Bilgisayar Ağları ve Dağıtık Programlama

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Bilgisayar Ağları ve Dağıtık Programlama"

Transkript

1 KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR AĞLARI LABORATUARI Bilgisayar Ağları ve Dağıtık Programlama 1. Giriş Bu deneyde paralel programlama standartlarından olan MPI (Message Passing Interface) ve OpenMP (Open Multi Processing) protokollerinin öğrenilmesi ve bu protokoller kullanılarak Pi sayısının hesaplanması amaçlanmıştır. Genel amaçlı bir paralel bilgisayar sistemi, kendine ait veya paylaşımlı belleği olan birçok işlemci ya da çekirdekten oluşan bir sistemdir. Paralel bilgisayar sistemdeki her bir işlemcide ya da çekirdekte, bir veya birden fazla süreç koşmaktadır. Bu süreçler birbirleriyle mesaj-geçme yoluyla haberleşirler. Süreçler arası iletişimin miktarı dolayısıyla hesaplama/haberleşme (computation/communication) oranı, paralelleştirme sonucu elde edilecek hızlanmayı doğrudan etkilemektedir. Paralelleştirme parametreleri bu oran doğrultusunda optimize edilmelidir. 2. Paralel Programlama ve Paralel Bilgisayar Sistemleri Bir problemin algoritmik veya domain ayrıştırması yapılıp alt parçalara bölünerek daha hızlı hesaplanması, paralel programlama ve paralel bilgisayar sistemlerinde kullanılan temel hesaplama yaklaşımını tanımlamaktadır. Bu deneyde SPMD (Single Program Multiple Data) modeli yani master-slave yaklaşımı kullanılacaktır. Burada master yönetim, işlerin alt parçalara bölünmesi, iş dağıtımını ve sonuçların birleştirilmesini yaparken; slave süreçler de alt hesaplamaları yapmaktadır Paralel Programlama Paralel programlama, bir problemi birden fazla bilgisayar veya işlemci kullanarak daha kısa zamanda hesaplamayı hedefler. Paralel programlama ya da paralelleştirme sayesinde, donanımın ya da işletim sisteminin yetersizliği nedeniyle sıralı yöntemlerle hesaplanamayan problemler, paralel bilgisayarlar ve çoklu-threadler sayesinde kabul edilebilir zamanda veya gerçek zamanda hesaplanabilmektedir. DNA modellemesi, hava tahmini vs. gibi yoğun hesaplama gerektiren problemler, paralel programlama sayesinde kabul edilebilir zamanlarda hesaplanabilirler. Diğer yandan, değişik alanlardaki birçok araştırmacı hesaplamalarda yüksek hıza ihtiyaç duymaktadır Paralel Bilgisayar Sistemleri Paralel bilgisayar sistemleri, paylaşımlı ve dağıtık bellekli sistemler olmak üzere 2 ana gruba ayrılabilir. Paylaşımlı bellekli sistemlerde işlemciler ortak bir belleğe erişirler. Aynı 1

2 bellek bölgesine eş zamanlı erişimleri engellemek açısından senkronizasyon büyük önem taşır. Dağıtık bellekli sistemlerde ise her bir işlemci kendi belleğine sahiptir ve bir işlemci başka bir işlemcinin belleğindeki veriyi mesaj geçme (message passing) ile elde eder. Her iki sistemin de birbirlerine göre avantajları ve dezavantajları mevcuttur. Kısaca, paylaşımlı bellekli sistemler kolay programlanabilir, dağıtık bellekli bilgisayarlar ise ölçeklenebilir paralel bilgisayarlardır. Şekil 1 ve Şekil 2 de sırasıyla paylaşımlı ve dağıtık bellekli paralel bilgisayar sistemlerinin mimarisi verilmiştir: Haberleşme Ağı Paylaşımlı Bellek Şekil 1. Paylaşımlı Bellekli Paralel Bilgisayar Sistemi Bellek Bellek Bellek Haberleşme Ağı Şekil 2. Dağıtık Bellekli Paralel Bilgisayar Sistemi 3. MPI (Message Passing Interface) MPI (Message Passing Interface) protokolü, mesaj geçme yapısını kullanarak paralel programlamada kullanılan standardıdır. MPI kütüphane rutinleri ve görevleri aşağıdaki gibidir: MPI_Init(&argc,&argv): MPI protokolünün başlatılması için kullanılmaktadır. MPI_Comm_size(comm,&size): Çalışan süreç sayısını verir. MPI_Comm_rank(comm,&rank: Sistemde çalışan her bir sürecin kendine has, o sistem için tek olan bir numarası vardır. Bu bilgiyi elde etmek için kullanılır. MPI_Finalize(): MPI protokolünün sonlanması için kullanılır. MPI_Send(buffer, count, datatype, destination, tag, communicator): Mesaj göndermek için kullanılır. MPI_Recv(buffer, count, datatype, source, tag, communicator, status): MPI_Send() fonksiyonu ile gönderilen mesajları almak için kullanılır. 2

3 4. OpenMP (Open Multiprocessing) OpenMP, paylaşımlı bellekli çoklu işlemcili mimariler için geliştirilmiş ve derleyici direktifleri yardımıyla paralel programlama yapan bir uygulama geliştirme arayüzüdür. Derleyicide derlenen program komutlarını paralel çoklu işlemciye/çekirdeğe sahip sistemlerde dağıtır ve paralel olarak işletilmesinin sağlar. OpenMP uygulamaları C/C++ ve Fortran dilleri ile geliştirilebilir ve bu dillere ait birçok derleyici OpenMP desteği vermektedir. OpenMP programlama modelinin sahip olduğu bazı temel özellikler şöyledir: İş parçacığı tabanlı paralellik Çatallan-Birleş (Fork-Join) modeli İç içe döngüleri paralel yapabilme Dinamik iş parçacıkları Derleyici direktifleri yardımıyla paralel programlama OpenMP nin çalışma biçimi temel fork-join (çatallan-birleş) programlama modeline dayanır. Uygulamalarda, çalışan bir program tek bir iş parçacığı (thread) olarak çalışmaya başlar. Programcı eş zamanlılığı kullanmak istediğinde, iş parçacıkları (workers) oluşturulur (fork) ve bu iş parçacıkları takım halinde verilen görevi yerine getirirler. Takım halinde çalışan iş parçacıkları da sadece paralel alan dediğimiz alan içerisinde paralel olarak çalışır. Paralel alan bittiğinde, iş parçacıkları tüm iş parçacıkları bitene kadar beklerler ve birleştirilirler (join). Bu noktadan sonra master iş parçacığı yeni bir paralel bir alan tanımı ile karşılaşıncaya kadar tek olarak çalışmaya devam eder. Bu paralel çalışma yöntemi aşağıdaki görseldeki gibidir. Şekil 3. OpenMP'nin çalışma düzeni 5. Deney Hazırlığı Bu deneyde işlemci çiftliği paralel hesaplama modeli kullanılacaktır. Paralel hesaplamada veya programda hangi süreçlerin yer aldığı, süreçlerin işlemcilere nasıl dağıtıldığı, süreçler arasındaki mesaj-geçme kanalları Şekil 3 te verilmiştir. 3

4 Task[i] Master (PE0) (PE1) (PE2) (PE3) (PEn) Sonuç[i] Şekil 3. süreç modeli İlk olarak işlemci sayısı kadar iş, master işlemci tarafından tüm istemcilere gönderilir. Bu, başlangıçta boşta kalan istemci olmaması içindir. Daha sonra her bir istemcinin hesaplamasını tamamlaması ile iş havuzunda iş olduğu sürece yeni iş mevcut istemciye gönderilir. 6. Deney Tasarımı ve Uygulaması Bu deneyde C dilinde Pi sayısının paralel hesaplanmasının MPI ve OpenMP ile gerçekleşmesi ele alınacaktır. MPI kütüphanesini C dilinde kullanabilmek için <mpi.h> başlığının eklenmesi gerekir. Böylece paralellik için gerekli tüm rutinler kullanılabilir hale gelir. Pi sayısını hesaplamada aşağıdaki formül kullanılır: Böyle bir integral ifadesinin bilgisayarda hesaplanabilmesi için toplam ifadesine dönüştürülmesi gerekir. MPI ile Pi sayısının hesaplanmasını sağlayan programın temel kod yapısı aşağıdaki gibidir: #include <stdio.h> #include <stdlib.h> #include <mpi.h> double calculatepi (double b,double s,double N); void master(int); // Ana süreç void slaves(int); // Child süreçler int main(int argc, char *argv[]) int np, rank; MPI_Init(&argc, &argv); MPI_Comm_rank(MPI_COMM_WORLD, &rank); MPI_Comm_size(MPI_COMM_WORLD, &np); if(rank ==0) 4

5 master (np-1); // Ana sürec başlatılır. else slaves (rank); // Worker sürecler başlatılır. MPI_Finalize(); double calculatepi (double b,double s,double N) double sonuc = 0; int i; for(i=b; i<=s; i++) double x= ((double)i-0.5)*(1/n); sonuc += 4/ (1+(x*x)); sonuc = sonuc*(1/n); return sonuc; void master(int worker) double is =0, toplam =0, gelen =0; for(int i=0; i<worker; i++) MPI_Send(&is, 1, MPI_DOUBLE, i+1, baslik, MPI_COMM_WORLD); is++; while(is<tasks) MPI_Recv(&gelen, 1, MPI_DOUBLE, MPI_ANY_SOURCE, baslik, MPI_COMM_WORLD, &durum); // işlem sonucunu mevcut processten alır. toplam += gelen; MPI_Send(&is, 1, MPI_DOUBLE, durum.mpi_source, baslik, MPI_COMM_WORLD); // yeni iş yollar is++; printf("\npi Sayısı :%.10g\n",toplam); void slaves(int sira) double bas, son, hesaplanan; // aralık bilgisi double gelen=0; while(gelen <tasks) MPI_Recv(&gelen, 1, MPI_DOUBLE, 0,baslik, MPI_COMM_WORLD, &durum); bas = gelen * area; son = bas + area -1; hesaplanan = calculatepi(bas, son, intervals); MPI_Send(&hesaplanan, 1, MPI_DOUBLE, 0, baslik, MPI_COMM_WORLD); 5

6 Başlangıçta bir aralık ve görev bilgisi belirlenip, her bir paketin boyunun hesaplanması gerekir. (area=interval/tasks) çiftliği modelinin tanımında da belirtildiği gibi, işleri dağıtan ve yöneten bir ana süreç olmalıdır. Yani programda rank=0 olan ana süreç, master süreç olarak belirlenmiştir. İşleri oluşturacak ve mevcut süreçlere başlangıçta ve istek olduğunda işleri dağıtacak olan süreçtir. Her bir worker süreç hesaplama yapacağı aralığı belirler. Kendisi için belirlediği son noktaya gelene dek Pi sayısının ilgili kısmını hesaplar. calculatepi() fonksiyonu her bir aralık için hesaplama yapan alt fonksiyondur. Bu fonksiyon en küçük kareler veya yamuk kuralı olarak bilinen yönteme bağlı kalarak oluşturulmuştur: calculatepi() fonksiyonunda her bir süreç hesapladığı aralığın sonucunu MPI_Send() fonksiyonu ile ana sürece gönderir. Ana süreç ise bu değerleri toplar ve sonuç olarak Pi sayısı elde edilir. Eğer hala yapılacak işler varsa, worker süreç ana süreçten iş isteğinde bulunur. Ana süreç işlerin bittiğinden tüm süreçleri haberdar eder ve program sonlanır. OpenMP kütüphanesini C programlama dilinde kullanabilmek için programa omp.h başlık dosyası eklenmelidir. Bu dosya OpenMP'nin kullandığı gerekli veri türlerini ve çalışma zamanı kütüphane rutinlerini içerir. Aşağıdaki uygulamada, belirli sayıda iterasyona sahip bir döngünün yapacağı işler iş parçacıklarına eşit oranda dağıtıldı ve hesaplanan sonuçlar reduction işlemi ile toplam değişkeninde toplanarak birleştirildi. Uygulama kodları incelenirse; #pragma omp parallel direktifi: Paralel hesaplama yapılacak bir alan oluşturulur. Bu alan içindeki tüm komutlar paralel olarak koşulur. private(i,x) direktifi: For döngüsünde kullanılacak i indis değeri ve ara bir hesaplama değerinin tutulacağı x değişkeni özel (private) olarak tanımlanır. Paralel olarak oluşturulacak her iş parçacığı i ve x değişkenlerini yerel (olarak) oluşturacak ve sadece kendileri kullanacak. reduction(+:toplam) direktifi: Her bir iş parçacığı kendi iterasyon aralığındaki hesaplama değerlerini kendi yerel toplam değişkenlerinde toplar ve tüm iş parçacıkları hesaplamalarını bitirdiklerinde reduction işlemi ile her iş parçacığından gelen toplam değerleri toplanır ve parçalanan görevler birleştirilir. #pragma omp for direktifi: Bu direktif ile döngüdeki toplam iterasyon her iş parçacığına eşit miktarda dağıtılır ve döngünün her parçasının farklı bir iş parçacığı tarafından hesaplanması sağlanır. 6

7 Uygulamanın paralel hesaplama yapan kod parçası aşağıdaki gibidir: baslangic_z=omp_get_wtime(); #pragma omp parallel private(i,x) reduction(+:toplam) #pragma omp for for(i=0; i<adim_sayisi; i++) x = (i+0.5)*adim_miktari; toplam += 4.0/(1.0 + x * x); bitis_z=omp_get_wtime(); pi=toplam * adim_miktari; 7. Deneye Hazırlık çiftliği modelini ve paralel programlamada nasıl kullanıldığını araştırınız. 2. Herhangi bir integral ifadesi nasıl sayısal ifadeye dönüştürülür? 3. Bir paralel uygulamanın performansını ölçmede kullanılan metriklerden hızlanma ve verimlilik nedir, nasıl hesaplanır ve performans ölçmede nasıl kullanılırlar? Öğreniniz. 4. Grain size ve optimum grain size nedir? Nasıl belirlenir veya hesaplanırlar? 5. MPI üzerinde basit bir paralel programı nasıl koşarsınız öğreniniz. 6. PI sayısını hesaplanmasında kullanılacak bir paralel C programı yazınız. 8. Deney Raporu 1. Hazırladığınız paralel PI sayısı hesaplama programını çalıştırınız ve işlemci sayılarını değiştirerek hızlanma ve verimlilik eğrilerini çiziniz. 2. Aynı programı tek işlemci üzerinde koşunuz ve performansı gözlemleyiniz. 3. Paralel PI sayısı hesaplama programını 7 işlemci ile koşunuz ve grain size değişimine göre hesaplama zamanı eğrisini çiziniz. 4. PI sayısının hesaplanmasında nasıl bir paralel yük dengelemesi tekniği kullanılmıştır? Programı inceleyerek çıkartınız. Deney sorularını cevaplayıp, deney esnasında çizilen hızlanma ve verimlilik eğrilerini de grup adına hazırladığınız rapora ekleyerek en geç sonraki hafta deney saatine kadar yazıcı çıktısı olarak getiriniz. 9. Kaynaklar [1] Barry Wilkinson and Michael Allen, Parallel Programming: Techniques Applications Using Networked Workstations and Parallel Computers, Prentice Hall, [2] Thomas, Braunl, Parallel Programming; an Introduction, Prentice Hal,

MPI Nedir? Noktadan Noktaya Haberleşme

MPI Nedir? Noktadan Noktaya Haberleşme 1 MPI Nedir? Noktadan Noktaya Haberleşme (Kısım 2) 15-18 Nisan 2009 Özden AKINCI İTÜ Bilişim Enstitüsü UYBHM Uygulama Uzmanı 2 Özet MPI Nedir? MPI Kullanmanın Nedenleri? MPI Programı Nasıl Derlenir? MPI

Detaylı

Multicore/Multithread Programlama

Multicore/Multithread Programlama Multicore/Multithread Programlama Onur Tolga Şehitoğlu Bilgisayar Mühendisliği 7 Şubat 2008 Başlıklar 1 Gereksinimi Dal ile Süreç Çok İşlemci ve Dal Modelleri Neden Çoklu Dal Programlama? 2 Çok İşlemci/Çok

Detaylı

Paralel Hesaplama. Enabling Grids for E-sciencE. Onur Temizsoylu. Grid ve Küme Bilgisayarlarda Uygulama Geliştirme Eğitimi ODTÜ, Ankara

Paralel Hesaplama. Enabling Grids for E-sciencE. Onur Temizsoylu. Grid ve Küme Bilgisayarlarda Uygulama Geliştirme Eğitimi ODTÜ, Ankara Paralel Hesaplama Onur Temizsoylu ODTÜ, Ankara www.eu-egee.org EGEE and glite are registered trademarks İçerik Neden paralel hesaplama? Terminoloji Paralel hesaplamanın tarihi Teori: Hızlanma, Amdahl Yasası

Detaylı

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi Bil101 Bilgisayar Yazılımı I Bilgisayar Yüksek Mühendisi Editör Disk 1)Kaynak kodlar editör aracılığı ile oluşturulur. (.c) Kaynak dosya Önişleyici Disk 2)Önişleyici kodlar içerisindeki ilk işleme işini

Detaylı

BİL 542 Paralel Hesaplama. Dersi Projesi. MPJ Express Java Paralel Programlama

BİL 542 Paralel Hesaplama. Dersi Projesi. MPJ Express Java Paralel Programlama BİL 542 Paralel Hesaplama Dersi Projesi MPJ Express Java Paralel Programlama Recep Ali YILMAZ 131419106 Fen Bilimleri Enstitüsü Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Mühendisliği Yüksek Lisans Programı

Detaylı

Dr. Fatih AY Tel: 0 388 225 22 55 fatihay@fatihay.net www.fatihay.net

Dr. Fatih AY Tel: 0 388 225 22 55 fatihay@fatihay.net www.fatihay.net Bilgisayar Programlama Ders 1 Dr. Fatih AY Tel: 0 388 225 22 55 fatihay@fatihay.net www.fatihay.net Bilgisayar Programlamaya C ile Programlamaya Yazılım: Bilgisayarın işlemler yapması ve karar vermesi

Detaylı

Demodülasyon Algoritmaları İçin En İyilenmiş Windows İşletim Sistemi Uygulamaları

Demodülasyon Algoritmaları İçin En İyilenmiş Windows İşletim Sistemi Uygulamaları Demodülasyon Algoritmaları İçin En İyilenmiş Windows İşletim Sistemi Uygulamaları Alparslan Fişne afisne@aselsan.com.tr 1/46 1 İçerik Giriş Demodülasyon Algoritmaları Optimizasyon JNI Kullanımı Sonuçlar

Detaylı

OMNET++ 4.2.2. Ağ Benzetim Yazılımı (Network Simulation Framework) BİL 372 Bilgisayar Ağları. GYTE - Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

OMNET++ 4.2.2. Ağ Benzetim Yazılımı (Network Simulation Framework) BİL 372 Bilgisayar Ağları. GYTE - Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Mühendisliği Bölümü OMNET++ 4.2.2 Ağ Benzetim Yazılımı (Network Simulation Framework) BİL 372 Bilgisayar Ağları OMNET++ OMNET++ (Objective Modular Network Testbed in C++), nesneye yönelik (objectoriented)

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ. Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ. Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ Von Neumann Mimarisi Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği mimariyi temel almaktadır. Merkezi İşlem Birimi Aritmetik ve Mantık Birimi Kontrol

Detaylı

Bigisayar Programlama

Bigisayar Programlama Bigisayar Programlama (GÜZ 2015) DERS-02: C de Programlamaya Giriş Yrd. Doç Dr. Yakup EMÜL Cumhuriyet Üniv., Teknoloji Fakültesi Yazılım Mühendisliği Bölümü yakupemul@cumhuriyet.edu.tr Ofis Saatleri :

Detaylı

Program Nedir? Program, bir problemin çözümü için herhangi bir programlama dilinin kuralları ile oluşturulmuş komut kümesidir.

Program Nedir? Program, bir problemin çözümü için herhangi bir programlama dilinin kuralları ile oluşturulmuş komut kümesidir. PROGRAMLAMAYA GİRİŞ Program Nedir? Program, bir problemin çözümü için herhangi bir programlama dilinin kuralları ile oluşturulmuş komut kümesidir. C de yazılan bir programın çalışması için çoğunlukla aşağıdaki

Detaylı

Büyük, Dağıtık, Veri Yoğunluklu Uygulamalarda Programlama Paradigmaları

Büyük, Dağıtık, Veri Yoğunluklu Uygulamalarda Programlama Paradigmaları Büyük, Dağıtık, Veri Yoğunluklu Uygulamalarda Programlama Paradigmaları Güven Fidan AGMLAB Bilişim Teknolojileri 18/10/11 GRID ÇALIŞTAYI 2007 1 MapReduce Nedir? Büyük data kümelerini işlemek ve oluşturmak

Detaylı

Büyük Ölçekli Paralel Nükleer Kabuk Modeli Hesaplamaları

Büyük Ölçekli Paralel Nükleer Kabuk Modeli Hesaplamaları Büyük Ölçekli Paralel Nükleer Kabuk Modeli Hesaplamaları Yrd. Doç. Dr. Erdal DİKMEN Süleyman Demirel Üniversitesi Fizik Bölümü Araştırma Grubu: Sündüz Korkmaz (Doktora) Oğuz Öztürk (Yüksek Lisans) Hilal

Detaylı

Küme Bilgisayarlar. Enabling Grids for E-sciencE. Onur Temizsoylu. Grid ve Küme Bilgisayarlarda Uygulama Geliştirme Eğitimi ODTÜ, Ankara

Küme Bilgisayarlar. Enabling Grids for E-sciencE. Onur Temizsoylu. Grid ve Küme Bilgisayarlarda Uygulama Geliştirme Eğitimi ODTÜ, Ankara Küme Bilgisayarlar Onur Temizsoylu ODTÜ, Ankara www.eu-egee.org EGEE and glite are registered trademarks İçerik Neden hesaplamada kümeleme? Kümeleme nedir? Yüksek kullanılabilirlik kümeleri Yük dengeleme

Detaylı

Qt ile Bir Ağ Uygulaması

Qt ile Bir Ağ Uygulaması Qt ile Bir Ağ Uygulaması Aykut Aksoy aykutaksoy@myway.com sürüm 1.0 Özet Bu belge Qt ile hazırlanmış bir ağ uygulamasını anlatır. C++ bilinmesi beklenir. Bu belgede "QProcess.h" kütüphanesine ağırlık verilmiştir.

Detaylı

Proses. Prosesler 2. İşletim Sistemleri

Proses. Prosesler 2. İşletim Sistemleri 2 PROSESLER Proses Bir işlevi gerçeklemek üzere ardışıl bir program parçasının yürütülmesiyle ortaya çıkan işlemler dizisi Programın koşmakta olan hali Aynı programa ilişkinbirdenfazlaprosesolabilir. Görev

Detaylı

AHMET YESEVİ ÜNİVERSİTESİ BİLİŞİM SİSTEMLERİ VE MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ LİSANS DÖNEM ÖDEVİ

AHMET YESEVİ ÜNİVERSİTESİ BİLİŞİM SİSTEMLERİ VE MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ LİSANS DÖNEM ÖDEVİ AHMET YESEVİ ÜNİVERSİTESİ BİLİŞİM SİSTEMLERİ VE MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ LİSANS DÖNEM ÖDEVİ TBIL-303-01 Veri Yapıları ve Algoritmalar LABİRENT HAZIRLAYAN 122132151 Fahri DÖNMEZ DANIŞMAN

Detaylı

1 PROGRAMLAMAYA GİRİŞ

1 PROGRAMLAMAYA GİRİŞ İÇİNDEKİLER IX İÇİNDEKİLER 1 PROGRAMLAMAYA GİRİŞ 1 Problem Çözme 1 Algoritma 1 Algoritmada Olması Gereken Özellikler 2 Programlama Dilleri 6 Programlama Dillerinin Tarihçesi 6 Fortran (Formula Translator)

Detaylı

FONKSİYONLAR. Gerçek hayattaki problemlerin çözümü için geliştirilen programlar çok büyük boyutlardadır.

FONKSİYONLAR. Gerçek hayattaki problemlerin çözümü için geliştirilen programlar çok büyük boyutlardadır. C PROGRAMLAMA FONKSİYONLAR Gerçek hayattaki problemlerin çözümü için geliştirilen programlar çok büyük boyutlardadır. Daha büyük programlar yazmanın en kolay yolu onları küçük parçalar halinde yazıp sonra

Detaylı

KONTROL VE OTOMASYON KULÜBÜ

KONTROL VE OTOMASYON KULÜBÜ KONTROL VE OTOMASYON KULÜBÜ C DİLİ İLE MİKROKONTROLÖR PROGRAMLAMA EĞİTİMİ Serhat Büyükçolak Ahmet Sakallı 2009-2010 Güz Dönemi Eğitimleri Mikrokontrolör Gömülü sistemlerin bir alt dalı olan mikrokontrolör

Detaylı

Fonksiyonlar (Altprogram)

Fonksiyonlar (Altprogram) Fonksiyonlar (Altprogram) C Programlama Dili fonksiyon olarak adlandırılan alt programların birleştirilmesi kavramına dayanır. Bir C programı bir ya da daha çok fonksiyonun bir araya gelmesi ile oluşur.

Detaylı

Dr. Fatih AY Tel: 0 388 225 22 55 fatihay@fatihay.net www.fatihay.net

Dr. Fatih AY Tel: 0 388 225 22 55 fatihay@fatihay.net www.fatihay.net Bilgisayar Programlama Ders 6 Dr. Fatih AY Tel: 0 388 225 22 55 fatihay@fatihay.net www.fatihay.net Fonksiyon Prototipleri Fonksiyon Prototipleri Derleyici, fonksiyonların ilk hallerini (prototiplerini)

Detaylı

Görsel Programlama DERS 03. Görsel Programlama - Ders03/ 1

Görsel Programlama DERS 03. Görsel Programlama - Ders03/ 1 Görsel Programlama DERS 03 Görsel Programlama - Ders03/ 1 Java Dili, Veri Tipleri ve Operatörleri İlkel(primitive) Veri Tipleri İLKEL TİP boolean byte short int long float double char void BOYUTU 1 bit

Detaylı

int faktoriyel(int sayi) { int sonuc = 1; for(int i=sayi;i>0;i--) sonuc*=i; return sonuc; } int main() { int sayi = faktoriyel(5); }

int faktoriyel(int sayi) { int sonuc = 1; for(int i=sayi;i>0;i--) sonuc*=i; return sonuc; } int main() { int sayi = faktoriyel(5); } FONKSİYONLAR Fonksiyon, programcı tarafından seçilen bir kod bloğuna isim vermek için kullanılan araçtır. Fonksiyon ismi program içerisinde çağrıldığında fonksiyonun temsil ettiği kod çalıştırılır. Örneğin

Detaylı

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi Matematik- Bilgisayar Bölümü, Eskişehir 2

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi Matematik- Bilgisayar Bölümü, Eskişehir 2 Paralel Programlama Ortamları Elis Soylu 1, M. Akçay 2 1 Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi Matematik- Bilgisayar Bölümü, Eskişehir 2 Dumlupınar Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi,

Detaylı

Sunum İçeriği. Programlamaya Giriş 22.03.2011

Sunum İçeriği. Programlamaya Giriş 22.03.2011 Programlamaya Giriş Nesne Tabanlı Programlamaya Giriş ve FONKSİYONLAR Sunum İçeriği Nesne Tabanlı Programlama Kavramı Fonksiyon tanımlama ve kullanma Formal Parametre nedir? Gerçel Parametre nedir? Fonksiyon

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu

İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu bulunmaktadır; 1. Performans: İşletim sistemi, makine

Detaylı

Değişkenler tanımlanırken onlara ne tür veriler atanabileceği de belirtilir. Temel veri türleri oldukça azdır:

Değişkenler tanımlanırken onlara ne tür veriler atanabileceği de belirtilir. Temel veri türleri oldukça azdır: C VERİ TÜRLERİ BASİT VERİ TÜRLERİ Değişkenler, program içinde üzerinde işlem yapılan, veri saklanan ve durumlarına göre programın akışı sağlanan nesnelerdir. C de bir değişken kullanılmadan önce tanımlanmalıdır.

Detaylı

Paralel Programlama Ortamları

Paralel Programlama Ortamları Paralel Programlama Ortamları Elis Soylu ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ esoylu@ogu.edu.tr Paralel Programlama Ortamları Paralel Programlama Tanımı İş Parçacığı Tabanlı Yöntemler Java Thread ile Paralel

Detaylı

emon: Gerçek Zamanlı Gömülü Sistemlerin Çalışma Zamanı Görselleştirilmesi İçin Monitör Yazılımı

emon: Gerçek Zamanlı Gömülü Sistemlerin Çalışma Zamanı Görselleştirilmesi İçin Monitör Yazılımı emon: Gerçek Zamanlı Gömülü Sistemlerin Çalışma Zamanı Görselleştirilmesi İçin Monitör Yazılımı 1 Berkant AKIN Mehmet GÖKÇAY, Kaan DOĞAN TUBİTAK-SAGE Ulusal Yazılım Mimarisi Konferansı Ankara, 2010 Neden

Detaylı

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 9 Ağaç Veri Modeli ve Uygulaması. Mustafa Kemal Üniversitesi

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 9 Ağaç Veri Modeli ve Uygulaması. Mustafa Kemal Üniversitesi Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 9 Ağaç Veri Modeli ve Uygulaması Ağaç, verilerin birbirine sanki bir ağaç yapısı oluşturuyormuş gibi sanal olarak bağlanmasıyla elde edilen hiyararşik yapıya sahip

Detaylı

Algoritmalar, Akış Şemaları ve O() Karmaşıklık Notasyonu

Algoritmalar, Akış Şemaları ve O() Karmaşıklık Notasyonu Algoritmalar, Akış Şemaları ve O() Karmaşıklık Notasyonu Öğr. Gör. M. Ozan AKI r1.0 Algoritmalar (Algorithms) Algoritma, bir problemin çözümünü sağlayan ancak deneme-yanılma ve sezgisel çözüme karşıt bir

Detaylı

Algoritma ve Akış Diyagramları

Algoritma ve Akış Diyagramları Algoritma ve Akış Diyagramları Bir problemin çözümüne ulaşabilmek için izlenecek ardışık mantık ve işlem dizisine ALGORİTMA, algoritmanın çizimsel gösterimine ise AKIŞ DİYAGRAMI adı verilir 1 Akış diyagramları

Detaylı

8. İŞARETCİLER (POINTERS)

8. İŞARETCİLER (POINTERS) 8. İŞARETCİLER (POINTERS) Verilerin bilgisayar hafızasında tutulduğu fiziki alan adres olarak tanımlanabilir. Adres, hem donanımla hem de yazılımla ilişkilidir. Donanımsal açıdan adres bellekte yer gösteren

Detaylı

ELN1001 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I

ELN1001 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I ELN1001 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I DEPOLAMA SINIFLARI DEĞİŞKEN MENZİLLERİ YİNELEMELİ FONKSİYONLAR Depolama Sınıfları Tanıtıcılar için şu ana kadar görülmüş olan özellikler: Ad Tip Boyut Değer Bunlara ilave

Detaylı

Giriş ve Motivasyon. Enabling Grids for E-sciencE. Onur Temizsoylu. BAŞARIM09 ODTÜ, Ankara. www.eu-egee.org

Giriş ve Motivasyon. Enabling Grids for E-sciencE. Onur Temizsoylu. BAŞARIM09 ODTÜ, Ankara. www.eu-egee.org Giriş ve Motivasyon Onur Temizsoylu BAŞARIM09 ODTÜ, Ankara www.eu-egee.org EGEE and glite are registered trademarks İçerik Neden paralel hesaplama? Terminoloji Paralel hesaplamanın tarihi Teori: Hızlanma,

Detaylı

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 İşletim Sistemlerine Giriş Bilgisayar Sistemi uygulama programları derleyici editör komut yorumlayıcı işletim sistemi makina dilinde programlar mikroprogram (ROM da)

Detaylı

C PROGRAMLAMA DİLİNE GİRİŞ

C PROGRAMLAMA DİLİNE GİRİŞ C PROGRAMLAMA DİLİNE GİRİŞ C Dilinin Tarihçesi 1972 de Dennis Ritchie tarafından AT&T Bell Laboratuarlarında B dilinden geliştirildi. C dili konusundaki ilk kitap 1978 de Dennis Ritchie ve Brain Kernighan

Detaylı

Görsel Programlama DERS 02. Görsel Programlama - Ders02/ 1

Görsel Programlama DERS 02. Görsel Programlama - Ders02/ 1 Görsel Programlama DERS 02 Görsel Programlama - Ders02/ 1 Kodun Tekrar Kullanımı ve Kalıtım(Inheritance) Nesneye yönelik programlamanın diğer programlama paradigmalarına karşı bir avantajı kodun yeniden

Detaylı

Paralel Hesaplama Kütüphaneleri (Mpi, Pvm) ve Linux Ağında Çalıştırılmaları

Paralel Hesaplama Kütüphaneleri (Mpi, Pvm) ve Linux Ağında Çalıştırılmaları Paralel Hesaplama Kütüphaneleri (Mpi, Pvm) ve Linux Ağında Çalıştırılmaları Abbas Ayhan Kanmaz İstanbul Teknik Üniversitesi Bilişim Enstitüsü 80626, Maslak, İstanbul kanmaz@be.itu.edu.tr Anahtar Kelimeler:

Detaylı

İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER KODLAB

İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER KODLAB İÇİNDEKİLER IX İÇİNDEKİLER 1 GİRİŞ 1 Kitabın Amacı 1 Algoritmanın Önemi 2 Bilgisayarın Doğuşu ve Kullanım Amaçları 3 Programlama Dili Nedir? 3 Entegre Geliştirme Ortamı (IDE) Nedir? 4 2 ALGORİTMA VE AKIŞ

Detaylı

OPC Data Access (DA) Temelleri

OPC Data Access (DA) Temelleri OPC Data Access (DA) Temelleri Hazırlayan Kepware Technologies Türkçe Meal Salih GÖK Anket Data Access nedir? Data Access in getirileri OPC DA e giriş (Data Access) OPC DA Özelliklerine bakış Hızlı bir

Detaylı

BİL-141 Bilgisayar Programlama I (Java)

BİL-141 Bilgisayar Programlama I (Java) 1 BİL-141 Bilgisayar Programlama I (Java) Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Not: Bu dersin sunumları, Java Bilgisayar Programlamaya Giriş, A. Yazıcı, E. Doğdu,

Detaylı

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 3 Veri Yapıları. Mustafa Kemal Üniversitesi

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 3 Veri Yapıları. Mustafa Kemal Üniversitesi Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 3 Veri Yapıları Veri yapısı, bilginin anlamlı sırada bellekte veya disk, çubuk bellek gibi saklama birimlerinde tutulması veya saklanması şeklini gösterir. Bilgisayar

Detaylı

Örnek: İki fonksiyondan oluşan bir program. Fonksiyon Tanımı

Örnek: İki fonksiyondan oluşan bir program. Fonksiyon Tanımı Fonksiyonlar Fonksiyon Tanımı Değer Döndürmeyen Fonksiyonlar Değer Döndüren Fonksiyonlar Çok Parametreli Fonksiyonlar Değişken Kapsamları Çok Fonksiyonlu Programlar Fonksiyon Tanımı Karmaşıkveuzunprogramları,

Detaylı

Deprem Merkezi Bulma Uygulamasının JDL İş Akışları ile Paralelleştirilmesi

Deprem Merkezi Bulma Uygulamasının JDL İş Akışları ile Paralelleştirilmesi Deprem Merkezi Bulma Uygulamasının JDL İş Akışları ile Paralelleştirilmesi M.Yilmazer, R. Arikan, M. S. Geden, C. Ozturan, B. Bektas Bogazici University İÇERİK Giriş Deprem Merkezi Bulma Yöntemi Paralelleştirme

Detaylı

Dr. Musa KILIÇ Öğretim Görevlisi http://kisi.deu.edu.tr/musa.kilic

Dr. Musa KILIÇ Öğretim Görevlisi http://kisi.deu.edu.tr/musa.kilic Dr. Musa KILIÇ Öğretim Görevlisi http://kisi.deu.edu.tr/musa.kilic BİLGİSAYAR DONANIM Donanım birimleri ekran, klavye, harddisk, ram YAZILIM Yazılımlar ise bilgisayarın donanım yapısını kullanılır hale

Detaylı

Python Programlama Dili

Python Programlama Dili Python Programlama Dili 2. Python da Koşul ifadeleri Python da koşullu durumların nasıl oluşturulacağını bu bölümde öğreneceğiz. Bu iş için kullanacağımız üç tane deyim var: if, else ve elif 2.1. if If

Detaylı

2 ALGORİTMA VE AKIŞ DİYAGRAMLARI

2 ALGORİTMA VE AKIŞ DİYAGRAMLARI İÇİNDEKİLER IX İÇİNDEKİLER 1 GİRİŞ 1 Kitabın Amacı 1 Algoritmanın Önemi 2 Bilgisayarın Doğuşu ve Kullanım Amaçları 3 Programlama Dili Nedir? 3 Entegre Geliştirme Ortamı (IDE) Nedir? 4 2 ALGORİTMA VE AKIŞ

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ. Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ. Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ Von Neumann Mimarisi Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği mimariyi temel almaktadır. Merkezi İşlem Birimi Aritmetik ve Mantık Birimi Kontrol

Detaylı

Hafta 2 EkLab 1. C ye Giriş. Ozan ŞENYAYLA Çağrı YENİCE

Hafta 2 EkLab 1. C ye Giriş. Ozan ŞENYAYLA Çağrı YENİCE Hafta 2 EkLab 1 C ye Giriş Ozan ŞENYAYLA Çağrı YENİCE http://ozansenyayla.com/programlama.php KAYNAK: Görkem Paçacı / İlker Korkmaz / Kaya Oğuz - İEU BT Hafta 2 GİRİŞ EkLab 1 Programlama, genel olarak,

Detaylı

Programlama Dilleri. C Dili. Programlama Dilleri-ders02/ 1

Programlama Dilleri. C Dili. Programlama Dilleri-ders02/ 1 Programlama Dilleri C Dili Programlama Dilleri-ders02/ 1 Değişkenler, Sabitler ve Operatörler Değişkenler (variables) bellekte bilginin saklandığı gözlere verilen simgesel isimlerdir. Sabitler (constants)

Detaylı

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER Yazılımı ve Genel Özellikleri Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ Kablosuz Ağların Modellemesi ve Analizi 1 OPNET OPNET Modeler, iletişim sistemleri ve

Detaylı

Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015

Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015 Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015 KONU BAŞLIKLARI 1. Yazılım Mimarisi nedir? 2. Yazılımda Karmaşıklık 3. Üç Katmanlı Mimari nedir? 4. Üç Katmanlı Mimari

Detaylı

T.C. SELÇUK ÜNĐVERSĐTESĐ FEN BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ

T.C. SELÇUK ÜNĐVERSĐTESĐ FEN BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ T.C. SELÇUK ÜNĐVERSĐTESĐ FEN BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ BĐLĐMSEL HESAPLAMA PROBLEMLERĐNĐN ÇÖZÜMÜNDE PARALEL HESAPLAMA YÖNTEMLERĐNĐN KULLANILMASI Serdar KAÇKA YÜKSEK LĐSANS TEZĐ BĐLGĐSAYAR MÜHENDĐSLĐĞĐ ANABĐLĐM

Detaylı

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri. Mustafa Kemal Üniversitesi

Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri Veri modelleri, veriler arasında ilişkisel ve sırasal düzeni gösteren kavramsal tanımlardır. Her program en azından bir veri modeline dayanır. Uygun

Detaylı

Dağıtık Ortak Hafızalı Çoklu Mikroişlemcilere Sahip Optik Tabanlı Mimari Üzerinde Dizin Protokollerinin Başarım Çözümlemesi

Dağıtık Ortak Hafızalı Çoklu Mikroişlemcilere Sahip Optik Tabanlı Mimari Üzerinde Dizin Protokollerinin Başarım Çözümlemesi Dağıtık Ortak Hafızalı Çoklu Mikroişlemcilere Sahip Optik Tabanlı Mimari Üzerinde Dizin Protokollerinin Başarım Çözümlemesi İpek ABASIKELEŞ, M.Fatih AKAY Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Çukurova Üniversitesi

Detaylı

Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net. http://www.serkanaksu.net/ 1

Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net. http://www.serkanaksu.net/ 1 Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net http://www.serkanaksu.net/ 1 JavaScript JavaScript Nedir? Nestcape firması tarafından C dilinden esinlenerek yazılmış, Netscape Navigator 2.0 ile birlikte

Detaylı

Özyineleme (Recursion)

Özyineleme (Recursion) C PROGRAMLAMA Özyineleme (Recursion) Bir fonksiyonun kendisini çağırarak çözüme gitmesine özyineleme (recursion), böyle çalışan fonksiyonlara da özyinelemeli (recursive) fonksiyonlar denilir. Özyineleme,

Detaylı

1. Aşağıdaki program parçacığını çalıştırdığınızda result ve param değişkenlerinin aldığı en son değerleri ve programın çıktısını yazınız.

1. Aşağıdaki program parçacığını çalıştırdığınızda result ve param değişkenlerinin aldığı en son değerleri ve programın çıktısını yazınız. 1. Aşağıdaki program parçacığını çalıştırdığınızda result ve param değişkenlerinin aldığı en son değerleri ve programın çıktısını yazınız. [10 puan] int param = 30; int result = 300; if (param > 45) result

Detaylı

5.HAFTA. Sınıf ve Nesne Kavramı, Metot Oluşturma, Kurucu Metot, this Deyimi

5.HAFTA. Sınıf ve Nesne Kavramı, Metot Oluşturma, Kurucu Metot, this Deyimi 5.HAFTA Sınıf ve Nesne Kavramı, Metot Oluşturma, Kurucu Metot, this Deyimi Sınıf Kavramı: Sınıf (class) soyut bir veri tipidir. Nesne (object) onun somutlaşan bir cismidir. Java da sınıf (class) kavramını

Detaylı

Bölüm 11. Soyut veri tipleri ve kapsülleme kavramları ISBN 0-321-49362-1

Bölüm 11. Soyut veri tipleri ve kapsülleme kavramları ISBN 0-321-49362-1 Bölüm 11 Soyut veri tipleri ve kapsülleme kavramları ISBN 0-321-49362-1 11. Bölüm konuları Soyutlama kavramı Veri soyutlamasına giriş Soyut veri tipleri için tasarım konuları Dil örnekleri Parametreli

Detaylı

Üst Düzey Programlama

Üst Düzey Programlama Üst Düzey Programlama Servlet Üst Düzey Programlama-ders01/ 1 Servlet Nedir? Web sayfaları ilk başlarda durağan bir yapıya sahipti ve kullanıcıdan bilgi alarak işlemler yapmıyordu. Zamanın geçmesiyle kullanıcıya

Detaylı

Açık Kaynak Kodlu Optik Sınav Kağıtları Depolama Sistemi

Açık Kaynak Kodlu Optik Sınav Kağıtları Depolama Sistemi Açık Kaynak Kodlu Optik Sınav Kağıtları Depolama Sistemi Kerem Erzurumlu Aykut Karakaya kerem@linux.org.tr aykut.karakaya@bil.omu.edu.tr Ondokuz Mayıs Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Gereksinim

Detaylı

BM102 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA II LABORATUVAR UYGULAMALARI. 3Hafta

BM102 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA II LABORATUVAR UYGULAMALARI. 3Hafta Ön bilgi: Özyineli fonksiyon tanımlanabilmeli. Dizilerin fonksiyon parametresi veya geri dönüş değeri olarak kullanımı bilinmeli. 1. Klavyeden girilen sayı n olmak üzere [1..n] aralığındaki sayıların toplamı

Detaylı

İşletim Sistemlerine Giriş

İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemlerine Giriş Süreçler ve İş Parçacıkları(Thread) İşletim Sistemlerine Giriş - Ders03 1 Süreç -Tüm modern bilgisayarlarda bir çok iş aynı anda yapılabilir. *kullanıcı programları çalışır *disk

Detaylı

ELN1002 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA 2

ELN1002 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA 2 ELN1002 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA 2 DOSYALAMA Sunu Planı Rasgele Erişim (Random Access) Dosyaları Rasgele Erişim Dosyalarına Veri Yazma Rasgele Erişim Dosyalarından Veri Okuma 1 Sıralı Erişim Dosyası Bir

Detaylı

Temel Giriş/Çıkış Fonksiyonları

Temel Giriş/Çıkış Fonksiyonları Temel Giriş/Çıkış Fonksiyonları Temel giriş/çıkış fonksiyonları, bütün programla dillerinde mevcuttur. Bu tür fonksiyonlar, kullanıcıya ekrana veya yazıcıya bilgi yazdırmasına, ve bilgisayara klavyeden

Detaylı

İşletim Sistemleri. Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

İşletim Sistemleri. Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İşletim Sistemleri Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bu dersin sunumları, Abraham Silberschatz, Greg Gagne, Peter B. Galvin, Operating System Concepts 9/e, Wiley,

Detaylı

C Konsol ve Komut Satırı

C Konsol ve Komut Satırı C Konsol ve Komut Satırı Öğr. Gör. M. Ozan AKI Rev 1.0 C:\> Konsol ekranı, işletim sistemi ve dosya yönetiminin metin tabanlı yönetilebilmesini sağlayan arabirimdir. Windows işletim sistemi ortaya çıkmadan

Detaylı

PASCAL PROGRAMLAMA DİLİ YAPISI

PASCAL PROGRAMLAMA DİLİ YAPISI BÖLÜM 3 PASCAL PROGRAMLAMA DİLİ YAPISI 3.1. Giriş Bir Pascal programı en genel anlamda üç ayrı kısımdan oluşmuştur. Bu kısımlar bulunmaları gereken sıraya göre aşağıda verilmiştir. Program Başlığı; Tanımlama

Detaylı

C PROGRAMLAMA DİLİ. Hedefler

C PROGRAMLAMA DİLİ. Hedefler C PROGRAMLAMA DİLİ Hedefler Bu üniteyi çalıştıktan sonra; C programlama dili genel özelliklerini ve yapısını bilir, Kütüphane fonksiyonlarının çağrılmasını gerçekleştirebilir, Değişken, sabit tanımlamaları

Detaylı

Qt Temelleri. Eren BAŞTÜRK. basturkeren@gmail.com www.erenbasturk.com

Qt Temelleri. Eren BAŞTÜRK. basturkeren@gmail.com www.erenbasturk.com Qt Temelleri Eren BAŞTÜRK basturkeren@gmail.com www.erenbasturk.com Giriş Qt Gelişim Süreci Merhaba Dünya Uygulaması Qt Creator İle Merhaba Dünya Uygulaması Qt ile Uygulama Geliştirme Bölüm İçeriği Öğrenecekleriniz......

Detaylı

SOME-Bus Mimarisi Üzerinde Mesaj Geçişi Protokolünün Başarımını Artırmaya Yönelik Bir Algoritma

SOME-Bus Mimarisi Üzerinde Mesaj Geçişi Protokolünün Başarımını Artırmaya Yönelik Bir Algoritma SOME-Bus Mimarisi Üzerinde Mesaj Geçişi Protokolünün Başarımını Artırmaya Yönelik Bir Algoritma Çiğdem İNAN, M. Fatih AKAY Çukurova Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Balcalı-ADANA İçerik Çalışmanın

Detaylı

Windows'da çalışırken pek çok durumda bir işe başlamadan önce işletim sisteminin o işe ilişkin bilgileri depolayacağı bir alan yaratması gerekir.

Windows'da çalışırken pek çok durumda bir işe başlamadan önce işletim sisteminin o işe ilişkin bilgileri depolayacağı bir alan yaratması gerekir. Handel Kavramı: Windows'da çalışırken pek çok durumda bir işe başlamadan önce işletim sisteminin o işe ilişkin bilgileri depolayacağı bir alan yaratması gerekir. Alanın yaratıldığı bölge Windows'un kendi

Detaylı

İşletim Sistemleri. Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

İşletim Sistemleri. Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İşletim Sistemleri Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bu dersin sunumları, Abraham Silberschatz, Greg Gagne, Peter B. Galvin, Operating System Concepts 9/e, Wiley,

Detaylı

BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ

BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Sınıf / Y.Y. Ders Saati (T+U+L) Kredi AKTS PROGRAMLAMA BG-213 2/1 2+0+2 2+1 5 Dersin Dili : TÜRKÇE Dersin Seviyesi : LİSANS

Detaylı

AHMET YESEVİ ÜNİVERSİTESİ BİLİŞİM SİSTEMLERİ VE MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ LİSANS DÖNEM ÖDEVİ

AHMET YESEVİ ÜNİVERSİTESİ BİLİŞİM SİSTEMLERİ VE MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ LİSANS DÖNEM ÖDEVİ AHMET YESEVİ ÜNİVERSİTESİ BİLİŞİM SİSTEMLERİ VE MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ LİSANS DÖNEM ÖDEVİ TBIL-303-01 Veri Yapıları ve Algoritmalar İki Yönlü Bağlantılı Liste Uygulaması HAZIRLAYAN

Detaylı

Akdeniz Üniversitesi

Akdeniz Üniversitesi F. Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Akdeniz Üniversitesi Bilgi Teknolojileri Kullanımı Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans ( ) Lisans (x) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi

Detaylı

PROGRAMLAMAYA GİRİŞ. Öğr. Gör. Ayhan KOÇ. Kaynak: Algoritma Geliştirme ve Programlamaya Giriş, Dr. Fahri VATANSEVER, Seçkin Yay.

PROGRAMLAMAYA GİRİŞ. Öğr. Gör. Ayhan KOÇ. Kaynak: Algoritma Geliştirme ve Programlamaya Giriş, Dr. Fahri VATANSEVER, Seçkin Yay. PROGRAMLAMAYA GİRİŞ Öğr. Gör. Ayhan KOÇ Kaynak: Algoritma Geliştirme ve Programlamaya Giriş, Dr. Fahri VATANSEVER, Seçkin Yay., 2007 Algoritma ve Programlamaya Giriş, Ebubekir YAŞAR, Murathan Yay., 2011

Detaylı

Intel Parallel Studio ile Paralel Hesaplama

Intel Parallel Studio ile Paralel Hesaplama Intel Parallel Studio ile Paralel Hesaplama Muammer Akçay 1, Hüseyin Aşkın Erdem 2 1 Dumlupınar Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü, Kütahya 2 Hava Harp Okulu, Havacılık ve Uzay Teknolojileri

Detaylı

BİL-142 Bilgisayar Programlama II

BİL-142 Bilgisayar Programlama II BİL-142 Bilgisayar Programlama II (C/C++) Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Giriş Kontrol Yapıları if Seçme Deyimi if... else Seçme Deyimi while Tekrar

Detaylı

OSPF PROTOKOLÜNÜ KULLANAN ROUTER LARIN MALİYET BİLGİSİNİN BULANIK MANTIKLA BELİRLENMESİ

OSPF PROTOKOLÜNÜ KULLANAN ROUTER LARIN MALİYET BİLGİSİNİN BULANIK MANTIKLA BELİRLENMESİ OSPF PROTOKOLÜNÜ KULLANAN ROUTER LARIN MALİYET BİLGİSİNİN BULANIK MANTIKLA BELİRLENMESİ Resul KARA Elektronik ve Bilgisayar Eğitimi Bölümü Teknik Eğitim Fakültesi Abant İzzet Baysal Üniversitesi, 81100,

Detaylı

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Prosesler Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Prosesler ve Proses Yönetimi bilgisayar sisteminde birden fazla iş aynı anda etkin olabilir kullanıcı programı diskten okuma işlemi yazıcıdan çıkış alma

Detaylı

Java da Soyutlama ( Abstraction ) ve Çok-biçimlilik ( Polymorphism )

Java da Soyutlama ( Abstraction ) ve Çok-biçimlilik ( Polymorphism ) Java da Soyutlama ( Abstraction ) ve Çok-biçimlilik ( Polymorphism ) BBS-515 Nesneye Yönelik Programlama Ders #9 (16 Aralık 2009) Geçen ders: Java Applet lerde bileşen yerleştirme türleri ( applet layouts

Detaylı

2007-2008 Bahar. BM 211 Programlama Dilleri 3 1

2007-2008 Bahar. BM 211 Programlama Dilleri 3 1 Programlama Dilleri III 2007-2008 Bahar BM 211 Programlama Dilleri 3 1 Ders Hakkında Ders Sorumlusu Öğr.Gör. Bora UĞURLU Ders Slaytları İçin http://members.comu.edu.tr/boraugurlu/ Dersle İlgili İletişim

Detaylı

O P C S T A N D A R D I

O P C S T A N D A R D I O P C S T A N D A R D I ASP OTOMASYON LTD. Sadık ŞENOL İsmail YAKIN 12/08/2008 OPC Standardı İnsan gücüne dayalı üretimden otomasyona dayalı, daha kontrollü bir üretime geçiş endüstride üretim hızını ve

Detaylı

EM205 26/9/2014. Programlamaya giriş Algoritmalar. Amaçlar

EM205 26/9/2014. Programlamaya giriş Algoritmalar. Amaçlar EM205 26/9/2014 Programlamaya giriş Algoritmalar Temel kavramlar Algoritmalar Amaçlar Algoritma kavramını öğrenmek, Algoritmaları ifade edebilmek, Temel matematiksel algoritmaları yazabilmek C programlama

Detaylı

Küme Bilgisayarlarda PBS Kuyruk Sistemi

Küme Bilgisayarlarda PBS Kuyruk Sistemi Küme Bilgisayarlarda PBS Kuyruk Sistemi Aslı Zengin asli@ulakbim.gov.tr Ankara, Ekim 2007 www.grid.org.tr İÇERİK Küme Bilgisayar Bileşenleri Küme Bilgisayar Kuyruk Sistemi PBS Kuyruk Sistemi Özellikleri

Detaylı

Görsel Programlama DERS 01. Görsel Programlama - Ders01/ 1

Görsel Programlama DERS 01. Görsel Programlama - Ders01/ 1 Görsel Programlama DERS 01 Görsel Programlama - Ders01/ 1 Takdim Planı Nesneye Dayalı Programlama Kavramı Nesne, Sınıf Kavramı Java Programlama Dili Java Programlama Dili Temel Özellikleri Java Sürümleri

Detaylı

mustafacosar@hitit.edu.tr http://web.hitit.edu.tr/mustafacosar

mustafacosar@hitit.edu.tr http://web.hitit.edu.tr/mustafacosar Algoritma ve Programlamaya Giriş mustafacosar@hitit.edu.tr http://web.hitit.edu.tr/mustafacosar İçerik Algoritma Akış Diyagramları Programlamada İşlemler o o o Matematiksel Karşılaştırma Mantıksal Programlama

Detaylı

C Programlama Dilininin Basit Yapıları

C Programlama Dilininin Basit Yapıları Bölüm 2 C Programlama Dilininin Basit Yapıları İçindekiler 2.1 Sabitler ve Değişkenler......................... 13 2.2 Açıklamalar (Expresions)........................ 14 2.3 İfadeler (Statements) ve İfade

Detaylı

TEMPLATES. Binnur Kurt kurt@cs.itu.edu.tr. Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İstanbul Teknik Üniversitesi. C++ ile Nesneye Dayalı Programlama 1

TEMPLATES. Binnur Kurt kurt@cs.itu.edu.tr. Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İstanbul Teknik Üniversitesi. C++ ile Nesneye Dayalı Programlama 1 PARAMETRİKÇOKŞEKİLLİLİK: TEMPLATES Binnur Kurt kurt@cs.itu.edu.tr Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İstanbul Teknik Üniversitesi C++ ile Nesneye Dayalı Programlama 1 Sınıf Yapısı Kalıtım Çok Şekillilik Templates

Detaylı

BİLG214. 20.10.2009 Dr. Mustafa T. Babagil 1

BİLG214. 20.10.2009 Dr. Mustafa T. Babagil 1 BİLG214 20.10.2009 Dr. Mustafa T. Babagil 1 Yapısal bilgi türlerinin tanımlanması. (C++ daki struct yapısı. ) Daha önce öğrenmiş olduğumuz bilgi tipleri char, int ve float v.b. değişkenler ile dizi (array)

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Bilgisayar Mühendisliğine Giriş Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN İŞLETİM SİSTEMLERİ Bilinen İşletim Sistemleri İşletim Sistemlerinin Görevleri İşletim Sistemlerinin Gelişim Evresi İşletim Sistemi Türleri İşletim

Detaylı

ENF102 TEMEL BİLGİSAYAR BİLİMLERİ VE C/ C++ PROGRAMLAMA DİLİ. Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

ENF102 TEMEL BİLGİSAYAR BİLİMLERİ VE C/ C++ PROGRAMLAMA DİLİ. Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü ENF102 TEMEL BİLGİSAYAR BİLİMLERİ VE C/ C++ PROGRAMLAMA DİLİ Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Giriş math Kütüphane Fonksiyonları Çok Parametreyle Fonksiyon

Detaylı

BM-311 Bilgisayar Mimarisi. Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

BM-311 Bilgisayar Mimarisi. Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü BM-311 Bilgisayar Mimarisi Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Bilgisayar Bileşenleri Bilgisayarın Fonksiyonu Instruction Cycle Kesmeler (Interrupt lar) Bus

Detaylı

Bölüm 4: İş Parçacıkları. Operating System Concepts with Java 8 th Edition

Bölüm 4: İş Parçacıkları. Operating System Concepts with Java 8 th Edition Bölüm 4: İş Parçacıkları 14.1 Silberschatz, Galvin and Gagne 2009 Bölüm 4: İş Parçacıkları Genel Bakış Çoklu İş Parçacığı Modelleri İş Parçacığı Kütüphaneleri İş Parçacıkları ile İlgili Meseleler İşletim

Detaylı

Yazılım Çeşitleri. Uygulama Yazılımları. İşletim Sistemleri. Donanım

Yazılım Çeşitleri. Uygulama Yazılımları. İşletim Sistemleri. Donanım Yazılım Yazılım Bilgisayarlar üretildikleri anda içlerinde herhangi bir bilgi barındırmadıkları için bir işlevleri yoktur. Bilgisayarlara belirli yazılımlar yüklenerek işlem yapabilecek hale getirilirler.

Detaylı

Bölüm1. İlk Bilgiler ISBN 0-321-49362-1

Bölüm1. İlk Bilgiler ISBN 0-321-49362-1 Bölüm1 İlk Bilgiler ISBN 0-321-49362-1 Bölüm 1 Konuları Niye Programlama Dilleri prensiplerini öğreniyoruz? Programlama alanları Dil değerlendirme kriterleri Dit tasarımına etkiler Dil kategorileri Dil

Detaylı