerlendirilip, gerekli eklemelerin yapılmasının ardından, söz konusu rapor gönüllü olarak 2008 yılı içerisinde Sekretarya ya sunulabilir.

www.rec.org.tr/iklim.htm Yunus.arikan@rec.org.tr