AVUSTURYA İKTİSADİ DALGALANMALAR TEORİSİNİ ANLAMAK 1

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "AVUSTURYA İKTİSADİ DALGALANMALAR TEORİSİNİ ANLAMAK 1"

Transkript

1 Ekonomik Yaklaşım, Cilt : 20, Sayı : 71, ss AVUSTURYA İKTİSADİ DALGALANMALAR TEORİSİNİ ANLAMAK 1 Ersan BOCUTOĞLU 2 Aykut EKİNCİ 3 Özet 1930 larda iktisadi dalgalanmalar teorisi alanında Hayek ve Keynes in açıklamaları birbirine rakip iki temel yaklaşımı oluşturmaktaydı. Büyük Bunalım ın ardından iktisadi dalgalanmalara Keynesyen yaklaşım ön plana çıkarken, Hayekyen yaklaşım neredeyse bütünüyle unutulmaya yüz tutmuştur. Stagflasyon bunalımı ile birlikte, Keynesyen iktisadın düşüşe geçmesi ve stagflasyon olgusunun Hayekyen yaklaşımı desteklemesinin ardından, Avusturya iktisadi dalgalanmalar teorisi artan bir ilgi uyandırmaya başlamıştır. Bununla birlikte, Hayek in çalışmalarının oldukça felsefi ve kompleks olması nedeniyle bu ilgi sınırlı kalmıştır. Son dönem Avusturya okulu iktisatçılarından Roger Garrison, Hayek in zamanlararası üretim yapısındaki değişme fikri üzerine inşa ettiği iktisadi dalgalanmalar teorisine daha anlaşılır ve bütüncül bir yapı kazandırmıştır. Çalışma Garrison ın katkıları çerçevesinde, Hayek in iktisadi dalgalanmalar teorisini tanıtmaktadır. Anahtar Kelimeler: Hayekyen Üçgen, İktisadi Dalgalanmalar, Avusturya Okulu Understanding Austrian Business Cycle Theory Abstract The business cycle theory of Hayek and the General Theory of Keynes were the two major rivals in the 1930s. After the Great Depression, the Keynesian Revolution came to the forefront, completely displacing all other approaches to 1 I. İktisat Tarihi Kongresinde (Marmara Üniversitesi, İktisadi İdari Bilimler Fakültesi, Göztepe Kampüsü, İstanbul, 7-8 Eylül 2007) Hayekyen Üçgen ve İktisadi Dalgalanmalar başlığıyla sunulmuş çalışmanın yeniden gözden geçirilmiş ve düzenlenmiş halidir. 2 Prof. Dr., Karadeniz Teknik Üniversitesi, İİBF, İktisat Bölümü, Trabzon. 3 Ekonomist, Türkiye Kalkınma Bankası, Ankara.

2 38 Ersan BOCUTOĞLU-Aykut EKİNCİ macroeconomics. However, during the stagflation crisis the Keynesian economics was in decline, while Hayekian approach gained support by wide circles. This situation paved the way for a growing interest in Austrian economics. Yet, this tendency did not last long as Hayek s works were pretty complicated and philosophical. Roger Garrison, an economist and advocate of the late Austrian school, developed a relatively simple and comprehensive macroeconomic model based on Hayek s notion of Intertemporal production structure. This paper presents and evaluates Hayek s theory of economic fluctuations in the light of Garrison s contributions. Key Words: Hayekian Triangle, Economic Fluctuations, Austrian Economics 1. Giriş Kapitalist iktisat tarihinin yaşadığı en şiddetli daralma dönemi olan 1929 Büyük Dünya Bunalım ı iktisadi dalgalanma teorilerinde önemli bir dönüm noktası niteliğindedir. Bu dönemde klasik iktisat anlayışının denge yaklaşımının iflas etmesi, iktisat bilimini krizi açıklamaya yönelik yeni arayışlara itmiştir. Keynes in ifadesiyle (1969: 356); Bugün dünya, daha iyi ve gerçek bir teşhis için olağanüstü bir sabırsızlık içerisinde bulunmaktadır; akla uygun olmasa bile, her zamankinden çok, böyle bir teşhisi kabullenmeye hazır ve onu denemeye isteklidir. İşte böyle bir dönemde, Hayek ve Keynes in teorileri, krizi açıklamaya yönelik birbirine rakip iki temel yaklaşımı oluşturmuştur lu yıllar boyunca Hayek ve Keynes in teorileri, gerek yazarların kendileri gerek diğer iktisatçılar tarafından yoğun biçimde tartışılmıştır. Fakat Keynes in yaklaşımının 1930 ların sonlarına doğru akademik ve politik çevrede genel kabul görerek, Keynes in Büyük Bunalım ın Doktoru ilan edilmesinin ardından; Hayek in iktisadi dalgalanmalarla ilgili fikirleri neredeyse bütünüyle unutulmaya yüz tutmuştur. Nitekim IS-LM modelinin kurucularından Hicks (1967:203) yıllar sonra; 1930 ların iktisadi analizinin nihaî tarihinin yazılmasına sıra geldiğinde, oyundaki başrol profesör Hayek in olacaktır. Hayek in iktisadi yazıları bugünkü öğrenciler tarafından neredeyse hiç bilinmez. Hayek in yeni teorilerinin, Keynes in yeni teorilerinin baş rakibi olduğu zamanların yaşandığı da güçlükle hatırlanır. Hangisi haklıydı, Keynes mi Hayek mi? deme gereğini duyacaktır. Toplam talep politikalarının zirvede olduğu, IS-LM modelinin neredeyse tüm soruların cevabı olduğu ve önemli bir ekonomik

3 Avusturya İktisadi Dalgalanmalar Teorisini Anlamak 39 büyümenin sağlandığı lı yıllar boyunca Keynesyen iktisat, gerek akademik gerek politik çevrede altın çağını yaşamıştır lerde ise dünya, stagflâsyon krizi olarak adlandırılan Büyük Bunalım dan sonraki en etkili krizini yaşamıştır. İşsizlikle enflasyonun bir arada bulunduğu bu tip bir krizin varlığı, Phillips eğrisinin ampirik geçerliliğini yitirmesi ve dolayısıyla toplam talep politikalarının bir kriz çözümü olmaktan çıkması sonucunu doğurmuştur. Krizi açıklama çabaları, daha 1930 larda işsizlikle enflasyonun bir arada bulunabileceği bir ekonomik daralma dönemi öngören Hayek in iktisadi dalgalanmalar teorisine olan ilgiyi artırmıştır. Ayrıca, Hayek in 1974 yılında para ve iktisadi dalgalanmalar teorisindeki öncü çalışmaları nedeniyle Nobel ödülü alması da bu eğilime katkıda bulunmuştur. Ancak, Hayek in çalışmalarının oldukça felsefi ve kompleks olması nedeniyle bu ilgi sınırlı kalmıştır. Son dönem Avusturya okulu iktisatçılarından Roger Garrison (1994; 2001), Hayek in zamanlararası üretim yapısındaki değişme fikri üzerine inşa ettiği iktisadi dalgalanmalar teorisini geliştirmiştir. Hayek, zamanlararası üretim yapısındaki değişmeyi Hayekyen üçgen ile açıklamaktadır. Hayekyen üçgen, üretimi zaman alan bir süreç olarak görmekte ve ilk üretim aşamasından son üretim aşamasına doğru artan eğime sahip bir üçgen vasıtasıyla; zaman, heterojen sermaye ve faiz oranı arasında ilişki kurmaktadır. Garrison (2001) Time and Money isimli kitabında, Hayekyen üçgen yaklaşımına, üretim olanakları eğrisi ve ödünç verilebilir fon piyasasını katarak Hayek in analizini daha anlaşılır ve bütüncül bir yapıya büründürmüştür. Holcombe ye (2001: 27) göre, Garrison un Time and Money isimli kitabının en önemli katkısı, makro iktisadi analizde sermayenin heterojen yapısının göz önünde bulundurulmasının önemini göstermiş olmasıdır. Hayek de sermayenin heterojenliği, iktisadi daralma dönemlerinin altında yatan önemli bir faktördür. Hâlbuki Keynesyen devrim ile birlikte, makro iktisatta sermaye homojen bir tek K olarak modellenmiş ve Hayek in iktisadi dalgalanmalar teorisi tarihte bir sayfa olarak kalmıştır. Garrison un yaklaşımı, Hayek in iktisadi dalgalanmalar teorisini geliştirip, daha anlaşılır ve çağdaş makro iktisat okullarıyla karşılaştırılabilir bir temele oturtarak günümüze taşımıştır. Holcombe (2001: 29), Garrison un kitabının Avusturya İktisadi Dalgalanmalar Teorisi (AİDT) alanında Hayek ten sonra günümüze kadar yapılmış belki de en önemli katkı olduğunu belirtmektedir. Nasıl ki, Keynes in Genel Teori si daha sonraki iktisatçılar tarafından modernize edilmiş, yeniden yorumlanmış ve geliştirilmiş ise; Hayek in fikirleri için de benzerinin Garrison tarafından yapıldığı söylenebilir. Özellikle, 1930 ların ardından Avusturya okulunun öncüleri olan Mises ve Hayek in ilgi alanlarını makro iktisattan ziyade mikro iktisat ve merkezi planlamaya karşı serbest piyasa ekonomisini savunan çalışmalara yönlendirmeleri,

4 40 Ersan BOCUTOĞLU-Aykut EKİNCİ iktisadi dalgalanmalar alanındaki çalışmaları oldukça zayıflatmıştır. Garrison ın yaklaşımı, bu alana yapılmış önemli bir katkıdır. Holcombe nin (2001:30) ifadeleriyle: Garrison, fikirlerini Avusturyacı olduğu için savunmamaktadır veya diğer okulların karşısındaki bir Avusturyacı teoriyi gösterme iddiasında değildir. Bilakis, modelini; makro iktisadın nasıl çalıştığının anlaşılmasında sermaye yapısının ne kadar kritik olduğunu ve bir kimsenin makro iktisadi olguları, bu olguların sermaye yapısındaki değişimler ile nasıl bir ilişki içerisinde olduklarını anlamaksızın bütünüyle kavrayamayacağını göstermek için geliştirmiştir. Bu noktadan hareket eden çalışma, iktisadi dalgalanmalara Hayekyen yaklaşımı Garrison un katkıları çerçevesinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca belirtmek gerekir ki, Türkçe iktisat literatüründe AİDT ni Hayek in yaklaşımları temelinde inceleyen oldukça az sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmaların belki de en başta geleni ise Yay (1993) e aittir. Yay (1993:80 122) Hayek in konjonktür teorilerinin titiz bir incelemesini sunmaktadır. Yay ın çalışmasından farklı olarak bu çalışma, belirtildiği üzere iktisadi dalgalanmalar teorisine Hayekyen yaklaşımı, Garrison un katkıları çerçevesinde ele almaktadır. Bu amaca yönelik olarak bir sonraki bölümde sermaye-tabanlı makro iktisat tanıtılmakta, daha sonra ise Avusturya iktisadi dalgalanmalar teorisi incelenmektedir. 2. Sermaye-Tabanlı Makro İktisat Garrison (2001), Avusturya okulu makro iktisat yaklaşımını sermaye-tabanlı makro iktisat olarak nitelendirmektedir. Bunun nedeni, Avusturya okulunun analizlerinin temelinde zamanlararası sermaye yapısının önemli yer tutmasıdır. Benzer biçimde, Keynesyen iktisat emek-tabanlı ve parasalcı iktisat para-tabanlı olarak nitelendirilmektedir. Garrison sermaye tabanlı makro iktisat ile iktisadi dalgalanmaların açıklanmasında, üç bileşenden yararlanmaktadır: Wicksell in ödünç verilebilir fon piyasası, tipik üretim olanakları eğrisi ve Hayekyen üçgen. Avusturya iktisadi dalgalanmalar teorisinin analizine geçmeden önce bu üç bileşen incelenmelidir Ödünç Verilebilir Fon Piyasası Knut Wicksell, Interest and Prices (1898) isimli eserinde ödünç verilebilir fon piyasasında oluşan doğal ve piyasa faiz oranı üzerinde durmuş ve bu iki faiz

5 Avusturya İktisadi Dalgalanmalar Teorisini Anlamak 41 oranı arasındaki farkı, iktisadi dalgalanmanın temel nedeni olarak göstermiştir. Wicksell in doğal ve piyasa faiz oranları yaklaşımı; Avusturya okulunun üretimin yapısı, değer yükleme kanunu ve zaman kavramları ile betimlediği reel sektör ile parasal sektör arasındaki ilişkilerin uygun bir teorik temelde incelenebilmesine imkân sağlamaktadır. Nitekim Hayek (Cochran ve Glahe, 1999: 22), doğal ve piyasa faiz oranlarındaki ayrılmanın etkilerinin Wicksell-von Mises teorisindeki iktisadi dalgalanmalar teorisiyle ilgili açıklamanın en önemli parçasını oluşturduğunu belirtmektedir. Wicksell, faizin doğal oranını; paranın kullanılmadığı bir ekonomide, reel sermaye mallarının birbiriyle doğrudan değiştirilmesi durumunda ortaya çıkacak olan faiz oranı olarak tanımlamaktadır. Bu oran, faizin uzun dönem denge seviyesi olarak görülebilir. Bu denge, ekonomik birimlerin gelecekte elde edebilecekleri malların bugünkü değeri, yani onların zaman-tercihleri tarafından belirlenir. Bu oran, bireylerin gelecekteki tüketimleri için bugünkü tüketimlerini değiştirmesini ifade eder. O halde denge; planlanan tasarruflarla, planlanan yatırımlar arasında kurulacaktır. Bu durumda doğal denge, yeni yaratılan sermayenin beklenen getirisine eşit olacaktır (Zijp, 1993: 18). Ödünç verilebilir fon piyasasında belirlenen piyasa faiz oranı, ödünç verilebilir fon arzının, fon talebine eşit olduğu noktada oluşur. Piyasa faizi, ödünç alınan fonlar için ödenen bir fiyattır. Dengede bulunan bir ekonomide; piyasa faiz oranı, doğal faiz oranına eşittir. Bununla birlikte, ekonomide doğal oran sabit kalmamakta, zamanla dalgalanmaktadır. Bankalar ise piyasa faiz oranını, doğal faiz oranına eşitleme konusunda ister istemez doğru karar verememe sorunuyla karşı karşıyadır. Dışsal etkiler, tahmin hataları ve özellikle parasal otoritelerin para arzını artırmaları sonucu, piyasa faiz oranının doğal oranın altına düşmesi iktisadi dalgalanmaların ana nedenidir. Böyle bir durumda, borç alma maliyetinin yatırımın marjinal verimliliğinin altına düşmesi nedeniyle, girişimcilerin ödünç verilebilir fonlara olan talebi artacak, ekonomide bir kredi genişlemesi yaşanacaktır (Zijp, 1993: 18-19; Formaini, 2006: 3). Wicksell bu duruma iktisadi dalgalanmaların kümülatif süreci adını vermektedir. Ancak, piyasa faiz oranlarının doğal oranın altına düşerek; yatırımları, talebi, fiyatları ve üretimi artırması sonucu ortaya çıkan genişleme dönemi sonsuza kadar devam edemez. Bankaların verdikleri kredileri artırma imkânlarının sınırlı olması, yükselen fiyat ve maliyetler piyasa faiz oranlarını doğal oranın üzerine çıkmaya zorlayacaktır. Sonuçta ekonomi bir ters kümülatif sürece girmek zorunda kalacaktır. Bu durum ise ekonomideki daralma dönemini başlatacaktır. Mises ve daha sonra Hayek, parasal değişmelerin faiz oranı üzerindeki etkilerinin üretimin yapısını değiştirici etkilerini analiz etmişlerdir. Parasal bir

6 42 Ersan BOCUTOĞLU-Aykut EKİNCİ müdahale reel sektörde değişimlere yol açacaktır. Bu nedenle Avusturya okulunda para yansız değildir. Nitekim, Avusturya okulu mensupları, paranın yanlılığı görüşlerini Cantillon a kadar dayandırırlar. Cantillon a göre paranın reel sektör üzerindeki etkisi yansız değildir ve bu durum paranın daima önemli olduğunu kanıtlar. Mises de ekonomiye eklenen her yeni paranın, tüm bireylere eşit olarak dağılmadığını vurgular (Snowdown, Vane, Wynarczky, 1994: 355). Sonuçta parasal müdahaleler sonucu reel sektörde meydana gelen değişimlerin incelenmesi Avusturya iktisadi dalgalanmalar teorisinin özünü oluşturmaktadır. Ödünç verilebilir fon piyasasını bitirmeden önce, piyasanın arz yanını oluşturan planlanan tasarruflara daha yakından bakmakta fayda vardır. Garrison (2001: 39), bu konuda Avusturya okulunun, neoklasik büyüme teorisi ile Keynesyen teori arasında bir yerde durduğunu belirtmektedir. İnsanlar sadece tasarruf (S) yapmazlar, bir şeyler için tasarruf yaparlar (save-up-for something - SUFS). Bugünkü tüketimden kaçınmaları, bir amaca hizmet eder; bu amaç ilerde tüketme niyetidir. SUFS yaklaşımı, tasarrufu bir akım kavramı ve stok kavramı olarak gören geleneksel ayrımdan farklıdır. Sermaye-tabanlı makro iktisatta tasarrufun anlamı, satın alma gücünün gelecekte kullanılmak üzere biriktirilmesidir. Bununla birlikte, gelecekteki tüketici talebi belirlenmiş değildir. Gelecek riskli, belirsiz ve bilinmezdir. Her biri kendi bilgi ve beklentisiyle hareket eden girişimcilerin faaliyetleri, sağlıklı çalışan bir piyasa ekonomisi için temel bir gerekliliktir. Uzun dönemi esas alan büyüme teorisinde, dengesizlik diye bir sorun bulunmadığı varsayılır. Tasarrufun anlamı basitçe, tüketmeme ile özdeştir. Artan tasarrufun anlamı, azalan tüketim harcamalarıdır. Kapasiteyi artırmak için kullanılan tasarruflar, üretimin büyüme oranını artırarak hem tüketim hem de yatırım harcamalarını artırır. Kısa döneme odaklanan Keynesyen teoride ise, ekonomi eksik istihdam dengesindedir. Tasarruflar ile yatırım arasındaki ilişki ise oldukça muğlâktır. Tasarruf paradoksu gereğince, artan tasarruflar, toplam talebi dolayısıyla iktisadi faaliyetleri azaltıcı bir nedendir. Solow (1997: 231f) tasarruflardaki artışın uzun ve kısa dönem sonuçları arasındaki bu zıtlığı, makro iktisadın özündeki temel zayıflıklardan biri olarak tanımlamaktadır. Kısa dönemli Keynesyen iktisatta, yatırım ve tüketim daralma ve genişleme dönemlerinde birlikte hareket ederken; uzun dönemli büyüme iktisadında, yatırımların artması için aynı periyotta cari tüketim azalmalıdır. Garrison (2001: 4), sorunun çözümünün Avusturyacı bakış açısında olduğunu savunmaktadır. Ona göre Keynes in kısa dönem, klasik iktisatçıların ise uzun dönem resme odaklandıkları düşünüldüğünde; Hayek orta dönemli resme odaklanmaktadır. Avusturya okulunda, piyasa süreci ne genelde büyüme teorisinde varsayıldığı gibi kendiliğinden işlemekte, ne de Keynesyen tasarruf paradoksunun gösterdiği

7 Avusturya İktisadi Dalgalanmalar Teorisini Anlamak 43 gibi kendiliğinden başarısız olmaktadır. Piyasa sürecinin işlemesinin veya başarısız olmasının tanımlanması aşamasında, sermaye-tabanlı makro iktisadın ikinci bileşeni olan üretim olanakları eğrisinin bakış açısına ihtiyaç vardır (Garrison, 2001: 40) Üretim Olanakları Eğrisi Garrison (2001: 40), üretim olanakları eğrisinin (PPF) giriş seviyesindeki bütün ders kitaplarında yer almasına rağmen, ne Keynesyen ne de klasik makroekonomik analize entegre edilmediğini belirtmektedir. PPF nin sermaye tabanlı makro ekonomiye uyumu, eksenlerinde tüketim ile yatırım arasındaki değiştokuşu göstermesiyle sağlanmaktadır. PPF de dikey eksen herhangi bir yıl için tüketim harcamalarını (C) ve yatay eksen gayri safi yatırımları (I) göstermektedir. PPF üzerindeki herhangi bir nokta, brüt yatırımların yalnızca sermayenin aşınmasını karşılayabildiğini göstermektedir. Net yatırımın olmadığı böyle bir durumda, ekonomide büyüme yoktur diğer bir deyişle ekonomi durgunluk içerisinde bulunmaktadır. Yatırım ve tüketim bileşiminin dışa doğru genişlemesi, ekonomik genişleme; içe doğru daralması ise ekonomik daralma dönemlerini simgelemektedir. Bir yıllık bir kısıtta düşünüldüğünde, PPF üzerinde tüketim ve yatırım ters yönde hareket etmektedir. Bununla birlikte, tüketim ve yatırım aynı yönde ve zıt yönde hareket ederek PPF nin ötesine ve içerisine geçici olmak kaydıyla geçebilir. PPF nin sermaye-tabanlı makro iktisadın bir bileşeni olarak kullanılması durumunda, bu yılın yatırımı ile gelecek yıllardaki harcamalar arasındaki belirli bir geçici ilişki durumu özellikle belirtilmez. Bunun nedeni, Garrison un (2001: 45) ifade ettiği gibi heterojen sermayenin varlığıdır. Şöyle ki, basit bir iki dönemli analizde, 1. dönemde yatırımlarda meydana gelen I kadarlık bir artışın, 2. dönemde tüketimi sermayenin reel getiri oranı kadar artırması beklenilir. Avusturya okulunda sermaye heterojendir ve farklı sermaye malları arasında tamamlayıcılık ve ikame ilişkisi bulunmaktadır. Sermaye-tabanlı makro iktisatta tüketim ve yatırım arasındaki zamana bağlı değiş tokuşu ifade eden zamanlararası dönüşüm ifadesinin bizzat kendisi değişkenliği içerisinde barındırmaktadır ve basit iki dönemli kavram ile basit stok-akım kavramının arasında bir yerde bulunmaktadır Hayekyen Üçgen Sermaye tabanlı makro iktisadın üçüncü bileşeni olan, Hayekyen üçgeni incelemeye başlamadan önce, Hayekyen üçgenin temelini oluşturan üretim yapısı ve zaman kavramlarını görmekte fayda vardır.

8 44 Ersan BOCUTOĞLU-Aykut EKİNCİ Üretimin Yapısı ve Zaman Kavramı Harnowitz (2000: 40) Avusturyacı iktisadın iki ayırt edici yönü bulunduğunu söylemektedir. Bunlar; subjektivizm ve piyasayı girişimcilerin hesaplamaları ve para ile uyumlu olarak oluşan bir keşif süreci olarak görmesidir. Harnowitz e göre makro iktisat ile mikro temeller arasındaki eksik halka sermaye teorisidir. Avusturyacı bakış açısında, piyasa süreci girişimciler tarafından üretilir. Girişimciler, sermaye ve emeği değişik kombinasyonlarda bir araya getirerek, gelecekte tüketicilerin isteyeceklerini düşündükleri mal ve hizmetleri üretirler. Sermaye ile girişimcilerin planları arasındaki ilişki üzerindeki vurgu, Avusturyacı subjektivizminin bir sonucudur. Nitekim sermaye ilk dönem iktisadi dalgalanma teorilerinde, genellikle ödünç verilebilir anlamında serbest ve sabit sermaye ya da parasal ve reel sermaye olarak incelenmiştir. Menger, sabit veya reel sermaye grubunun, heterojen maddi yatırım ürünlerinden oluştuğunu belirtmiş ve bu malları üretim sürecindeki işlevlerine göre sınıflandırmıştır. Menger in terminolojisinde birinci düzey mallar, doğrudan insan ihtiyacını karşılayan tüketim mallarıdır. Birinci düzey malların üretiminde kullanılan un, işlenmiş deri ve kumaş gibi sermaye malları, ikinci düzey malları oluşturacaktır. İkinci düzey malların üretiminde kullanılan buğday, ham deri ve yün gibi sermaye malları ise üçüncü düzey malları oluşturacaktır. Bu sıralama oluşan nihai mala göre artabilir veya azalabilir. Beraber ele alındığında, bu sıralama, daha önceki tüm yatırım kararlarını içinde barındıran dikey bir üretim yapısı veya sermaye yapısı olarak görülebilir (Zijp, 1993: 14 15). Menger, üretim sürecini bu şekilde açıkladıktan sonra nihai tüketim mallarını alt düzey ve bunların üretiminde kullanılan üretim malları dizisini de üst düzey mallar olarak niteler ve önemli bir noktaya varır. Üst düzey üretici mallarına olan talep alt düzey mallardan türetilmiştir. Diğer bir deyişle üretim faktörlerine olan talep, nihai tüketici talebine bağlıdır. Menger in yaklaşımı değer yükleme kanunu olarak bilinmektedir (Skousen, 2003: 200). Böhm-Bawerk (1890), Menger in sermaye teorisine mutlak ve ortalama üretim süresi ve ortalama bekleme süresi kavramlarını katarak önemli katkılarda bulunmuştur. Mutlak üretim süresi, üretim sürecinde birincil faktörlerin uygulanmasından, nihai ürüne ulaşana kadar geçen süre olarak tanımlanır. Ortalama üretim süresi ise, üretim sürecinde birincil faktörlerin uygulanmasından, nihai ürünlere ulaşana kadar geçen ortalama süre olarak tanımlanır. Üçüncü kavram ortalama bekleme süresidir. Ortalama bekleme süresi, tek tek faktörlerin üretime giriş ve nihai ürün olana kadar geçen sürelerin ortalamasını ifade eder. Ortalama

9 Avusturya İktisadi Dalgalanmalar Teorisini Anlamak 45 bekleme süresi, ortalama üretim süresinin yarısıdır. 4 Böhm-Bawerk, ortalama sürelerin her ikisinin de üretimin dolambaçlı yapısını gösterdiğini belirtmiştir (Zijp, 1993: 16). Diğer bir deyişle, üretim zaman alan bir süreçtir. Şu halde Avusturyacı iktisatta, değerin ileri-doğru bakan bir yönü bulunmaktadır. Tüketiciler, tüketim mallarına onlardan bekledikleri fayda nedeniyle bir değer yükler; aynı şekilde girişimciler de, sermaye mallarına üretecekleri tüketim mallarından bekledikleri fayda nedeniyle bir değer yüklerler. Girişimcilerin beklentilerindeki bir kusur, sermaye mallarından bazılarının yanlış kullanılarak; bunların piyasa fiyatlarının bu hataları içerisinde barındırması sonucunu doğurur. Piyasa süreci işlediğinde, bu gibi hatalar ortaya çıkacak ve girişimciler eğer gerekliyse üst düzeydeki malları yeniden tahsis etmeye zorlanacak veya tüketici mallarına olan talep hakkındaki düşüncelerini yeniden gözden geçireceklerdir (Harnowitz, 2000: 45) Hayekyen Üçgeni Anlamak Hayek, 1931 yılının başlarında London School of Economics de verdiği konferanslarda Mises in (1953) iktisadi dalgalanmalar teorisine analitik bir bakış açısı kazandırmıştır. Bu konferanslar, aynı yılın sonunda Prices and Production (1931) isimli kitabında yayınlanmıştır yılında yayınlanan Pure Theory of Capital de (1941) ise bu analitik bakış açısının bazı üç boyutlu çizimlerine (bkz. Şekil 1) rastlanılmaktadır. Kitabın IX. bölümü olan The Continuous Process of Production da Hayek (1941, s.114), üretim sürecini zaman boyutuna sahip bir girdi fonksiyonu olarak düşünmektedir. Bu durumda üretimdeki nokta girdi-nokta çıktı anlayışına karşın, üretimin doğal kaynaklarla başlayan ve diğer üretim bileşenlerinin zaman içinde bu sürece eklendiği bir sürekli girdi-nokta çıktı anlayışı ortaya çıkmaktadır. 4 Üretim faktörlerinin üretim sürecine düzgün dağılıma sahip olarak girdiğini varsayalım. Bu durumda, mutlak ve ortalama üretim süreci birbirine eşit olacaktır. Üretim sürecinin bir yıl (52 hafta) sürdüğünü kabul edersek; ilk üretim girdisi için (mutlak) bekleme süresi 52, ikincisi için 51, üçüncüsü için 50 hafta olacaktır. Nihayet son girdinin bekleme süresi sadece 1 haftadır. Bunun anlamı, üretim sürecinin ortalama bekleme süresinin 26 hafta olması, yani ortalama üretim süresinin yarısını ifade etmesidir.

10 46 Ersan BOCUTOĞLU-Aykut EKİNCİ Şekil 1. Hayekyen Üçgenin İlk Çizimleri Kaynak: Hayek, 1941:197 Hayekyen üçgenin en basit formu, Şekil 2 deki gibi gösterilebilir. Burada, üçgenin yatay kenarı üretim zamanını simgelemektedir. Dikey kenarın uzunluğu ise, üretim sürecinin sonunda elde edilen tüketim mallarının değerini göstermektedir. Hayekyen üçgendeki, sürekli girdi-nokta çıktı işleyişi zamanın sadece üretimle alakalı olduğu sürece değerlendirilmesi sonucunu doğurmaktadır. Tüketim mallarının değerini gösteren nokta çıktı değeri, Hayekyen üçgen ile üretim olanakları eğrisi arasında açık bir ilişki kurulmasına izin vermektedir. 5 Zaman ekseninden hipotenüse olan dikey uzaklıklar, o zaman noktasındaki üretim sürecinde bulunan malların değerini simgelemektedir. Şekilde pedagojik anlatım kolaylığı sağlamak için, Hayek üçgeni beş ayrı üretim aşamasına ayrılarak gösterilmiştir. Gerçekte ekonomideki üretim aşamaları, çok daha komplekstir ve her ürün için değişim gösterir (Garrison, 2001: 48, 2005). 5 Bu durum, tüketimin zaman almadığı sonucunu doğurmaktadır. Oysa dayanıklı tüketim mallarının bir zaman boyutu içerdiği açıktır. Esasında bu piyasa süreci için önemli olabilmekle birlikte, analizi daha kompleks hale sokarak açıkça gösterilmek istenen ilişkileri engelleyebileceği için grafiksel analizin dışında tutulmuştur.

11 Avusturya İktisadi Dalgalanmalar Teorisini Anlamak 47 Hayekyen üçgen, heterojen sermaye üzerinde durmaktadır. Üretim süreci, girdileri tüketilebilir üretime dönüştüren birbirini takip eden faaliyetleri kapsamaktadır. Tesis, araç-gereç, makine, hammadde gibi çeşitli biçimlerdeki sermaye; Şekil 2 de üretim zamanı eksenindekine benzer biçimde üretimin değişik kademelerinde kullanılmaktadır. Girişimciler, sermaye mallarını mükemmel olmamakla birlikte kendileri için en uygun biçimde birleştirerek üretimde bulunmaktadırlar. Girişimcilerin elindeki sermayenin yapısı, yani üretim sürecinin her bir kademesinde kullanılan heterojen sermayenin bileşimi değişebilmekte fakat bu değişim anında ve maliyetsiz bir süreç olmamaktadır. Heterojen sermayenin bileşiminin değişmesinin belli bir zamana ve maliyete ihtiyaç duyması, ilerde açıklanacağı üzere iktisadi daralmanın süresinin de temel belirleyicisi olacaktır. Şekil 2. Hayekyen Üçgen Tüketim Mallarının Değeri Satış Sektörü Dağıtım Sektörü İmalat Sektörü Enerji Sektörü Madencilik Sektörü Üretim Zamanı Kaynak: Garrison, Üretim, zaman içerisinde ilerlemesine rağmen, değer verme ters yönde yayılır. Bu Menger in değer yükleme kanunudur. Tüketim malları, birinci düzey mallardır. İkinci, üçüncü ve daha üst düzeydeki malların değeri, nihayetinde birinci düzey malların beklenen değerinden kaynaklanır. O halde, Hayekyen üçgende üretimin her aşaması üretilen mal ve hizmete değer kattığı için, üçgen zamanla genişlemektedir. Üçgenin toplam alanı, yıl boyunca ekonomideki bütün mal ve hizmetlere yapılan toplam harcamayı göstermektedir (Garrison, 2005). Üçgenin şeklindeki değişmenin temelinde, toplam üretimle ilgili tercihlerin değişmesi bulunmaktadır. Tüketicilerin daha fazla gelecek yönlü olmaya

12 48 Ersan BOCUTOĞLU-Aykut EKİNCİ başladıklarını varsaydığımızda, zaman tercihleri eskisinden daha düşük olacaktır. Bu tercih değişmesinin anlamı, cari tüketim için olan talebin azalması ve SUFS nin yükselmesidir. Piyasa kanalıyla girişimcilerin eline geçen tasarruflar, ilk üretim aşamalarındaki üretim faktörlerine olan talebi artıracaktır. Bütünüyle düşünüldüğünde, üretime olan talepte bir değişme olmasından ziyade, talebin yapısı değişmiştir. Yeni durumda, Hayekyen üçgenin tüketim harcamaları kenarı kısalırken, üretim zamanı kenarı uzayacaktır. Yeni durumda üretim daha dolambaçlı bir yapıya kavuşacak ve üçgenin hipotenüsünün eğimi azalacaktır. Bu yeni durum, daha düşük zaman tercihiyle uyumlu olarak daha düşük bir faiz oranını yansıtacaktır (Garrison, 1994: 110). 3. Avusturya İktisadi Dalgalanmalar Teorisi Roger Garrison (2001: 67 76; 2004: ), sermaye tabanlı makro iktisadın bileşenlerini kullanarak AİDT nin genel yaklaşımını grafiksel bir anlatımla sunmaktadır. Avusturya okulu iktisatçıları, gerçek ekonomik büyüme ile sahte genişleme dönemini birbirinden tamamen ayrı iki olgu olarak görmektedirler. Nitekim sermaye tabanlı makro iktisatta istikrarlı büyüme, yatırımlar aşınmayı aştığında ve bütün yatırımlar mevcut tasarruflarla finanse edildiğinde gerçekleşmektedir. Mevcut tasarruflarla finanse edilen büyümenin istikrarlı olması, mevcut kaynaklar ile zevk ve tercihlerle uyumlu olmasından kaynaklanmaktadır. Şekil 3, Avusturya İktisadi Dalgalanmalar yaklaşımını özetlemektedir. Merkez bankasının para politikası aracılığıyla para arzını artırarak kredi genişlemesi yaratması; tasarruflar üzerinde, artırıcı ve azaltıcı yönde olmak üzere iki zıt etki ortaya çıkarmaktadır. Ekonomik birimlerin zaman tercihlerinin değişmediği varsayımı altında, piyasaya giren yeni paranın ( M) doğal faiz oranını değiştirmesi için herhangi bir sebep yokken; yeni para, piyasa faiz oranını doğal oranın altına düşürmektedir. Bu durum Şekil 3(a) da ödünç verilebilir fon arzının artması sonucu, tasarruf sahiplerini daha az tasarruf etmeye, buna karşın yatırımcıları daha fazla yatırım yapmaya yönelten yapay düşük faiz oranını simgeleyen i ile gösterilmiştir. Kredi genişlemesi, tasarruflarda herhangi bir uyumlu azalma olmaksızın hem tüketim hem de yatırımın artması sonucunu doğurmaktadır. Diğer bir deyişle, piyasa faiz oranının doğal faiz oranının altına düşmesinin en önemli sonucu, piyasada geçerli olan faiz oranında yatırımların artmasına karşın; tasarrufların azalmasıdır. Şekil 3(b) ödünç verilebilir fon piyasasındaki değişimin, üretim olanakları eğrisi üzerindeki etkilerini göstermektedir. Burada azalan tasarruflar, tüketimi artırma ve düşen kredi maliyetleri ise daha fazla yatırım yapılması yönünde ekonomik birimler üzerinde baskı oluşturmaktadır. Bu iki zıt etki sonucunda ekonomi, kuzeydoğu yönünde üretim olanakları eğrisinin dışına doğru savrulmaktadır. Böyle bir durumda, ekonomideki emek dâhil tüm kaynakların kullanımında artış meydana gelecek ve ekonomi tam istihdam denge seviyesinin ötesine geçecektir.

13 Avusturya İktisadi Dalgalanmalar Teorisini Anlamak 49 Üretim olanakları eğrisi, tüketim ve yatırımın sürdürülebilir kombinasyonları olarak tanımlandığı sürece ekonomi tam istihdam denge seviyesinin ötesine geçebilecektir. Buradaki kritik soru, birbirine zıt işleyen bu iki piyasa güçlerinden birinin diğerini neden durdurmadığı ve ekonominin tekrar üretim olanakları üzerinde bir noktaya dönmesini sağlayamadığıdır. Bunun nedeni olarak, gevşek para politikası sonucunda kazanç sahiplerinin tüketim-tasarruf kararlarıyla, girişimcilerin yatırım kararlarının birbirinden ayrılması ve ekonomide bu kararlar arasındaki çatışma kendini gösterene kadar, her iki kesim için de bir problemin var olmaması gösterilebilir. Garrison (2001: 71) üretim olanakları eğrisi üzerindeki bu iki zıt etkiyi, tüketiciler ve yatırımcılar arasındaki halat çekme yarışına benzetir. Halat gerilmeye başlayana kadar her iki kesim için de herhangi bir sorun yoktur. Bu safhada, hem yatırım hem tüketim harcamaları artar. Fakat halat gerilmeye başladığında, çekişmenin galibi olacak taraf yatırımcılardır. Bunun nedeni Avusturya okuluna göre paranın yanlı oluşu ve yatırım yapan kesimin, düşük faiz oranları nedeniyle, piyasaya giren yeni parayı almaya daha yakın olmasıdır. Şekil 3. Avusturya İktisadi Dalgalanmalar Teorisinin Grafiksel Gösterimi fazla tüketim C fazla tüketim cebri tasarruf yanlış yönlendirilmiş yatırım Çöküş fazla yatırım Üretim Aşamaları c) Hayek Üçgeni i b) Üretim Olanakları Eğrisi S I Doğal Oran: i eq S + M Yapay Düşük Faiz: i D S = I a) Ödünç Verilebilir Fonlar Piyasası S, I Kaynak: Garrison, 2001: 69

14 50 Ersan BOCUTOĞLU-Aykut EKİNCİ Piyasa faiz oranlarındaki yapay azalmanın, tüketici ve yatırımcı davranışlarını değiştirmesi ve bunun üretim olanakları eğrisine iki zıt etki olarak yansımasının Hayek üçgeni üzerinde iki türlü etkisi vardır. Birincisi, girişimciler düşük faiz oranlarıyla kredi maliyetinin düşmesinin ardından daha uzun süren yatırım projelerine girişecektir. Böylece üretimin orta ve son aşamalarındaki üretim faktörlerinin bir kısmı, üretimin ilk aşamalarına doğru kayacaktır. Bu durum üretim sürecini uzatacak ve Hayek üçgeninin hipotenüsünün eğiminin azalmasına neden olacaktır. Üretim sürecinin uzamasıyla eş zamanlı olarak, kazanç sahipleri piyasa faiz oranında daha az tasarruf etmekte ve daha fazla tüketim harcaması yapmaktadırlar. Bu ikinci etki ise, üretim faktörlerinin bir kısmının üretimin son aşamalarına doğru kaymasına ve dolayısıyla üretim sürecinin kısalarak Hayek üçgeninin daha dik eğime sahip olmasına neden olacaktır. Nitekim Mises yanlış yönlendirilmiş yatırım ve fazla tüketim in genişleme döneminin ana özelliği olduğunu belirterek bu noktaya dikkat çekmiştir. Şekil 3(c) de, Hayekyen üçgenin yatırım sürecinin uzadığını gösteren düşük eğimli doğrunun kesikli kısmı, sürecin tamamlanamadığını göstermektedir. Genişleme dönemi, sürdürülemez niteliktedir. Zamanlararası üretim yapısındaki değişme, genişleme döneminin de sonunu hazırlamaktadır. Nitekim girişimciler bir süre sonra faktör maliyetleri ve faiz oranlarının kısıtlayıcı etkisiyle karşılaşırlar. Üretimin orta ve son aşamalarından kendi üretimleri için çekebilecekleri üretim faktörlerine, yüksek tüketim harcamaları nedeniyle de talep olması; üretim faktörlerinden kaynaklanan maliyetleri yükseltecektir. İlerleyen üretim aşamalarında tamamlayıcı kaynaklara olan ihtiyaç ise, sermayeye olan talebi artıracak ve reel faizlerin yükselmesine neden olacaktır. Kaçınılmaz olarak, bazı üretim projelerinin süresi kısaltılacak veya bu projelerden vazgeçilecektir. Üretimin ilk safhalarında kullanılan üretim faktörlerinin değeri düşecek, bir kısmı ise atıl kalacaktır. Sonuçta, emek ve diğer üretim faktörlerinin istihdam dışı kalması gelir ve harcamaların düşmesine neden olacaktır.

15 Avusturya İktisadi Dalgalanmalar Teorisini Anlamak 51 Şekil 4. Sayılarla Genişleme ve Çöküş C I Kaynak: Garrison, Tablo 1: Genişleme ve Çöküş Aşamaları Noktalar Dikey Hareket Yatay Hareket 1 Fazla tüketim Fazla yatırım 2 Maksimum Tüketim Fazla yatırım 3 Cebri tasarruf Fazla yatırım 4 Cebri tasarruf Maksimum Yatırım 5 Cebri tasarruf Tasfiye 6 İkincil depresyon İkincil depresyon 7 İkincil depresyon İkincil depresyon 8 İkincil depresyon İkincil depresyon Üretim olanakları eğrisi üzerinde genişleme ve daralma döneminin safhaları sayılarla ifade edilebilir. Şekil 4 de 1. numaralı noktada hem yatırım hem tüketim harcamaları artmaktadır. 2 numaralı noktada fazla tüketim maksimum olmaktadır. 2 numaralı noktadan sonra ise artık sadece yatırım harcamaları artmaktadır. Bu durum Tablo 1 den de izlenebilir. Fazla tüketimin sona ermesine rağmen, fazla yatırımın devam etmesinin nedeni, daha önce belirtilen yatırım yapan kesimin piyasaya giren yeni parayı almaya daha yakın olmasıdır. 3 numaralı noktada Avusturyacı literatürde cebri tasarruf olarak isimlendirilen durum söz konusudur. Bu durumda üretimin ilk aşamalarındaki yatırımların gönüllü tasarruflar tarafından finanse edilmesi yeterli olmamakta, bunun için daha yüksek bir tasarruf seviyesi gerekmekte ve bu nedenle tüketim nisbi hatta mutlak olarak azalmaktadır. Fazla yatırım 4 numaralı noktada maksimuma ulaşmaktadır. Burada, üretimin ilk aşamalarındaki yatırımın devamının sağlanması ancak üretimin son aşamalarındaki kaynakların çekilmesi yoluyla sağlanabilecektir. 5 numarada cebri tasarruf devam ederken, tasfiye başlar. İflaslar, yarım kalan projeler ve yeniden yapılanmalar arasında üretim faktörleri üretimin ilk aşamalarından son aşamalarına doğru yeniden tahsis edilmeye çalışılır. Genişleme döneminin ardından hem tüketim hem de yatırım harcamalarında daralma yaşayan ekonominin düzelmesi, aynı yolu izleyerek eski seviyesine ulaşan bir süreçte gerçekleşmemektedir. Girişimciler, fazla üretim süresince, yatırım kararlarını yapay düşük faiz oranı temelinde uzun dönemli getiri beklentilerine göre almışlardır. Bu nedenle, daralan ekonomide ilk duruma göre oransal olarak daha fazla yatırım, fakat daha az harcama bulunmaktadır.

16 52 Ersan BOCUTOĞLU-Aykut EKİNCİ Şekil 4 de 6, 7 ve 8 numaralı noktalarda, ekonomi sıfır büyümeyi temsil eden üretim olanakları eğrisinin üzerinden iç kesimlere doğru sürüklenmekte, ekonomi negatif büyüme oranlarıyla karşılaşmaktadır. Bu noktalarda tüketim ve yatırımın her ikisi de sarmal biçimde birlikte azalmaktadır. Ekonomik daralmanın yaşandığı bu süreçte, tasarruf sahiplerinin tasarruflarını likit tutmaya başlaması ve yatırımcıların ekonomiye olan güven kaybı, ödünç verilebilir fon piyasasında arz ve talebin sola doğru kayması sonucunu doğuracaktır. Sermaye yapısındaki bu kendiliğinden geri dönen hareket, gelir ve harcamaların her ikisinin de kendiliğinden şiddeti artan bir sarmalda azalmasının yolunu açacaktır. Likidite tercihindeki artış, insanoğlunun bazı köklü psikolojik özellikleriyle ilgili olmaktan daha ziyade önemli bir ekonomik krizle karşı karşıya kalan bireyin riskten kaçınmasıyla ilgilidir. Keynesyen iktisatta önemli bir yer tutan bu spiral azalma, Hayek tarafından ikincil deflasyon veya ikincil daralma olarak tanımlanmıştır. Buradaki birincil problem, kaynakların zamanlararası yanlış dağılımıdır, yani Mises in terimiyle yanlış yatırım dır. AİDT nin temel yaklaşımı yukarıdaki gibi olmakla birlikte, ekonomiye yeni giren paranın doğrudan transfer ödemesi şeklinde tüketicilere yönlendirildiği veya yarı kredi yarı transfer ödemesi şeklinde yatırımcılar ve tüketiciler arasında bölüştürüldüğü daha az rastlanan alternatif durumlar da söz konusu olabilir. Kredi genişlemesi yanında ekonomideki parasal genişleme, kredi-transfer ve transfer genişlemeleri şeklinde de olabilir. Kredi genişlemesi yoluyla gerçekleşen parasal genişleme en zararlı olandır. Transfer yoluyla yaratılan genişleme ise, üretimin son aşamasındaki yatırımların çözülmesinin daha kolay olmasının beklenmesi nedeniyle kredi genişlemesine göre ekonomi için daha az zararlıdır. Kredi - transfer genişlemesi şeklinde gerçekleşen yansız genişleme ise, sistematik zamanlararası koordinasyon hatasına yol açmadığı için en az zararlı olanıdır. Bu durumda, ekonomiye yeni giren para yatırımcılar ve tüketiciler arasında eşit şekilde paylaşılacağından, uzun dönemli projelerle kısa dönemli projeler arasında herhangi bir dağılım farklılaşması yaşanmayacaktır. Yansız genişleme durumunda da, kaynakların yanlış dağılımı söz konusudur. Fakat bu durum, Hayek üçgeninin uzamasına veya daralmasına neden olmayacaktır. Bu nedenle, ekonomiyi yeni giren paranın bozucu etkisi daha az olacaktır. AİDT, fiyatlar genel seviyesinde artışın genişleme döneminin bir özelliği olması gerekliliği fikrine katılmaz. Avusturyacı bakış açısında, fiyatlar istikrarlı olduğunda dahi zamanlararası koordinasyon bozukluğu ortaya çıkabilir. Nitekim, 1929 Büyük Bunalım ı bu durumun tipik bir örneğidir. Kredi genişlemesiyle yaratılan genişleme döneminde, para arzındaki artış, üretimdeki artışla karşılanabilir ve böylece fiyatlar sabit kalabilir. Ayrıca, AİDT nihai mal ve hizmetlerin fiyat seviyesindeki değişime odaklanmamaktadır. Üretimin yapısı gereği, sadece alt

17 Avusturya İktisadi Dalgalanmalar Teorisini Anlamak 53 düzey malları oluşturan nihai tüketim mallarının fiyatlarındaki değişim değil, bunların üretiminde kullanılan üst düzey malların fiyat değişimleri de dikkate alınmalıdır. Bu nedenle AİDT de ekonomik yapıyı analiz etmek için, nisbi fiyat hareketleri daha önemli olmaktadır. Bu anlamda, AİDT için enflasyon veya deflasyon konularının ikincil öneme sahip konular olduğu söylenebilir. 4. Genel Değerlendirme ve Sonuçlar Avusturya okulunun analiz ettiği dünya, neoklasik okulun birçok temel kabulünden uzaktır. Analizleri daha baştan; eksik bilgiyi, koordinasyon hatalarını, değerin herkese göre değiştiğini, belirsizliği, girişimci unsurunun dinamik karakterini kabul etmektedir. Bu anlamda, AİDT nin rakip iktisadi dalgalanma teorilerine nazaran daha bütüncül bir yapıya sahip olduğu söylenebilir. AİDT, genişleme ve daralma dönemlerinde farklı üretim aşamalarında bulunan ara mallarının fiyat değişimlerini de analize katarak, nisbi fiyat değişimlerine önem vermekte, faiz-kaynak dağılımı ve fiyat değişimleri arasında ilişki kurmaktadır. Bu yönüyle kimi genişleme dönemlerinde fiyatların neden yükselmediğini ve stagflâsyon olgusunu açıklayabilmektedir. Ayrıca, Keynesyen iktisat olarak da anılan kısa dönem makro iktisadın kabul ettiği genişleme döneminde tüketim ve yatırımın aynı yönde hareket etmesi gerektiği yönündeki görüşle; uzun dönemde tüketim ve yatırımın ters yönde hareket etmesi gerektiği yönündeki görüşü birleştiren bir analiz sunmaktadırlar. AİDT nin iktisadi dalgalanmalar olgusuna yaklaşımı birçok dalgalanma teorisine göre farklılık arz etmektedir. Avusturyacı teori doğal faiz oranının sabit kalmadığı bir ortamda, piyasa faiz oranıyla doğal faiz oranı arasındaki tutarsızlığı normal görmektedir. Bu durumda iktisadi dalgalanma içsel bir unsurdur. Kapitalist sistemin doğal bir özelliği olan iktisadi dalgalanmalar, kaçınılması gereken zararlı bir olgu olarak görülmemelidir. Aksine daralma dönemleri, ekonomik sistemin normal işleyişi içerisinde ortaya çıkan yanlış yönlendirilmiş yatırımların daha verimli olacak şekilde yeniden tahsisini sağlamaktadır. Savaş, kuraklık gibi büyük ölçekli dışsal şoklardan kaynaklanmadığı sürece, bu tarz bir iktisadi dalgalanmanın ekonomide önemli ve kalıcı refah kayıplarına neden olması beklenmez. Bununla birlikte parasal otoritelerin, para arzını artırmaları sonucu ortaya çıkabilecek bir piyasa faiz oranının doğal oranın altına düşürülme durumu, sonuçları 1929 Büyük Bunalımı na kadar varabilen bir daralma dönemi yaratabilir 6. Bu 6 Nitekim Avusturya okulunun piyasa-doğal faiz oranına ve nisbi fiyatlara önem veren, buna karşın genel fiyat seviyesini bir uyarıcı gösterge olarak almayan yaklaşımı, ABD de başlayan Finansal Krizi çok

18 54 Ersan BOCUTOĞLU-Aykut EKİNCİ durumda iktisadi dalgalanma dışsal bir unsurdur. Ekonomi bir defa bu tarz bir daralma dönemi yaşadığında yapılması gereken, işsizliğin piyasa mekanizması aracılığıyla talep yapısına uygun biçimde sektörlere dağılmasını beklemektir. Herhangi bir maliye veya para politikası uygulaması, belki ancak işsizliğin tüm sektörlere yayıldığı, fiyat artışının beklenmediği özel durumlarda kısa dönemli bir çözüm olabilir. Bu tarz politikaların uygulama sıklığı ve artan etkisi, piyasanın kendi içinde daha az hasarla atlatabileceği daralma dönemlerinin şiddetini artırır ve ortalama büyüme oranını düşürür. 6. KAYNAKÇA BOHM-BAWERK, Eugen V., (1890), Capital and Interest: A Critical History of Economical Theory, Çev. William A. Smart, London, Macmillan and Co. COCHRAN, John P, GLAHE, Fred R, (1999), The Hayek-Keynes Debate: Lessons for Current Business Cycle Research, The Edwin Mellen Press, USA. EKİNCİ, Aykut, (2006), İktisadi Dalgalanmaların Kavramsal ve Teorik Analizi, KTÜ SBE, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. FORMAINI, Robert L, (2006), Knut Wicksell: The Birth of Modern Monetary Policy, Economic Insights, C. 9, S. 1, (Erişim Tarihi ). GARRISON, Roger W, (1994), Hayekian Triangles and Beyond, Hayek, Coordination and Evolution: His Legacy in Philosophy, Politics, Economics and the History of Ideas içinde, (Ed. Jack Birner and Rudy van Zijp), Routledge, London, ss GARRISON, Roger W, (2001), Time and Money: The Macroeconomics of Capital Structure, Routledge, London. GARRISON, Roger W, (2004), Overconsumption and Forced Saving in the Mises- Hayek Theory of Business Cycle, History of Political Economy, C.36, S.2, ss önceden görebilmelerini sağlamıştır. Bugün Avusturya okulu iktisatçıları, ABD de başlayan Finansal Krizin temel sorumlusu olarak, FED in dönemindeki düşük faiz oranı politikasını göstermektedirler (bkz. Murphy, 2008). Avusturya okulu iktisatçılarından Thornton (2004) ve Karlsson (2004) çalışmalarında, FED in düşük faiz oranlarıyla desteklenen ABD konut piyasasındaki genişlemenin devam ettirilemeyeceğini; sonunda birçok bankanın batabileceği ciddi ve geniş ölçekli bir krizin oluşacağı konusunda uyarmışlardır.

19 Avusturya İktisadi Dalgalanmalar Teorisini Anlamak 55 GARRISON, Roger W, (2005), The Austrian School: Capital-Based Macroeconomics, Modern Macroeconomics: Its Origins, Development and Current State içinde, (Ed. Brian Snowdon and Howard R. Vane), Aldershot, Edward Elgar, England. HALCOMBE, Randall G, (2001), The Two Contributions of Garrison s Time and Money, The Quartely Journaly of Austrian Economics, C.4, S.3. HARNOWITZ, Steven (2000), Microfoundations and Macroeconomics: An Austrian Perspective, Routledge, London. HAYEK, Friedrich A, (1931), Prices and Production, London, George Routledge and Sons Ltd. HAYEK, Friedrich A, (1941), The Pure Theory of Capital, Routledge and Kegan Paul, London and Henley. HICKS, John R, (1967), Critical Essays in Monetary Theory, Clarendon Press, Oxford. KARLSSON, Stefan, (2004), America's Unsustainable Boom, Ludwig von Mises Institute, Mises Daily Article, (Erişim Tarihi: ). KEYNES, John Maynard, (1969), İstihdam, Faiz ve Para Genel Teorisi, Çev. Asım Baltacıgil, İstanbul Fakülteler Matbaası. MISES, Ludwig Von, (1953), The Theory of Money and Credit, New Haven, Conn, Yale University Pres, (ilk yayınlanma 1912). MURPY, Robert P, (2008), Did the Fed, or Asian Saving, Cause the Housing Bubble?, Mises Daily Article, (Erişim Tarihi: ). SKOUSEN, Mark, (2003), Modern İktisadın İnşası: Büyük Düşünürlerin Hayatları ve Fikirleri, Çev. Mustafa Acar, Ekrem Erdem ve Metin Toprak, Editörler Mustafa Acar, Ömer Demir, Liberte Yayınları, Nr. 79, Ankara. SNOWDON, Brian, VANE, Howard, WYNARCZYK, Peter (1994), A Modern Guide to Macroeconomics: An Introduction to Competing Schools of Thought, Edward Elgar Publishing Limited, Cambridge. SOLOW, Robert M, (1997), Is There a Core of Usable Macroeconomics We Should All Believe In?, American Economic Review, C.87, S.2. THORNTON, Mark, (2004), Housing: Too Good to be True, Ludwig von Mises Institute, Mises Daily Article, (Erişim Tarihi: ).

20 56 Ersan BOCUTOĞLU-Aykut EKİNCİ WICKSELL, Knut [1898], Interest and Prices, Çeviren R.F. Kahn, Royal Economic Society, London, (Erişim Tarihi: ). YAY, Turan, (1993), F.A. Hayek te İktisadi Düşünce: Hayek ve Keynes/Keynesciler Tartışması, Ezgi Kitabevi Yayınları, Bursa. ZIJP, Rudy van, (1993), Austrian and New Classical Business Cycle Theories: A Comparative Study Through the Method of Rational Reconstruction, Edward Elgar Publishing Limited, Cambridge.

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI

DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI 1 DURGUNLUK VE MALİYE POLİTİKASI Durgunluk Tanımı Toplam arz ile toplam talep arasındaki dengesizlik talep eksikliği şeklinde ortaya çıkmakta, toplam talebin uyardığı üretim düzeyinin o ekonominin üretim

Detaylı

IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI

IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI IS LM MODELİ ÇALIŞMA SORULARI Soru KPSS 2001 Otonom tüketim harcamalarının artması aşağıdakilerin hangisine neden olur? a) Denge üretim düzeyinin artmasına, LM eğrisinin sağa doğru kaymasına b) Denge üretim

Detaylı

1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ

1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ DERS NOTU 06 IS/LM EĞRİLERİ VE BAZI ESNEKLİKLER PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ TOPLAM TALEP (AD) Bugünki dersin içeriği: 1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ... 1 2. LM EĞRİSİ VE PARA TALEBİNİN

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

FİYATLAR GENEL DÜZEYİ VE MİLLİ GELİR DENGESİ

FİYATLAR GENEL DÜZEYİ VE MİLLİ GELİR DENGESİ FİYATLAR GENEL DÜZEYİ VE MİLLİ GELİR DENGESİ Bu bölümde Fiyatlar genel düzeyi (Fgd) ile MG dengesi arasındaki ilişkiler incelenecek. Mg dengesi; Toplam talep ile toplam arzın kesiştiği noktada bulunacaktır.

Detaylı

IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI

IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI IS ve LM eğrilerinin kesiştiği nokta milli geliri belirliyor. Birinin kayması kısa dönem dengeyi değiştiriyordu. Maliye politikası Hükümet harcamaları artışı IS eğrisi sağa

Detaylı

N VE PARA ARZININ ÖZELL

N VE PARA ARZININ ÖZELL PARANIN MAKRO EKONOMİDEKİ ROLÜ 1-PARA TALEBİ, PARA ARZI VE FAİZ HADDİ (KEYNESYEN FAİZ TEORİSİ) Klasik ve neoklasik ekonomistlerce öne sürülen faiz teorisinde, faiz haddi, tasarruf arzı ve yatırım talebinin

Detaylı

SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ

SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ Problem 1 (KMS-2001) Marjinal tüketim eğiliminin düşük olması aşağıdakilerden hangisini gösterir? A) LM eğrisinin göreli olarak yatık olduğunu B) LM eğrisinin göreli olarak dik

Detaylı

SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ

SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ SORU SETİ 7 IS-LM MODELİ Problem 1 (KMS-2001) Marjinal tüketim eğiliminin düşük olması aşağıdakilerden hangisini gösterir? A) LM eğrisinin göreli olarak yatık olduğunu B) LM eğrisinin göreli olarak dik

Detaylı

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2.

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Ekonominin Tanımı... 3 1.3. Ekonomi Biliminde Yöntem... 4 1.4.

Detaylı

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI BÖLÜM 10 TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI IS-LM Modelinin Oluşturulması Klasik teori 1929 ekonomik krizine çare üretemedi Teoriye göre çıktı, faktör arzına ve teknolojiye bağlıydı Bunlar ise

Detaylı

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ Bugünki dersin içeriği: 1. MALİYE POLİTİKASI VE DIŞLAMA ETKİSİ... 1 2. UYUMLU MALİYE VE

Detaylı

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI 1. John Maynard Keynes e göre, konjonktürün daralma dönemlerinde görülen düşük gelir ve yüksek işsizliğin nedeni aşağıdakilerden

Detaylı

Ekonomide Uzun Dönem. Bilgin Bari İktisat Politikası 1

Ekonomide Uzun Dönem. Bilgin Bari İktisat Politikası 1 Ekonomide Uzun Dönem Bilgin Bari İktisat Politikası 1 Neden bazı ülkeler zengin bazı ülkeler fakir? Bilgin Bari İktisat Politikası 2 Bilgin Bari İktisat Politikası 3 Bilgin Bari İktisat Politikası 4 Bilgin

Detaylı

1. Yatırımın Faiz Esnekliği

1. Yatırımın Faiz Esnekliği DERS NOTU 08 YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ, PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ, TOPLAM TALEP (AD) EĞRİSİNİN ELDE EDİLİŞİ Bugünki dersin içeriği: 1. YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ... 1 2. PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ

Detaylı

A İKTİSAT KPSS-AB-PS / 2008 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden

A İKTİSAT KPSS-AB-PS / 2008 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden 1. Her arz kendi talebini yaratır. şeklindeki Say Yasasını aşağıdaki iktisatçılardan hangisi kabul etmiştir? A İKTİSAT 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli

Detaylı

Ayrım I. Genel Çerçeve 1

Ayrım I. Genel Çerçeve 1 İçindekiler Önsöz İçindekiler Ayrım I. Genel Çerçeve 1 Bölüm 1. Makro Ekonomiye Giriş 3 1.1. Ekonominin Tanımlanması ve Bir Bilim Olarak Ekonomi 4 1.2. Ekonomi Teorisi ve Politikası 5 1.3. Makro Ekonomi

Detaylı

Ekonomi II. 21.Enflasyon. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 21.Enflasyon. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 21.Enflasyon Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 21.1.Nedenlerine Göre Enflasyon 1.Talep Enflasyonu:

Detaylı

Komisyon İKTİSAT ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-577-1. Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.

Komisyon İKTİSAT ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-577-1. Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. Komisyon İKTİSAT ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-577-1 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. 2014 Pegem Akademi Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları Pegem Akademi

Detaylı

-MAKROEKONOMİ KPSS SORULARI- 1) Nominal faiz oranı artarsa, reel para talebi nasıl değişir?( KPSS 2006)

-MAKROEKONOMİ KPSS SORULARI- 1) Nominal faiz oranı artarsa, reel para talebi nasıl değişir?( KPSS 2006) -MAKROEKONOMİ KPSS SORULARI- 1) Nominal faiz oranı artarsa, reel para talebi nasıl değişir?( KPSS 2006) A) Artar, çünkü bireyler gelirlerinin daha büyük bir kısmını ödünç vermek ister. B) Artar, çünkü

Detaylı

AD AS MODELİ. Bilgin Bari İktisat Politikası 1

AD AS MODELİ. Bilgin Bari İktisat Politikası 1 AD AS MODELİ Bilgin Bari İktisat Politikası 1 Toplam talep ve toplam arz analizi ekonomide kısa dönemde ortaya çıkan dalgalanmaları anlamak toplam çıktı ve enflasyonun nasıl belirlendiğini anlamak için

Detaylı

ÜNİTE 4: FAİZ ORANLARININ YAPISI

ÜNİTE 4: FAİZ ORANLARININ YAPISI ÜNİTE 4: FAİZ ORANLARININ YAPISI Faiz oranlarının yapısı; Menkul kıymetlerin sahip olduğu risk, Likidite özelliği, Vergilendirme durumu ve Vade farklarının faiz oranlarını nasıl etkilediğidir. FAİZ ORANLARININ

Detaylı

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU ve TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Makro Ekonominin Doğuşu 12 1.1.1.Makro Ekonominin Doğuş Süreci 12 1.1.2.Mikro ve Makro Ekonomi Ayrımı 15 1.1.3.Makro Analiz

Detaylı

2.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ

2.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ CEVAP ANAHTARI 1.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ 1.(e) 2.(d) 3.(a) 4.(c) 5.(e) 6.(d) 7.(e) 8.(d) 9.(b) 10.(e) 11.(a) 12.(b) 13.(a) 14.(c) 15.(c) 16.(e) 17.(e) 18.(b) 19.(d) 20.(a) 1.BÖLÜM BOŞLUK DOLDURMA 1. gereksinme

Detaylı

TOPLAM TALEP VE TOPLAM ARZ: AD-AS MODELİ

TOPLAM TALEP VE TOPLAM ARZ: AD-AS MODELİ TOLAM TALE VE TOLAM ARZ: AD-AS MODELİ AD-AS IS LM ve IS LM B modellerinde fiyatlar genel düzeyinin sabit olduğu varsayılırken, bu analizde fiyatlar genel düzeyi () ile reel milli gelir (Y) arasındaki ilişkiler

Detaylı

İKTİSAT SORU BANKASI ECONOMICUS TAMAMI ÇÖZÜMLÜ DİLEK ERDOĞAN KURUMLU TEK KİTAP

İKTİSAT SORU BANKASI ECONOMICUS TAMAMI ÇÖZÜMLÜ DİLEK ERDOĞAN KURUMLU TEK KİTAP ECONOMICUS İKTİSAT SORU BANKASI TAMAMI ÇÖZÜMLÜ Mikro İktisat Makro İktisat Para-Banka Kredi Uluslararası İktisat Büyüme ve Kalkınma Türkiye Ekonomisi İktisadi Doktrinler Tarihi KPSS ve kurum sınavları

Detaylı

Makro İktisat Teorisi II (ECON 208T) Ders Detayları

Makro İktisat Teorisi II (ECON 208T) Ders Detayları Makro İktisat Teorisi II (ECON 208T) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Makro İktisat Teorisi II ECON 208T Bahar 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

GENEL EKONOMİ DERS NOTLARI

GENEL EKONOMİ DERS NOTLARI GENEL EKONOMİ DERS NOTLARI 1. BÖLÜM Öğr. Gör. Hakan ERYÜZLÜ İktisadın cevap bulmaya çalıştığı temel amaçlarını aşağıdaki sorular ile özetleyebiliriz; Hangi mallar/hizmetler ne miktarda üretilmelidir? Hangi

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR...

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... 1 1.1. EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER... 3 1.1.1. Romalıların Ekonomik Düşünceleri... 3 1.1.2. Orta Çağ da Ekonomik Düşünceler...

Detaylı

TOPLAM TALEP TOPLAM ARZ AD-AS MODELİ

TOPLAM TALEP TOPLAM ARZ AD-AS MODELİ TOPLAM TALEP TOPLAM ARZ AD-AS MODELİ Yrd. Doç. Dr. Hasan GÖCEN MELİKŞAH ÜNİVERSİTESİ [AD-AS] modelinin amacı ekonomide milli gelir ile fiyat düzeyinin nasıl belirlendiğini ve milli gelir ile fiyat düzeyindeki

Detaylı

A. IS LM ANALİZİ A.1. IS

A. IS LM ANALİZİ A.1. IS A. ANALZ A.. Analizi (Mal Piyasası) (Investment aving) (atırım Tasarruf) Eğrisi, faiz oranları ile gelir düzeyi arasındaki ilişkiyi gösterir. Analizin bu kısmında yatırımları I = I bi olarak ifade edeceğiz.

Detaylı

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ İÇİNDEKİLER BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... 1 1. Makroekonomi Kuramı... 1 2. Makroekonomi Politikası... 2 2.1. Makroekonomi Politikasının Amaçları... 2 2.1.1. Yüksek Üretim ve Çalışma Düzeyi...

Detaylı

BAHAR DÖNEMİ MAKRO İKTİSAT 2 DERSİ KISA SINAV SORU VE CEVAPLARI

BAHAR DÖNEMİ MAKRO İKTİSAT 2 DERSİ KISA SINAV SORU VE CEVAPLARI 2015-2016 BAHAR DÖNEMİ MAKRO İKTİSAT 2 DERSİ KISA SINAV SORU VE CEVAPLARI 1. Toplam Talep (AD) doğrusunun eğimi hangi faktörler tarafından ve nasıl belirlenmektedir? Açıklayınız. (07.03.2016; 09.00) 2.

Detaylı

PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ

PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ Bu bölümde faiz oranlarının belirlenmesi ile faizin denge milli gelir düzeyinin belirlenmesi üzerindeki rolü incelenecektir. IS LM modeli, İngiliz iktisatçılar John

Detaylı

8.1 KLASİK (NEOKLASİK) MODEL Temel Varsayımlar: Rasyonellik; Para hayali yoktur; Piyasalar sürekli temizlenir.

8.1 KLASİK (NEOKLASİK) MODEL Temel Varsayımlar: Rasyonellik; Para hayali yoktur; Piyasalar sürekli temizlenir. 1 BÖLÜM 8: HASILA VE FİYAT DÜZEYİ: ALTERNATİF MAKRO MODELLER Bu bölümde AD ve farklı AS eğrileri birlikte ele alınarak farklı makro modellerde P ve Y düzeylerinin nasıl belirlendiği incelenecektir. 8.1

Detaylı

Ünite 3. Ana Ekonomik Sorunlar Ve Ekonomik Düzen. Büro Yönetimleri Ve Yönetim Asistanlığı Önlisans Programaı EKONOMİ. Ögr. Öğr.

Ünite 3. Ana Ekonomik Sorunlar Ve Ekonomik Düzen. Büro Yönetimleri Ve Yönetim Asistanlığı Önlisans Programaı EKONOMİ. Ögr. Öğr. Ana Ekonomik Sorunlar Ve Ekonomik Düzen Ünite 3 Büro Yönetimleri Ve Yönetim Asistanlığı Önlisans Programaı EKONOMİ Ögr. Öğr. Sinan EMİRZEOĞLU 1 Ünite 3 EKONOMI Ögr. Öğr. Sinan EMİRZEOĞLU İçindekiler 3.1.

Detaylı

Ödemeler Bilançosunda Denge: BP Eğrisi

Ödemeler Bilançosunda Denge: BP Eğrisi Ödemeler Bilançosunda Denge: BP Eğrisi Dışa açık bir ekonomide ekonomi politikalarını ve çeşitli şokların etkilerini inceleyebilmek için IS-LM modelinin kapalı ekonomi için geliştirilen versiyonu yeterli

Detaylı

İKTİSAT. İktisata Giriş Test Dolmuş ile otobüs aşağıdaki mal türlerinden

İKTİSAT. İktisata Giriş Test Dolmuş ile otobüs aşağıdaki mal türlerinden İktisata Giriş Test - 1 1. Doğada insan ihtiyaçlarına oranla kıt olan elde etmek için çaba sarf edilen ve fiyatı olan mallara ne ad verilir? A) Serbest mallar B) İktisadi mallar C) Nihai mallar D) Üretici

Detaylı

1. Toplam Harcama ve Denge Çıktı

1. Toplam Harcama ve Denge Çıktı DERS NOTU 03 TOPLAM HARCAMALAR VE DENGE ÇIKTI - I Bugünki dersin içeriği: 1. TOPLAM HARCAMA VE DENGE ÇIKTI... 1 HANEHALKI TÜKETİM VE TASARRUFU... 2 PLANLANAN YATIRIM (I)... 6 2. DENGE TOPLAM ÇIKTI (GELİR)...

Detaylı

YEDİNCİ BÖLÜM MAKROEKONOMİ: TANIM, KAPSAM VE GELİŞİM

YEDİNCİ BÖLÜM MAKROEKONOMİ: TANIM, KAPSAM VE GELİŞİM YEDİNCİ BÖLÜM MAKROEKONOMİ: TANIM, KAPSAM VE GELİŞİM Neler Öğreneceğiz? Makroekonominin tanımı Makroekonomi ve Mikroekonomi Ayrımı Makroekonominin Gelişim Süreci ve Tarihi Düşünce Okullarının Makroekonomik

Detaylı

M2 Para Tanımı: M1+Vadeli ticari ve tasarruf mevduatları (resmi mevduatlar hariç)

M2 Para Tanımı: M1+Vadeli ticari ve tasarruf mevduatları (resmi mevduatlar hariç) PARA ARZI Dar tanımlı para arzı dolaşımdaki nakit ile bankacılık sisteminde vadesiz mevduatların toplamından oluşmakta, geniş tanımlı para arzı ise bu toplama bankacılık sistemindeki vadeli mevduatların

Detaylı

8. DERS: IS/LM MODELİ

8. DERS: IS/LM MODELİ 8. DERS: IS/LM MODELİ 1 Mal Piyasası ve Para Piyasası...2 2. Faiz Oranı, Yatırım ve IS Eğrisi...2 A.IS eğrisi nin özellikleri:...3 B.Maliye Politikası IS Eğrisini Nasıl Kaydırır?...5 3. Para Piyasası ve

Detaylı

16.Bölüm:Gelir ve Fiyat Düzeyinin Belirlenmesi: Toplam Talep-Toplam Arz Modeli. Doç.Dr.Tufan BAL

16.Bölüm:Gelir ve Fiyat Düzeyinin Belirlenmesi: Toplam Talep-Toplam Arz Modeli. Doç.Dr.Tufan BAL Ekonomi II 16.Bölüm:Gelir ve Fiyat Düzeyinin Belirlenmesi: Toplam Talep-Toplam Arz Modeli Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır.

Detaylı

Tufan Samet ÖZDURAK THEMIS MAKRO İKTİSAT

Tufan Samet ÖZDURAK THEMIS MAKRO İKTİSAT Tufan Samet ÖZDURAK THEMIS MAKRO İKTİSAT İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... VII BİRİNCİ BÖLÜM Makro İktisat 1. MAKRO İKTİSATIN ANLAMI... 1 2. MAKRO İKTİSATTA KARAR BİRİMLERİ (SEKTÖRLER)... 2 3. MAKRO İKTİSATTA PİYASA

Detaylı

2007 KÜRESEL FİNANSAL KRİZİ: ANAAKIM KONJONKTÜR TEORLERİ Mİ AVUSTURYACI KONJONKTÜR TEORİSİ Mİ? Ersan Bocutoğlu 1 Emre Bulut 2

2007 KÜRESEL FİNANSAL KRİZİ: ANAAKIM KONJONKTÜR TEORLERİ Mİ AVUSTURYACI KONJONKTÜR TEORİSİ Mİ? Ersan Bocutoğlu 1 Emre Bulut 2 KTÜ SBE Sos. Bil. Derg. 2015, (10): 285-309 285 ÖZ 2007 KÜRESEL FİNANSAL KRİZİ: ANAAKIM KONJONKTÜR TEORLERİ Mİ AVUSTURYACI KONJONKTÜR TEORİSİ Mİ? Ersan Bocutoğlu 1 Emre Bulut 2 Bu çalışmanın amacı 2007

Detaylı

Modern Konjonktür Teorileri ve İktisat Politikası

Modern Konjonktür Teorileri ve İktisat Politikası Modern Konjonktür Teorileri ve İktisat Politikası Giriş Modern konjonktür teorileri : - Reel iş ÇevrimleriTeorisi - Yeni Keynesyen Model Modern konjonktür teorileri iktisat politikası analizlerine neler

Detaylı

Ekonomi II. 13.Bölüm:Makroekonomiye Genel Bir Bakış Doç.Dr.Tufan BAL

Ekonomi II. 13.Bölüm:Makroekonomiye Genel Bir Bakış Doç.Dr.Tufan BAL Ekonomi II 13.Bölüm:Makroekonomiye Genel Bir Bakış Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 13.1.Makroekonomi Nedir?

Detaylı

Ödemeler Dengesi Doç. Dr. Dilek Seymen Araş. Gör. Aslı Seda Bilman 1 Plan Ödemeler Dengesi, tanım, kapsamı Ana Hesap Grupları Cari Denge, Sermaye Hesabı Dengesi Farklı Ödemeler Dengesi Tanımları Otonom

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

1. Mal Piyasası ve Para Piyasası

1. Mal Piyasası ve Para Piyasası DERS NOTU 06 IS/LM MODELİ Bugünki dersin içeriği: 1. MAL PİYASASI VE PARA PİYASASI... 1 2. MAL PİYASASI İLE PARA PİYASASININ İLİŞKİSİ... 1 3. FAİZ ORANI, YATIRIM VE IS EĞRİSİ... 2 IS EĞRİSİNİN CEBİRSEL

Detaylı

1 MAKRO EKONOMİ BİLİMİNE GİRİŞ

1 MAKRO EKONOMİ BİLİMİNE GİRİŞ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİ BİLİMİNE GİRİŞ 11 1.1. Makro Ekonomi Biliminde Yöntem 12 1.2. Kavramsal Çerçeve 13 1.3. Makro Ekonomi Bilimi Literatürü 16 1.3. 1. Klasik Makro Ekonomi Bilimi

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI SN. DOÇ. DR. TURAN EROL UN

SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANI SN. DOÇ. DR. TURAN EROL UN BAŞKANI SN. DOÇ. DR. TURAN EROL UN ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ NAZİLLİ İİBF İKTİSAT BÖLÜMÜ VE AVRUPA ARAŞTIRMALAR MERKEZİ TARAFINDAN DÜZENLENEN GÜNCEL EKONOMİK SORUNLAR KONGRESİ NDE YAPACAĞI Açılış Konuşmasının

Detaylı

Ekonomi. Doç.Dr.Tufan BAL. 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat

Ekonomi. Doç.Dr.Tufan BAL. 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat Ekonomi 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 Fiyat Mekanizması:Talep,

Detaylı

9. DERS : IS LM EĞRİLERİ: MALİYE VE PARA POLİTİKALARI

9. DERS : IS LM EĞRİLERİ: MALİYE VE PARA POLİTİKALARI 9. DERS : IS LM EĞRİLERİ: MALİYE VE PARA POLİTİKALARI 1. Maliye Politikası ve Dışlama Etkisi...2 A. Uyumlu Maliye ve Para Politikaları...4 2. Para Arzı ve Açık Piyasa İşlemleri...5 3. Klasik Para ve Faiz

Detaylı

Giriş İktisat Politikası. İktisat Politikası. Bilgin Bari. 28.Eylül.2015

Giriş İktisat Politikası. İktisat Politikası. Bilgin Bari. 28.Eylül.2015 28.Eylül.2015 1 Giriş Temel Kavramlar Politika Etkilerinin Analizi 2 nın Yürütülmesi Tanımlar Giriş Temel Kavramlar Politika Etkilerinin Analizi İktisat kıt kaynakların etkin dağılımı üzerine çalışır.

Detaylı

BÖLÜM 9. Ekonomik Dalgalanmalara Giriş

BÖLÜM 9. Ekonomik Dalgalanmalara Giriş BÖLÜM 9 Ekonomik Dalgalanmalara Giriş Çıktı ve istihdamdaki kısa dönemli dalgalanmalara iş çevrimleri diyoruz Bu bölümde ekonomik dalgalanmaları açıklamaya çalışıyoruz ve nasıl kontrol edilebileceklerini

Detaylı

Ekonomi II. 20.Para Teorisi ve Politikası. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 20.Para Teorisi ve Politikası. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 20.Para Teorisi ve Politikası Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 20.1.Para Teorisi Para miktarındaki

Detaylı

ÜLKELERİN 2015 YILI BÜYÜME ORANLARI (%)

ÜLKELERİN 2015 YILI BÜYÜME ORANLARI (%) 2016/17 Global İhracat-Büyüme Tahminleri Kaynak : EDC Export Credit Agency - ÜLKE ANALİZLERİ BÜYÜME ORANLARI ÜLKELERİN YILI BÜYÜME ORANLARI (%) Avrupa Bölgesi; 1,5 % Japonya; 0,50 % Kanada ; 1,30 % Amerika;

Detaylı

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek 31.03.2014 YATIRIMSIZ BÜYÜME Seyfettin Gürsel*, Zümrüt İmamoğlu, ve Barış Soybilgen Yönetici Özeti TÜİK'in bugün açıkladığı rakamlara göre Türkiye ekonomisi 2013

Detaylı

Ders Notları Dr. Murat ASLAN. Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır.

Ders Notları Dr. Murat ASLAN. Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır. Ders Notları Dr. Murat ASLAN Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır. genişleme trend Daralma Kriz, küçülme 12,00 Reel Büyüme Hızı Oranı 1950-2008

Detaylı

İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur.

İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur. 1-John Maynard Keynes in en önemli eseri ve bu eserin içeriği nedir? İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur. 2-Keynes in geliştirdiği görüş nedir? Toplam talebin istihdamı

Detaylı

PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ

PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ Bu ünite tamamlandığında; Alternatif yöntemleri kullanarak IS eğrisini elde edebileceğiz IS eğrisinin eğiminin hangi faktörlere bağlı olduğunu ifade edebileceğiz

Detaylı

Ekonomi I. Ne Öğreneceğiz?? Ne Öğreneceğiz?? Tüketicilerin neden öyle davrandıkları ve neden fiyatı düşen bir maldan normal olarak daha fazla,

Ekonomi I. Ne Öğreneceğiz?? Ne Öğreneceğiz?? Tüketicilerin neden öyle davrandıkları ve neden fiyatı düşen bir maldan normal olarak daha fazla, Ekonomi I Tüketici Teorisi Ne Öğreneceğiz?? Tüketicilerin neden öyle davrandıkları ve neden fiyatı düşen bir maldan normal olarak daha fazla, fiyatı yükselen bir maldan da daha az aldıklarıyla ilgileneceğiz.

Detaylı

BÖLÜM FAİZ ORANI-MİLLİ GELİR DENGESİ. Bu bölümde, milli gelir ile faiz oranı arasındaki ilişkiler incelenecektir.

BÖLÜM FAİZ ORANI-MİLLİ GELİR DENGESİ. Bu bölümde, milli gelir ile faiz oranı arasındaki ilişkiler incelenecektir. BÖLÜM FAİZ ORANI-MİLLİ GELİR DENGESİ Bu bölümde, milli gelir ile faiz oranı arasındaki ilişkiler incelenecektir. IS-LM modeli ; J.M.KEYNES tarafından ortaya atılmıştır. Buna göre ekonomide; 1. MAL PİYASASI

Detaylı

İÇİNDEKİLER III. Önsöz

İÇİNDEKİLER III. Önsöz İÇİNDEKİLER Önsöz BİRİNCİ BÖLÜM PARA, EKONOMİ VE FİNANSAL SİSTEM 1.1.Paranın Doğuşu 1.2.Para ve Ekonomi 1.3. Finansal Sistem 1.3.1. Finansal Sistemin Tanımı Ve Yapısı 1.3.2. Finansal Sistemin Temel Fonksiyonları

Detaylı

2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur?

2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur? 2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur? A) A malını tüketen insanların sayısının artmasına yol açan bir nüfus artışı B) A normal bir mal ise, tüketici

Detaylı

Maliye Politikası ve Bütçe

Maliye Politikası ve Bütçe Maliye Politikası ve Bütçe Giriş Bütçe ve kamu borcu arasındaki ilişki Bütçe açıklarının, vergi indirimlerinin ve artan kamu harcamalarının kısa veuzun dönem ekonomik etkileri Devlet Bütçesi Bütçe dengesi

Detaylı

EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI

EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi, marjinal maliyet düzeyini etkilemeden, oluşturulan yeni fiyat düzeyi ile monopolün sosyal maliyetini gidermeye yönelik bir politikadır? A)

Detaylı

Klasik & Keynesyen İktisat Çalışma Soruları.

Klasik & Keynesyen İktisat Çalışma Soruları. Klasik & Keynesyen İktisat Çalışma Soruları. 1-Genel teoriye göre effektif talep ile ilgili hangisi yanlıştır? a)milli Gelir seviyesini effektif talep belirler b)sermayenin marjinal etkinliği artarsa effektif

Detaylı

Mikro Final. ĐKTĐSAT BÖLÜMÜ MĐKROĐKTĐSAT 1 FĐNAL-SINAVI SORULARI Saat: 10:45

Mikro Final. ĐKTĐSAT BÖLÜMÜ MĐKROĐKTĐSAT 1 FĐNAL-SINAVI SORULARI Saat: 10:45 MERSĐN ÜNĐVERSĐTESĐ ĐKTĐSADĐ VE ĐDARĐ BĐLĐMLER FAKÜLTESĐ ĐKTĐSAT BÖLÜMÜ MĐKROĐKTĐSAT 1 FĐNAL-SINAVI SORULARI 21.01.2011 Saat: 10:45 Mikro1 2010 Final Çoktan Seçmeli Sorular Sorunun yanıtı olan veya cümleyi

Detaylı

8. BÖLÜM STAGFLASYONLA MÜCADELEDE MALİYE POLİTİKASI. Dr. Süleyman BOLAT

8. BÖLÜM STAGFLASYONLA MÜCADELEDE MALİYE POLİTİKASI. Dr. Süleyman BOLAT 8. BÖLÜM STAGFLASYONLA MÜCADELEDE MALİYE POLİTİKASI 1 STAGFLASYON Stagflasyon: Üretimde görülen durgunluk ve fiyatlarda yaşanan artışın bir araya gelmesidir. - Durgunluk içinde enflasyon: Reel ekonomik

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 18 Temmuz 2016, Sayı: 28. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 18 Temmuz 2016, Sayı: 28. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 28 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya 1 DenizBank Ekonomi Bülteni

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

KPSS SORU BANKASI İKTİSAT YENİ. Pegem. Pegem Pegem Pegem Pegem. Pegem. Pegem Pegem. Pegem. Pegem

KPSS SORU BANKASI İKTİSAT YENİ. Pegem. Pegem Pegem Pegem Pegem. Pegem. Pegem Pegem. Pegem. Pegem A GRUBU KADROLAR İÇİN KPSS SORU BANKASI İKTİSAT YENİ Komisyon KPSS İKTİSAT Çek Kopar Soru Bankası ISBN 978-605-364-208-4 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarına aittir. 2011, Akademi Bu kitabın

Detaylı

Editörler Yrd.Doç.Dr. Bülent Altay & Yrd.Doç.Dr. Temur Kurtaslan GENEL EKONOMİ

Editörler Yrd.Doç.Dr. Bülent Altay & Yrd.Doç.Dr. Temur Kurtaslan GENEL EKONOMİ Editörler Yrd.Doç.Dr. Bülent Altay & Yrd.Doç.Dr. Temur Kurtaslan GENEL EKONOMİ Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Bülent Altay Yrd.Doç.Dr. Gülay Hız Yrd.Doç.Dr. Musa Türkoğlu Yrd.Doç.Dr. Oktay Aktürk Yrd.Doç.Dr. Temur

Detaylı

2016 YILI I.DÖNEM AKTÜERLİK SINAVLARI EKONOMİ

2016 YILI I.DÖNEM AKTÜERLİK SINAVLARI EKONOMİ SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi/hangileri tüm dünyada görülen artan işsizlik oranını açıklamaktadır? I. İşsizlik yardımı miktarının arttırılması II. Sendikalaşma oranında azalma III. İşgücü piyasında etkin

Detaylı

Küresel Krize Farklı Bir Teorik Çerçeve: Avusturyacı Konjonktür Teorisi *

Küresel Krize Farklı Bir Teorik Çerçeve: Avusturyacı Konjonktür Teorisi * Prof. Dr. Ersan BOCUTOĞLU - Aykut EKİNCİ Küresel Krize Farklı Bir Teorik Çerçeve: Avusturyacı Konjonktür Teorisi * Prof. Dr. Ersan BOCUTOĞLU ** Aykut EKİNCİ *** Özet Avusturyacı Konjonktür Teorisi (AKT),

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 21 Kasım 2016, Sayı: 45. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 21 Kasım 2016, Sayı: 45. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 45 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank

Detaylı

Rasyonel Beklentiler Teorisinin Politika Yansımaları ve Enflasyonla Mücadele

Rasyonel Beklentiler Teorisinin Politika Yansımaları ve Enflasyonla Mücadele Bölüm 12 Rasyonel Beklentiler Teorisinin Politika Yansımaları ve Enflasyonla Mücadele Geçen haftaki derste rasyonel beklentiler kavramını açıklamış ve bu kavramla birlikte ortaya çıkan Yeni Klasik ve Yeni

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ekim 2016, Sayı: 40. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ekim 2016, Sayı: 40. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 40 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank

Detaylı

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015 Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 215 BÜYÜME DÜŞMEYE DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 13 Nisan 215 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)

Detaylı

Talep ve arz kavramları ve bu kavramları etkileyen öğeler spor endüstrisine konu olan bir mal ya da hizmetin üretilmesi ve tüketilmesi açısından

Talep ve arz kavramları ve bu kavramları etkileyen öğeler spor endüstrisine konu olan bir mal ya da hizmetin üretilmesi ve tüketilmesi açısından 3.Ders Talep ve arz kavramları ve bu kavramları etkileyen öğeler spor endüstrisine konu olan bir mal ya da hizmetin üretilmesi ve tüketilmesi açısından önemli unsurlardır. Spor endüstrisi içerisinde yer

Detaylı

Üretim Girdilerinin lması

Üretim Girdilerinin lması Üretim Girdilerinin Fiyatlandırılmas lması 2 Tam Rekabet Piyasasında Girdi Talebi Tek Değişken Girdi Durumu İlk olarak firmanın tek girdisinin işgücü () olduğu durumu inceleyelim. Değişken üretim girdisi

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

Ekonomi Nedir? Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından. faydalanılmıştır.

Ekonomi Nedir? Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından. faydalanılmıştır. Ekonomi Nedir? Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 Ekonomi(=İktisat)Nedir? İktisat; Arapça kökenli bir kelimedir.

Detaylı

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT. 1. Ekonominin bulunduğu noktanın, üretim olanakları eğrisinin solunda olması aşağıdakilerden hangisini gösterir?

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT. 1. Ekonominin bulunduğu noktanın, üretim olanakları eğrisinin solunda olması aşağıdakilerden hangisini gösterir? DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT 1 1. Ekonominin bulunduğu noktanın, üretim olanakları eğrisinin solunda olması aşağıdakilerden hangisini gösterir? A) Ekonominin geliştiğini B) Ekonomik büyümenin, kısa

Detaylı

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT 2 1. A malının fiyatındaki bir artış karşısında B malına olan talep azalıyorsa A ve B mallarının özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) A ve B

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 5 Aralık 2016, Sayı: 47. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 5 Aralık 2016, Sayı: 47. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 47 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 08 Haziran 2015, Sayı: 14. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 08 Haziran 2015, Sayı: 14. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 14 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Çağlar Kuzlukluoğlu 1

Detaylı

Grafik-6.1: Konut Fiyat Endekslerinde Büyüme (Türkiye ve İstanbul)

Grafik-6.1: Konut Fiyat Endekslerinde Büyüme (Türkiye ve İstanbul) 6. Konut Piyasası 16 yılında Türkiye ekonomisinde görülen yavaşlama konut piyasası gelişmelerinde de görülmektedir. Konut fiyat gelişmelerine bakıldığında, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ 1 İçerik Finansal Yönetim, Amaç ve İşlevleri Piyasalar, Yatırımlar ve Finansal Yönetim Arasındaki İlişkiler İşletmelerde Vekalet Sorunu (Asil

Detaylı

Bu Bölümde Neler Öğreneceğiz?

Bu Bölümde Neler Öğreneceğiz? 7. MALİYETLER 193 Bu Bölümde Neler Öğreneceğiz? 7.1. Kısa Dönem Firma Maliyetleri 7.1.1. Toplam Sabit Maliyetler 7.1.2. Değişken Maliyetler 7.1.3. Toplam Maliyetler (TC) 7.1.4. Marjinal Maliyet (MC) 7.1.5.

Detaylı

HAYEKCİ YAKLAŞIMIN İKTİSADI BOYUTU: KONJOKTÜR VE KRİZ TEORİSİ

HAYEKCİ YAKLAŞIMIN İKTİSADI BOYUTU: KONJOKTÜR VE KRİZ TEORİSİ HAYEKCİ YAKLAŞIMIN İKTİSADI BOYUTU: KONJOKTÜR VE KRİZ TEORİSİ Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat bilimi içerisinde, iktisadi düşünce tarihinin önemi, geçmişte yanlışlanarak

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 10 Ekim 2016, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 10 Ekim 2016, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 39 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank

Detaylı

1. Giriş Giriş...19

1. Giriş Giriş...19 İÇİNDEKİLER ikinci baskıya önsöz...v birinci baskıya önsöz...vıı İÇİNDEKİLER... Xı BİRİNCİ KİTAP ANALİZİN ÇERÇEVESİ I. YÖNTEM SORUNLARI...3 1. Giriş...3 2. Neden yöntem tartışıyoruz?...4 3. Mantıki Bilimler

Detaylı