KYM 415 PROSES TASARIMI I. Proses Akım Şemaları (PFD) Borulandırma ve Entrümantasyon Diyagramları (P&ID)

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "KYM 415 PROSES TASARIMI I. Proses Akım Şemaları (PFD) Borulandırma ve Entrümantasyon Diyagramları (P&ID)"

Transkript

1 KYM 415 PROSES TASARIMI I Proses Akım Şemaları (PFD) Borulandırma ve Entrümantasyon Diyagramları (P&ID) Prof. Dr. Ali Karaduman Ankara Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü, Tandoğan ANKARA 2014

2 GİRİŞ Tasarım problemleri az tanımlıdır ve tasarım problemlerinin tek bir çözümü yoktur. Genelde tasarım da gerekli bilgilerin çok az bir kısmı mevcuttur. Proses tasarımı yaratıcılık ister ve gerçekte bir sanattır. Örnek olarak bir kimya mühendisinin bir kimyasal için yeni bir katalizör geliştirdiğini düşünelim ve bunu bir ticari bir prosese dönüştürmek isteyelim. Önce reaksiyon şartları hakkında bilgi, sonra hammadde ve satılabilirliği hakkında bilgi edinebiliriz. Tasarım için gerekli diğer bilgilerin tümünü kendimiz bir şekilde elde etmek zorundayız. Bu bilgileri sağlamak için ne tip proses birimleri kullanılacağı, bu birimlerin nasıl birbirine bağlanacağı, hangi sıcaklık ve basınç değerlerinin, akış hızlarının kullanılacağı bazı kabuller yapmak zorundayız. Bu işlem oldukça zordur, çünkü aynı amaca ulaşmak için bir çok alternatif mevcuttur. 2

3 AKIM ŞEMALARI Akim şemaları proses tasarımında anahtar döküman olarak adlandırılacak kadar önemli bir konudur. Proseste yer alan ekipmanların yerleşimini ve birbirleriyle bağlantılarını, akım hatlarını, akımların hızlarını, bileşimlerini ve ekipmanların işletme koşullarını gösterir Akım Şemalarının Kullanım Amaçları Uzman tasarım gruplarının tasarımlarına temel teşkil eder Akım şemaları, işletmeye alma çalışmaları(start up) sırasında prosesin işletme performansının tasarım değeriyle kıyaslanması amacıyla da kullanılır. İşletme kılavuzlarının (operating manual) hazırlanması ve işletme teknisyenleri eğitimi için dökümanların hazırlanmasında kullanılır. 3

4 Prof. Dr. Ali Karaduman Akım şemaları, prosesde yer alan her bir ünite için ve tüm proses için yapılan kütle ve enerji denklikleri temel alınarak oluşturulur. Günümüzde akım şemaları bilgisayar destekli olarak hazırlanmaktadır. Avantajı -Alternatif akım şemalarının oluşturulması -En uygun prosesin seçimi -En uygun proses şartlarının saptanması Bu ders kapsamında aşağıdaki paket programından yararlanılacaktır MATLAB CHEMCAD. 4

5 Bir Kimyasal Prosesin Akım Şemasının Oluşum Aşamaları Girdi-Çıktı Diyagramı Temel reaksiyon stokiyometrisi Genel Blok Akım Diyagramı Prosesin başlangıç koşulları ve kütle denkliği Proses Akım Diyagramı (PFD) Madde ve enerji Dengeleri Mekanik ve Ekipman bilgileri Borulandırma ve Enstrümantasyon Diyagramı (P&ID) Mekanik ve Enstrümantasyon bilgileri 5

6 Akım Şemalarının Gösterimleri Prof. Dr. Ali Karaduman Çeşitli tipte akım şemaları olmakla birlikte Blok diyagram gösterimi Resim şeklinde gösterim olmak üzere iki tip çok kullanılır. Blok diyagram gösterimi: Blok diyagramlar en basit gösterim şeklidir ve çok çeşitli yerlerde kullanılır. Çoğunlukla ön raporların hazırlanmasında ve eğitim amacıyla kullanılır. Bu çizimde yer alan her bir blok bir ekipmanı veya prosesin belirli bir adımını simgeler. Resim şeklinde gösterim: Bu akım şemalarında prosesin reaktör, destilasyon kolonu, ısı değiştirici, bağlantı elemanları vb. gibi birimlerim standard sembollerle gösterilir. Diktörgen Kare Daire Reaktör Isı değiştirici Vana 6

7 Blok Akım Diyagramları Bu diyagram girdi çıktı akımlarının bir seri blok ile birbirlerine bağlanarak oluşturulur. Bu diyagramlar, bir tesis, bir proses, bir ünitenin işletme koşulları (sıcaklık ve basınç) ve problemde verilen geri döngü, dönüşüm gibi diğer önemli bilgileri de içerir. Bir Blok Akım Proses Diyagramı Oluşturulurken; 1. İşletmeler bloklarla gösterilir. 2. Önemli akım yönleri oklarla belirtilir. 3. Mümkün olduğunca akımın yönü soldan sağa çizilmeli, 4. Hafif bileşen içeren akımlar (gazlar) yukarı doğru, ağır bileşen içeren akımlar (sıvılar ve katılar) aşağı doğru yönlendirilir. 5. Basitleştirilmiş madde dengesi kurulur 7

8 Blok Akım Diyagramları : Örnek 1 Toluen ( kg/st) Reaktor Gaz Ayırıcısı Gaz Karışımı (2,610 kg/st) Hidrojen 820 kg/st) Dönüşüm % 75 Toluen Sıvı karışımı Dis. Kol. Benzen (8.210 kg/st) Toluen Reaksiyon: C 7 H 8 + H 2 Katalizör C 6 H 6 + CH 4

9 Blok Akım Diyagramları : Örnek 2 9

10 Blok Akım Diyagramları : Örnek 3 10

11 Blok Akım Diyagramları : Örnek 4 Prof. Dr. Ali Karaduman 11

12 Proses Akım Diyagramı (PFD) Prof. Dr. Ali Karaduman Proses akım diyagramları (Process Flow Diagram, PFD) resim şeklinde gösterim ile verilir ve standart semboller şeklindedir. PFD, bir kimyasal prosesin tasarımı için gerekli veri kümesini içerir. Ayrıntılı akım şemalarında, ekipmanlar genelde belirli bir stile (tarza) uygun olarak çizilirler ve kullanılan semboller ve çizimler belirli standartlara uymalıdır. Amerikan Ulusal Standartlar Enstitüsü (ANSI) de akım şemalarının hazırlanmasında kullanılan bir semboller dizini hazırlanmıştır. Ayrıca, aşağıdaki standartlarda vardır. İngiliz Standartları (BS 1553, 1977) Alman Standartları (DIN 28004, 1988) ISO Proses Akım Diyagramı çizimi için kullanılan standart sembollerin listesi (R.Turton, 1998 ) da verilmiştir. Chemcad programinda kullanılan Semboller bu temele dayanmaktadır 12

13 Bir Akım Diyagramında Gerekli Bilgiler ZORUNLU BİLGİLER Akım no Sıcaklık ( o C) Basınç (bar) Buhar Kesri Toplam Kütlesel Akış Hızı (kg/st) Toplam Molar Akış Hızı (kmol/st) Herbir Bileşenin Akış Hızı (kmol/st) İSTEĞE BAĞLI BİLGİLER Bileşen mol kesri Bileşen kütle kesri Herbir bileşenin akış hızı (kg/st) Hacimsel akış hızları (m 3 /st) Önemli fiziksel özellikler - Yoğunluk -Viskozite -Diğerleri Termodinamik Veriler Isı kapasitesi, Akımların entalpileri, K-değerler Akım ismi 13

14 Proses Akım Diyagramı Oluşturma Sembolleri Not: Semboller, Sinnott (1999) EK-A da ayrıntılı olarak verilmiştir

15 Proses Akış Diyagramlarında Bilgilerin Gösterimi Proses akım diyagramlarında, her bir bileşenin akış hızı, toplam akış hızları akımların yüzde bileşimleri akım şemaları üzerinde çeşitli şekillerde gösterilebilir. Proses akım diyagramında proses akımlarının gösterimi açık olarak verilmiştir. Sadece birkaç operatör içeren küçük diyagramlar için, Sıcaklıklar, basınçlar bileşimler ve akış hızları gibi akım bilgileri akımın yanında küçük bir kutucuk içerisinde verilebilir. Polimer üretim prosesi için bu gösterim aşağıda verilmiştir. Basit Gösterim 15

16 Proses Akış Diyagramlarında Bilgilerin Gösterimi Daha kompleks diyagramlar için blok gösterim pratik değildir. Onun yerine resimli çizim ve ek bir akım bilgileri tablosu hazırlanır. Akım bilgileri tablosunda nelerin verilmesine dair bir özet verilmiştir. 16

17 Proses Akış Diyagramlarında Bilgilerin Gösterimi Toluenin hidroalkilasyonu ile benzen üretimi için Proses Akım Diyagramı 17

18 Proses akım diyagramında prosesin herbir önemli parçası bir rakamla tanımlanarak gösterilmiştir. Diyagramın üzerinde ekipmanların açıklamaları verilmiştir. Aşağıda da proses ekipmanlarının tanıtımı için harf kodu verilmiştir. Proses Ekipmanların tanımı için kullanılan harfler XX : Ekipman sınıflanması için tanımlanmış bilgiler C : Kompresör veya Türbin E : Isı Değiştiricisi H : Ateşli ısıtıcı P : Pompa R : Reaktör T : Kule TK: Depolama Tankı V : Kap Y : Tesisin tasarlanmış alanı ZZ: Her bir ekipman sınıfının tasarım numarası A/B: PFD de yer almayan parelel üniteleri gösterir 18

19 Proses akımlarının tanıtımı için bir rehber niteliği de taşıyan gösterim Aşağıda verilmiştir. Örneğin E-102 de yerleştirilmiş olan cw simgelem E-102 ye giren soğutma suyunu göstermektedir. Yardımcı akım simgeleri lps : Düşük Basınç Akımı: 3-5 barg (sat) mps : Orta Basınç Akımı barg (sat) hps : Yüksek Basınç Akımı: barg (sat) htm : Isı Transfer Bölgesi (Organik): 400 o C ye kadar cw : Soğutma suyu: 45 o C den daha az olup 30 o C soğutma kulesinden dönen wr : Nehir suyu: 35 o C daha az olup 25 o C sıcaklıktaki nehirden gelen rw : Soğutulmuş su: 15 o C daha az olup 5 o C sıcaklıktaki su rb : Soğutulmuş tuzlu su: 0 o C daha az olup -45 o C sıcaklıkta dönen cs : Kimyasal atık su ss : Sıhhi atık su el : Elektrikli ısıtıcı (220, 440, 660V) ng : Dogal gaz fg : Yakıt gazı fo : Fuel oil 19

20 Benzen üretim prosesi için Akımların özeti 20

21 Örnek 5 Tüm proses için madde dengeleri ve diğer problemler kolaylıkla analiz edilebilir. Örnek verecek olursak, Benzen üretim prosesi için toplam kütle dengesi kontrol edilebilir. 1 nolu Akım ( Beslenen toluen) ve 3 nolu akım (Beslenen hidrojen) 15 nolu çıkış akımı (üretilen benzen) ve 16 nolu akım (Yakıt gazları). Aşağıdaki tablo bu akımları (10 3 kg/st ) katı kadar olacak şekilde verilmiştir. Girdiler: Çıktılar: 3 nolu akım: nolu akım: nolu akım: nolu akım: 2.61 Toplam : 10.82x10 3 kg/st Toplam : 10.82x10 3 kg/st Girdiler = Çıktılar olduğundan madde dengesi sağlanmıştır. 21

22 10.82x10 3 kg/st 10.82x10 3 kg/st 22

23 Örnek 6 Aynı proses için toluenin benzene dönüşüm oranını bulunuz Dönüşüm oranı, =(üretilen benzen) / (Toplam giren toluen) Akım diyagramından R-101 (Reaktöre) giren akımlar 6 nolu (reaktör beslemesi) ve 7 nolu akım (geri döngü quench gaz akımı), ve çıkış akımı, 9 (reaktör çıkış akımı) ile gösterilmiştir. Tablo daki akım Bilgilerinden; Toluen=144 (6 nolu akımdan)+0.04(7 nolu akımdan)= kmol/h Üretilen Benzen: 116 (9 nolu akım)-7.6 (6 nolu akım)-0.37 (7 nolu akım) =108.03kmol/st = / = 0.75 Üretilen benzeni şu şekilde de hesaplayabiliriz Üretilen benzen= Giren Toluen- Çıkan Toluen = (9 nolu akım) = = /144.04=

24 Prof. Dr. Ali Karaduman Benzen Üretimi = 15 hattaki benzen+16. hattaki benzen = =

25 2. DERS 25

26 Proses Yerleşim Planı (Process Layout) Prosesde, ekipmanın yerleşimi, proses akımları arasındaki etkileşim açısından önem arz etmektedir. Bu plan, proseste yer alan temel ekipmanların akım şeması üzerinde sırasıyla yerleşimini ve ekipmanlar arasındaki proses akım bağlantılarını gösterir. Amaç, madde akımını gerçektekine uygun göstermektir. Temel ekipmanlar mümkün olduğunca gerçek büyüklükleriyle orantılı olarak gösterilmelidir.

27 Ekipman Özeti Prof. Dr. Ali Karaduman Bu özet, proses akım diyagramı ekipmanlarının maliyetini tahmin etmek ve ekipmanların detaylı tasarımı için temel bilgileri içermelidir. Toluen hidroalkilasyon PFD için ekipman özeti Ekipman Tipi Kuleler Boyut, Basınç,Sıcaklık,Kademe tipi ve sayısı,dolgu tipi ve yüksekliği, Yapı malzemesi Isı Değiştiriciler Tipi: Gaz-Gaz,Gaz-Sıvı,Sıvı-Sıvı,Yoğunlaştırıcı,Buharlaştırıcı Proces: Alan,her iki akım için Sıcaklık ve basınç Kabuk ve tüp geçişli no Yapı materyali: Tüpler ve Kabuk Tanklar Turton, Tanklar bölümüne bakınız Reaktörler Yükseklik,Çap,Basınç,Sıcaklık,Yapı malzemesi Pompalar Akım,Çıkış basıncı,sıcaklık,dp,şaft gücü,yapı malzemesi Kompresörler Gerçek giriş akış hızı,sıcaklık,basınç,şaft gücü, yapı malzemesi Isıtıcılar Tipi,Tüp basıncı ve sıcaklığı,yakıt,yapı malzemesi Diğerleri Kritik bilgiler verilir Isı Değiştiriciler E-101 E-102 E-103 E-104 E-105 E-106 Tipi FI.H. FI.H. MDP FI.H. MDP FI.H. Alan(m 2 ) İş(MJ/h) Kabuk Sıcaklık( o C) Basınç(bar) Faz Buhar Kısmı Yoğ. Yoğ. Yoğ. 1 Buhar MOC 316SS 316SS CS CS CS CS Tüp Sıcaklık( o C) Basınç(bar) Faz Yoğ Buhar MOC 316SS 316SS CS CS CS CS (Turton sayfa 21-22)

28 Verilerin Kesinliği ve Doğruluğu Verilerin virgülden sonra bir basamaklı olarak yazılması yeterlidir. Hassaslık derecesine göre veriler verilmelidir. Çok daha küçük değerler ise eser miktarda olarak yazılır. Bazı durumlarda eser miktardaki maddeler çok önemlidir. Prosesi kısıtlayan bir öneme sahip ise ppm olarak belirtilir. Örnek olarak, katalizör zehirlenmesine neden olan ve malzeme seçimini etkileyen maddeler söz konusu 28 olduğunda bu maddelerin miktarları belirtilmelidir.

29 Kesikli prosesler Kesikli prosesler için hazırlanan akım şemalarında gösterilen değerler tek bir dolum (batch) için gerekli miktarlardır. Sözü edilen kesikli proses, sürekli prosesin bir parçası ise ona ait akım şeması sürekli akım şeması içerisinde gösterilir ve sınırları belirtilir. Süreklide Kesiklide (kg/st) (kg/dolum) Sürekli bir polimerizasyon prosesi için gerekli katalizörün hazırlanması kesikli bir prosestir.

30 Yardımcı Üniteler ve Kodlama Bir karışıklığa neden olmaması amacıyla, yardımcı ünitelerden gelen veya yardımcı ünitelerden giden akım hatları aynı akım şeması üzerinde gösterilir ve ne oldukları belirtilir. Ekipmanların Kodlanması ve Adlandırılması Her ekipman bir ad ve kod numarası ile tanımlanır Genelde bir harf ve birkaç basamaklı sayıdır Örneğin; R101, H205, C311 30

31 Hesaplamalar Kütle ve enerji denkliklerinden akımların miktarları ve bileşimleri hesaplanır ve akım şeması üzerine yazılır. Tasarım çalışmalarında iki tür kısıtlama vardır. Dış kısıtlamalar: Tasarımcının kontrolünde değildir. Müşteri talebine göre belirlenen ürün spesifikasyonları Alevlenme limiti vb.. temel güvenlik konuları Hükümet tarafından saptanan atık spesifikasyonları İç Kısıtlamalar: Proses ve ekipmanların fonksiyonlarına bağlıdır. Proses stokiyometrisi, dönüşüm oranı ve verim Kimyasal denge Sıvı-sıvı ve gaz-sıvı ayırma işlemlerinde faz dengesi Azeotrop karışımlar Enerji denkliğinde karşılaşılan kısıtlamalar Ekipman tasarımında karşılaşılan kısıtlamalardır. 31

32 Hesaplamalarda Kullanılan Temeller Akım şeması üzerine yazılan değerlerin hesaplanmasında kullanılan temeller akım şeması üzerinde belirtilmelidir. Bu temeller içerisinde; Yıllık işletme süresi, Reaksiyon verimi ve fiziksel verimler, Ortam sıcaklığı, Kullanılan varsayımlar yer almalıdır. Farklı durumlar için farklı akım şemaları oluşturulmalıdır. 32

33 Prof. Dr. Ali Karaduman Zaman: Tesisleri hiç durmadan SÜREKLİ işletmek mümkün değildir. Ekipmanların temizlenmesi, Katalizörün yenilenmesi Kolon dolgu maddelerinin değiştirilmesi gibi benzeri işler için önceden planlanmış duruşlar olur. Çoğu kimya ve petrokimya tesisinde yıllık işletme süresi, Bir yılın %90-95 i olup, genellikle 8000 saat kabul edilir. 33

34 Ölçek faktörü: Akım şemasındaki hesaplamaları prosesde yer alan ekipman sırasına uyarak yapmak kolaylık sağlar. İstenilen üretim hızı girdi üzerinden değil ürün üzerinden verilir. Bu nedenle bir TEMEL seçilmelidir. Örneğin, 100 kmol/st hammadde temel olarak alınabilir. Bu durumda akımların gerçek değerleri, her bir akımı, istenilen üretim hızı üzerinden hesapalanmış ölçek faktörüyle çarparak elde edilir. 34

35 Proses Akım Şemaları Üniteleri İçin Yapılan Hesapalamalar Proses akım şemasında yer alan çeşitli üniteleri sabit akımların bileşimlerinin hesaplanması için yapılan hesapalamalar, reaktörde ve denge kademelerinde, kütle ve enerji denkliklerinin birlikte kullanılması için izlenen yöntemleri kapsar. Reaktörlerde verim ve dönüşüm belirlenir (literatürden) tersinir tepkime için denge dönüşümü reaktör işletim sıcaklık ve basıncı için hesaplanır Denge kademelerinde (Absorpsiyon, Damıtma, Ekstraksiyon) çıkış akımlarının hızı kademeleri terkeden akımların dengede olduğu varsayımı ile hesaplanır Sabit akımların bileşimlerinin hesaplanmasında iç ve dış kısıtlamalar tarafından akımların akış hızı ya da bileşimleri belirlenebilir Kütle ve enerji korunum denklemlerinin birlikte kullanılması sıcaklık belirli ise aktarılacak ısı hesaplanır 35

36 Örnek 7 Prof. Dr. Ali Karaduman Hidrojen gazı üretim yöntemlerinden biri, petrol rafinerilerinde reforming ünitesinden çıkan gaz akımını shift reaktöründe su-gaz reaksiyonuna sokarak hidrojence zengin gaz elde etmektir. CO + H 2 O CO 2 + H 2 H 0 298= kj/kmol Bu örnekte, reaktöre giren gaz akımının bileşimi ve buhar/gaz oranı bilindiği durumda, reaktörü terk eden akımın bileşiminin hesaplanması istenmektedir. Reaktörde, tepkime katalitik ortamda gerçekleştirilmekte ve çıkan akımın kimyasal dengeye ulaştığı kabul edilmektedir. Reforming ünitesinden çıkan gaz akımı içerisinde kuru gaz üzerinden mol olarak; %8.5CO 2, %11 CO, %76.5 H 2 bulunmaktadır. Reaktöre giren akımın sıcaklığı 500 K olup reaktöre giren 1 mol CO başına 3 mol H 2 O buharı gönderilmektedir. Reaktörden çıkan akımın sıcaklığını ve bileşimini hesaplayınız. 36

37 Çözüm TEMEL: 100 kmol/st kuru gaz (girdi) Girdi akımındaki su buharı = 3x11 = 33 kmol; Karbonmonoksidin dönüşüm oranı, C ise tepkimeye giren karbonmonoksit mol sayısı, tepkimenin stokiyometrisi de göz önüne alındığında 11C dir. Aşağıda stokiyometrik tablo ve bileşenlerin özgül ısıları verilmiştir Reaktörden çıkan gaz akımının ideal olduğu ve termodinamik dengeye ulaştığı varsayılmaktadır. 37 Ayrıca, tepkimenin stokiometrisinden dolayı denge sabiti üzerine basıncın etkisi yoktur.

38 Prof. Dr. Ali Karaduman K p P P CO 2 CO P P H H 2 2 K p ( C )( C ) 11(1 C )( 33 11C ) (1) K p, aynı zamanda sıcaklığa bağlı bir sabittir. Çeşitli tepkimelerin sıcaklığa bağlı olarak denge sabitleri değişik kaynaklardan yararlanarak bulunabilir. Örneğin tepkimenin serbest enerji değişimi G biliniyorsa, G = -RT lnkp bağıntısından yararlanarak hesaplanabilir. Veya termodinamik kitaplarında 1/T ; logkp şeklinde verilen nomogramlardan yararlanarak bulunabilir. Bu örnekte, Technical Data on Fuel, Spiers adlı kaynaktan CO 2 + H 2 = CO + H 2 O tepkimesi için sıcaklığa bağlı olarak verilen Kp değerleri kullanılmıştır. O nedenle; 1 nolu bağıntı, (121 Kp 121) C2 + (935 Kp + 484) C + (650 Kp 363) = 0 şeklinde yazılabilir

39 Tepkime ekzoterm olduğu için adyabatik işletim tercih edilmiştir. Soğutma yapılmayıp, dışarıya olan ısı kayıpları en aza indirilecektir. Reaktörden çıkan gazların sıcaklığı da dönüşüm oranına bağlı olduğundan, reaktör çıkış sıcaklığı denge bağıntısını ve adyabatik işletim için enerji denkliğini sağlamalıdır. Bu amaçla aşağıda verilen çözüm algoritması uygulanabilir. 1. Dönüşüm oranı, C için bir varsayım yapılır. 2. Bu dönüşüm oranı için 1 nolu bağıntıdan Kp değeri hesaplanır. 3. Kp= F(T) den (termodinamik bağıntılar veya nomogramlardan) T çıkış sıcaklığı bulunur. 4. Adyabatik işletim için enerji denkliğinden dışarıya verilen Q ısısı hesaplanır. 5. Q=0 olup olmadığı kontrol edilir. Hesaplamalara (iterasyona) Q=0 olana dek devam edilir. 39

40 Çözüm için bir bilgisayar programı yazarak basit enerji denkliğinin çözümü yapılabilir. Veya algoritma izlenerek ve hesap makinesi kullanarak çözüme ulaşılır. Sonuçlar : Dönüşüm Oranı, C K P.10 2 Çıkan akım sıcaklığ ı K Çıkan akımın bileşimi, Mol CO CO 2 H 2 O H 2 Aktarılan Isı, Q Referans sıcaklık 298 K alınmıştır. Yapılan üç iterasyondan sonra Q; T grafiği çizilerek, Q=0 için T=580 K bulunur. 40

41 Örnek 8 Bu örnekte, kütle denkliği hesaplamalarında faz dengesi bağıntılarının (buhar-sıvı) kullanılması amaçlanmıştır. Etilenin oksihidroklorinasyonu ile dikloroktan (EDC) üretiminde reaktörü terk eden ürün karışıma seyreltik hidroklorik asit karıştırılarak reaksiyon durdurulur. Bu işleme QUENCH (söndürme), işlemin yapıldığı ekipmana ise QUENCH KULESİ adı verilir. Quench kulesinden çıkan gaz akımı bir yoğuşturucuya gönderilerek burada yoğunlaşmayan gaz akımı reaktöre devir ettirilir. Reaktör Quench kulesi Yoğuşturucu (Ürün)

42 4 bar basınç altında işletilen yoğuşturucuya giren gaz akımının özellikleri aşağıda verilmiştir. Yoğuşturucuyu terk eden akımların bileşimlerini hesaplayınız. Gaz Girişi EDC 6350 kg/st Etilen 150 İnertler 6640 Su 1100 Sıcaklık 95 o C o C Kondensat 3 Geri dönen gaz Kısmi Yoğuşturucu EDC akımı bazı organik safsızlıkları ve eser miktarda HCI içermektedir. İnertler esas olarak N 2, CO, O 2 dir. 42

43 Çözüm Bir yoğuşturucuda çıkış akımının bileşimini hesaplamak için çıkış sıcaklığında gaz ve sıvı akımlarının dengede olduğu varsayılır. Saf sıvıların buhar basınçları Antonie eşitliğinden hesaplanarak Çizelge-1 de verilmişir. Çizelge-2 de yoğuşturucuyu terk eden akımdaki bileşenlerin akış hızları verilmiştir. Çizelge-1 Buhar Basınçları Çizelge-2 Akış Hızları Bileşen 35 o C de P o i, bar Mol ağırlığı Akış hızı Kmol/st EDC Etilen * H 2 O İnert gazlar * 43

44 Yoğunlaşmayan ve gaz fazda kalan bileşenlerin toplam akış hızı: =213.4 mol/st Yoğunlaşmayan bileşenler (etilen ve inertler) bağlantı bileşeni olarak alınır. Gaz fazın ideal olduğu ve yoğuşmuş olan EDC ve suyun birbirleri ile karışmadığı kabul edilir. (Yoğunlaşmayanların kısmi basıncı) = Toplam basınç - EDC nin buhar basıncı + Suyun buhar basıncı = = 3.79 bar EDC nin buhar basıncı Buhar içindeki = (Yoğuşmayanların EDC nin akış Yoğunlaşmayanların kısmi basıncı akış hızı ) hızı = (0.16/3.79)213.4 = 9 kmol/st 44

45 Benzer şekilde buhar fazdaki suyun akış hızı =( 0.055/3.79)213.4=3.1 kmol/st Bu hesapalamaların sonucu olarak gaz akımının bileşimi aşağıdaki çizelgede verilmiştir. 45

46 Etilenin Çözünürlüğünün kontrol edilmesi: Etilenin kısmi basıncı=(toplam basınç).(mol kesri)=4(2.3/100)=0.092 bar EDC ve C 2 H 4 ün ideal çözelti olduğu varsayılarak sıvı içinde çözünmüş olan etilenin mol kesri Raoult Yasasından hesaplanabilir. y X A A X A P P o A 1.3* X A Böylece sıvıdaki etilen miktarı = (kmol EDC)X A = (64-9)1.3*10-3 =0.07 kmol/st Sonuçta gaz fazda kmol etilen = = 5.33 kmol/st

47 Bu değer, hesaplanan değerden biraz farklıdır ve yoğuşmuş veya çözünmüş etilenin olmadığı başlangıç varsayımının geçerli olduğunu gösterir; özetle sıvı fazdaki etilen eser miktardadır. Kütle denkliği sonuçları. Akış hızları (kg/st) Akım No Kondenser Bileşen beslemesi Kondensat Geri dönen gaz EDC Su Etilen 150 Eser 150 İnertler Toplam Sıcaklık o C Basınç, Bar Prof. Dr. Ali Karaduman 47

48 Örnek 9 Bu örnekte, bileşen kütle dengesi hesaplamalarında sıvı-sıvı faz dengesinin kullanılması açıklanmıştır. Örnek.8 de tanımlanan kondenserden çıkan kondensat akımı, yoğuşmuş su ve EDC ayırmak için bir dekantöre beslenmektedir. Dekantör çıkış akımının bileşimini hesaplayınız. 2 1 Besleme EDC 5459 kg/st Su 1075 kg/st 3 48

49 Çözüm Dekantörü terk eden akımların dengede olduklarını varsayılım. 20 o C de bileşenlerin çözünürlükleri Su fazı içinde az miktarda çözünmüş HCI asitte bulunur, fakat EDC nin seyreltik HCI çözeltisi içindeki çözünürlüğü bilinmediği için EDC nin su içindeki çözünürlüğü kullanılacaktır. EDC ve Su içindeki çözünürlükleri küçük olduğundan, denklemleri kurarak ve çözerek bilinmeyen derişimleri hesaplamak yerine uygun bir yaklaşım yapmak kolaylık sağlar. 49

50 İlk yaklaşım: Organik fazın akış hızı=dekantöre giren EDC akış hızı (Dekantöre giren EDC nin tamamının organik faza geçtiği varsayılıyor) EDC içinde çözünmüş su miktarı = (0.16/100)*5459=8.73 kg/st Dekantörü terk eden su miktarı = = kg/st Sıvı faz içerisinde çözünmüş EDC miktarı=(1066.3/100)*0.86=9.2 kg/st Organik fazın akış hızı tekrar hesaplanırsa = = kg/st Organik faz içerisindeki su miktarı = (5449.8/100)*0.16=8.72 kg/st Görüldüğü gibi sonuç ilk yaklaşımdan çok farklı değildir. Sonuçlar 50

51 3. DERS 51

52 Örnek 10: Nitrik Asit Üretim Prosesi Bu örnekte, çeşitli proses üniteleri içeren nitrik asit üretim prosesi için kütle ve enerji denkliklerinin kurulması ve bilgisayar kullanılmaksızın hesap makinesiyle yapılan çözümü açıklanmıştır. Amaç; Susuz amonyaktan çıkarak yılda ton %100 saflıkta nitrik asit üretmek ve daha sonra bu asidi %50-60 sulu çözeltisi haline getirmektir. Proses için akım şemasının çizilmesi isteniyor (tabi ki kütle ve enerji denkliklerinin sonuçlarını da içeren bir akım şeması). Nitrik asit üretimi; esas olarak, amonyağın oksidasyonu ile oluşan gazlar içerisindeki azot monoksidin suyla absorbe edilerek nitrik asite önüştürülmesinden ibarettir. Kaynaklarda, nitrik asit üretimi için üç değişik proses önerilmektedir. Bunlar; 1. Atmosferik basınçta oksidasyon ve absorpsiyon 2. Yüksek basınçta oksidasyon ve absorpsiyon (yaklaşık 8 atm) 3. Atmosferik basınçta oksidasyon ve yüksek basınçta absorpsiyon Bu çalışmada 2 nolu alternatif yani yüksek basınçta oksidasyon ve absorpsiyon un yapıldığı proses tercih edilmiştir.

53 Başlangıç olarak, sadece prosesde yer alan ekipmanları gösteren ve blok diagramlara çizilmiş bir akım şeması oluşturulur. Hava Hava Su Ürün NH 3 ~%60 Buharlaştırıcı Reaktör Atık ısı kazanı Yoğuşturucu Absorpsiyon kolonu HNO 3 Kaynaklarda, reaktörde, Pt-Rodyum katalizör kullanıldığı takdirde seçimlilik 53 yönünden 1 nolu reaksiyonun veriminin yaklaşık %95-96 olduğu belirtilmektedir.

54 Bilgisayar Destekli Akım Şemaları Proses tasarımında akım şemalarının hazırlanmasında yararlanılan bilgisayar programları iki ana grupta toplanır. Güçlü hesaplama olanaklarına sahip tam benzetim (simülasyon) programları Eşanlı (Simultaneous /Equation oriented) benzetim programları Basit kütle denkliği programları Ardıl- birimsel (Sequential Modular) benzetim programları Benzetim programlarını kullanarak tüm prosesinin tasarımını yapmak mümkündür. Bir proje çalışmasının başlangıcında tam benzetim programı kullanmak yerine basit madde denkliği programları kullanılması tercih edilir. Böylece çabuk ve ucuz bir şekilde elementer bir akım şeması ortaya konulabilir. 54

55 Proses Benzetim (Simülasyon) Programları Çeşitli firmalar tarafından geliştirilmiş Proses benzetim programları, prosesleri benzetmek (simüle etmek) ve akım şeması için kullanılmaktadır. Bunlardan bazıları : Ayrıca, üniversitelerde proses tasarım dersleri çerçevesinde de benzetim ve akım şeması programları kullanılmaktadır. Örnekler: CHEMCAD, GEMCS, FLOWPACK, FLOWTRAN, CONCEPT, PROCESS, HYSIM ve ASPEN gibi. 55

56 Tipik Bir Benzetim (Simülasyon) Programının İçeriği GİRDİ VERİLERİ Ekipman Özellikleri İçin Altprogramlar A N A Termodinamik Hesaplar İçin Alt Programlar İteratif Yöntemler İçin Alt Programlar Fiziksel Özellikler İçin Veri Dosyaları Maliyet Hesapları İçin Veri Dosyaları Ç A L I Ş T I R I C I EXE ÇIKTILAR

57 Tüm bu proses benzetim paket programlarının içerikler temel olarak şu şekilde özetlenebilir. 1. Ana çalıştırıcı programı (executive program) EXE 2. Ekipman performans alt programlarını içeren kütüphane (MODULES) 3. Fiziksel özellikleri içeren veri bankası 4. Akımların entalpileri, buhar-sıvı denge sabitleri gibi termodinamik özelliklerin hesaplanması için kullanılan altprogramlar 5. Maliyet hesaplamaları için gerekli veri bankası ve alt programlar. Proses akım diyagramlarının oluşturulmasında kullanılan programlarda kütle ve enerji denkliklerinin çözümü, iterasyon yöntemleri kullanılarak yapılır. İterasyon sırasında uygun parametrelere belirli artışlar verilerek geri döngüler yapılır. İstenilen değere ulaşılınca döngüden çıkılmış olur. 57

58 Bilgi Akış Diyagramları Prof. Dr. Ali Karaduman Bilgisayara problemi tanıtmak için, temel işlemlerin ve akım bağlantılarının sırasını gösteren elementer bir proses akış diyagramı hazırlanır ve daha sonra bir bilgi akış diyagramına dönüştürülür. Bilgi akış diyagramında yer alan her bir blok benzetim programındaki hesaplama modüllerinden birine karşılık gelir. Bileşim, sıcaklık, veya basıncın değişime uğramadığı üniteler bilgi akış diyagramlarına dahil edilmezler. Diğer taraftan bileşim, sıcaklık veya basınç değişimine neden olan her ünite ve her ünite parçası diyagram içerisinde yer almalıdır. Bu diyagramda blokları birleştiren çizgi ve oklar bir alt programlardan diğer bir alt programa bilgi akımını ve 58 yönünü göstermektedir.

59 Örnek Prof. Dr. Ali Karaduman Nitrobenzenin hidrojenasyonuyla anilin üretim prosesi akım diyagramı Proses Akım Diyagramı Bilgi Akım Diyagramı 59

60 Fraksiyon Katsayıları Kavramı ve Kolay Çözümler Bir prosesin tasarımının veya geliştirilmesinin ilk aşamasında kaba ve yaklaşık bir kütle denkliği hesaplamaları için basit programlar kullanarak akım diyadramlarını oluşturmak olasıdır.özellikle devir akımı içeren prosesler ve kütle denklikleri ve enerji denkliklerinin birlikte çözümünü gerektirmeyen tasarım çalışmaları için bu tip basit programların kullanılması önerilir. Bu tür programların en önemli özelliği kişisel bilgisayarlarda uygulanabilmesidir. Kimyasal proseslerde yer alan ünitelerin yani temel işlemlerin yapıldığı ekipmanların çoğunda üniteye giren akım kolon çıkışında üst ve dip ürün olarak iki akıma ayrılır. Örnek: Damıtma kolonuna giren akım kolon çıkışında üst ve dip ürün olarak ikiye ayrılır. Bir yoğuşturucuya giren akım yoğuşturucu çıkışında sıvı ve gaz faz olmak üzere iki akıma ayrılır. O nedenle, Bilgi Akım diyagramında yer almış olan bir temel işlemler ünitesinden çıkan akımdaki herhangi bir bileşenin akış hızı, bu bileşenin üniteye giren akış hızının belirli bir kesri kadardır. Bileşenin adı geçen üniteye giriş akış hızını bir katsayı ile çarparak üniteden çıkıştaki akış hızını bulmak mümkündür. 60 Bu katsayıya FRAKSİYON KATSAYISI denir.

61 Prof. Dr. Ali Karaduman Kütle denkliğinin oluşturulmasında kullanılan simgelerin gösterimi i,j ik. jik g iok : Ünite numaraları : i ünitesine giren k bileşeninin toplam akış hızı : i ünitesinden çıkıp j ünitesine giden akım içerisindeki k bileşeninin toplam akış hızına oranı. Fraksiyon katsayısı : i ünitesine sistem dışından gelen akım içerisindeki k 61 bileşeninin akış hızı

62 Bir üniteden çıkan bileşenin akış hızı üniteye giriş akış hızı ile fraksiyon katsayısının çarpımına eşittir. Yani, i ünitesinden çıkan ve j ünitesine giden k bileşenin akış hızı ( jk ), üniteye giriş akış hızı ( ik ) ile fraksiyon katsayısının ( jik )çarpımına eşittir. Fraksiyon katsayısı, ünitenin tasarım özelliklerine ve üniteye giren akımın özelliklerine bağlıdır. Üç adet temel işlem ünitesi ve çeşitli devir akımları içeren bir proses için bilgi akım diyagramı ve kütle denkliklerini oluşturmak için kullanılan simgeler aşağıda verilmiştir. 62

63 1 Nolu ünite için kütle denkliği: g 1k 10k 12k 2k 13k 3 k 2 Nolu ünite için kütle denkliği: 2 k 21k 1k 3 Nolu ünite için kütle denkliği: 3k g 30k 32k 2k 31k 1 k

64 64 k k k k k k g g k k k k k k k k k Denklemler düzenlenip matris formunda yazılabilir k k k k k k k g g x k k k Her bir bileşen (k) için bu denklem takımı yazılır. Bazı ünitelerin çıkış akımında giriş akımında yer almayan bileşenler bulunabilir. Bu bileşen sanki üniteye dışarıdan giriyormuş gibi gösterilir. GENEL : n tane ünite için denklemler düzenlenip matris formunda genel bir eşiklikler yazılabilir

65 Örnek 11 : İzopropil Alkol den Aseton Üretimi C 3 H 7 OH (CH 3 ) 2 O + H 2 İzopropil alkol buharlaştırıldıktan sonra reaktöre gönderilmekte ve katalitik dehidrojenasyon sonucu aseton oluşmaktadır. Reaktörden çıkan gaz akımı (aseton, su,hidrojen, izopropil alkol) bir yoğuşturucuya gönderilerek akım içerisindeki asetonun çoğu, su ve izopropil alkol yoğunlaştırılır. Yoğuşturucuyu terk eden gaz akımı içerisinde az miktarda aseton ve izopropil alkol bulunduğundan bu akım bir absorbsiyon kolonunda su ile yıkanmakta ve aseton ve alkol absorbe edilmektedir. Yıkayıcının (absorbsiyon kolonu) altından alınan akım ve yoğruşturucudan alınan sıvı akım (kondensat) birleştirilerek saf aseton elde etmek amacıyla destilasyon kolonuna gönderilir. Destilasyon kolonunun üstünden saf aseton alınır. Bu kolonun altından ise su ve izopropil alkol içeren akım alınarak ikinci bir destilasyon kolonuna gönderilir. 2 nolu distilasyon kolonunun üst akımı %91 alkol içeren azeotrop su-alkol karışımıdır. Bu akım reaktöre devir ettirilir. Reaktörde ZnO-Cu katalizör kullanılmakta, tepkime o C sıcaklık ve 4.5 bar basınç altında yapılmaktadır. Prosesde aseton verimi %98 dir. İzopropil alkolun reaktörden her geçiş dönüşüm oranı %85-90 civarındadır. 1. Proses akım şemasını çiziniz. 2. Bilgi akım şemasını çiziniz. 3. Bileşenler için kütle denkliklerini kurarak matris formunda yazınız. 4. Proseste mevcut bileşenler için ayrık fraksiyon katsayılarını belirleyiniz ve her 65 bir bileşen için matris formundaki kütle denkliklerini tekrar yazınız.

66 Çözüm Prof. Dr. Ali Karaduman İzopropil alkolden aseton üretim Proses akım diyagramı ve bilgi akım diyagramı aşağıdaki gibidir. Bu proses için kütle denkliklerinin kurulmasında kullanılan simgeler ise aşağıdaki şekilde verilmiştir. Proses Akım Diyagramı Proses Akım Diyagramı 66 Bilgi Akış Diyagramı

67

68 Denklemler düzenlenerek matris formda yazılırsa 68

69 Fraksiyon katsayılarının belirlenmesi: Tasarımcı, fraksiyon katsayılarını belirlemeden önce yapmış olduğu proje çalışmasına özgün olarak bazı proses ve ekipman spesifikasyonlarını belirlemelidir. Bu değerler, tasarımcının istediği sonuçlara ulaşabilmesi için defalarca değiştirebileceği değerlerdir. Diğer adıyla tasarım değişkenleridir. İzopropil alkolden aseton üretim prosesinde tasarım değişkenleri için başlangıç değerleri olarak aşağıdaki veriler göz önüne alınmıştır. 1. Reaktörden her geçişte izopropil alkol dönüşüm oranı %90 dır. 2. Yoğuşturucuda izopropil alkolün %90 ı yoğuşmaktadır. 3. Yıkayıcıda izopropil alkolün %99 u absorplanarak sıvı faza geçmektedir. 4. Üretilen aseton içerisinde safsızlık olarak en fazla %1 oranında izopropil alkol bulunmasına izin verilmektedir. 5. Yoğuşturucuya giren akımdaki asetonun en az %80 inin yoğunlaşması istenmektedir. 6. Yıkayıcıda asetonun %99 u absorplanmalıdır. 7. Suyun yoğuşturucuda %95 i yoğuşmaktadır. 8. Yıkayıcıya giren suyun en fazla %1 i gaz faza sürüklenmektedir 9. I.Distilasyon kolonunda asetonun %99 u üst ürün olarak alınsın

70 9. 70

71 Prof. Dr. Ali Karaduman Fraksiyon katsayıları ve prosese dışardan verilen akımların sayısal değerleri aşağıda toplu olarak verilmiştir. Fraksiyon Katsayılar; * Absorbsiyon kolonuna dışardan gönderilen su miktarı kolon tasarımına bağlıdır. O 71 nedenle kolona gönderilen su miktarı (kmol/st) = g304=200 mol alınmıştır.

72 İzlenecek Yol 1. Her bir bileşen (k) için her bir ünitedeki fraksiyon katsayıları ve taze besleme akımları belirlenir. 2. Her bir bileşen (k) için fraksiyon katsayıları matris formunda yazılarak denklem takımı çözümünden ilgili bileşenin her üniteye giriş akış hızı hesaplanır. 3. Hesaplanan değerler tasarım kısıtlamaları sağlanana kadar fraksiyon katsayıları ve taze 72 besleme akımları değiştirilerek tekrar hesaplanır.

73 4. DERS 73

74 Borulandırma ve Enstrümantasyon Diyagramları (P&ID) 74

75 Borulandırma ve Enstrümantasyon Diyagramları Borulandırma ve enstrüman diyagramları (P&I diagram: Piping and Instrumentation) proses tasarımının son basamağıdır ve tesisin inşasında bir rehber olarak hizmet verir. Proses akım diyagramları, ekipmanların ve onların büyük ara bağlantı parçalarının düzenlenmesini gösterir. Borulandırma ve enstrüman diyagramları ise, ekipmanların, cihazların, borulandırmanın, vanaların, bağlantıların ve onların düzenlenmesinin mühendislik detaylarını gösterir ve MÜHENDİSLİK AKIM ŞEMALARI veya MÜHENDİSLİK ÇİZGİ DİYAGRAMLARI 75 olarak da adlandırılır.

76 Örnek 76

77 P&I Diyagramlarının İçeriği

78 Borulandırma ve Enstrumantasyon Diyagramlarında BULUNANLAR EKİPMAN Yedek birimler Paralel birimler Her birimin detay özetleri BORULANDIRMA Büyüklük (kullanılan standart ölçü) Şedül (kalınlık) Yapı malzemesi Yalıtım (kalınlık ve tip) CİHAZLAR Göstergeler Kaydediciler Kontrol ediciler Cihaz hatları gösterimi Borulandırma ve Enstrumantasyon Diyagramlarında BULUNMAYANLAR İşletme koşulları, T, P Akım akış değerleri Cihaz yerleşimleri Boru yolları a. Boru boyu b. Boru bağlantıları Destekler, yapılar, kurumlar

79 Semboller ve yerleşim (Symbols and layout) Ekipmanları, vanaları, enstrumanları ve kontrol devrelerini göstermek için kullanılan semboller belirli bir tasarım ofisinin deneyimine bağlıdır. Ekipman sembolleri genellikle proses akım şemalarında kullanılanlardan daha ayrıntılıdır. Vanalar, kontrol vanaları, pompalar, reaktörler, çeşitli kaplar ve ayırma kolonları gibi ekipmanlar için uluslararası (ISA) ve bazı devletler için ulusal (İngiliz standartları (BS 1646,. Austin 1979 ve Amerikan ANSI) standart semboller geliştirilmiştir.

80 80

81 Örnek 81

82 Tanıtıcı Yazılar : Ekipmanları Genel Format : XX-YZZ A/B/ Prof. Dr. Ali Karaduman XX : Ekipmanın 1 veya 2 harf ile gösterimi Y : 1 veya 2 digit birim numarası (1-99) ZZ : Birimdeki ekipman numarası (1-99) A/B/ yedek malzemenin varlığını gösterir. P- Pompa (Pump) E- Isı değiştirici ( Heat Exchanger) H- Yakıtlı ısıtıcı (Fired Heater) V- Kap (Vessel) R- Reaktör (Reactor) T- Kule (Tower) TK- Depolama tankı (Storage Tank) C- Kompresör veya Türbin (Compressor or Turbine) Ünite ve ekipman kodlamaları 101 numaradan başlar, akış hatlarına göre aynı hat üzerindeki üniteler 101, 102, 103, olarak devam eder. Farklı hatta geçildiğinde kodlama kademesi 100 birim arttırılarak 201, 202, olarak devam eder, Pompalar: P-101, P-102, P-103, P-201, P olarak kodlanır. Reaktörler : R-101, R-102, R-103, R201, R301. olarak kodlanır. R-101 : 100 birimde veya hattındaki 1. reaktör T-905 : 900 biriminde veya hattındaki 5. kule 82 P-301 A/B : 300 biriminde 1. Pompa artı yedekli

83 Tanıtıcı Yazılar : Cihazlar XYZ Tesiste ölçülebilen tüm proses bilgileri, P&ID üzerinde bir daire işareti ile gösterilir. Bu işaret, proses kontrol devrelerinde kullanılan ve kaydedilen bilgileri içerir. Diyagram üzerindeki daireler proseste elde edilen bilgilerin bulunduğu yeri ve alınan ölçümlerin tanıtımını ve nasıl bir bilgi temin ettiğini gösterir. P&I diyagramlarının çiziminde prosesin tasarımını ve proses kontrolünü iyi bilen uzman kişiler görev alırlar. Proses için, kontrol sistemlerinin belirlenmesinde proses akım şemaları önemlidir. Proses kontrol sistemlerine göre de enstrümantasyonun hazırlanması gerekir. 83

84 Tanıtıcı Yazılar : Cihazlar Prof. Dr. Ali Karaduman 84

85 Cihaz çeşitleri Not: 1. A, alarm için eklenir ve alarmın üst değeri H, alt değeri L ile simgelenir 2. Farkı göstermek için D kullanılır. Örnek: PD basınç farkını gösterir. 3. İkinci harfte F olursa oranı gösterir. Örnek: FFC akış oranı kontrolu demektir.

86 Hatlar Prof. Dr. Ali Karaduman 86

87 P&I Diyagramlarının Oluşturulması Prof. Dr. Ali Karaduman 87

88 Örnek

89 Cihaz Kullanımı Cihazlar, tesis işletimi boyunca proses değişkenlerini izlemeyi sağlarlar. Onlarla, otomatik kontrol devreleri kurulabilir veya proses işlemlerinin izlenmesinde kullanılabilir. Ayrıca, otomatik bilgisayarlı kontrol veri toplama sisteminin bir parçası olabilir. Kritik proses değişkenlerini izleyen cihazlara, kritik ve tehlikeli durumlarda operatöre haber vermek üzere bir ALARM bağlanabilir. Tercihan doğrudan ölçülebilen proses değişkenleri izlenir. Kolay ölçülemeyen bazı proses değişkenleri yerine ölçülebilenlerden dolaylı olarak izlenir. 89

90 Cihaz kullanımı ve Kontrol Amaçları Enstrumantasyon ve kontrol şemasını saptarken, tasarımcının birincil konusu: Güvenli tesis işletimi: Proses değişkenlerini bilinen güvenli işletim sınırları içinde tutmak Oluşan tehlikeli durumları tespit etmek, alarm ve otomatik kapatma sistemleri sağlamak. Tehlikeli işletim yöntemlerini önlemek için bağlantı ve alarmlar kurmak Üretim : Tasarım ürün çıktısını başarmak Ürün kalitesi : Belirli kalite standardı içinde ürün bileşimini sağlamak Maliyet : Diğer konulara eşit en düşük ürün maliyetinde işletmek Tipik bir kimyasal proses tesisinde bu konular, otomatik kontrol, manuel izleme ve laboratuar analizleri ile başarılır.

91 5. DERS 91

92 P&I Diyagramlarında Otomatik kontrol devreleri Prof. Dr. Ali Karaduman Seviye kontrolü Akış kontrolü Basınç kontrolü Sıcaklık kontrolü Hız kontrolü Kontrol edici: P, PID, fuzzy kontrol ve bilgisayar kontrol rutinleri vb. Son kontrol elemanı : Hemen hemen bütün kimyasal proses kontrol devrelerinde son kontrol elemanı vanadır. Ayrıca, triyak ve DC motor da olabilir. Proses : Reaktör, destilasyon kolonu buharlaştırıcı, sıcak su tankı vb.. Sensör : Kontak termometre, rezistans termometre, ısıl çift, basınç sensörleri, akış ölçerler vs Set noktası : Prosesin tutulmak istenilen değeri (Sıcaklık 350 C de sabit gibi) Kontrollü değişken : Sensörün ölçtüğü değişken (Sıcaklık, basınç vs )

93 Proses Kontrol devresinin oluşturulması 93

94 Örnek otomatik kontrol devreleri - Seviye kontrolü Kolonun tabanındaki seviye kontrolü için tipik bir düzenleme gösterilmiştir. Pompa boşaltma hattı üzerinde bir kontrol vanasının yer alması gerekir. LC

95 Basınç kontrolü PC Basınç kontorlü, buhar veya gaz kullanılan pek çok sistem için gereklidir. Kontrol metodu, prosesin doğasına bağımlıdır. Doğrudan boşaltma ile basınç kontrolu PC Yoğuşturucudan sonra yoğuşmayanların boşaltılması

96 Akış Kontrolü Akış kontrolu sağlamak için sabit hızda çalışan ve yaklaşık sabit hacimde çıkış yapan bir kompresör veya pompada bir yan geçiş (by-pass) kontrolü kullanılmalıdır. FC Emme-basma pompa için akış kontrolu FC FC Bir santrifüj compresör veya pompa için alternatif şema

97 Sıcaklık kontrolü Soğutma veya ısıtma ortamı akışının değişimi ile sıcaklık kontrolu konusundaki en basit düzenlemeyi gösterir. Proses TC Bir akışkan akımının kontrolu Proses TC Eğer, alışveriş iki sabit akışlı proses akımı arasında ise, bypass kontrol kullanılır. By-pass kontrol

98 Kaynatıcı ve buharlaştırıcı kontrolü Buharlaştırıcılar için sıklıkla seviye kontrolü kullanılır. Şekilde görüldüğü gibi akış kontrolü üzerindeki buharlaştırıcıya beslenen sıvı akış hızı ve kontrol edici ısıtma yüzeyine gönderilen buharın miktarını ayarlayarak seviye kontrol edilmektedir FC LC Besleme Buhar Tuzak Buharlaştırıcı Kontrol

99 Damıtma Kolonu Kontrolü Damıtma kolonu kontrolünün temel konusu, üst ve alt ürünün belirli bir bileşimini ve yan akımlarda bozulanların etkisini düzelterek temin etmektir. FC Besleme TC TC Buhar Sıcaklık deseni kontrolu. Bu düzenleme ile tepe ve dip sıcaklık kontrol edicileri arasında iç etkileşim olur

100 Örnek 100

101 Reaktör Kontrolü Reaktör kontrolünde kullanılan şema, prosese ve reaktörün tipine bağımlıdır. Eğer, güvenilir on-line analiz edici bulunuyor ve reaktör dinamiği uygunsa, ürün bileşimi sürekli izlenebilir ve reaktör koşulları ve besleme akışı istenen ürün bileşimi ve verimini sağlamak için otomatik olarak kontrol edilebilir. 101

102 Örnek

103 Örnek

104 Örnek 104

105 Örnek 105

106 Örnek 106

107 Örnek Prof. Dr. Ali Karaduman 107

108 Örnek 108

109 Örnek 109

110 Elektrik diyagramları

111 111

BÖLÜM 2. AKIM ŞEMALARI ve P&I DİYAGRAMLARI

BÖLÜM 2. AKIM ŞEMALARI ve P&I DİYAGRAMLARI KYM 415 PROSES TASARIMI I 2013-2014 Güz BÖLÜM 2 AKIM ŞEMALARI ve P&I DİYAGRAMLARI Flow-sheet Process Flow Diagram (PFD) Piping and instrument Yrd.Doç.Dr. Suna ERTUNÇ 1 Ödev 1: Her proje grubu kimyasal

Detaylı

KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU

KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU B. HACIBEKİROĞLU, Y. GÖKÇE, S. ERTUNÇ, B. AKAY Ankara Üniversitesi, Mühendislik

Detaylı

ETİL ASETAT-ETANOL AZEOTROP KARIŞIMININ DAMITILDIĞI BİR EKSTRAKTİF DOLGULU DAMITMA KOLONUNUN SICAKLIK KONTROLÜ

ETİL ASETAT-ETANOL AZEOTROP KARIŞIMININ DAMITILDIĞI BİR EKSTRAKTİF DOLGULU DAMITMA KOLONUNUN SICAKLIK KONTROLÜ ETİL ASETAT-ETANOL AZEOTROP KARIŞIMININ DAMITILDIĞI BİR EKSTRAKTİF DOLGULU DAMITMA KOLONUNUN SICAKLIK KONTROLÜ Levent Taştimur a, Abdulwahab Giwa b, Süleyman Karacan b,* a Ankara Patent Bürosu Limited

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402

Detaylı

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ Ek 2 ULUSAL ÖĞRENCİ TASARIM YARIŞMASI PROBLEM TANIMI KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ 1. Giriş Türk kömür rezervlerinden metanol üretimi Kömürden metanol üretimi,

Detaylı

ISI POMPASI DENEY FÖYÜ

ISI POMPASI DENEY FÖYÜ ONDOKUZ MAYIS ÜNĐVERSĐTESĐ MÜHENDĐSLĐK FAKÜLTESĐ MAKĐNA MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ ISI POMPASI DENEY FÖYÜ Hazırlayan: YRD. DOÇ. DR HAKAN ÖZCAN ŞUBAT 2011 DENEY NO: 2 DENEY ADI: ISI POMPASI DENEYĐ AMAÇ: Isı pompası

Detaylı

ISI POMPASI DENEY FÖYÜ

ISI POMPASI DENEY FÖYÜ T.C BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DOĞA BİLİMLERİ, MİMARLIK ve MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ISI POMPASI DENEY FÖYÜ 2015-2016 Güz Yarıyılı Prof.Dr. Yusuf Ali KARA Arş.Gör.Semih AKIN Makine

Detaylı

KÜMEN ÜRETİMİNİN YAPILDIĞI TEPKİMELİ BİR DAMITMA KOLONUNUN BENZETİMİ

KÜMEN ÜRETİMİNİN YAPILDIĞI TEPKİMELİ BİR DAMITMA KOLONUNUN BENZETİMİ KÜMEN ÜRETİMİNİN YAPILDIĞI TEPKİMELİ BİR DAMITMA KOLONUNUN BENZETİMİ Damla Gül a,*, Abdulwahab GIWA a, Süleyman KARACAN a a,* Ankara Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, Dögol

Detaylı

Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları. Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü

Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları. Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü ISITMA TEKNİĞİ 1.Tarihsel gelişim 2.Günümüz ısıtma teknikleri Bir ısıtma tesisatının uygun olabilmesi için gerekli

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ KĠMYA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ KMB 405 KĠMYA MÜHENDĠSLĠĞĠ LABORATUVARI - 3

ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ KĠMYA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ KMB 405 KĠMYA MÜHENDĠSLĠĞĠ LABORATUVARI - 3 ONDOKZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ KĠMYA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ KMB 405 KĠMYA MÜHENDĠSLĠĞĠ LABORATVARI - 3 DENEY 6: GÖVDE BORL ISI DEĞĠġTĠRĠCĠ (SHELL AND TBE HEAT EXCHANGER) Akışkan ya da katı

Detaylı

HAVA SOĞUTMALI BİR SOĞUTMA GURUBUNDA SOĞUTMA KAPASİTESİ VE ETKİNLİĞİNİN DIŞ SICAKLIKLARLA DEĞİŞİMİ

HAVA SOĞUTMALI BİR SOĞUTMA GURUBUNDA SOĞUTMA KAPASİTESİ VE ETKİNLİĞİNİN DIŞ SICAKLIKLARLA DEĞİŞİMİ HAVA SOĞUTMALI BİR SOĞUTMA GURUBUNDA SOĞUTMA KAPASİTESİ VE ETKİNLİĞİNİN DIŞ SICAKLIKLARLA DEĞİŞİMİ Serhan Küçüka*, Serkan Sunu, Anıl Akarsu, Emirhan Bayır Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Rev: 17.09.2014 YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Makine Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Termodinamik ve Isı Tekniği Anabilim Dalı Termodinamik Genel Laboratuvar Föyü Güz Dönemi Öğrencinin Adı Soyadı : No

Detaylı

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ 1 Amaçlar Amaçlar Saf madde kavramının tanıtılması Faz değişimi işleminin fizik ilkelerinin incelenmesi Saf maddenin P-v-T yüzeylerinin ve P-v, T-v ve P-T özelik diyagramlarının

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ PROSES AKIŞ ŞEMASI KODLAMA VE ÇİZİMİ

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ PROSES AKIŞ ŞEMASI KODLAMA VE ÇİZİMİ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI KİMYA TEKNOLOJİSİ PROSES AKIŞ ŞEMASI KODLAMA VE ÇİZİMİ Ankara, 2014 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri

Detaylı

TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ

TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ Başak BARUTÇU, Nüket YAPII, Zehra ÖZÇELİK Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, Bornova İzmir e-posta: zozcelik@bornova.ege.edu.tr

Detaylı

P&I BORULAMA VE ENSTRÜMANTASYON. (DokuzEylül Ün. ders notlarından uyarlanarak hazırlanmıştır)

P&I BORULAMA VE ENSTRÜMANTASYON. (DokuzEylül Ün. ders notlarından uyarlanarak hazırlanmıştır) P&I BORULAMA VE ENSTRÜMANTASYON (DokuzEylül Ün. ders notlarından uyarlanarak hazırlanmıştır) P&I DİYAGRAMI ÖNCESİ YAPILMASI GEREKENLER Suyun yapısı belirlenmeli, Arıtılabilirlik çalışması yapılmalı (laboratuvar

Detaylı

İKLİMLENDİRME DENEYİ FÖYÜ

İKLİMLENDİRME DENEYİ FÖYÜ İKLİMLENDİRME DENEYİ FÖYÜ Deneyin Amacı İklimlendirme tesisatının çalıştınlması ve çeşitli kısımlarının görevlerinin öğrenilmesi, Deney sırasında ölçülen büyüklükler yardımıyla Psikrometrik Diyagramı kullanarak,

Detaylı

KYM411 AYIRMA ĠġLEMLERĠ SIVI-SIVI EKSTRAKSİYONU. Prof.Dr.Hasip Yeniova

KYM411 AYIRMA ĠġLEMLERĠ SIVI-SIVI EKSTRAKSİYONU. Prof.Dr.Hasip Yeniova KYM411 AYIRMA ĠġLEMLERĠ SIVI-SIVI EKSTRAKSİYONU Prof.Dr.Hasip Yeniova AYIRMA ĠġLEMLERĠ Fiziksel Ayırma iģlemleri Dekantasyon,Filtrasyon vd BuharlaĢtırma Tek Kademeli, Çok Kademeli Distilasyon Basit, Azeotropik,

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Sistem ve Hal Değişkenleri Üzerinde araştırma yapmak üzere sınırladığımız bir evren parçasına sistem, bu sistemi çevreleyen yere is ortam adı verilir. İzole sistem; Madde ve her türden enerji akışına karşı

Detaylı

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör.

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 (Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK

Detaylı

2. Teori Hesaplamalarla ilgili prensipler ve kanunlar Isı Transfer ve Termodinamik derslerinde verilmiştir. İlgili konular gözden geçirilmelidir.

2. Teori Hesaplamalarla ilgili prensipler ve kanunlar Isı Transfer ve Termodinamik derslerinde verilmiştir. İlgili konular gözden geçirilmelidir. PANEL RADYATÖR DENEYİ 1. Deneyin Amacı Binalarda ısıtma amaçlı kullanılan bir panel radyatörün ısıtma gücünü oda sıcaklığından başlayıp kararlı rejime ulaşana kadar zamana bağlı olarak incelemektir. 2.

Detaylı

4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri)

4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri) 4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri) Rankine Çevrimi Basit güç ünitelerinin ideal veya teorik çevrimi, Şekil-1 de görülen Rankine çevrimi ile tanımlanır. Çevrim, uygun bir şekilde bağlantılanmış dört cihazdan

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ DENEY NO: 5 HAVAANDIRMA ÇEVRE MÜHENDĠSĠĞĠ BÖÜMÜ Çevre Mühendisi atmosfer şartlarında suda çözünmüş oksijen ile yakından ilgilidir. Çözünmüş oksijen (Ç.O) su içinde çözünmüş halde bulunan oksijen konsantrasyonu

Detaylı

Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ. Bölüm 5: Kontrol Hacimleri için Kütle ve Enerji Çözümlemesi

Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ. Bölüm 5: Kontrol Hacimleri için Kütle ve Enerji Çözümlemesi Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ 1 Amaçlar Kütlenin korunumu ilkesi geliştirilecektir. Kütlenin korunumu ilkesi sürekli ve sürekli olmayan akış sistemlerini içeren çeşitli sistemlere

Detaylı

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI SÜREKLİ KARIŞTIRMALI REAKTÖR DENEYİ 2012 KONYA İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... ii SİMGELER VE

Detaylı

BİLGİSAYAR KONTROLLÜ DİSTİLASYON KOLONU EĞİTİM SETİ

BİLGİSAYAR KONTROLLÜ DİSTİLASYON KOLONU EĞİTİM SETİ BİLGİSAYAR KONTROLLÜ DİSTİLASYON KOLONU EĞİTİM SETİ 1 Giriş Bu eğitim seti kimya mühendisliği uygulamalarından olan Sürekli ve kesikli distilasyon işlemlerinin öğrencilere uygulamalı olarak öğretilmesi

Detaylı

Şekil 2.1 İki kademeli soğutma sistemine ait şematik diyagram

Şekil 2.1 İki kademeli soğutma sistemine ait şematik diyagram 2. ÇOK BASINÇLI SİSTEMLER 2.1 İKİ KADEMELİ SOĞUTMA SİSTEMLERİ: Basit buhar sıkıştırmalı soğutma çevrimi -30 ye kadar verimli olmaktadır. -40 C ile -100 C arasındaki sıcaklıklar için kademeli soğutma sistemleri

Detaylı

VII 0 0 6 0 0 3 9. Bu dersin önkoşulu bulunmamaktadır.

VII 0 0 6 0 0 3 9. Bu dersin önkoşulu bulunmamaktadır. DERS TANIMLAMA FORMU Dersin Kodu ve Adı: KMU 406 Kimya Mühendisliği Laboratuvarı II Programın Adı: Kimya Mühendisliği Bölümü Yarıyıl Eğitim ve Öğretim Yöntemleri (ECTS) Teori Uyg. Lab. Proje/Alan Çalışması

Detaylı

3. DENGE-BASAMAĞI İŞLEMLERİ

3. DENGE-BASAMAĞI İŞLEMLERİ 1 3. DENGE-BASAMAĞI İŞLEMLERİ (Ref. e_makaleleri) Bir sınıf kütle-transferi cihazları ferdi birimler veya basamakların (kademeler) biraraya gelmesiyle oluşur. Sistemden iki akım karşılıklı yönlerde akar;

Detaylı

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI İdeal Gaz Karışımları İdeal gaz karışımları saf ideal gazlar gibi davranırlar. Saf gazlardan n 1, n 2,, n i, mol alınarak hazırlanan bir karışımın toplam basıncı p, toplam hacmi v ve sıcaklığı T olsun.

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ 2013 - S A M S U N DAMITMA (DİSTİLASYON) Distilasyon, bir sıvının ısıtılması ve buharlaştırılmasından oluşmaktadır ve buhar bir distilat ürünü oluşturmak için

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ DENEYİN AMACI Gazlarda söz konusu olmayan yüzey gerilimi sıvı

Detaylı

Algoritmalar ve Programlama. Algoritma

Algoritmalar ve Programlama. Algoritma Algoritmalar ve Programlama Algoritma Algoritma Bir sorunu / problemi çözmek veya belirli bir amaca ulaşmak için gerekli olan sıralı mantıksal adımların tümüne algoritma denir. Algoritma bir sorunun çözümü

Detaylı

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M DEÜ HASTANESİ KLİMA SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA SİSTEMLERİNİN N ISIL VE HİDROLİK DENGELENMESİ Burak Kurşun un / Doç.Dr.Serhan KüçüK üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M BölümüB GİRİŞ Değişen

Detaylı

ÜÇ BİLEŞENLİ REAKSİYON SİSTEMLERİ İÇEREN REAKTİF DİSTİLASYON KOLONU VE REAKTÖR/DİSTİLASYON KOLONU PROSESLERİNİN NİCELİKSEL KARŞILAŞTIRMASI

ÜÇ BİLEŞENLİ REAKSİYON SİSTEMLERİ İÇEREN REAKTİF DİSTİLASYON KOLONU VE REAKTÖR/DİSTİLASYON KOLONU PROSESLERİNİN NİCELİKSEL KARŞILAŞTIRMASI ÜÇ BİLEŞENLİ REAKSİYON SİSTEMLERİ İÇEREN REAKTİF DİSTİLASYON KOLONU VE REAKTÖR/DİSTİLASYON KOLONU PROSESLERİNİN NİCELİKSEL KARŞILAŞTIRMASI Denizhan YILMAZ, Saliha YILMAZ, Eda HOŞGÖR, Devrim B. KAYMAK *

Detaylı

Hidrolik devre sembolleri Hidrolik Devre Kontrol ve Ekipman Sembolleri

Hidrolik devre sembolleri Hidrolik Devre Kontrol ve Ekipman Sembolleri Hidrolik devre sembolleri Hidrolik Devre Kontrol ve Ekipman Sembolleri Çizgi Temel Semboller Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir Daire - Yarımdaire Kare - Dikdörtgen Dörtgen Çeşitli Semboller Üçgen Pompa

Detaylı

Hidrolik Devre Kontrol ve Ekipman Sembolleri Çizgi Temel Semboller Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir Kesik Çizgi - Pilot veya drenaj hattını gösterir Daire - Yarımdaire Bir ünitedeki iki veya daha

Detaylı

OTG-130 BİLGİSAYAR KONTROLLÜ ISI DEĞİTİRİCİ EĞİTİM SETİ. www.ogendidactic.com

OTG-130 BİLGİSAYAR KONTROLLÜ ISI DEĞİTİRİCİ EĞİTİM SETİ. www.ogendidactic.com 2012 OTG-130 BİLGİSAYAR KONTROLLÜ ISI DEĞİTİRİCİ EĞİTİM SETİ www.ogendidactic.com GİRİŞ 2 Eşanjör ya da ısı değiştirici, değişik sıcaklıklardaki iki ya da daha çok akışkanın, ısılarını, birbirine karışmadan

Detaylı

OKG-175 GAZ ABSORBSİYON DESORBSİYON DENEY SETİ

OKG-175 GAZ ABSORBSİYON DESORBSİYON DENEY SETİ 2014 OKG-175 GAZ ABSORBSİYON DESORBSİYON DENEY SETİ 0 www.ogendidactic.com GAZ ABSORBSİYON VE DESORBSİYON EĞİTİM SETİ 1 TEKNİK ÖZELLİKLER 1. Deney seti endüstriyel proseslerdeki absorpsiyon işlemi uygulamalarına

Detaylı

Biyogaz Sistem Mühendisliği

Biyogaz Sistem Mühendisliği 2013 Biyogaz Sistem Mühendisliği İÇİNDEKİLER: 1 Sistem Veri Özeti 2.Tesis Verileri ; Sistem Ana Akış diagramı 3.Sistem Ekonomik Göstergeleri, 4.Notlar, 5. Sistem Çalışma Prensibi 6. Biyogaz Ölçüm Ekipmanları

Detaylı

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI h 1 h f h 2 1 5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI (Ref. e_makaleleri) Sıvılar Bernoulli teoremine göre, bir akışkanın bir borudan akabilmesi için, aşağıdaki şekilde şematik olarak gösterildiği gibi, 1 noktasındaki

Detaylı

f = 1 0.013809 = 0.986191

f = 1 0.013809 = 0.986191 MAKİNA MÜHNDİSLİĞİ BÖLÜMÜ-00-008 BAHAR DÖNMİ MK ISI TRANSFRİ II (+) DRSİ YIL İÇİ SINAVI SORULARI ÇÖZÜMLRİ Soruların çözümlerinde Yunus A. Çengel, Heat and Mass Transfer: A Practical Approach, SI, /, 00,

Detaylı

OLAY AĞACI ANALİZİ (Event Tree Analysis-ETA)

OLAY AĞACI ANALİZİ (Event Tree Analysis-ETA) OLAY AĞACI ANALİZİ (Event Tree Analysis-ETA) Merve ERCAN KALKAN Kocaeli Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü II. Uluslararası Proses Güvenliği Sempozyumu 22-24 Ekim 2015 - İSTANBUL 1 Tehlike Değerlendirme

Detaylı

SOĞUTMA SİSTEMLERİ VE ÇALIŞMA İLKELERİ (Devamı)

SOĞUTMA SİSTEMLERİ VE ÇALIŞMA İLKELERİ (Devamı) SOĞUTMA SİSTEMLERİ VE ÇALIŞMA İLKELERİ (Devamı) Soğutma devresine ilişkin bazı parametrelerin hesaplanması "Doymuş sıvı - doymuş buhar" aralığında çalışma Basınç-entalpi grafiğinde genel bir soğutma devresi

Detaylı

Temel Semboller. Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir. Kesik Çizgi - Pilot veya drenaj hattını gösterir

Temel Semboller. Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir. Kesik Çizgi - Pilot veya drenaj hattını gösterir Çizgi Temel Semboller Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir Kesik Çizgi - Pilot veya drenaj hattını gösterir Bir ünitedeki iki veya daha fazla fonksiyonu gösterir Daire - Yarımdaire Daire - Enerji çevrim

Detaylı

6. GENLEŞME DEPOLARI 6.1 AÇIK GENLEŞME DEPOSU

6. GENLEŞME DEPOLARI 6.1 AÇIK GENLEŞME DEPOSU 6. GENLEŞME DEPOLARI Genleşme depoları sistemdeki basıncın kontrolü ve sisteme gerekli su desteğinin sağlanması bakımından çok önemlidir. Genleşme depoları açık ve kapalı olmak üzere iki tiptedir. 6.1

Detaylı

R-712 SOĞUTMA LABORATUAR ÜNİTESİ DENEY FÖYLERİ

R-712 SOĞUTMA LABORATUAR ÜNİTESİ DENEY FÖYLERİ DENEYSAN EĞİTİM CİHAZLARI SAN. VE TİC. Yeni sanayi sitesi 36.Sok. No:22 BALIKESİR Telefaks:0266 2461075 http://www.deneysan.com R-712 SOĞUTMA LABORATUAR ÜNİTESİ DENEY FÖYLERİ HAZIRLAYAN Yrd.Doç.Dr. Hüseyin

Detaylı

!" #$%&'! ( ')! *+*,(* *' *, -*.*. /0 1, -*.*

! #$%&'! ( ')! *+*,(* *' *, -*.*. /0 1, -*.* 2. BÖLÜM SAF MADDELERİN ERMODİNAMİK ÖZELLİKLERİ Saf madde Saf madde, her noktasında aynı e değişmeyen bir kimyasal bileşime sahip olan maddeye denir. Saf maddenin sadece bir tek kimyasal element eya bileşimden

Detaylı

DÜNYADAKİ ATIK SU ISI DEĞİŞTİRİCİSİ UYGULAMALARI. Doç.Dr.Hüseyin GÜNERHAN Yük.Müh.Oğuzhan ÇULHA

DÜNYADAKİ ATIK SU ISI DEĞİŞTİRİCİSİ UYGULAMALARI. Doç.Dr.Hüseyin GÜNERHAN Yük.Müh.Oğuzhan ÇULHA DÜNYADAKİ ATIK SU ISI DEĞİŞTİRİCİSİ UYGULAMALARI Doç.Dr.Hüseyin GÜNERHAN Yük.Müh.Oğuzhan ÇULHA İçerik 1. Sisteme Genel Bakış 2. Atık Su Kaynaklı Isı Pompası Isı Değiştiricileri ve Tasarımı 3. Atık Su Isı

Detaylı

Isıtma tesisatında yıllık yakıt miktarı hesaplanarak, yakıt deposu tesisin en az 20 günlük yakıt gereksinimini karşılayacak büyüklükte olmalıdır.

Isıtma tesisatında yıllık yakıt miktarı hesaplanarak, yakıt deposu tesisin en az 20 günlük yakıt gereksinimini karşılayacak büyüklükte olmalıdır. 7. YILLIK YAKIT MĐKTARI HESABI VE YAKIT DEPOLARI Isıtma tesisatında yıllık yakıt miktarı hesaplanarak, yakıt deposu tesisin en az 20 günlük yakıt gereksinimini karşılayacak büyüklükte olmalıdır. 7.1 Yıllık

Detaylı

Nesne Birim başına ücret Miktar

Nesne Birim başına ücret Miktar Lfd. Nr. Parça sayısı KSB Calio 25-60 Nesne Birim başına ücret Miktar Bakım gerektirmeyen, vidalı bağlantıya ve entegre edilmiş, kademesiz basınç farkı kontrol sistemi ile ErP 2015 gereksinimlerini yerine

Detaylı

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Giriş Bilimsel amaçla veya teknolojide gerekli alanlarda kullanılmak üzere, kapalı bir hacim içindeki gaz moleküllerinin

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI SENSÖRLER VE DÖNÜŞTÜRÜCÜLER SÜREÇ KONTROL Süreç Kontrol Süreç kontrolle ilişkili işlemler her zaman doğada var olmuştur. Doğal süreç kontrolünü yaşayan bir

Detaylı

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi

VANTİLATÖR DENEYİ. Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi VANTİLATÖR DENEYİ Deneyin amacı Pitot tüpü ile hız ve debi ölçümü; Vantilatör karakteristiklerinin devir sayısına göre değişimlerinin belirlenmesi Deneyde vantilatör çalışma prensibi, vantilatör karakteristiklerinin

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MOTORLAR LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MOTORLAR LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MOTORLAR LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI LAMİNER VİSKOZ AKIM ISI DEĞİŞTİRİCİSİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ YRD. DOÇ. DR. GÜLŞAH

Detaylı

VR4+ DC Inverter Heat Recovery Dış Üniteler

VR4+ DC Inverter Heat Recovery Dış Üniteler VR4+ DC Inverter Heat Recovery Dış Üniteler 27 VR4+ DC Inverter Heat Recovery TEMEL ÖZELLİKLER Eş Zamanlı Isıtma ve Geçerli V4+ Heat Pump sistemi göz önüne alınarak, VR4+ Heat Recovery sisteminde bir oda

Detaylı

VR4+ DC Inverter Heat Recovery Dış Üniteler

VR4+ DC Inverter Heat Recovery Dış Üniteler Dış Üniteler 27 TEMEL ÖZELLİKLER Eş Zamanlı ve Geçerli V4+ Heat Pump sistemi göz önüne alınarak, VR4+ Heat Recovery sisteminde bir oda soğutulurken diğeri kutusu sayesinde ısıtılır ve bu sayede kullanıcı

Detaylı

EĞİTİM PROGRAMI ÇERÇEVESİ BİRİNCİ EĞİTİM MODÜLÜ

EĞİTİM PROGRAMI ÇERÇEVESİ BİRİNCİ EĞİTİM MODÜLÜ EK-2 PROGRAMI ÇERÇEVESİ BİRİNCİ MODÜLÜ MÜFREDAT KONUSU MODÜL GENEL Enerji verimliliği mevzuatı, M1 Teorik Enerjide arz ve talep tarafındaki gelişmeler, M1 Teorik Enerji tasarrufunun ve verimliliğin önemi

Detaylı

AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ

AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut 1. Yoğunluğu 850 kg/m 3 ve kinematik viskozitesi 0.00062 m 2 /s olan yağ, çapı 5 mm ve uzunluğu 40

Detaylı

KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ

KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ BİRSEN BAKIR ELEKTRİK MÜH. ENERJİ YÖNETİCİSİ EVD ENERJİ YÖNETİMİ -1- Kazanlar Yakıtın kimyasal enerjisini yanma yoluyla ısı enerjisine dönüştüren ve bu ısı enerjisini taşıyıcı

Detaylı

9.7 ISIL İŞLEM SIRASINDA GIDA BİLEŞENLERİNİN PARÇALANMASI

9.7 ISIL İŞLEM SIRASINDA GIDA BİLEŞENLERİNİN PARÇALANMASI 9.7 ISIL İŞLEM SIRASINDA GIDA BİLEŞENLERİNİN PARÇALANMASI 9.7.1 Sabit Sıcaklıkta Yürütülen Isıl işlemde Bileşenlerin Parçalanması 9.7.2 Değişen Sıcaklıkta Yürütülen Isıl İşlemde Bileşim Öğelerinin Parçalanması

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET Bölüm 2 İŞ, GÜÇ, ENERJİ ve MOMENTUM

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET Bölüm 2 İŞ, GÜÇ, ENERJİ ve MOMENTUM ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 DAİRESEL HAREKET 11 1.1. Dairesel Hareket 12 1.2. Açısal Yol 12 1.3. Açısal Hız 14 1.4. Açısal Hız ile Çizgisel Hız Arasındaki Bağıntı 15 1.5. Açısal İvme 16 1.6. Düzgün Dairesel

Detaylı

OKG-110 SÜREKLİ KARIŞTIRMALI TANK REAKTÖR EĞİTİM SETİ

OKG-110 SÜREKLİ KARIŞTIRMALI TANK REAKTÖR EĞİTİM SETİ 2014 OKG-110 SÜREKLİ KARIŞTIRMALI TANK REAKTÖR EĞİTİM SETİ www.ogendidactic.com 1 1. Reaktan tankları, 2. Ön ısıtıcı, 3. Karıştırıcılı reaktör, 4. Diyaframlı pompalar, 5. Acil stop, 6. Ana şalter, 7. Faz

Detaylı

Algoritma ve Akış Diyagramları

Algoritma ve Akış Diyagramları Algoritma ve Akış Diyagramları Bir problemin çözümüne ulaşabilmek için izlenecek ardışık mantık ve işlem dizisine ALGORİTMA, algoritmanın çizimsel gösterimine ise AKIŞ DİYAGRAMI adı verilir 1 Akış diyagramları

Detaylı

Enervis H o ş g e l d i n i z Ocak 2015

Enervis H o ş g e l d i n i z Ocak 2015 Enervis H o ş g e l d i n i z Ocak 2015 Enervis Sanayide Enerji Verimliliği Hizmetleri Soğutmanın Temelleri Doğalgazlı Soğutma Otomotiv Fabrikası İçin Örnek Çalışma Örnek Çalışma Sonuçları Enervis Sanayide

Detaylı

GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3

GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3 TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ-27 Kasım 2013 Bütün Şubeler GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3 ÖNEMLİ! Ödev Teslim Tarihi: 6 Aralık 2013 Soru 1-5 arasında 2 soru Soru 6-10 arasında 2 soru Soru 11-15 arasında

Detaylı

Proses Tekniği HAFTA 13-14 DİSTİLASYON- EKSTRAKSİYON

Proses Tekniği HAFTA 13-14 DİSTİLASYON- EKSTRAKSİYON Proses Tekniği HAFTA 13-14 DİSTİLASYON- EKSTRAKSİYON Distilasyon Homojen bir sıvı karışımının ısıtılıp, buhar fazındaki bileşimleri uçuculuk farklılıklarına göre bileşenlerin saf olarak elde edilmesi işlemidir.

Detaylı

ĠKLĠMLENDĠRME DENEYĠ

ĠKLĠMLENDĠRME DENEYĠ ĠKLĠMLENDĠRME DENEYĠ MAK-LAB008 1 GĠRĠġ İnsanlara konforlu bir ortam sağlamak ve endüstriyel amaçlar için uygun koşullar yaratmak maksadıyla iklimlendirme yapılır İklimlendirmede başlıca avanın sıcaklığı

Detaylı

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 2) DENEYSEL KARIŞTIRMA İSTASYONUNUN PID İLE DEBİ KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör.

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 2) DENEYSEL KARIŞTIRMA İSTASYONUNUN PID İLE DEBİ KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 (Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 2) DENEYSEL KARIŞTIRMA İSTASYONUNUN PID İLE DEBİ KONTROLÜ

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Hal Değişkenleri Arasındaki Denklemler Aralarında sıfıra eşitlenebilen en az bir veya daha fazla denklem kurulabilen değişkenler birbirine bağımlıdır. Bu denklemlerden bilinen

Detaylı

BİR DOĞAL GAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİNDE EKSERJİ UYGULAMASI

BİR DOĞAL GAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİNDE EKSERJİ UYGULAMASI BİR DOĞAL GAZ KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİNDE EKSERJİ UYGULAMASI Süha Orçun MERT, Zehra ÖZÇELİK Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, Bornova İzmir e-posta: orcunmert@mynet.com,

Detaylı

AKARSULARDA KİRLENME KONTROLÜ İÇİN BİR DİNAMİK BENZETİM YAZILIMI

AKARSULARDA KİRLENME KONTROLÜ İÇİN BİR DİNAMİK BENZETİM YAZILIMI AKARSULARDA KİRLENME KONTROLÜ İÇİN BİR DİNAMİK BENZETİM YAZILIMI *Mehmet YÜCEER, **Erdal KARADURMUŞ, *Rıdvan BERBER *Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü Tandoğan - 06100

Detaylı

NITRON MG SERİSİ MEMBRAN AZOT JENERATÖRLERİ

NITRON MG SERİSİ MEMBRAN AZOT JENERATÖRLERİ Verimli membran teknolojisi Dünyanın en iyi geçirgenlik (permeability) özelliğine sahip membranları % 95 - % 99.5 arasında azot safiyeti Az sayıda hareketli parça NITRON MG SERİSİ MEMBRAN AZOT JENERATÖRLERİ

Detaylı

TAM KLİMA TESİSATI DENEY FÖYÜ

TAM KLİMA TESİSATI DENEY FÖYÜ T.C BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DOĞA BİLİMLERİ, MİMARLIK ve MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TAM KLİMA TESİSATI DENEY FÖYÜ 2015-2016 Bahar Yarıyılı Prof.Dr. Yusuf Ali KARA Arş.Gör.Semih AKIN

Detaylı

İçindekiler. Ön Söz xiii Bu Kitap Nasıl Kullanılır? xviii Teşekkür xix

İçindekiler. Ön Söz xiii Bu Kitap Nasıl Kullanılır? xviii Teşekkür xix Ön Söz xiii Bu Kitap Nasıl Kullanılır? xviii Teşekkür xix 1 TASARIMA GİRİŞ 1.1. Giriş 1 1.2. Tasarımın Doğası 2 1.3. Bir Kimyasal Üretim Sürecinin Anatomisi 8 1.4. Bir Kimya Mühendisliği Projesinin Örgütlenmesi

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Process Control EEE423 7 3+2 4 5

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Process Control EEE423 7 3+2 4 5 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Process Control EEE423 7 3+2 4 5 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli / Yüz Yüze Dersin

Detaylı

Bu dersin önkoşulu bulunmamaktadır.

Bu dersin önkoşulu bulunmamaktadır. DERS TANIMLAMA FORMU Dersin Kodu ve Adı: KMU 405 Kimya Mühendisliği Laboratuvarı I Programın Adı: Kimya Mühendisliği Bölümü Yarıyıl Eğitim ve Öğretim Yöntemleri (ECTS) Teori Uyg. Lab. Proje/Alan Çalışması

Detaylı

GIDALARIN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

GIDALARIN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ GIDALARIN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ Gıdalara uygulanan çeşitli işlemlere ilişkin bazı hesaplamalar için, gıdaların bazı fiziksel özelliklerini yansıtan sayısal değerlere gereksinim bulunmaktadır. Gıdaların

Detaylı

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr.

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr. T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Aydın DURMUŞ EYLÜL 2011 SAMSUN SANTRĠFÜJ POMPA DENEYĠ 1. GĠRĠġ Pompa,

Detaylı

Kaynak: Steam Trapping Principles, TLV Çeviri : VENKAVA A.Ş 2009 İzinsiz Kullanılamaz

Kaynak: Steam Trapping Principles, TLV Çeviri : VENKAVA A.Ş 2009 İzinsiz Kullanılamaz BUHAR KAPANLARI NASIL BOYUTLANDIRILIR Özel bir uygulama için doğru tip buhar kapanı seçildikten sonra yapılması gereken buhar kapanının boyutlandırılmasıdır. Bir buhar kapanını boyutlandırmak için, prensip

Detaylı

KARIŞIMLAR. Karışımların Ayrılması

KARIŞIMLAR. Karışımların Ayrılması KARIŞIMLAR Karışımların Ayrılması Günlük yaşamda kullandığımız eşyaların, giydiğimiz kıyafetlerin, yediğimiz yiyeceklerin, içtiğimiz suyun hepsi birer karışımdır. Nehir, göl, baraj sularını doğal haliyle

Detaylı

8.333 İstatistiksel Mekanik I: Parçacıkların İstatistiksel Mekaniği

8.333 İstatistiksel Mekanik I: Parçacıkların İstatistiksel Mekaniği MIT Açık Ders Malzemeleri http://ocw.mit.edu 8.333 İstatistiksel Mekanik I: Parçacıkların İstatistiksel Mekaniği 2007 Güz Bu materyallerden alıntı yapmak ya Kullanım Şartları hakkında bilgi almak için

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMB-305 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI I DENEY 2 : BORULARDA BASINÇ KAYBI VE SÜRTÜNME DENEYİ (AKIŞKANLAR MEKANİĞİ) DENEYİN AMACI:

Detaylı

SOĞUTMA EĞİTİM SETİ ŞEMASI

SOĞUTMA EĞİTİM SETİ ŞEMASI SOĞUTMA Soğutma, ısının düşük sıcaklıktaki bir kaynaktan yüksek sıcaklıktaki bir kaynağa transfer edilmesidir. Isının bu şekildeki transferi kendiliğinden olmadığı için soğutma yapan cihazların enerji

Detaylı

Kaynaklı Isı Değiştiriciler SPS ve SAW

Kaynaklı Isı Değiştiriciler SPS ve SAW SONDEX Kaynaklı Isı Değiştiriciler SPS ve SAW Her hakkı Sondex A/S ye aittir Sondex A/S, plakalı ısı değiştiricilerin ve tatlı su distilasyon ünitelerinin geliştirilmesinde, tasarımında ve üretiminde uzmanlaşmış

Detaylı

YANMA. Derlenmiş Notlar. Mustafa Eyriboyun ZKÜ - 2009

YANMA. Derlenmiş Notlar. Mustafa Eyriboyun ZKÜ - 2009 YANMA Derlenmiş Notlar Mustafa Eyriboyun ZKÜ - 2009 FAZ DENGESĐ Denge çözümlerinde, yanma sonrası ürün konsantrasyonlarının hesaplanmasında üç farklı yöntem kullanılabilir (Pratt and Wormeck, 1976): Bunlar,

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME KURALLARI

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME KURALLARI OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME KURALLARI BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME KURALLARI Örnek 9: Aşağıdaki açık çevrim blok diyagramının transfer fonksiyonunu bulunuz? 2 BLOK DİYAGRAM İNDİRGEME

Detaylı

ÇOKLU DENGELER -1. Prof.Dr.Mustafa DEMİR ÇOKLU DENGE PROBLEMİ ÇÖZÜMÜNDE SİSTEMATİK YAKLAŞIM M.DEMİR 08-ÇOKLU DENGELER-1 1

ÇOKLU DENGELER -1. Prof.Dr.Mustafa DEMİR ÇOKLU DENGE PROBLEMİ ÇÖZÜMÜNDE SİSTEMATİK YAKLAŞIM M.DEMİR 08-ÇOKLU DENGELER-1 1 ÇOKLU DENGELER -1 ÇOKLU DENGE PROBLEMİ ÇÖZÜMÜNDE SİSTEMATİK YAKLAŞIM Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 08-ÇOKLU DENGELER-1 1 Kimyasal tepkimelerin bir çoğu, ortamda birden fazla tür olduğu ve bu türler arasında

Detaylı

2. AKIŞKANLARDAN ISI AKIŞI İLKELERİ

2. AKIŞKANLARDAN ISI AKIŞI İLKELERİ 1 2. AKIŞKANLARDAN ISI AKIŞI İLKELERİ (Ref. e_makaleleri) Kimya mühendisliğinde çok sık karşılaşılan bir işlem, katı bir malzeme içinden geçen sıcak bir akışkan yoluyla, daha soğuk bir akışkana ısı transferidir.

Detaylı

Öğretim planındaki AKTS TERMODİNAMİK II 521044100001202 3 0 0 3 5. : Yüz yüze eğitim Face to Face / e-learning / b-learning

Öğretim planındaki AKTS TERMODİNAMİK II 521044100001202 3 0 0 3 5. : Yüz yüze eğitim Face to Face / e-learning / b-learning Ders Kodu Teorik Uygulama Lab. Ulusal Kredi Öğretim planındaki AKTS TERMODİNAMİK II 521044100001202 3 0 0 3 5 Ön Koşullar : Termodinamik I Önerilen Dersler : Sonraki dönemlerde Motorlar derslerinin alınması

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI SERİ-PARALEL BAĞLI POMPA DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEYİ YAPTIRAN

Detaylı

Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ. Bölüm 5: Kontrol Hacimleri için Kütle ve Enerji Çözümlemesi

Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ. Bölüm 5: Kontrol Hacimleri için Kütle ve Enerji Çözümlemesi Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ 1 Amaçlar Kütlenin korunumu ilkesi geliştirilecektir. Kütlenin korunumu ilkesi sürekli ve sürekli olmayan akış sistemlerini içeren çeşitli sistemlere

Detaylı

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA TRİO YANMA VERİMİ Yakma ekipmanları tarafından yakıtın içerdiği enerjinin, ısı enerjisine dönüştürülme

Detaylı

3.3. İki Tabanlı Sayı Sisteminde Dört İşlem

3.3. İki Tabanlı Sayı Sisteminde Dört İşlem 3.3. İki Tabanlı Sayı Sisteminde Dört İşlem A + B = 2 0 2 1 (Elde) A * B = Sonuç A B = 2 0 2 1 (Borç) A / B = Sonuç 0 + 0 = 0 0 0 * 0 = 0 0 0 = 0 0 0 / 0 = 0 0 + 1 = 1 0 0 * 1 = 0 0 1 = 1 1 0 / 1 = 0 1

Detaylı

İŞLETMENİN ADI (İŞLETMENİN ADRESİ) FAALİYETİ/FALİYETLERİ İŞ AKIM ŞEMASI/ŞEMALARI VE PROSES ÖZETİ/ÖZETLERİ. Hazırlayan (Unvan) Tarih

İŞLETMENİN ADI (İŞLETMENİN ADRESİ) FAALİYETİ/FALİYETLERİ İŞ AKIM ŞEMASI/ŞEMALARI VE PROSES ÖZETİ/ÖZETLERİ. Hazırlayan (Unvan) Tarih İşletme Logosu (varsa) İŞLETMENİN ADI (İŞLETMENİN ADRESİ) FAALİYETİ/FALİYETLERİ İŞ AKIM ŞEMASI/ŞEMALARI VE PROSES ÖZETİ/ÖZETLERİ Hazırlayan (Unvan) Tarih İÇİNDEKİLER Sayfa 1. İŞLETME BİLGİLERİ 3 2.....

Detaylı

FineHVAC Yeni Sürüm 9 NG ISK Tasarımı İçin Yeni Nesil Entegre Yazılım Aracı

FineHVAC Yeni Sürüm 9 NG ISK Tasarımı İçin Yeni Nesil Entegre Yazılım Aracı Tesisat Dergisi, Sayı 133, Ocak 2007 FineHVAC Yeni Sürüm 9 NG ISK Tasarımı İçin Yeni Nesil Entegre Yazılım Aracı Süleyman Kavas Makina Mühendisi 4M Teknik Yazılım Ltd. Şti. 1. Giriş FineHVAC ISK (Isıtma,

Detaylı

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİ STAJ KLAVUZU

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİ STAJ KLAVUZU ANADOLU ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİ STAJ KLAVUZU I. AMAÇ ve KAPSAM Anadolu Üniversitesi Kimya Mühendisliği Bölümü öğrencilerinin dört yıllık lisans eğitimleri sırasında yapmakla yükümlü

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR -I BERNOULLİ DENEYİ FÖYÜ 2014 1. GENEL BİLGİLER Bernoulli denklemi basınç, hız

Detaylı

Erciyes Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü Gıda Analizleri ve Teknolojisi Laboratuvar Föyü Sayfa 1

Erciyes Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü Gıda Analizleri ve Teknolojisi Laboratuvar Föyü Sayfa 1 LABORATUVAR KURALLARI VE ÇÖZELTİ HAZIRLAMA LABORATUVAR KURALLARI 1. Laboratuvar çalışmaları sırasında elbiselerin özellikle yakıcı ve tehlikeli maddelerden korunması için laboratuara önlükle gelinmelidir.

Detaylı