BAŞAĞRISI TANI VE TEDAVİ REHBERİ 2011 GÜNCELLENMİŞ ŞEKLİ (BAŞAĞRISI ÇALIŞMA GRUBU)

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "BAŞAĞRISI TANI VE TEDAVİ REHBERİ 2011 GÜNCELLENMİŞ ŞEKLİ (BAŞAĞRISI ÇALIŞMA GRUBU)"

Transkript

1 BAŞAĞRISI TANI VE TEDAVİ REHBERİ 2011 GÜNCELLENMİŞ ŞEKLİ (BAŞAĞRISI ÇALIŞMA GRUBU) Türk Nöroloji Derneği 2011

2 BAŞAĞRISI TANI VE TEDAVİ REHBERİ 2011 GÜNCELLENMİŞ ŞEKLİ (BAŞAĞRISI ÇALIŞMA GRUBU) MİGREN BAŞAĞRISI TEDAVİSİ 2011 Güncellenmiş Şekli Güncelleyenler: (Soyadına göre alfabetik) Prof. Dr. Ali Akyol, Doç. Dr. A Kemal Erdemoğlu ve Prof. Dr. Mustafa Ertaş, Prof. Dr. Mehmet Zarifoğlu GERİLİM TİPİ BAŞAĞRISI TEDAVİSİ 2011 Güncellenmiş Şekli Güncelleyenler: (Soyadına göre alfabetik) Prof. Dr. Babür Dora, Doç. Dr. A Kemal Erdemoğlu, Prof. Dr. Baki Göksan, Doç. Dr. Başak Karakurum, Prof. Dr. Atilla Oğuzhanoğlu ve Prof. Dr. Aynur Özge KÜME BAŞAĞRISI VE DİĞER TRİGEMİNAL OTONOMİK BAŞAĞRILARINDA TEDAVİ 2011 Güncellenmiş Şekli Güncelleyenler: (Soyadına göre alfabetik) Prof. Dr. Betül Baykan, Doç. Dr. Şebnem Bıçakçı, Prof. Dr. Neşe Çelebisoy ve Doç. Dr. A Kemal Erdemoğlu KRANİYAL NEVRALJİLER, SANTRAL VEYA PRİMER FASİYAL AĞRILARDA TEDAVİ 2011 Güncellenmiş Şekli Güncelleyenler: (Soyadına göre alfabetik) Doç. Dr. Özlem Coşkun, Doç. Dr. Figen Gökçay, Doç. Dr. A Kemal Erdemoğlu ve Prof. Dr. Mehmet Özmenoğlu Ve Başağrısı Çalışma Grubu Üyeleri Editör: Doç. Dr. A. Kemal Erdemoğlu

3 ÖNSÖZ Başağrısı, tanı ve tedavisindeki tüm gelişmelere rağmen dünyada ve ülkemizde morbiditesi ve maliyeti yüksek bir hastalıktır. Tanı ve tedavi rehberleri ışığı altında yaşam kalitesine ve sosyoekonomik alanda yaptığı olan olumsuz etkileri, morbiditeye olan katkısı kontrol altına alınabilir. Bu amaçla ülkemiz dahil tüm dünyada tanı ve tedavi rehberleri oluşturulmuş ve hekimlerin kullanımına sunulmuştur. Bu rehberler yıllar içindekanıta dayalı bulgulara göre yenilenmiştir. Dünyadaki bu gelişmelere paralel olarak, Türk Nöroloji Derneği Başağrısı Çalışma Grubu olarak en son 2008 yılında yayınladığı Tanı ve Tedavi Rehberini güncelleme kararı almıştır yılında yayımlanan rehber, Türk Nöroloji Derneği Başağrısı Çalışma Grubu tarafından kanıta dayalı bilgiler derlenerek güncellenmiş ve son şekli verilmiştir. Başağrısı hastalarına yararlı olmayı ilke edinmiş, doğru tanı ve tedaviyi hedefleyen tüm hekimlere Başağrısı Tanı ve Tedavi Rehberinin yol gösterici olmasını diler, Başağrısı Çalışma Grubu üyelerine destekleri için teşekkür eder, saygılarımı sunarım. Doç. Dr. A. Kemal Erdemoğlu

4 BAŞAĞRILI HASTADA TANI VE TETKİKLER Başağrısı ile başvuran hastaların tanısında esası hastanın hikayesi oluşturmaktadır. Hastalara yeterli zaman ayırıp, yakınmalarının doğru değerlendirilerek, tanı yanlışlıkları ve gereksiz tetkiklerden kaçınmak mümkündür. Başağrılı hasta değerlendirilirken ilk basamak, başağrısının primer veya sekonder olup olmadığının ayırımıdır. BAŞAĞRILARININ SINIFLANDIRILMASI: Uluslararası Başağrısı Derneği tarafından 2004 yılında yayınlanan başağrıları sınıflaması ana başlıklar olarak aşağıda verilmiştir: A. PRIMER BAŞAĞRILARI 1. Migren 2. Gerilim tipi başağrısı 3. Küme başağrısı ve diğer trigeminal otonomik başağrıları 4. Diğer primer başağrıları B. SEKONDER BAŞAĞRILARI 5. Baş ve/veya boyun travmasına bağlanan başağrıları 6. Kraniyal ya da servikal damarsal bozukluklara bağlanan başağrısı 7. Damarsal olmayan kafaiçi bozukluklarına bağlanan başağrısı 8. Madde (kullanımı) ya da kesilmesine bağlanan başağrısı 9. Enfeksiyona bağlanan başağrısı (sinir sistemi veya sistemik) 10. Homeostazis bozukluğuna bağlanan başağrısı 11. Kraniyum, boyun, gözler, kulaklar, burun, sinüsler, dişler, ağız ya da diğer yüz veya kraniyal yapılara bağlanan başağrısı ya da yüz ağrısı 12. Psikiyatrik bozukluklara bağlanan başağrısı C. KRANIYAL NEVRALJILER, SANTRAL VE PRIMER YÜZ AĞRISI VE DIĞER BAŞAĞRILARI 13. Kraniyal nevraljiler ve santral yüz ağrısının nedenleri

5 14. Diğer başağrısı, kraniyal nevralji, merkezi veya primer yüz ağrısı Primer başağrıları merkez sinir sisteminin veya diğer sistemlerin hastalıkları ile ilişkili olmaksızın, ortaya çıkan başağrılarıdır. Başağrılı hastaların yaklaşık % 90 nını primer başağrıları oluşturmaktadırlar. Sekonder başağrıları, sinir sistemini veya diğer sistemleri tutan hastalıklarla ilişkili olarak ortaya çıkan başağrılarıdır. Sekonder başağrılarının kendine özgü bir tipi yoktur, her türlü primer başağrısını taklit edebilirler. Sekonder başağrılarında; Yakın zamansal ilişki içinde ortaya çıkan, gösterilebilir bir nedene ait kanıtlar vardır Başağrısı, altta yatan bozukluğun başarılı tedavisi veya kendiliğinden düzelmesi sonrası 3 ay (bazı hastalıklarda daha kısa da olabilir) içinde büyük oranda azalır veya geçer. Beyin tümörü gibi progressif olaylarda başarılı ya da başarısız tedaviye rağmen 3 ay içinde geçmeyebilir Hikayede sekonder başağrısını düşündüren özellikler: Başağrısının 10 yaşından önce, 50 yaşından sonra başlaması Son 6 ay içinde başlamış olması veya karakter, sıklık ve şiddet gibi özelliklerinde değişiklik göstermesi Günler içinde ilerleyici seyretmesi ve tedaviye yanıt vermemesi Yeni başlayan başağrısının akut ve şiddetli özellikte olması Kişinin yaşamındaki en şiddetli ağrı olarak tanımlanması Hamilelik döneminde veya doğum sonrası ortaya çıkması Fiziksel aktivite, ıkınma veya öksürmekle artması Vücut ve baş pozisyonu ile ilişkili olması Başlangıç yaşı ve klinik özelliklerin tanımlanan başağrısı için tipik olmaması İlerleyici ve tedavi edilemeyen kusmanın olması Hastanın muayenesinde: Ateş, ense sertliği Epileptik nöbetlerin varlığı Fokal nörolojik bulgu Bilinç bozuklukları veya senkop

6 Göz dibi bulguları (papilödem, subhyaloid hemoraji) Halsizlik, kilo kaybı ve sistemik bir hastalığın varlığı Uyku bozukluğuna neden olan bir hastalığın olduğu durumlarda sekonder başağrısı düşünülmelidir. Primer veya sekonder başağrıları değerlendirilirken: 1. AĞRININ SÜREKLI VEYA TEKRARLAYICI OLUŞU GÖZ ÖNÜNE ALINDIĞINDA DÜŞÜNÜLEBILECEK TANILAR: A. Sürekli başağrıları Kronik migren Kronik gerilim tipi başağrısı Yeni ortaya çıkmış kalıcı günlük başağrısı Hemikraniya kontünya B. Tekrarlayıcı başağrıları a. Ağrı atakları saatler günler sürenler Migren ( 4 saat 3 gün) (çocuklarda 1 saat 72 saat) Epizodik gerilim tipi başağrısı (30 dak 7 gün) Primer gök gürültüsü (patlayıcı tip) başağrısı ( 1 saat 10 gün) a. Ağrı atakları dakikalar saatler sürenler Küme başağrısı ( 15 dak 180 dak) Hipnik başağrısı (15 dak 180 dak) b. Ağrı atakları saniyeler dakikalar sürenler Paroksismal hemikraniya (1 30 dak) Kısa süreli tek taraflı otonom belirtili nevraljiye benzer başağrısı (5 240 sn) Kraniyal nevraljiler (trigeminal nevralji) (1sn den kısa 2 dak) Primer saplanma başağrısı (1 3 sn. )

7 Primer öksürük başağrısı (1sn 30 dak) 2. OTONOM BELIRTILERIN EŞLIK ETTIĞI PRIMER BAŞAĞRILARI: Başağrısı ile birlikte göz yaşarması, gözde kızarma, yüzde terleme renk değişikliği, göz kapaklarında şişme, miyozis, pitozis, burun tıkanıklığı ve akıntısı gibi otonom belirtilerden biri veya bir kaçı varsa aşağıdaki tanılar düşünülmelidir. Küme başağrısı ve diğer trigemino otonomik başağrıları Hemikraniya kontünya 3. İleri yaşlarda görülebilen başağrıları: İleri yaşlarda başlayan başağrıları, primer olabilirse de, sekonder olma ihtimalinin yüksek olması açısından dikkatle ele alınmalıdır. a. Primer başağrıları: Hemikraniya kontünya (ort. 50 yaş) Hipnik başağrısı (ort. 60 yaş) Kısa süreli tek taraflı otonom belirtili nevraljiye benzer başağrısı (ort. 50 yaş) Primer öksürük başağrısı (genellikle 40 yaş sonrası) Migren, %2 kadar hastada 65 yaşından sonra ortaya çıkabilir. Gerilim başağrısı, % 10 kadar hastada 50 yaşından sonra görülebilir b. Sekonder başağrıları: Temporal arterit Kafa içi basınç artış sendromu Vasküler nedenlere bağlı İlaçlara bağlı başağrıları

8 PRIMER BAŞAĞRILARI VE KLINIK ÖZELLIKLERI 1. MİGREN: 1.1 Aurasız migren 1.2 Auralı migren 1.3 Sıklıkla migren öncülü olan çocukluk çağı periyodik sendromları 1.4 Retinal migren 1.5 Migren komplikasyonları

9 Migren başağrısı ataklar halinde ortaya çıkar. Erişkinlerde 4 72 saat sürebilir Genellikle başın bir yarısında lokalizedir, ancak bilateral de olabilir. Ağrı enseden veya göz çevresinden başlayarak yayılır. Sıklıkla zonklayıcı özelliktedir. Orta veya şiddetli derecede olabilir ve fiziksel aktiviteler ağrının şiddetini arttırır. Kişinin günlük aktivitelerini sürdürmesini kısıtlar veya engeller. Bulantı ve/veya kusma olur. Işık, ses ve kokudan rahatsızlık ağrıya eşlik eder Migren başağrılarının %80 85 ini aurasız ve %10 15 ini auralı migren oluşturur. Aura, başağrısı ataklarında ağrı döneminden önce dakikalar içinde yavaş olarak gelişen (5 20 dak) ve 60 dakikadan kısa süre içinde kaybolan geçici fokal nörolojik semptomlardır. Aura semptomları, görsel, duysal, motor, lisan ve beyinsapı bozukluklarını içerir. Migren atağından, ağrı öncesi (prodrom) veya sonrası (postdrom) dönemde bazı davranış ve ruhsal durum değişiklikleri olabilir. Aurasız ve auralı migren dışında, sıklıkla migren öncülü olan çocukluk çağı periyodik sendromları, retinal migren ve migren komplikasyonları (kronik migren 15 gün/ay üzerinde atak, migren statusu 72 saatten uzun süren ağrı) gibi daha seyrek görülen migren tipleri de vardır. Kronik migren IHS sınıflamasında son 3 aydır en az 8 günü migren olmak üzere ayda 15 günden fazla başağrısı olanları tanımlamaktadır. 2. GERILIM TIPI BAŞAĞRISI Gerilim tipi başağrısının genel özellikleri: Toplumda en sık görülen başağrısı tipidir. Ağrı genellikle yaygın iki taraflı oksipital veya frontal bölgede belirli, bazen çember gibi başı sarar özelliktedir. Künt, sıkıştırıcı tarzdadır, hafif veya orta şiddette olabilir Fiziksel ve günlük aktiviteyi engellemez

10 Bulantı ve kusma gibi ağrıya eşlik eden bulgular genellikle yoktur. Fotofobi veya fonofobi gibi semptomlardan biri eşlik edebilir. o Seyrek episodik, o Sık episodik (ayda 15 günden az, 30 dak 7 gün süren ataklar) o Kronik (ayda 15 gün veya daha fazla süreklilik gösteren, saatler süren veya devamlı olan) gerilim tipi başağrısı olmak üzere 3 tipi vardır. 3. KÜME BAŞAĞRISI VE DİĞER TRİGEMİNO OTONOMİK BAŞAĞRILARI Küme başağrısı (episodik ve kronik küme başağrısı), Paroksismal hemikraniya, Konjunktival kanlanma ve yaşarmalı kısa süreli tek yanlı nevraljiform başağrısı atakları (SUNCT) olmak 3 tiptir. 3.1 KÜME BAŞAĞRISI Toplumda görülme sıklığı yaklaşık % 0,4 tür. Erkeklerde daha sıktır. Haftalar veya aylar süren ağrılı dönemleri aylar veya yıllar süren ağrısız dönemler izler. Küme başağrısının (%85 kadarı) episodik ve ağrısız dönemlerin olmadığı (%15) kronik form olmak üzere iki tipi vardır. Günde 1 8 kez tekrarlayan, sıklıkla gece uykudan uyandıran bir ağrıdır. Her zaman aynı göz çevresine orbital, supraorbital ve/veya temporal ağrı lokalize olur. Ağrı çok şiddetli, batar, oyulur özelliktedir. Ortalama 1 saat ( dak) sürer. İpsilateral otonomik bulgular (ipsilateral konjunktival kanlanma ve/veya göz yaşarması, nasal konjesyon ve/ veya burun akıntısı, göz kapağı ödemi, alın ve yüzde terleme, miyozis ve/veya pitozis eşlik eder. 3.2 PAROKSİSMAL HEMİKRANİYA Ağrı süreleri, küme başağrısına göre kısa süreli (2 30 dk.) ve günde 5 veya daha fazla 30 40/gün olabilir. Ağrının özellikleri, eşlik eden belirtiler ve bulgular küme başağrısı ile benzer özelliktedir. Kadınlarda daha sıktır

11 İndometasin tedavisine çok iyi yanıt verirler. Ağrısız dönemlerin olmadığı kronik formu da vardır. 3.3 KONJUNKTIVAL KANLANMA VE YAŞARMALI KISA SÜRELI TEK YANLI NEVRALJIFORM BAŞAĞRISI ATAKLARI (SUNCT SHORT LASTING UNILATERAL NEURALGIFORM HEADACHE ATTACKS WITH CONJUNCTIVAL INJECTION AND TEARING) Trigemino otonomik başağrılarından çok daha kısa süreli ve daha sık, tek yanlı ağrı atakları ile belirlenir. Aynı taraftaki gözde çok sıklıkla belirgin göz yaşarması ve kırmızılık eşlik eder. Küme ve diğer otonom sefaljilerin ayırıcı tanısı tablo 1 de özetlenmiştir. TABLO 1. KÜME VE DİĞER OTONOM BAŞAĞRILARI Özellikler Küme Paroksismal hemikraniya SUNCT Süre dk dk sn Otonomik disfonksiyon Evet Evet Evet Ağrı niteliği Keskin Batıcı Batıcı Şiddeti Şiddetli Şiddetli Şiddetli Sıklık 1 8/gün >5/gün 3 200/gün Taraf Unilateral Unilateral Unilateral İndometasine yanıt Genelde yoktur Her zaman 4. SEYREK GÖRÜLEN DIĞER PRIMER BAŞAĞRILARI: Her zaman Bu bölümde yer alan primer başağrılarının semptomatik nedeni de olabileceği için gerekli görüntüleme ve diğer uygun testler ile değerlendirilmelidir. 4.1 PRIMER SAPLANMA BAŞAĞRISI: Sıklıkla migren ve küme başağrısı olan kişilerde bildirilmektedir

12 Anlık batma saplanma şeklinde gün içinde tek veya birden fazla ağrılar olur Sıklıkla trigeminal sinirin ilk dalı dağılımında (orbita, temporal ve pariyetal) bölgelerde görülür. 4.2 PRIMER ÖKSÜRÜK BAŞAĞRISI: Öksürme veya ıkınma ile ilişkili olarak ortaya çıkar. Aniden başlar ve saniyeler içinde geçebilir veya 30 dak. ya kadar uzayabilir. Genellikle iki yanlıdır ve çoğunlukla 40 yaş üstü kişileri etkiler. Özellikle 40 yaşından önce ve uzun süreli ağrıların varlığında arka çukur veya kraniyo vertebral birleşme patolojisi araştırılmalıdır. 4.3 PRIMER EGZERSIZ BAŞAĞRISI: Yalnızca fiziksel aktivite sırasında veya sonrasında ortaya çıkar Zonklayıcı özellikte, genellikle dakikalarla sınırlıdır (5 dak 48 saat) Sıcak ortam ve yüksek yerlerde daha belirgin özellik kazanır. İlk kez ortaya çıktığında subaraknoid kanama ve arteriyel disseksiyonun dışlanması gereklidir. 4.4 PRIMER CINSEL EYLEMLE ILIŞKILI BAŞAĞRISI (PRE ORGAZMIK VE ORGAZMIK) : Cinsel ilişki ile ortaya çıkan şiddeti giderek artan ve orgazm sırasında ani şiddetli patlayıcı başağrısıdır. Ağrı başta dolgunluk şeklindedir. Genellikle 1 dakika ile 3 saat arası sürer İlk kez olduğunda subaraknoid kanama ve arteriyel disseksiyon gibi durumları dışlamak gerekir. 4.5 HİPNİK BAŞAĞRISI: (UYKU BAŞAĞRISI) Yalnızca uykuda ortaya çıkar ve hastayı uyandırır. 50 yaşından sonra ortaya çıkar. Yaygın veya tek taraflı, hafif veya orta şiddetli, künt ve bir saatten kısa sürelidir ( dak.) Ayda 15 kez veya daha fazla sıklıktadır. Otonomik semptomlar eşlik etmez Serebral organik patolojiler dışlanmalıdır. 4.6 PRIMER GÖKGÜRÜLTÜSÜ VEYA PATLAYICI TIP BAŞAĞRISI:

13 Akut, şiddetli ağrı bir dakikadan kısa sürede en şiddetli seviyeye ulaşır ve 1 saat 10 gün sürebilir. Genellikle tekrarlayıcı değildir, ancak ilk hafta içinde tekrarlama olabilir. Primer gök gürültüsü başağrısı tanısı ancak diğer organik nedenler dışlandığında konulur 4.7 HEMIKRANIYA KONTÜNYA (SÜREGEN YARIM BAŞAĞRISI): Sıklıkla 50 yaş sonrasında başlayan, başın bir yarısına lokalize ve taraf değiştirmeyen, orta şiddetli ancak şiddetlenmeler gösterebilen, ağrısız dönem olmaksızın olan sürekli başağrısıdır. Ağrı ile aynı tarafta otonomik belirtiler olabilir. İndometasin tedavisine iyi yanıt verir. MADDE KULLANIMI VE KESILMESINE BAĞLI BAŞAĞRISI Başağrısı nedeniyle düzenli şekilde 3 ay ya da daha uzun süreden beri, ayda 10 günden fazla ergotamin, triptan, opioidler ve kombine ilaçların, ayda 15 günya da daha fazla basit analjeziklerin kullanılması kronik günlük başağrısına yol açabilir. Hastaların bu konuda mutlaka uyarılmaları ve başağrılarının profilaktik tedavi ile kontrol altına alınarak ağrı kesici kullanma sıklığının azaltılması gerekir. TRİGEMİNAL NEVRALJİ (TİC DOULOUREUX) Ağrı, batıcı, vurucu ya da elektrik çarpması gibi ve çok şiddetlidir. Saniyeler ile 2 dakika arasında sürer. Genellikle tek taraflı ve 5. sinirin üç dalından özellikle 2. ve 3. dal dağılımındadır. Yüzde ve çenede uyarıların ağrıyı ortaya çıkardığı tetikleyici noktalar bulunmaktadır. Uyarıcılar, konuşma, çiğneme, yüz yıkama, diş fırçalama, traş olma, yüz hareketleri ve soğuk hava olabilir. Yaklaşık % 50 sinde en az 6 ay içerisinde spontan düzelme gözlenir. AYIRICI TANI: Başağrısı ile gelen hastada; ayırıcı tanıda düşünülmesi gereken hastalıklar ve verilen bilgilere göre pratikte karşılaşabileceğimiz bazı örnek durumlar aşağıda verilmiştir.

14 Akut, şiddetli, kısa sürede yerleşmiş, kişinin yaşamındaki en şiddetli ağrı olarak tanımlanan, ayrıca fiziksel aktivite ile ilişki tanımlanan başağrılarında: o Subaraknoid kanama, AVM, kitle içine kanama Baş boyun travması ile ilişkili başağrılarında: o kafa içi hematomlar ve boyun damarlarında disseksiyon Sıklık ve şiddeti giderek artan başağrısında: o İntrakraniyal basınç artışı, intrakraniyal tümör, kronik subdural hematom veya ilaç aşırı kullanımı başağrısı Öksürme ıkınma gibi durumlarla ilişkili başağrısı: o kafa içi basınç artışı ve kraniyo vertebral birleşme anomalileri Yatar pozisyonda artan başağrısı: o kafa içi basınç artışı Ayağa kalkınca artan başağrısı: o kafa içi basınç düşüklüğü 50 yaş sonrası temporal bölgede ağrı ile birlikte temporal arter hassasiyeti, sistemik belirtilerin varlığı ve sedimantasyon yüksekliği: o Temporal arterit İmmün sistemi etkileyen hastalığı olan kişilerde ortaya çıkan yeni başağrıları: o menenjit, intrakraniyal enfeksiyonlar, beyin absesi veya kafa içi yer kaplayıcı kitle TETKIKLER Primer başağrılarında biyokimya, görüntüleme tetkiklerinin ve EEG incelemesinin tanısal değeri yoktur.

15 Nörogörüntüleme ve diğer tetkikler, sekonder başağrılarını düşündüren durumların (başağrısı özellikleri, anormal fizik ve nörolojik muayene) varlığında istenmelidir. TABLO 2. BAŞAĞRILI HASTADA ÖRNEK KLINIK TABLO VE TETKIKLER Klinik Subaraknoid Kanama Tetkikler LP, BT, serebral anjiyografi (DSA) İskemik Beyin Damar Hastalıkları BT, MRG, MR venografi İntraparankimal Kanama Subdural/ Epidural Kanama Servikal Arter Disseksiyonu Temporal Arterit MSS Enfeksiyonları Sinüzit BT, MRG BT, MRG Doppler, MRG, serebral anjiyografi Sedimantasyon, CRP, temporal arter biyopsisi LP, EEG, kan ve BOS mikrobiyolojik tetkikleri Waters grafisi, derin sinüsler için BT BOS: Beyin omurilik sıvısı, BT: Bilgisayarlı tomografi, CRP: C Reaktif protein, EEG: Elektro ensefalografi, LP: Lomber ponksiyon, MRG: Manyetik rezonans görüntülemesi

16 MİGREN BAŞAĞRISI TEDAVİSİ 2011 Güncellenmiş Şekli Güncelleyenler: (Soyadına göre alfabetik) Prof. Dr. Ali Akyol, Doç. Dr. A Kemal Erdemoğlu ve Prof. Dr. Mustafa Ertaş, Prof. Dr. Mehmet Zarifoğlu Migren tedavisi, ilaç ve ilaç dışı tedavi olmak üzere ikiye ayrılır. 1. İLAÇ DIŞI TEDAVİ Hastanın hastalık hakkında bilgilendirilmesi Yaşam şeklinin düzenlenmesi: Düzenli uyku ve beslenme Egzersiz Relaksasyon teknikleri Tetikleyicilerin farkında olma ve kaçınma Diyet (Alkol, nitritler, aspartam, peynir, narenciye) Çevresel faktörler (Parlak ışık, hava değişiklikleri, yükseklik, koku) İlaçlar Hormonal faktörler (Menstrüasyon, ovulasyon, oral kontraseptifler) Biyofeedback Kognitif davranışsal tedaviler 2. İLAÇ TEDAVİSİ İlaç tedavisi, akut atak ve profilaktik tedavi olarak iki alt gruba ayrılır. A. Akut atak tedavisi AMAÇ: Migren ataklarını etkili, hızlı, tutarlı ve 24 saat içinde tekrarı olmaksızın kalıcı bir şekilde tedavi etmek Ağrının şiddetini ve eşlik eden bulguları azaltmak veya ortadan kaldırmak Atağın süresini kısaltmak Atakların oluşturduğu özürlülüğü ortadan kaldırmak, yaşam kalitesini yükseltmek ve hastayı normal günlük aktivitesine döndürmek Tedaviye bağlı gelişebilecek en az yan etkiye maruz kalmasını sağlamaktır.

17 Akut Atak Tedavisinde Genel Prensipler Migren atak tedavisi Basamaklı veya Atağa uygun tedavi şeklinde uygulanabilir. Basamaklı tedavide, ilk tercih spesifik olmayan migren ilaçlarıdır (basit ve kombine analjezikler, NSAİİ). Spesifik olmayan migren ilaç tedavisinden hasta fayda görmez ise spesifik migren ilaçlarına (triptanlara veya ergotamin ve türevlerine) geçilir. Atağa uygun tedavi de, migren ataklarının şiddetine, süresine, sıklığına, semptomlara, eşlik eden hastalıkların varlığına, daha önce kullanılan tedavilerin başarı durumuna ve hastanın tercihine göre ilaç seçimi yapılır. Hafif ataklarda basit analjezikler (MIDAS derecesi 1 ve II olanlar), orta şiddetteki ataklarda kombine analjezik veya NSAİ İlaçlar (MIDAS derecesi III olanlar), şiddetli ataklarda (MIDAS derecesi IV olanlar) ergotamin veya triptanlar seçilir. Şiddetli bulantı veya kusmanın eşlik ettiği durumlarda anti emetik ilaçlar eklenir. İlaç aşırı kullanım başağrısından kaçınmak için akut atak tedavisinde kullanılacak olan basit analjezikler ayda 15 günden fazla, kombine analjezikler, ergotamin türevleri, triptanlar ayda 10 günden fazla alınmamalıdır. ATAK TEDAVİSİNDE KULLANILAN İLAÇLAR 1. Basit ve Kombine analjezikler, Non steroidal anti inflamatuvar ilaçlar (NSAİ İlaçlar) 2. Migrene özgü ilaçlar (Triptanlar, Ergot türevleri) 3. Anti emetikler 4. Opioidler 5. Nöroleptikler 6. Diğerleri

18 1. BASİT VE KOMBİNE ANALJEZİKLER VE NON STEROİDAL ANTİ İNFLAMATUVAR (NSAİ) İLAÇLAR Basit, kombine analjezikler (NSAİ ilaçlar dahil) hafif orta şiddetteki migren ataklarında etkindirler. Şiddetli ataklardaki etkinlikleri sınırlıdır. Orta ve şiddetli ataklarda etkisiz olduklarında, spesifik migren ilaçlarına (triptanlar ve ergotaminler) geçilmelidir. İlk olarak basit analjezikler (NSAİ ilaçlar dahil), daha sonra kombine preparatlar tercih edilirler. Parasetamol, kombinasyon formları etkili değildir. Sıklıkla tek başlarına ya da kafein veya anti emetik bir ilaçla kombine şekilde verilirler. Uygun durumlarda spesifik migren ilaçları ile birlikte kullanılabilirler. Etkinliklerinin kısıtlı oluşu nedeni ile sık kullanımlarında ilaç aşırı kullanımına dikkat edilmelidir. Basit ve kombine analjeziklerin(nsaiilaçlardahil) önerilen doz, yan etki ve kontrendikasyonları Tablo 1 de verilmiştir. 2. MİGRENE ÖZGÜ İLAÇLAR TRİPTANLAR(Selektif 5HT1B/1D agonistleri): Spesifik selektif 5HT1B/1D agonistleridir. Triptanların, klinik etkinliklerindeki farklılıklar farmakokinetik özelliklerinden kaynaklanmaktadır. Orta ve ağır şiddetteki migren ataklarında kullanılırlar. Atakların ve hastanın diğer özelliklerine göre triptan formu ve uygulama yolu seçilir. Belirli bir triptan formundan yanıt alınmazsa diğerleri denenebilir. Triptanlar, yüksek koroner arter hastalığı riski olanlarda kullanılmamalıdır. Triptanların doz, yan etkileri ve kontrendikasyonları Tablo 2 de verilmiştir.

19 3. ERGOTAMİN VE TÜREVLERİ (ERGOTAMİN TARTARAT VE DİHİDROERGOTAMİN) Ergotamin ve türevlerinin selektif olmayan 5 HT, alfa adrenerjik ve dopaminerjik aktiviteleri vardır. Yan etkileri fazladır ve non spesifik olarak bağlandıkları reseptörlere bağlıdır. Orta ve ağır şiddetteki migren ataklarında etkinlikleri hafif veya orta derecededir. Ergotamin tartaratın farklı ilaç kombinasyonları (kafein ve asetaminofen) ve formları vardır. Dihidroergotamin (DHE) IV, IM ve nazal formları ülkemizde bulunmamaktadır. Ergotamin ve türevlerinin doz, yan etki ve kontrendikasyonları Tablo 3 de verilmiştir. 4. ANTİ EMETİK İLAÇLAR Bulantı veya kusmanın migren atağına eşlik ettiği durumlarda kullanılırlar. Atak tedavisi için kullanılan ilacın etkinliğini arttırırlar. Domperidon çocuklara ve gebelere verilebilir (Tablo 4). 5. NÖROLEPTİKLER Klorpromazin ve proklorperazin gibi nöroleptikler akut migren tedavisinde hem bulantı hem de ağrı üzerine etkinlikleri nedeniyle tek başlarına veya kombine olarak kullanılabilirler. Tablo 5 de doz, yan etki ve kontrendikasyonları gösterilmiştir. 6. OPİOİDLER Rutin migren tedavisinde yeri yoktur. Tedavideki etkinliği minimaldir ve kontrollü çalışmalar bulunmamaktadır. En önemli endikasyonları, iskemik kalp hastalığı ve triptanların veya ergotamin türevlerinin kullanımının kontrendike olduğu durumlardır. Spesifik ilaçlara cevap vermeyen durumlarda nadiren kullanılır Bağımlılık oluşturma potansiyeli yüksektir (Tablo 6).

20 B. PROFİLAKTİK TEDAVİ Amaç Atakları önlemek, atak sıklığını, şiddetini ve süresini azaltmak Akut atak tedavilerini en aza indirmek Özürlülük yaratan durumun ortadan kalkması ile yaşam kalitesini yükseltmek Hastanın en az yan etkiye maruz kalmasını sağlamaktır. Profilaktik tedavi gerektiren durumlar Ayda 2 atak, ayda 4 ya da daha çok ağrılı gün Seyrek, ama uzun süreli ve/veya özürlülüğe yol açan ataklar, 2 3 gün süren ve kayıp oluşturan, daha seyrek fakat ciddi kayıp oluşturan ataklar Atak tedavisine rağmen günlük aktiviteleri engelleyen ataklar Atak ilaçlarına kontrendikasyon, ciddi yan etki ya da atak ilaçlarının aşırı kullanımında Giderek sıklaşan ataklar ve ilaç aşırı kullanım baş ağrısı gelişme riskinde Hastanın profilaksi isteğinde Özel durumlar: Baziler migren, komplike migren durumlarında profilaktik tedavi gerekir. Profilaktik tedavide genel prensipler Seçilecek olan ilaçta en önemli etken ilacın etkinliğidir. Etkinlik için genellikle kabul edilen ölçüt atakların sıklığında en az %50 azalma olmasıdır. Bunu eşlik eden hastalıklar ve olası yan etkiler izler. Olası yan etki durumlarında ilacın dozu değiştirilir veya aynı gruptan ya da başka gruptan bir başka ilaca geçilebilir. İlaç düzenli olarak, yeterli dozda kullanılmalı, düşük dozdan başlanıp, yan etki oluşmadan etkin doza çıkılmalıdır. Yeterli süre, etkinlik için en az 2 ay ve tedavi için en az 6 ay olarak kabul edilmektedir. Gebelik, aşırı ilaç kullanımı ve eşlik eden diğer hastalıkların varlığına dikkat edilmelidir.

21 Profilaktik tedavisi kullanılan ilaçlar 1. Beta blokerler 2. Anti depresantlar 3. Anti epileptik ilaçlar 4. Kalsiyum kanal blokerleri 5. Serotonin Antagonistleri 6. Onabotulinumtoksin A 7. Diğer ilaçlar 1. Beta blokerler Migrenin önleyici tedavisinde en sık kullanılan ilaçlardır. Propranolol, timolol, nadolol, atenololve metoprolol etkindir. Anjina veya hipertansiyonda tercih edilir. Diyabet, hipertiroidi, tirotoksikoz ve periferikvasküler hastalıklarda dikkatli kullanılmalı, sporcularda tercih edilmemelidir. Doz, etkinlik, yan etki ve kontrendikasyonları Tablo 7 de verilmiştir. 2. Antidepresanlar Amitriptilin migrenin profilaktik tedavisinde en çok kullanılan ve etkinliği en iyi gösterilen trisiklikantidepresandır. Depresyon, uyku bozuklukları, anksiyete ve diğer ağrı bozukluklarının eşlik ettiği durumlarda tercih edilebilirler. Serotonin geri alınım inhibitörlerinin ve diğer antidepresanların etkinliğine dair kanıtlar güçlü değildir. Amitriptilin dışındaki antidepresanlar eşlik eden diğer psikiyatrik hastalık durumlarında tercih edilebilirler. Tablo 8 de migrende anti depresanların kullanımı ile ilgili bilgiler verilmiştir.

22 3. Anti epileptik ilaçlar (AEİ) AEİ özellikle epilepsisi, anksiyete, bipolar hastalığı ve nöropatik ağrısı olanlarda ilk planda seçilecek ilaçlardır. Günümüzde en sık valproik asit ve topiramat kullanılmaktadır. Lamotrijin özellikle uzamış aurası olan hastalarda tercih edilebilir. Depresyon, Raynaudfenomeni, astım ve diyabet gibi beta blokerlerin kullanılamadığı durumlarda AEİ rahatlıkla kullanılabilirler. Kullanılan doz, yan etkileri ve kontrendikasyonları ile Tablo 9 da verilmiştir 4. Kalsiyum kanal blokerleri Flunarizin kullanılmaktadır. Kalsiyum kanal blokerleri, ailesel hemiplejik migren, baziler tip migren, hipertansiyon, Raynaudfenomeni, anjina ve astımda kullanılabilirler. Tablo 10 da kullanım dozu, yan etkileri ve kontrendikasyonları verilmiştir. 5. Serotonin Antagonistleri: Metiserjid etkin bir migren profilaksi ilacıdır, ancak yan etkileri nedeniyle kullanımı sınırlıdır, ülkemizde bulunmamaktadır. Yan etkileri, kilo alımı, periferik ödem, uzun süreli kullanımda retroperitoneal, perikardiyal ve pulmonerfibrozistir. Kontrendikasyonları hipertansiyon ve gebeliktir. Triptanlar ile kombine edilmemelidir. Siproheptadin( mg/kg), çocuklarda migren profilaksisinde kullanılmaktadır. İştah artışı, kilo alma, hafif sarhoşluk hissi gibi yan etkileri vardır. 6. Onabotulinumtoksin A Kronik Migrende onabotulinumtoksin A nın etkinliği hastaların % 70 inde başağrılı gün sayısında % 50 den fazla azalma olarak gösterilmiştir. Ayrıca kronik migrenin yanı sıra dirençli ilaç aşırı kullanım başağrısında da etkin olduğuna dair yayınlar mevcuttur

23 7. Diğer ilaçlar Migren tedavisinde etkinlikleri kesin gösterilmemiş olmakla birlikte, klinikte pratikte kullanılabilen ve halen araştırılmakta olan ilaçlar: İntranazal ve IV Lidokain İsomeptenmukuat Riboflavin Magnezyum Co Q enzimi Herbal ilaçlar (petasideshybridus ve Tanacetumparthneium) Anjiotensin dönüştürücü enzim inhibitörleri Cox 2 İnhibitörleri C. ÖZEL DURUMLAR 1. Gebeler ve emzirme: İlaç dışı tedaviler tercih edilir. NSAİ ilaçlar2. trimesterde kullanılabilir. Triptan ve ergotamin türevleri kontrendikedir. Emzirme dönemindeki migren hastalarında kullanılabilir, ancak emzirmeye 24 saat ara verilmesi önerilmektedir. Profilaksi tedavisinde magnezyum ve Metoprolol (B grubu) kullanılabilir. 2. Çocuk ve Adolesans İlaç dışı tedaviler: Atak tedavisi: 6 yaş üstünde: İbuprofen 10 mg/kg, asetaminofen 15 mg/kg 12 yaş üstünde: Ek olarak sumatriptan sprey 5 20 mg Profilaktik tedavi: Flunarizin 10 mg ve Propranolol mg Bulantı ve kusması olanlara domperidon eklenebilir 3. Menstrüel Migren Akut: Triptan, ergotamin ve NSAİ ilaçlar kullanılır Profilaksi: A. Hormonal olmayan kısa süreli (perimenstrual dönemde) profilaksi tedavisi:

24 o NSAİ ilaçlar: Naproksen mg, mefenamik asit mg o Triptanlar: Frovatriptan 2,5 5mg,naratriptan 2,5 mg 5 mg B. Hormonal kısa süreli profilaksi tedavisi:transdermalestradiol (2,4 ve 6 mg flaster) 4. Status Migren 72 saatten daha fazla süren ataklar status migren olarak kabul edilirler. Sıvı ve elektrolit replasmanı (gerekli ise), ilaç detoksifikasyonu, ağrının kontrolü için İV farmakoterapi ve birlikte migren profilaksisinin başlanması (gerekli ise) tedavinin temel ilkeleridir. Buna göre: 1. Metoklopramid10 mg 2. Subkütan sumatriptan 6 mg enjeksiyon uygulanır 3. Ek olarak dekzametazon 4 mg IV, diazepam 5 10 mg IV verilebilir. 4. Alternatif olarak, ketorolak mg IV, opioidler, klorpromazin0.1 mg/kg IV ya da IM uygulanabilir. 5. Hemiplejik Migren Atak tedavisi: Oral tedavi olarak ASA, Analjezikler, NSAİ ilaçlar, gerekirse IV Valproik asit veya Verapamil denenebilir. Ergotamin ve triptanlar önerilmez. Profilaksi tedavisi: Verapamil, asetazolamid ve lamotrijin verilebilir.

25 Tablo 1.Non spesifik ilaçların (analjezik, NSAİ ve kombine analjezik) doz, yan etki ve kontrendikasyonları İlaçlar Doz mg/gün Maksimum Doz/gün ASA mg oral, 4 6 saatte bir tekrarlanabilir Yan etkiler 2000 mg Doza bağımlı olarak GIS şikayetler, tinnitus, vertigo, geçici işitme kaybı, kanama zamanının uzaması Parasetamol mg 2000 mg Allerjik reaksiyonlar ve GIS şikayetler Diklofenak mg oral/iv Flurbiprofen mg 300 mg Kontrendikasyonlar Aşırı duyarlılığı olanlarda, kanama diatezinde, G6PD eksikliği, gebeliğin son üç ayında, GIS kronik ve aktif ülseri olanlarda Aşırı duyarlılık, karaciğer ve böbrek yetmezliği 200 mg ASA benzeri İbuprofen mg 2400 mg Baş dönmesi, GIS şikayetler Ketoprofen mg 200 mg Ketorolak mg IM 120 mg, 5 gün/hafta Metamizol 1000 mg oral/iv Pansitopeni, GIS yan etkileri, hipotansiyon Naproksen mg 1500 mg GIS şikayetler, ödem, hematüri, baş dönmesi, allerji Fenazon 1000 mg 2000 mg Tolfenamik mg 400 mg KOMBİNE PREPARATLAR* ASA veya parasetamol + Kafein ASA veya parasetamol + Kodeinli Kombine bileşikler Formülasyona göre değişmektedir Gebelik, Astım ASA benzeri ASA: Asetil salisilik asit, GIS: Gastrointestinal sistem, IV: İntravenöz, IM: İntramusküler

BA AĞRILI HASTADA TANI VE TETKİKLER

BA AĞRILI HASTADA TANI VE TETKİKLER 1 BA AĞRILI HASTADA TANI VE TETKİKLER Başağrısı ile başvuran hastaların tanısında esası hastanın hikayesi oluşturmaktadır. Hastalara yeterli zaman ayırıp, yakınmalarının doğru değerlendirilerek, tanı yanlışlıkları

Detaylı

MİGREN BA AĞRISI TEDAVİSİ

MİGREN BA AĞRISI TEDAVİSİ 11 MİGREN BA AĞRISI TEDAVİSİ Migren tedavisi, ilaç ve ilaç dışı tedavi olmak üzere ikiye ayrılır. 1. İlaç dışı tedavi Hastanın hastalık hakkında bilgilendirilmesi Yaşam şeklinin düzenlenmesi: o Düzenli

Detaylı

PRİMER BAŞAĞRILARI Semptomdan tanıya gidiş Migren ve Gerilim Başağrıları

PRİMER BAŞAĞRILARI Semptomdan tanıya gidiş Migren ve Gerilim Başağrıları PRİMER BAŞAĞRILARI Semptomdan tanıya gidiş Migren ve Gerilim Başağrıları Dr. Aksel Siva Nöroloji Anabilim Dalı ve Baş Ağrısı Kliniği İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Istanbul GÜNCEL TIP AKADEMİSİ 17 19 Nisan

Detaylı

ÇOCUKLUK ÇAĞI BAŞ AĞRILARINA YAKLAŞIM. Doç. Dr. Sebahattin VURUCU GATF Çocuk Nörolojisi BD

ÇOCUKLUK ÇAĞI BAŞ AĞRILARINA YAKLAŞIM. Doç. Dr. Sebahattin VURUCU GATF Çocuk Nörolojisi BD ÇOCUKLUK ÇAĞI BAŞ AĞRILARINA YAKLAŞIM Doç. Dr. Sebahattin VURUCU GATF Çocuk Nörolojisi BD Tanım Orbitomeatal çizginin üzerinde hissedilen ağrılar baş ağrıları olarak değerlendirilir Epidemiyoloji Çocuklarda

Detaylı

Nadir Görülen Baş Ağrılarında Tedavi Algoritmaları

Nadir Görülen Baş Ağrılarında Tedavi Algoritmaları Nadir Görülen Baş Ağrılarında Tedavi Algoritmaları Prof. Dr. Aynur Özge Mersin Üniversitesi Tıp Fak. Nöroloji AD. İçerik Birincil saplanma ba, Öksürük ba, Egzersiz ba, Seksüel aktivite ile ilişkili birincil

Detaylı

Migren hastasının tedavi öncesi değerlendirimi

Migren hastasının tedavi öncesi değerlendirimi Migren tedavisi Migren hastasının tedavi öncesi değerlendirimi Tanıyı doğrulama Genel-fiziki değerlendirme Migren ataklarının özellikleri! Tetik faktörler Atak fazları & semptomları en çok rahatsızlık

Detaylı

Baş ağrısı, başta ve bâzen de boyun veya sırtın üst kısmında gerçekleşen ağrılara verilen ortak isimdir. Yaygın ağrı şikâyetlerinden biridir ve hemen

Baş ağrısı, başta ve bâzen de boyun veya sırtın üst kısmında gerçekleşen ağrılara verilen ortak isimdir. Yaygın ağrı şikâyetlerinden biridir ve hemen Baş ağrısı, başta ve bâzen de boyun veya sırtın üst kısmında gerçekleşen ağrılara verilen ortak isimdir. Yaygın ağrı şikâyetlerinden biridir ve hemen hemen tüm insanlar değişik nedenlerle baş ağrısından

Detaylı

BAŞAĞRILI HASTANIN DEĞERLENDİRİLMESİ. Prof.Dr.Baki Göksan

BAŞAĞRILI HASTANIN DEĞERLENDİRİLMESİ. Prof.Dr.Baki Göksan BAŞAĞRILI HASTANIN DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Baki Göksan Tüm hekimlerin toplumda en sık karşılaşılan sağlık sorunlarının ilk sıralarında yer alan başağrısı ile günlük pratikleri sırasında sıklıkla karşılaşmaları

Detaylı

Az sayıda ilaç. Uzun süreli koruyucu kullanım İlaç değişiminin uzun sürede olması. Hastayı bilgilendirme İzleme

Az sayıda ilaç. Uzun süreli koruyucu kullanım İlaç değişiminin uzun sürede olması. Hastayı bilgilendirme İzleme Temel farmakoterapi ilkeleri Az sayıda ilaç Daha önce kullanılan veya ailede kullanılan ilaç Uzun süreli koruyucu kullanım İlaç değişiminin uzun sürede olması Psikolojik desteğin de sağlanması Hastayı

Detaylı

ACİLDE BAŞAĞRISI. Yrd.Doç.Dr. Seden DEMİRCİ. Nöroloji AD

ACİLDE BAŞAĞRISI. Yrd.Doç.Dr. Seden DEMİRCİ. Nöroloji AD ACİLDE BAŞAĞRISI Yrd.Doç.Dr. Seden DEMİRCİ Nöroloji AD BAŞAĞRILARI Her toplumda ve bölgede çok sık (%50-75) Genel acil servislere başvuruların %4.5 u başağrısı nedenli Nöroloji acil servislerine başvuruların

Detaylı

MİGREN BA AĞRISI TEDAVİSİ

MİGREN BA AĞRISI TEDAVİSİ 11 MİGREN BA AĞRISI TEDAVİSİ Migren tedavisi, ilaç ve ilaç dışı tedavi olmak üzere ikiye ayrılır. 1. İlaç dışı tedavi Hastanın hastalık hakkında bilgilendirilmesi Yaşam şeklinin düzenlenmesi: o Düzenli

Detaylı

Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı

Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı Doç. Dr. Betül ULUKOL AKBULUT Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Ateş Hipotalamik set-point in yükselmesi Çevre ısısının çok artması Ektodermal

Detaylı

FEBRİL NÖBETLER. Doç Dr. Sema Saltık

FEBRİL NÖBETLER. Doç Dr. Sema Saltık FEBRİL NÖBETLER Doç Dr. Sema Saltık FEBRİL NÖBETLER (FN)- TANIM FEBRİL NÖBET (FN): 6 ay- 5 yaş arası çocuklarda, santral sinir sistemi enfeksiyonu veya başka bir etken bulunmaması koşuluyla ateşle birlikte

Detaylı

Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU

Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU ICSD-2 (International Classification of Sleep Disorders-version 2) 2005 Huzursuz bacaklar sendromu Uykuda periyodik hareket bozukluğu Uykuyla

Detaylı

SPİNALDE AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr. Elif Başaran Gündoğdu. Uludağ Üniversitesi Beyin ve Sinir Cerrahisi.

SPİNALDE AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr. Elif Başaran Gündoğdu. Uludağ Üniversitesi Beyin ve Sinir Cerrahisi. SPİNALDE AKILCI İLAÇ KULLANIMI Dr. Elif Başaran Gündoğdu. Uludağ Üniversitesi Beyin ve Sinir Cerrahisi. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ilacı, fizyolojik sistemleri veya patolojik durumları, kullanıcının yararı

Detaylı

ADRENAL YETMEZLİK VE ADDİSON. Doç. Dr. Mehtap BULUT Bursa Şevket Yılmaz EAH Acil Tıp Kliniği

ADRENAL YETMEZLİK VE ADDİSON. Doç. Dr. Mehtap BULUT Bursa Şevket Yılmaz EAH Acil Tıp Kliniği ADRENAL YETMEZLİK VE ADDİSON Doç. Dr. Mehtap BULUT Bursa Şevket Yılmaz EAH Acil Tıp Kliniği SUNU PLANI Tanım ve Epidemiyoloji Adrenal bez anatomi Etiyoloji Tanı Klinik Tedavi TANIM-EPİDEMİYOLOJİ Adrenal

Detaylı

Acil Serviste Sedasyon ve Analjezi

Acil Serviste Sedasyon ve Analjezi Acil Serviste Sedasyon ve Analjezi Journal of Clinical and Analytical Medicine Acil Tıp El Kitabı Güçlü Aydın, Ümit Kaldırım Opioidler Analjezi bilinç değişikliği yaratmadan ağrının azaltılmasıdır. Akut

Detaylı

ÜRÜN BİLGİSİ. ETACİD, erişkinler, 12 yaş ve üzerindeki adolesanlarda mevsimsel alerjik rinitin profilaksisinde endikedir.

ÜRÜN BİLGİSİ. ETACİD, erişkinler, 12 yaş ve üzerindeki adolesanlarda mevsimsel alerjik rinitin profilaksisinde endikedir. ÜRÜN BİLGİSİ 1. ÜRÜN ADI ETACİD % 0,05 Nazal Sprey 2. BİLEŞİM Etkin madde: Mometazon furoat 50 mikrogram/püskürtme 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ETACİD erişkinler, adolesanlar ve 6-11 yaş arasındaki çocuklarda

Detaylı

Ölümcül Santral Sinir Sistemi Hastalıkları I epidural, subdural, intraparankimal kanamalar

Ölümcül Santral Sinir Sistemi Hastalıkları I epidural, subdural, intraparankimal kanamalar Ölümcül Santral Sinir Sistemi Hastalıkları I epidural, subdural, intraparankimal kanamalar Uzm. Dr. Yusuf Ali Altuncı Ege Ünv. Acil Tıp Anabilim Dalı Olgu 1 25 yaşında inşaat işçisi Yüksekten düşme E2M3V2

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindekipayı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 Akılcı İlaç Kullanımı;

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

Hepatik Ensefalopati. Prof. Dr. Ömer Şentürk

Hepatik Ensefalopati. Prof. Dr. Ömer Şentürk Hepatik Ensefalopati Prof. Dr. Ömer Şentürk Hepatik Ensefalopati : Terminoloji Tip A Akut karaciğer yetmezliği ile birlikte Tip B Porto-sistemik Bypass ile birlikte (intrensek hepatosellüler yetmezlik

Detaylı

A) Migren Atağının Tanımı:

A) Migren Atağının Tanımı: Migren, nörolojik, gastrointestinal ve otonom değişikliklerin çeşitli şekillerde eşlik ettiği primer epizodik (bölüm) bir baş ağrısı bozukluğudur. Nörolojik muayeneler, görüntüleme ve laboratuvar incelemeleri

Detaylı

Göğüs Ağrısı Olan Hasta. Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016

Göğüs Ağrısı Olan Hasta. Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016 Göğüs Ağrısı Olan Hasta Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016 Göğüs Ağrısı??? Yan ağrısı? Sırt ağrısı? Mide ağrısı? Karın ağrısı? Boğaz ağrısı? Omuz ağrısı? Meme ağrısı? Akut Göğüs Ağrısı Aniden başlar-tipik

Detaylı

Acil Serviste Baş Ağrısı Olan Hastaya Yaklaşım

Acil Serviste Baş Ağrısı Olan Hastaya Yaklaşım İçerik Acil Serviste Baş Ağrısı Olan Hastaya Yaklaşım Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı Tanım Epidemiyoloji Sınıflama Yaklaşım Birincil - İkincil nedenler Tedavi Sonuç Tanım Başın

Detaylı

60 yaşında, kadın hasta Ellerindeki titremeyi 4 yıl önce farketmiş. Son iki yıldır çorba ve çay içerken zorlanıyor, yemek davetlerine bu nedenle

60 yaşında, kadın hasta Ellerindeki titremeyi 4 yıl önce farketmiş. Son iki yıldır çorba ve çay içerken zorlanıyor, yemek davetlerine bu nedenle 60 yaşında, kadın hasta Ellerindeki titremeyi 4 yıl önce farketmiş. Son iki yıldır çorba ve çay içerken zorlanıyor, yemek davetlerine bu nedenle gitmek istemiyor, bankada imza atarken zorlanıyor. Ressam

Detaylı

Sağlık Bakanlığı Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi BAŞ AĞRISI OKULU 19.09.2014. Dr. Elif KORKUT Nöroloji Uzmanı

Sağlık Bakanlığı Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi BAŞ AĞRISI OKULU 19.09.2014. Dr. Elif KORKUT Nöroloji Uzmanı Sağlık Bakanlığı Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi BAŞ AĞRISI OKULU 19.09.2014 Dr. Elif KORKUT Nöroloji Uzmanı Baş ağrıları toplumda ne sıklıkta görülmektedir? Baş ağrısı toplumda en

Detaylı

ÜRÜN BİLGİSİ. 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ALZAMED hafif ve orta şiddette Alzheimer tipi demansın semptomatik tedavisinde endikedir.

ÜRÜN BİLGİSİ. 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ALZAMED hafif ve orta şiddette Alzheimer tipi demansın semptomatik tedavisinde endikedir. ÜRÜN BİLGİSİ 1. ÜRÜN ADI ALZAMED 5 mg Film Tablet 2. BİLEŞİM Etkin madde: Donepezil hidroklorür 5 mg 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ALZAMED hafif ve orta şiddette Alzheimer tipi demansın semptomatik tedavisinde

Detaylı

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Sendromu Veno- Oklüzif Hastalık Engraftman Sendromu Hemşirelik İzlemi Vakamızda: KİT (+14)-

Detaylı

ÇOCUKLUK ÇAĞINDA KRONİK KARIN AĞRISI

ÇOCUKLUK ÇAĞINDA KRONİK KARIN AĞRISI ÇOCUKLUK ÇAĞINDA KRONİK KARIN AĞRISI Prof. Dr. Aydan Kansu Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Bilim Dalı 7 y, ~ 1 yıldır karın ağrısı Göbek çevresinde Haftada

Detaylı

ASTIM «GINA» Dr. Bengü MUTLU SARIÇİÇEK

ASTIM «GINA» Dr. Bengü MUTLU SARIÇİÇEK ASTIM «GINA» Dr. Bengü MUTLU SARIÇİÇEK ASTIM Dünya genelinde 300 milyon kişiyi etkilediği düşünülmekte Gelişmiş ülkelerde artan prevalansa sahip Hasta veya toplum açısından yüksek maliyetli bir hastalık

Detaylı

Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır.

Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır. Bölüm 9 Astım ve Gebelik Astım ve Gebelik Dr. Metin KEREN ve Dr. Ferda Öner ERKEKOL Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır. Erişkinlerde astım görülme

Detaylı

İnfluenza virüsünün yol açtığı hastalıkların ve ölümlerin çoğu yıllık grip aşıları ile önlenebiliyor.

İnfluenza virüsünün yol açtığı hastalıkların ve ölümlerin çoğu yıllık grip aşıları ile önlenebiliyor. Her yıl milyonlarca kişiyi etkileyen bir solunum yolu enfeksiyonu olan grip, hastaneye yatışı gerektirecek kadar ağır hastalık tablolarına neden olabiliyor. Grip ve sonrasında gelişen akciğer enfeksiyonları

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindeki payı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 DSÖ tahminlerine

Detaylı

Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI GRİPİN kapsül Ağızdan alınır. Etkin maddeler: Her bir kapsül; etkin madde olarak 250 mg Parasetamol ve 15 mg Kafein içermektedir. Yardımcı maddeler: Mısır nişastası, Magnezyum Stearat,

Detaylı

BAŞAĞRILI HASTAYA YAKLAŞIM

BAŞAĞRILI HASTAYA YAKLAŞIM Türkiye Acil Tıp Derneği Asistan Oryantasyon Eğitimi BAŞAĞRILI HASTAYA YAKLAŞIM SB İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi İzmir, 24-27 Mart 2011 Sunumu Hazırlayan Uz. Dr.Yusuf Ali Altuncı Ege Üniversitesi

Detaylı

HEMORAJİK İNME. Yrd. Doç. Dr. Aysel MİLANLIOĞLU Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji ABD

HEMORAJİK İNME. Yrd. Doç. Dr. Aysel MİLANLIOĞLU Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji ABD HEMORAJİK İNME Yrd. Doç. Dr. Aysel MİLANLIOĞLU Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji ABD İntraserebral kanamalar inmelerin %10-15 ini oluşturmaktadır. İntraparenkimal, subaraknoid, subdural ve

Detaylı

Kanser ve Ağrı Yönetimi. DOÇ.DR. BUKET K. AKBAY KEAH Onkoloji Okulu İSTANBUL 2013

Kanser ve Ağrı Yönetimi. DOÇ.DR. BUKET K. AKBAY KEAH Onkoloji Okulu İSTANBUL 2013 Kanser ve Ağrı Yönetimi DOÇ.DR. BUKET K. AKBAY KEAH Onkoloji Okulu İSTANBUL 2013 Ağrı Olumsuz bir duygudur. Vücutta bazı şeylerin yanlış gittiğini gösteren bir uyarıdır. Her birey ağrıyı farklı şekillerde

Detaylı

HEMODİYALİZDE SIK KARŞILAŞILAN KOMPLİKASYONLAR ve YÖNETİMİ. Dr. Lale Sever

HEMODİYALİZDE SIK KARŞILAŞILAN KOMPLİKASYONLAR ve YÖNETİMİ. Dr. Lale Sever HEMODİYALİZDE SIK KARŞILAŞILAN KOMPLİKASYONLAR ve YÖNETİMİ Dr. Lale Sever Intradiyalitik Komplikasyonlar Sık Kalıcı morbidite Mortalite Hemodiyaliz Komplike bir işlem! Venöz basınç monitörü Hava detektörü

Detaylı

Kalp Yetersizliğinde Güncel Tedavi Doç. Dr. Bülent Özdemir

Kalp Yetersizliğinde Güncel Tedavi Doç. Dr. Bülent Özdemir Kalp Yetersizliğinde Güncel Tedavi Doç. Dr. Bülent Özdemir Kalp yetmezliği Ventrikülün dolumunu veya kanı pompalamasını önleyen yapısal veya işlevsel herhangi bir kalp bozukluğu nedeniyle oluşan karmaşık

Detaylı

Son 10 yıldır ilaç endüstrisi ile bir ilişkim (araştırmacı, danışman ve konuşmacı) yoktur.

Son 10 yıldır ilaç endüstrisi ile bir ilişkim (araştırmacı, danışman ve konuşmacı) yoktur. Son 10 yıldır ilaç endüstrisi ile bir ilişkim (araştırmacı, danışman ve konuşmacı) yoktur. Travma Sonrası Stres Bozukluğu Askerî Harekâtlar Sonrası Ortaya Çıkan Olguların Tedavisi Bir asker, tüfeğini

Detaylı

ÜRÜN BİLGİSİ. 1. ÜRÜN ADI İNSUFOR 500 mg Film Tablet. 2. BİLEŞİM Etkin madde: Metformin hidroklorür

ÜRÜN BİLGİSİ. 1. ÜRÜN ADI İNSUFOR 500 mg Film Tablet. 2. BİLEŞİM Etkin madde: Metformin hidroklorür ÜRÜN BİLGİSİ 1. ÜRÜN ADI İNSUFOR 500 mg Film Tablet 2. BİLEŞİM Etkin madde: Metformin hidroklorür 500 mg 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR İNSUFOR, tip 2 diabetes mellitus tedavisinde, özellikle fazla kilolu

Detaylı

NEVRALJİLER. Dr. Yavuz YÜCEL Nöroloji A.D.

NEVRALJİLER. Dr. Yavuz YÜCEL Nöroloji A.D. NEVRALJİLER Dr. Yavuz YÜCEL Nöroloji A.D. Nevralji nedir? Ağrı: Gerçek ya da potansiyel doku hasarıyla ilişkili hoş olmayan duyusal ve duygusal deneyimdir. Nevralji ise, genellikle belirli bir sinirin

Detaylı

Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke

Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji 12/o4/2014 Akılcı antibiyotik kullanımı Antibiyotiklere

Detaylı

BAŞ AĞRISI. Dr. Hasan Mansur DURGUN

BAŞ AĞRISI. Dr. Hasan Mansur DURGUN BAŞ AĞRISI Dr. Hasan Mansur DURGUN 22.03.2014 Baş Ağrısı Acil servislere başvuruların %4 ü Acil servise başvuruların büyük çoğunluğu primer baş ağrıları (en sık Migren ve gerilim tipi) En sık bayanlarda

Detaylı

24 Ekim 2014/Antalya 1

24 Ekim 2014/Antalya 1 Kronik Böbrek Hastalığının Kontrolü ve Yönetimi Doç. Dr. Öznur USTA YEŞİLBALKAN Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi İç Hastalıkları Hemşireliği o.u.yesilbalkan@ege.edu.tr 24 Ekim 2014/Antalya 1 SUNUM

Detaylı

YÜKSEK İRTİFA VE AKCİĞERLER

YÜKSEK İRTİFA VE AKCİĞERLER YÜKSEK İRTİFA VE AKCİĞERLER Yükseklik Seviyesi (m.) İrtifa Tanımı 8000 + Ölüm Bölgesi (Death Zone) 7500-5500 Ekstrem Yüksek İrtifa (Extreme High Altitude) 5000-3500 Çok Yüksek İrtifa (Very High Altitude)

Detaylı

Genel olarak solunum yolu yakınmaları arasında en sık karşılaşılan problemlerin başında

Genel olarak solunum yolu yakınmaları arasında en sık karşılaşılan problemlerin başında Bölüm 35 Öksürük Yapan İlaçlar ve Astım Öksürük Yapan İlaçlar ve Astım Dr. Özgür KARTAL Genel olarak solunum yolu yakınmaları arasında en sık karşılaşılan problemlerin başında kuru öksürük gelmektedir.

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA BAŞAĞRILI HASTAYA YAKLAŞIM. Uzm. Dr. Servet ALKAN Narlıca 2 nolu ASM - ANTAKYA

BİRİNCİ BASAMAKTA BAŞAĞRILI HASTAYA YAKLAŞIM. Uzm. Dr. Servet ALKAN Narlıca 2 nolu ASM - ANTAKYA BİRİNCİ BASAMAKTA BAŞAĞRILI HASTAYA YAKLAŞIM Uzm. Dr. Servet ALKAN Narlıca 2 nolu ASM - ANTAKYA Sunum planı Giriş Vaka sunumları Ayırıcı tanı ve algoritma Dikkat edilmesi gereken durumlar Uluslararası

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

Yeni Anket Verisi Girişi

Yeni Anket Verisi Girişi Yeni Anket Verisi Girişi lara ait kimlik verileri kesinlikle başka bir alanda paylaşılmayacaktır. ya ait özel veriler, sadece bilimsel çalışma merkezinin kendisi tarafından görüntülenebilecektir. proje

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI MYODİN 4mg/2ml IM ampul Kas üzerine uygulanır. Etkin madde: Her bir ampulde 4 mg Tiyokolşikosid Yardımcı maddeler: Sodyum klorür, hidroklorik asit, sitrik asit monohidrat, susuz sodyum

Detaylı

(ANEVRİZMA) Dr. Dağıstan ALTUĞ

(ANEVRİZMA) Dr. Dağıstan ALTUĞ ANEURYSM (ANEVRİZMA) Arteriyel sistemindeki lokalize bir bölgeye kan birikmesi sonucu şişmesine Anevrizma denir Gerçek Anevrizma : Anevrizma kesesinde Arteriyel duvarların üç katmanını kapsayan Anevrizma

Detaylı

Sunumu Hazırlayan BAŞAĞRILI HASTAYA YAKLAŞIM. Olgu 2. Olgu 1. Kaynaklar. Olgu Türkiye Acil Tıp Derneği Asistan Oryantasyon Eğitimi

Sunumu Hazırlayan BAŞAĞRILI HASTAYA YAKLAŞIM. Olgu 2. Olgu 1. Kaynaklar. Olgu Türkiye Acil Tıp Derneği Asistan Oryantasyon Eğitimi Türkiye Acil Tıp Derneği Asistan Oryantasyon Eğitimi Sunumu Hazırlayan BAŞAĞRILI HASTAYA YAKLAŞIM Uzm. Dr.Yusuf Ali Altuncı Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı Son Güncellenme Tarihi:

Detaylı

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Ergenin yaşına, gelişim düzeyine uygun Bireysel, kültürel ve sosyoekonomik farklılıklara

Detaylı

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 Nonkardiyojenik Akciğer Ödemi Şok Akciğeri Travmatik Yaş Akciğer Beyaz Akciğer Sendromu

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI ZOMİG 2.5 mg film tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: 2.5 mg zolmitriptan Yardımcı maddeler: Anhidr laktoz, mikrokristalin selüloz, sodyum nişasta glikolat, magnezyum stearat, sarı

Detaylı

EPİLEPSİLİ HASTAYA GEBELİK DÖNEMİNDE OBSTETRİK YAKLAŞIM

EPİLEPSİLİ HASTAYA GEBELİK DÖNEMİNDE OBSTETRİK YAKLAŞIM EPİLEPSİLİ HASTAYA GEBELİK DÖNEMİNDE OBSTETRİK YAKLAŞIM Prof. Dr. Hayri Ermiş İstanbul Tıp Fakültesi, Kadın Hast. Ve Doğum A.B.D. Perinatoloji B.D. Gebeliğin kriz sıklığına etkisi? Gebelerin 1/3 ünde kriz

Detaylı

Omurga-Omurilik Cerrahisi

Omurga-Omurilik Cerrahisi Omurga-Omurilik Cerrahisi BR.HLİ.017 Omurga cerrahisi, omurilik ve sinir kökleri ile bu hassas sinir dokusunu saran/koruyan omurga üzerinde yapılan ameliyatları ve çeşitli girişimleri içerir. Omurga ve

Detaylı

ÜRÜN BİLGİSİ. 1. ÜRÜN ADI NORMATİN %0,5 Göz Damlası. 2. BİLEŞİM Etkin madde: Her 1 ml de;

ÜRÜN BİLGİSİ. 1. ÜRÜN ADI NORMATİN %0,5 Göz Damlası. 2. BİLEŞİM Etkin madde: Her 1 ml de; ÜRÜN BİLGİSİ 1. ÜRÜN ADI NORMATİN %0,5 Göz Damlası 2. BİLEŞİM Etkin madde: Her 1 ml de; Timolol 5 mg 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR Yüksek göz içi basıncı (oküler hipertansiyon) Glokom (kronik açık açılı glokomu)

Detaylı

Acil Serviste Hipertansif Hastaya Yaklaşım

Acil Serviste Hipertansif Hastaya Yaklaşım Acil Serviste Hipertansif Hastaya Yaklaşım Doç. Dr. Sedat YANTURALI Dokuz Eylul Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı İzmir sedat.yanturali@deu.edu.tr 1 Sunu Planı Hipertansiyona genel bakış

Detaylı

Alkol entoksikasyonu ve yoksunlugu. Dr.Figen Karadağ Maltepe Üniversitesi tıp Fakültesi

Alkol entoksikasyonu ve yoksunlugu. Dr.Figen Karadağ Maltepe Üniversitesi tıp Fakültesi Alkol entoksikasyonu ve yoksunlugu Dr.Figen Karadağ Maltepe Üniversitesi tıp Fakültesi Alkol entoksikasyonu Alkol zehirlenmesi, alkol alımı sırasında ya da sonrasında ortaya çıkan uyumsuz davranışsal değişikliklerle

Detaylı

Rejyonel Anestezi Sonrası Düşük Ayak

Rejyonel Anestezi Sonrası Düşük Ayak Rejyonel Anestezi Sonrası Düşük Ayak Zeliha Korkmaz Dişli 1, Necla Tokgöz 2, Fatma Ceyda Akın Öçalan 3, Mehmet Fa>h Korkmaz 4, Ramazan Bıyıklıoğlu 2 1 Anesteziyoloji Bölümü, Malatya Devlet Hastanesi 2

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA BAŞAĞRISI. Dr. Cahit ÖZER M.Kemal Üniversitesi Aile Hekimliği AD

BİRİNCİ BASAMAKTA BAŞAĞRISI. Dr. Cahit ÖZER M.Kemal Üniversitesi Aile Hekimliği AD BİRİNCİ BASAMAKTA BAŞAĞRISI Dr. Cahit ÖZER M.Kemal Üniversitesi Aile Hekimliği AD Başağrısı yaygın bir sorun mu? Kadınların %95 i %18 (hekime gider) Erkeklerin %91 i %15 (hekime gider) Çocuklarda ba

Detaylı

AĞRI YÖNETİMİ PROSEDÜRÜ

AĞRI YÖNETİMİ PROSEDÜRÜ REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No 08.04.2013 Madde 4.6 daki Algoloji Konseyi tanımlaması çıkarıldı. 01 Madde 5.6.4 teki Algoloji Konseyi konsültasyonu yerine Anesteziyoloji uzman hekimi

Detaylı

BAġ AĞRISINA YAKLAġIM Hazırlayan: Uz.Dr.Mert AKBAġ, FIPP.

BAġ AĞRISINA YAKLAġIM Hazırlayan: Uz.Dr.Mert AKBAġ, FIPP. BAġ AĞRISINA YAKLAġIM Hazırlayan: Uz.Dr.Mert AKBAġ, FIPP. Ağrı Nedir? Ağrı, vücudun belli bir bölgesinden kaynaklanan, doku harabiyetine bağlı olan veya olmayan, kiģinin geçmiģteki deneyimleriylede ilgili,

Detaylı

KAYNAK:Türk hematoloji derneği

KAYNAK:Türk hematoloji derneği KAYNAK:Türk hematoloji derneği HİT, heparinin tetiklediği bir immün yanıt sonucu, trombositlerin antikor aracılı aktivasyonu ve buna bağlı tüketimi ile oluşan, trombositopeni ve tromboz ile karakterize

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. BİTERAL 250 mg Film Kaplı Tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Ornidazol Her film kaplı tablet 250 mg ornidazol içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. BİTERAL 250 mg Film Kaplı Tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Ornidazol Her film kaplı tablet 250 mg ornidazol içermektedir. KULLANMA TALİMATI BİTERAL 250 mg Film Kaplı Tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Ornidazol Her film kaplı tablet 250 mg ornidazol içermektedir. Yardımcı Maddeler: Diğer yardımcı maddeler için 6.1 e

Detaylı

LENFATİK VE İMMÜN SİSTEM HANGİ ORGANLARDAN OLUŞUR?

LENFATİK VE İMMÜN SİSTEM HANGİ ORGANLARDAN OLUŞUR? LENFOMA NEDİR? Lenfoma, diğer grup onkolojik hastalıklar içinde yaşamın uzatılması ve daha kaliteli yaşam sağlanması ve hastaların kurtarılmaları açısından daha fazla başarı elde edilmiş bir hastalıktır.

Detaylı

Kronik ürtikerde güncel tedaviler

Kronik ürtikerde güncel tedaviler Kronik ürtikerde güncel tedaviler Dr. Emek Kocatürk Göncü İstanbul Okmeydanı Eğitim Araştırma Hastanesi Sunum akışı EAACI/GALEN/EDF/WAO Ürtiker Kılavuzu Amerikan Allerji İmmunoloji Akademisi Ürtiker Kılavuzu

Detaylı

Diyabetes Mellitus. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı

Diyabetes Mellitus. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Diyabetes Mellitus Akut Komplikasyonları Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Diyabetes mellitus akut komplikasyonlar Hipoglisemi Hiperglisemi ilişkili ketonemi

Detaylı

vardiyalı çalışma ve uyku bozuklukları

vardiyalı çalışma ve uyku bozuklukları vardiyalı çalışma ve uyku bozuklukları Dr.İbrahim Öztura Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Uyku-uyanıklık ritmi Sirkadiyen ve homeostatik süreçlerin etkileşimi sonucu uyku ve

Detaylı

Yaşlıda Ağrı Tedavisi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker

Yaşlıda Ağrı Tedavisi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Yaşlıda Ağrı Tedavisi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Amaç l Toplumun bir parçası olan yaşlı bireyin, bu döneminde yaşam kalitesinin korunması ve aktif bir yaşam sürmesinin sağlanması rehabilitasyon tıbbının

Detaylı

Pazoloji ve Kullanım Şekli Çocuklar ve erişkinlerde kullanımı aşağıdaki tabloda verilmiştir;

Pazoloji ve Kullanım Şekli Çocuklar ve erişkinlerde kullanımı aşağıdaki tabloda verilmiştir; KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI NAC 200 mg efervesan tablet 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Asetilsistein 200 mg Yardımcı madde(ler): Aspartam (E 951) Sodyum hidrojen karbonat

Detaylı

Endometriozis. (Çikolata kisti)

Endometriozis. (Çikolata kisti) Endometriozis (Çikolata kisti) Bugün Neler Konuşacağız? Endometriozis Nedir? Belirtileri Nelerdir? Ne Sıklıkta Görülür? Hangi Sorunlara Neden Olur? Nasıl Tanı Konur? Nasıl Tedavi Edilir? Endometriozis

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her draje, etkin madde olarak 0.50 mg pizotifene eşdeğer bazda 0.73 mg pizotifen hidrojen maleat içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her draje, etkin madde olarak 0.50 mg pizotifene eşdeğer bazda 0.73 mg pizotifen hidrojen maleat içerir. KULLANMA TALİMATI SANDOMİGRAN draje Ağız yolu ile alınır. Etkin madde: Her draje, etkin madde olarak 0.50 mg pizotifene eşdeğer bazda 0.73 mg pizotifen hidrojen maleat içerir. Yardımcı maddeler: Magnezyum

Detaylı

İnmede Tedavisi BR.HLİ.102

İnmede Tedavisi BR.HLİ.102 BR.HLİ.102 Serebral Felç (İnme) ve Spastisitede Botoks Spastisite Nedir? Spastisite belirli kasların aşırı aktif hale gelerek, adale katılığına, sertliğine ya da spazmlarına neden olmasıyla ortaya çıkan

Detaylı

Yakınması: Efor sonrası nefes darlığı, sabahları şiddetli olan ense ağrısı, yorgunluk

Yakınması: Efor sonrası nefes darlığı, sabahları şiddetli olan ense ağrısı, yorgunluk 62 y., kadın, emekli bankacı İzmir de oturuyor. Yakınması: Efor sonrası nefes darlığı, sabahları şiddetli olan ense ağrısı, yorgunluk Öykü: 12 yıldır hipertansif. İlaçlarını düzenli aldığını ve diyete

Detaylı

Kasık Komplikasyonları ve Yönetimi. Doç.Dr.Gültekin F. Hobikoğlu Medicana Bahçelievler

Kasık Komplikasyonları ve Yönetimi. Doç.Dr.Gültekin F. Hobikoğlu Medicana Bahçelievler Kasık Komplikasyonları ve Yönetimi Doç.Dr.Gültekin F. Hobikoğlu Medicana Bahçelievler Femoral Komplikasyonlar External kanama ve hematom (%2-15) Psödoanevrizma (%1-5) Retroperitoneal hematom (

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. BATTICON Pomad. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 100 g da: Etkin Madde Povidon iyot 30/06

KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. BATTICON Pomad. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 100 g da: Etkin Madde Povidon iyot 30/06 KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI BATTICON Pomad 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 100 g da: Etkin Madde Povidon iyot 30/06 10.00 g Yardımcı Maddeler Yardımcı maddeler için 6.1 e bakınız.

Detaylı

19 Şubat 2016, CUMA. 10:45-12:30 Oturum I - BAŞAĞRISINA GİRİŞ Moderatörler: Prof. Dr. Fethi İdiman, Prof. Dr. Deniz Selçuki

19 Şubat 2016, CUMA. 10:45-12:30 Oturum I - BAŞAĞRISINA GİRİŞ Moderatörler: Prof. Dr. Fethi İdiman, Prof. Dr. Deniz Selçuki 10:30-10:45 AÇILIŞ Prof. Dr. Aksel Siva 19 Şubat 2016, CUMA 10:45-12:30 Oturum I - BAŞAĞRISINA GİRİŞ Prof. Dr. Fethi İdiman, Prof. Dr. Deniz Selçuki 10:45-11:15 Başağrısı Epidemiyolojisi ve Ekonomik Yük

Detaylı

KONVÜLSİYON (NÖBET) GEÇİREN ÇOCUK. Dr.Ayşe SERDAROĞLU Gazi ÜTF Çocuk Nöroloji

KONVÜLSİYON (NÖBET) GEÇİREN ÇOCUK. Dr.Ayşe SERDAROĞLU Gazi ÜTF Çocuk Nöroloji KONVÜLSİYON (NÖBET) GEÇİREN ÇOCUK Dr.Ayşe SERDAROĞLU Gazi ÜTF Çocuk Nöroloji Nöbet? Bilinç bozukluğu ve Motor fenomenler içeren olay. Nöbet... Van Gogh Epileptik nöbet neden olur? İnhibisyon Eksitasyon

Detaylı

MULTİPL SKLEROZ(MS) Multipl Skleroz (MS) genç erişkinleri etkileyerek özürlülüğe en sık yolaçan nörolojik hastalık

MULTİPL SKLEROZ(MS) Multipl Skleroz (MS) genç erişkinleri etkileyerek özürlülüğe en sık yolaçan nörolojik hastalık MULTİPL SKLEROZ(MS) Multipl Skleroz (MS) genç erişkinleri etkileyerek özürlülüğe en sık yolaçan nörolojik hastalık MS Hasta Okulu 28.05.2013 Multipl skleroz (MS) hastalığını basitçe, merkezi sinir sistemine

Detaylı

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI D.P.Ü. KÜTAHYA EVLİYA ÇELEBİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR PROF. DR. AHMET HAKAN VURAL OP. DR. GÜLEN SEZER ALPTEKİN ERKUL OP. DR. SİNAN ERKUL

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. RASALAS 0.5 mg tablet, 30, 60 ve 90 tabletlik blister ambalajlarda karton kutu içinde hasta kullanımına sunulmaktadır.

KULLANMA TALİMATI. RASALAS 0.5 mg tablet, 30, 60 ve 90 tabletlik blister ambalajlarda karton kutu içinde hasta kullanımına sunulmaktadır. KULLANMA TALİMATI RASALAS 0.5 mg tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: 0.5 mg rasajilin (mesilat olarak). Yardımcı maddeler: Laktoz monohidrat, prejelatinize nişasta, mısır nişastası, talk, kolloidal silikon

Detaylı

Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi

Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Beyin Tümörleri Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Sizde mi Diş Sıkıyorsunuz? Diş sıkma ve gıcırdatma, gece ve/veya gündüz oluşabilen istemsiz bir aktivitedir.

Detaylı

KULLANMA TALĐMATI. KEMOSET 4 mg / 2 ml im/iv enjeksiyonluk çözelti içeren ampul Damar içine veya kas içine uygulanır.

KULLANMA TALĐMATI. KEMOSET 4 mg / 2 ml im/iv enjeksiyonluk çözelti içeren ampul Damar içine veya kas içine uygulanır. KULLANMA TALĐMATI KEMOSET 4 mg / 2 ml im/iv enjeksiyonluk çözelti içeren ampul Damar içine veya kas içine uygulanır. Etkin madde: Her bir ampul (2 ml) 4 mg Ondansetron a eşdeğer Ondansetron hidroklorür

Detaylı

Doğum sonrası anksiyete bozukluğu için riskli dönem. Sıklığı?? Klinik seyir??

Doğum sonrası anksiyete bozukluğu için riskli dönem. Sıklığı?? Klinik seyir?? Doğum sonrası anksiyete bozukluğu için riskli dönem Sıklığı?? Klinik seyir?? Çocuğun ilk travmatik yaşam olayı emzirme bağlanma olumsuz sağlık koşulları yetersiz bakım Doğum Değişim İyi anne olabilecek

Detaylı

KULLANMA TALĐMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALĐMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALĐMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALĐMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. TĐORELAX 4 mg/2 ml IM ampul Steril-apirojen Kas içine uygulanır. KULLANMA TALĐMATI Etkin madde: Bir ampulde, 4 mg tiyokolşikosid bulunur. Yardımcı maddeler: Sodyum klorür, distile su. Bu ilacı kullanmaya

Detaylı

Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant)

Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) 1 Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) 2 Prospektüs 3 Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) Steril,apirojen Formülü Beher Zoladex LA Subkütan implant, enjektör içinde, uygulamaya hazır, beyaz

Detaylı

ANALJEZİKLERDE ETKİLEŞİM. Dr. Sevil Bavbek İ.T.F. İçhastalıkları ABD, Tıbbi Onkoloji BD İ.Ü. Onkoloji Enstitüsü

ANALJEZİKLERDE ETKİLEŞİM. Dr. Sevil Bavbek İ.T.F. İçhastalıkları ABD, Tıbbi Onkoloji BD İ.Ü. Onkoloji Enstitüsü ANALJEZİKLERDE ETKİLEŞİM Dr. Sevil Bavbek İ.T.F. İçhastalıkları ABD, Tıbbi Onkoloji BD İ.Ü. Onkoloji Enstitüsü ETKİLEŞİMDE PRENSİPLER Farmasötik Farmakokinetik Emilim Dağılım infüzyon sıvılarındakimyasal

Detaylı

AKUT BÖBREK YETMEZLİĞİ

AKUT BÖBREK YETMEZLİĞİ AKUT BÖBREK YETMEZLİĞİ Böbrek Yetmezliği; ABY; Acute Renal Failure; ARF; Böbrek fonksiyonlarının aniden durmasıdır. Böbrekler vücudumuzdaki atık maddeleri kandan süzerek atan ve sıvı dengesini sağlayan

Detaylı

BRADİKARDİK HASTAYA YAKLAŞIM

BRADİKARDİK HASTAYA YAKLAŞIM Türkiye Acil Tıp Derneği Asistan Oryantasyon Eğitimi BRADİKARDİK HASTAYA YAKLAŞIM SB İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi İzmir, 24-27 Mart 2011 Sunumu Hazırlayan Yrd. Doç. Dr Ayhan ÖZHASENEKLER

Detaylı

Gebelik ve Trombositopeni

Gebelik ve Trombositopeni Gebelik ve Trombositopeni Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF Kadın Hast. ve Doğum AD Gebelik ve Trombositopeni Kemik iliğinde megakaryosit hücrelerinde üretilir. Günde 35.000-50.000 /ml üretilir. Yaşam süresi

Detaylı

PIHTIÖNLER(KAN SULANDIRICI) İLAÇ KULLANIM KILAVUZLARI DABİGATRAN(PRADAXA)

PIHTIÖNLER(KAN SULANDIRICI) İLAÇ KULLANIM KILAVUZLARI DABİGATRAN(PRADAXA) DABİGATRAN (PRADAXA) NE İÇİN KULLANILIR? Dabigatran (PRADAXA) pıhtıönler ilaç grubundadır. Halk arasında kan sulandırıcı ilaç olarak bahsedilen ilaçlardan bir tanesidir. Kan damarları içerisinde pıhtı

Detaylı

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No Hazırlayan: Onaylayan: Onaylayan: Hemşirelik Protokolleri Adem Aköl Sinan Özyavaş Hazırlama Komitesi Kalite Konseyi Başkanı Kalite Koordinatörü 1/5

Detaylı

Olgu Sunumu Dr. Işıl Deniz Alıravcı Ordu Üniversitesi Eğitim Ve Araştırma Hastanesi

Olgu Sunumu Dr. Işıl Deniz Alıravcı Ordu Üniversitesi Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Olgu Sunumu Dr. Işıl Deniz Alıravcı Ordu Üniversitesi Eğitim Ve Araştırma Hastanesi 03.05.2016 OLGU 38 yaşında evli kadın hasta İki haftadır olan bulantı, kusma, kaşıntı, halsizlik, ciltte ve gözlerde

Detaylı

Henoch-Schöenlein Purpurası

Henoch-Schöenlein Purpurası www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Henoch-Schöenlein Purpurası 2016 un türevi 1. HENOCH-SCHÖENLEİN PURPURASI NEDİR? 1.1 Nedir? Henoch-Shöenlein purpurası (HSP), küçük kan damarlarının (kapilerlerin)

Detaylı

Hipersensitivite, Alevlenme Reaksiyonları ve Anaflaksi. Hem. Okan Duran Medikana internatinational. Ankara Hastanesi 19 Nisan 2014

Hipersensitivite, Alevlenme Reaksiyonları ve Anaflaksi. Hem. Okan Duran Medikana internatinational. Ankara Hastanesi 19 Nisan 2014 Hipersensitivite, Alevlenme Reaksiyonları ve Anaflaksi Hem. Okan Duran Medikana internatinational. Ankara Hastanesi 19 Nisan 2014 Hipersensitivite Fizyopatolojisi İmmün sistem kemoterapötik ya da biyoterapötik

Detaylı

Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların

Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların Bölüm 25 Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların Yan Etkileri Astım Tedavisinde Kullanılan İlaçların Yan Etkileri Dr. Fevzi DEMİREL Nefesle Alınan Kortizonlu İlaçların Yan Etkileri Astım tedavisinde kullanılan

Detaylı