TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ Ali ÖZKAN ÇUKUROVA KOŞULLARINDA DEĞİŞİK AZOT DOZU UYGULAMALARININ İKİ CİN MISIRI (Zea mays everta Sturt.) ÇEŞİDİNDE TANE VERİMİ, TARIMSAL ÖZELLİKLER VE BAZI KALİTE ÖZELLİKLERİNE ETKİSİ TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI ADANA, 2007

2 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ÇUKUROVA KOŞULLARINDA DEĞİŞİK AZOT DOZU UYGULAMALARININ İKİ CİN MISIRI (Zea mays everta Sturt.) ÇEŞİDİNDE TANE VERİMİ, TARIMSAL ÖZELLİKLER VE BAZI KALİTE ÖZELLİKLERİNE ETKİSİ Ali ÖZKAN DOKTORA TEZİ TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI Bu Tez 16 / 10 / 2007 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği ile Kabul Edilmiştir. İmza... İmza... İmza Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER Prof. Dr. Tacettin YAĞBASANLAR Prof. Dr. Hayriye İBRİKÇİ DANIŞMAN ÜYE ÜYE İmza... Doç. Dr. Abdullah ÖKTEM ÜYE İmza... Doç. Dr. Hüseyin GÖZÜBENLİ ÜYE Bu Tez Enstitümüz Tarla Bitkileri Anabilim Dalında Hazırlanmıştır. Kod No: Prof. Dr. Aziz ERTUNÇ Enstitü Müdürü Bu çalışma Ç.Ü. Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi Tarafından Desteklenmiştir. Proje No: ZF-2004 D19 Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekil ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

3 ÖZ DOKTORA TEZİ ÇUKUROVA KOŞULLARINDA DEĞİŞİK AZOT DOZU UYGULAMALARININ İKİ CİN MISIRI (Zea mays everta Sturt.) ÇEŞİDİNDE TANE VERİMİ, TARIMSAL ÖZELLİKLER VE BAZI KALİTE ÖZELLİKLERİNE ETKİSİ Ali ÖZKAN ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI Danışman :Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER Yıl :2007, Sayfa: 111 Jüri :Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER Prof. Dr. Tacettin YAĞBASANLAR Prof. Dr. Hayriye İBRİKÇİ Doç. Dr. Abdullah ÖKTEM Doç. Dr. Hüseyin GÖZÜBENLİ Bu çalışma, 2003 ve 2004 yıllarında, Çukurova koşullarında, ana ürün yetiştirme sezonunda, iki cin mısırı çeşidi ile (Ant-cin 98 ve Nermin-cin), 7 farklı azot dozu uygulanarak (0, 5, 10, 15, 20, 25, 30 kg N/da), bölünmüş parseller deneme desenine göre, 4 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Tane verimi açısından azot dozlarının verim üzerindeki etkisi önemli bulunmuştur. Azot dozu miktarı arttıkça verimde de artış gözlenmiştir. Her iki çeşit arasındaki fark da önemli çıkmış olup, Nermin-cin çeşidinden Ant-cin 98 çeşidine oranla daha iyi bir verim elde edilmiştir. Her iki çeşit için de, en uygun azot dozu 20 kg N/da dır. Patlama hacmi açısından azot dozları arasında belirleyici bir fark oluşmaz iken, çeşitler arasındaki fark önemli bulunmuştur. Ant-cin 98 çeşidinde patlama hacmi Nermin-cin çeşidinden daha yüksek olarak ortaya çıkmıştır. Patlama hacmi açısından, Ant-cin 98 çeşidinde en yüksek değer 29,6 cm 3 /g ile 30 kg/da azot dozundan elde edilmiştir. Nermin-cin çeşidinde ise en yüksek patlama hacmi 28 cm 3 /g ile 5, 15 ve 20 kg/da azot dozlarından elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Cin Mısırı, Azot Dozu, Tane Verimi, Patlama Hacmi I

4 ABSTRACT PhD THESIS EFFECTS OF DIFFERENT NIROGEN LEVELS ON GRAIN YIELDS, AGRICULTURAL PROPERTIES AND SOME QUALITY PARAMETERS OF TWO POPCORN (Zea mays everta Sturt.) CULTIVARS UNDER CUKUROVA CONDITIONS Ali ÖZKAN DEPARTMENT OF FIELD CROPS INSTITUTE OF NATUREL AND APPLIED SCIENCES UNIVERSITY OF ÇUKUROVA Supervisior :Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER Year :2007, Page: 111 Jury :Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER Prof. Dr. Tacettin YAĞBASANLAR Prof. Dr. Hayriye İBRİKÇİ Assoc. Prof. Dr. Abdullah ÖKTEM Assoc. Prof. Dr. Hüseyin GÖZÜBENLİ This study was carried out during the main crop seasons of the years of 2003 and 2004 under Cukurova conditions. In the research, the effects of different nitrogen doses (0, 5, 10, 15, 20, 25, 30 kg N/da) on the yields, some agricultural and quality characteristics of two popcorn cultivars (Ant-cin 98 and Nermin-cin) were studied. The experiment was arranged in a split plot design with four replications. Results of the study showed that grain yield was statistically significant influenced by the nitrogen doses and the cultivars. Increasing the nitrogen dose increased averaged grain yield. Averaged grain yield of the cultivar Nermin-cin was statistically significant higher than that of cultivar Ant-cin 98. The most proper doze of nitrogen for both cultivars was 20 kg N/da. The nitrogen doses did not statistically significant affect the popping volume of grain. The cultivars studied were statistically significant different from each other in the popping volume of grain. The popping volume for the cultivar Ant-cin 98 was statistically significant higher than that for the cultivar Nermin-cin. The popping volume of 29.6 cm 3 /g obtained by the application of nitrogen dose of 30 kg/da was highest for the cultivar Ant-cin 98 while the highest popping volume (28 cm 3 /g) for the cultivar Nermin-cin was obtained by the application of nitrogen doses of 5, 15 or 25 kg/da. Key words: Popcorn, Nitrogen Level, Grain Yield, Popping Volume II

5 TEŞEKKÜR Doktora eğitimim boyunca, araştırmanın düzenlenmesi, gerçekleştirilmesi ve değerlendirilmesi sırasında bana yol gösteren ve destekleyen, Danışman Hocam Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER e ve Doktora Tez İzleme Komitesinde bulunan Hocalarım Prof. Dr. Yusuf KIRTOK, Prof. Dr. Tacettin YAĞBASANLAR ve Prof. Dr. Hayriye İBRİKÇİ ye teşekkürlerimi sunarım. Eğitimimde benden maddi ve manevi desteklerini esirgemeyen Merhum Babam Fevzi ÖZKAN ve Annem Fatma ÖZKAN a; çalışmalarım sırasında desteğini esirgemeyen eşim Songül, kızlarım Feyza ve Ferda ya; Değerli katkılarından ve desteklerinden dolayı; Dr. Ömer KONUŞKAN, Araş. Gör. Gönül CÖMERTPAY, Gıda Yüksek Mühendisi Abdullah YAMAN, Gaziantep Fıstık Araştırma Enstitüsü personeli Dr. Yusuf AYDIN, Ziraat Mühendisi Nilgün DOĞRUER KALKANCI ve laboratuar çalışanlarına; Destek ve katkılarından dolayı; Akdeniz Tarımsal Araştırma Müdürlüğü ve Emekli Personeli Dr. Nermin KOÇ a teşekkürü bir borç bilirim. III

6 İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ...I ABSTRACT...II TEŞEKKÜR...III İÇİNDEKİLER...IV ÇİZELGELER DİZİNİ...VI ŞEKİLLER DİZİNİ...XI 1. GİRİŞ ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cin Mısırı ile Yürütülen Çalışmalar Diğer Mısır Tipleri ile Yürütülen Çalışmalar MATERYAL VE METOT Materyal Deneme Yeri ve Yılı Deneme Yerinin İklim ve Toprak Özellikleri İklim Özellikleri Toprak özellikleri Denemede Kullanılan Çeşitler Genetik Materyal Denemede Kullanılan Azot Dozları Metot Deneme Deseni ve Ekim İncelenen Özellikler Elde Edilen Verilerin Değerlendirilmesi ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi Bitki Boyu Koçan Yüksekliği Sap Kalınlığı Bitkide Koçan Sayısı...45 IV

7 4.6. Koçan Uzunluğu Koçan Kalınlığı Koçanda Tane Sayısı Koçanda Tane Ağırlığı KoçandaTane Oranı Hektolitre Ağırlığı Bin Tane Ağırlığı Tane Verimi Patlama Hacmi Patlamayan Tane Oranı Tanede Protein Oranı Cin Mısırı Bikisinde Azot Dozları ile Tane Verimi Arasındaki İlişkiler ve Regresyon Analiz Sonuçları SONUÇLAR VE ÖNERİLER KAYNAKLAR...91 ÖZGEÇMİŞ EKLER V

8 ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 3.1. Deneme Alanının Aylara ve Yıllara Göre Sıcaklık ve Yağış Değerleri Çizelge 3.2. Adana İlinin Uzun Yıllara Ait Ortalama İklim Değerleri 21 Çizelge 3.3. Deneme Alanı Topraklarının Fiziksel ve Kimyasal Analiz Sonuçları.. 24 Çizelge 3.4. Deneme Alanı Toprağının Ekim Öncesine Ait Kullanılabilir Azot Miktarları Çizelge 4.1. Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresine Ait Varyans Analiz Sonuçları. 30 Çizelge 4.2. İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar 31 Çizelge 4.3. Çizelge 4.4. Çizelge 4.5. Çizelge 4.6. Çizelge 4.7. Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. 32 Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Bitki Boyuna Ait Varyans Analiz Sonuçları 34 Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Bitki Boyuna İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. 34 İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Bitki Boyuna İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçan Yüksekliğine Ait Varyans Analiz Sonuçları VI

9 Çizelge 4.8. Çizelge 4.9. Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Koçan Yüksekliğine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Koçan Yüksekliğine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar 39 Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Belirlenen Koçan Yüksekliğine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçan Yüksekliğine Ait Varyans Analiz Sonuçları Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Sap Kalınlığına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. 43 Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Bitkide Koçan Sayısına Ait Varyans Analiz Sonuçları İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Bitkide Koçan Sayısına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Bitkide Koçan Sayısına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçan Uzunluğuna Ait Varyans Analiz Sonuçları.. 49 VII

10 Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Koçan Uzunluğuna İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değerler 50 Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Koçan Uzunluğuna İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Koçan Uzunluğuna İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçan Kalınlığına Ait Varyans Analiz Sonuçları Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Koçan Kalınlığına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçanda Tane Sayısına Ait Varyans Analiz Sonuçları Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Koçanda Tane Sayısına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçanda Tane Ağırlığına Ait Varyans Analiz Sonuçları Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Koçanda Tane Ağırlığına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar VIII

11 Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçanda Tane Oranına Ait Varyans Analiz Sonuçları İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Koçanda Tane Oranına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Koçanda Tane Oranına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Hektolitre Ağırlığına Ait Varyans Analiz Sonuçları Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Hektolitre Ağırlığına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Bin Tane Ağırlığına Ait Varyans Analiz Sonuçları İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Bin Tane Ağırlığına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Bin Tane Ağırlığına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Tane Verimine Ait Varyans Analiz Sonuçları IX

12 Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge Çizelge İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Tane Verimine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Tane Verimine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Patlama Hacmine Ait Varyans Analiz Sonuçları İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Patlama Hacmine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Patlama Hacmine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Patlamayan Tane Oranına Ait Varyans Analiz Sonuçları Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Patlamayan Tane Oranına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Tanede Protein Oranına Ait Varyans Analiz Sonuçları Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Tanede Protein Oranına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar 84 X

13 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 3.1. Adana İli Toprak Serileri Haritası 23 Şekil 4.1. Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresine Etkisi. 33 Şekil 4.2. Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Bitki Boyuna Etkisi Şekil 4.3. Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçan Yüksekliğine Etkisi. 41 Şekil 4.4. Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Sap Kalınlığına Etkisi Şekil 4.5. Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Bitkide Koçan Sayısına Etkisi 48 Şekil 4.6. Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçan Uzunluğuna Etkisi Şekil 4.7. Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçan Kalınlığına Etkisi Şekil 4.8. Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçanda Tane Sayısına Etkisi 58 Şekil 4.9. Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçanda Tane Ağırlığına Etkisi. 61 Şekil Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçanda Tane Oranına Etkisi. 65 Şekil Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Hektolitre Ağırlığına Etkisi 68 Şekil Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Bin Tane Ağırlığına Etkisi. 71 Şekil Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Tane Verimine Etkisi Şekil Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Patlama Hacmine Etkisi XI

14 Şekil Şekil Şekil Şekil Şekil Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Patlamayan Tane Oranına Etkisi. 83 Değişik Azot Dozu Uygulamalarının İki Cin Mısırı Çeşidinde Tanede Protein Oranına Etkisi Yılı Azot Dozları ile Tane Verimi Arasındaki Regresyon Analiz Sonuçları Yılı Azot Dozları ile Tane Verimi Arasındaki Regresyon Analiz Sonuçları Yıllları Birlikte Ele Alındığında Azot Dozları ile Tane Verimi Arasındaki Regresyon Analiz Sonuçları 88 XII

15 1. GİRİŞ Ali ÖZKAN 1. GİRİŞ Mısır, 2006 yılında ekim alanı bakımından dünyada hektar ile buğday ve çeltikten sonra üçüncü sırada yer alırken, üretim miktarı bakımından birinci sırada yer almıştır ( ton). Ortalama tane verimi ise 482 kg/da olarak gerçekleşmiştir. (Anonim, 2006a). Türkiye de ise 2006 yılında mısır ekim alanı hektar, üretimi ton ve ortalama verimi 586 kg/da olmuş, tarla bitkileri üretimi içerisinde %6.43 ekim alanı ve %7.07 üretim miktarı ile buğday ve arpadan sonra üçüncü sırada yer almıştır (Anonim, 2006b). Ülkemizde mısır üretimi, önceki yıllarda ihtiyacı karşılayamamakta ve dışarıdan önemli miktarda ithal edilmekteyken, son yıllarda üretimimizde önemli artışlar kaydedilmiş olup, ithalatımız giderek azalmıştır. Mısır üretimindeki artışın nedeni; ekim alanının artması, yoğun üretim yapılan bölgelerimizde hibrit tohum kullanımının yaygınlaşması ve üretim tekniklerindeki gelişmelerdir (Anonim, 2006c; Anonim, 2006d). Gerek dünyada ve gerekse ülkemizde yetiştirilen mısırların büyük çoğunluğunu atdişi mısır çeşitleri oluşturmaktadır. Mısır dünyada hayvan yemi, endüstri hammaddesi olarak kullanımın yanında doğrudan ve dolaylı olarak insan beslenmesinde de kullanılmaktadır. Cin mısırı (Zea mays everta Sturt.) insan beslenmesinde yaygın olarak kullanılmaktadır ve bu bitki patlak mısır olarak da tanımlanmaktadır. İçerdiği vitamin ve mineraller nedeniyle beslenme açısından tercih edilen bir gıda maddesidir. Tok tutucu ve mide asidini emici özelliğiyle de iyi bir diyet ürünüdür (Ülger, 1998). Bunun yanında besleyici ve zengin içeriği nedeniyle iyi bir hayvan yemi olduğu ve hindi yemi olarak kullanıldığı Lilburn (1994) tarafından bildirilmektedir. Cin mısırının ekiliş ve üretimi ülkemizde henüz yaygın değildir. Bu nedenle halen önemli miktarlarda diğer ülkelerden ithal edilmektedir. Ülkemizde cin mısırının ekiliş alanı ile ilgili herhangi bir istatistiğe rastlanmamış olup, Isparta ve Burdur illeri çevresinde ve Ege Bölgesinde ekiminin yapıldığı bildirilmektedir (Kün, 1

16 1. GİRİŞ Ali ÖZKAN 1997). Cin mısırının tüketimi ülkemizde her geçen gün giderek artmaktadır. Bu nedenle, tane veriminin yüksek olması yanında, aynı zamanda lezzetli, kalitesi iyi, ağızda kolay dağılan, patlama hacmi ve patlayan tane oranının yüksek olduğu çeşitlerin yetiştirilmesi önem kazanmaktadır. Patlatılmış cin mısırını satan insanlar birim hacim başına para aldıklarından; yüksek tane verimi yanında patlama hacminin de iyi olması istenir. Patlama hacmini etkileyen faktörler; tanenin nispi rutubeti, tane iriliği, patlatma metodu, çeşit, bitki besin maddeleri, tanede oluşan hastalıklar ve hasat ve harman sırasında tanede meydana gelen çatlamalar olarak sıralanmaktadır (Gökmen ve Sakin 2001b). Ülkemizde iklim ve toprak özelliklerinin bölgelerimize göre çok farklı olması nedeniyle, her bölge için uygun çeşidin ve bu çeşide uygulanacak azot miktarının belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Çukurova Bölgesi nde de bölgenin iklim ve toprak özelliklerine uygun cin mısırı çeşidinin ve bu çeşide uygulanacak azot miktarının belirlenmesi öncelikli konular arasında yer almaktadır. Çukurova Bölgesi, gerek ana ürün ve gerekse ikinci ürün mısır yetiştiriciliğine uygun bir bölgedir ve atdişi mısır çeşitlerinin yetiştiriciliği yaygın olarak yapılmaktadır. Son yıllarda, birim fiyatının yüksek olması nedeniyle a)bölgede cin mısırının yetiştirilip yetiştirilemeyeceği, b) hangi çeşidin yetiştirilmesi gerektiği, c) atdişi mısıra göre üretiminde ne gibi farklı uygulamaların yapılması gerektiği ve bu konuyla ilgili yeterli araştırma olmaması nedeniyle, cin mısır yetiştiriciliğinde ne kadar azot uygulanması gerektiği önemli bir soru olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, bölgemizde yetiştirilebilecek iki cin mısırı çeşidinde uygun azot dozunun saptanması ve çeşitlerin tane kalite özelliklerinin farklı azot dozu uygulamalarından nasıl etkilendiğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 2

17 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Mısır, ülkemizde uzun yıllardır tarımı yapılmakta olan bir tarla bitkisi olup, üzerinde yoğun araştırmalar yapılmıştır. Cin mısırı konusunda ise ülkemizde yapılan araştırmaların azlığı dikkati çekmektedir. Bu nedenle aşağıda önce cin mısırı ile yürütülen çalışmalar, ardından da atdişi, sert ve şeker mısırı ile yürütülen konuyla ilgili çalışmalar verilmiştir Cin Mısırı İle Yürütülmüş Çalışmalar Sattar ve ark. (1975), Bangladeş te, ekim zamanı ve 3 azot dozu (6, 12 ve 18 kg N/da) ile yürüttükleri çalışmada; cin mısırının tane veriminin en çok ekim tarihinden etkilendiğini, 12 kg N/da uygulamasında, 6 ve 18 kg N/da uygulamasına göre daha yüksek tane verimi elde edildiğini saptamışlardır. Ristanovic ve Misoviç (1976), Yugoslavya da 14 cin mısırı hattından elde edilen hibritlerde yaptıkları çalışmada, patlama hacmi ve protein içeriği arasında önemli pozitif korelasyon bulmuşlardır. Ayrıca, patlama hacminin perikarp kalınlığıyla belirgin bir korelasyon göstermediğini bildirmişlerdir. Ivanov (1977), Ukranya da Sovyet cin mısır çeşitleri ile yaptığı çalışmada, en iyi patlama kalitesini elde edebilmek için hangi nem düzeyinde patlatılması gerektiğini araştırmış ve çeşitler arasında farklılıklar bulunduğunu saptamıştır. Uygun nem oranlarının Risovaya 645T çeşidi için % , Dnepr 921 çeşidi için % ve Dnepr 927TV çeşidi için olduğunu belirlemiştir. Tosheva (1977), Bulgaristan da, 15 yerel cin mısır populasyonunun patlama kalitesini incelemiş ve çeşitler arasında önemli farkların olduğunu ortaya koymuştur. En düşük patlamamış tane oranının %2 ile Dolni Lukovit çeşidinden elde edildiğini ve çeşitler arasında aleuron tabakası kalınlığı bakımından önemli fark görüldüğünü bildirmiştir. Singh ve ark. (1978), Hindistan da 1974 ve 1975 yıllarında, cin mısırını farklı sıklık (6000, 8000 ve bitki/da) ve farklı azot dozlarında (0, 3, 6, 9 kg N/da) denemişlerdir. Azot dozunun 0 kg N/da dan 6 kg N/da a çıkmasıyla tane 3

18 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN veriminin %54.8 arttığını saptamışlardır. 9 kg N/da uygulamasında ise önemli düzeyde verim artışı sağlanamadığını bildirmişlerdir. Knavel ve ark. (1985), ABD de yetiştirilen cin mısırı çeşitleri Iopop-12, Purdue-410 ve Snow Puff ile yürütülen iki yıllık bir çalışma sonucunda, 1981 yılında 5.6 kg N/da uygulaması ve 1982 yılında 8.4 kg N/da uygulaması en yüksek verimi oluştururken, N seviyelerinin, patlama kalitesi üzerinde herhangi bir etkisinin bulunmadığını bildirmişlerdir. Roy ve Sing (1986), Hindistan da cin mısırında farklı azot dozu (4, 6, 8 ve 10 kg N/da) ve farklı sıklıklarda (6000, 7000 ve 8000 bitki/da) denemişlerdir. En yüksek tane veriminin 8000 bitki/da ekim sıklığından ve 10 kg N/da azot dozundan elde edildiğini bildirmşlerdir. Sawazaki ve ark. (1986), Brezilya da Güney Amerika Mantarı isimli cin mısırı çeşidinde; % nem içeriklerinde ve 141, 174, 197 ve 227 g bin tane ağırlığında tanelerde patlama hacmini incelemişler ve en yüksek patlama hacmini, en küçük tanelerde ve % nem içeriğinde, %28 olarak saptamışlardır. Dofing ve ark. (1990), 13 cin mısırı çeşidi ile geleneksel mısır patlatma yöntemi ve mikrodalga yöntemini karşılaştırmışlardır. Çalışmada; geleneksel yöntemde tüm çeşitlerin patlama hacminin, mikrodalga yönteminden daha yüksek olduğunu saptamışlardır. Ayrıca geleneksel yöntemde patlamayan tane oranı % 1,1 iken mikrodalga yönteminde ise bu oranın % 10,2 ye kadar yükseldiğini saptamışlardır. Gomes e Gama ve ark. (1990), cin mısırının yetiştirilmesi ve üretiminde; iklim faktörleri, ekim tarihi, derinliği ve sıklığı, gübre miktarı, yabancı otlar, böcek ve hastalıkların kontrolü gibi kültürel uygulamaların ve hasat tekniği ile depolama koşullarının patlama hacmini etkileyen önemli faktörler olduğunu ortaya koymuşlardır. Pajic ve Babic (1991), Belgrad da yürüttükleri çalışmada, 9 hibrit cin mısırı çeşidinde patlama öncesi tane hacmi ile patlama hacmi arasındaki ilişkileri incelemişlerdir. 10 g lık numunelerdeki tane sayısı arttıkça, tanelerin büyüklüğünün azaldığını, sert endosperm oranının ise arttığını, bu durumda da patlama hacminin 4

19 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN arttığını bildirmektedirler. Tane verimi ile patlama hacmi arasında negatif korelasyon (-0.18) olduğunu saptamışlardır. Pan ve ark. (1991), 29 patlak, 115 sert, 22 atdişi ve 4 mumlu mısır çeşidinde, patlama hacmi ile patlamadan önceki tane hacmini karşılaştırmışlardır. Mısır tipleri arasında en yüksek patlama hacmi değerleri cin mısırında ve daha sonra da sert mısırda saptamışlardır. Cin mısırı tane hacmi yönünden diğer mısır tiplerinden % katı kadar daha yüksek bir değer gösterdiğini bulmuşlardır. Patlama hacminde ise bu oranın % arasında değiştiğini bildirmektedirler. Thakur ve Malhotra (1991), Hindistan da cin mısırıyla farklı azot dozları (0, 3, 6 ve 9 kg N/da) ve farklı ekim sıklıkları (sıra arası 40, 50 ve 60 cm) denemişler ve tane verimi için en uygun bitki sıklığının 40 cm, azot dozunun ise 9 kg N/da olduğunu saptamışlardır. Sıra arası mesafesi daraldıkça ve azot dozu miktarı yükseldikçe tane veriminin de arttığını bildirmişlerdir. Pajic ve Babic (1992), Yugoslavya da melez cin mısırında, tane verimi ile patlama hacmi arasında negatif bir korelasyon (r=-0.18) olduğunu bildirmişlerdir. 10 g içindeki tane adedi artıkça patlama hacminin de arttığını bildirmektedirler, diğer bir ifadeyle, patlama hacmi ile tane adedi arasında pozitif bir korelasyon olduğunu bulmuşlardır. Ratkoviç ve Dumanoviç (1993), 6 hibrit (4 standart tip, 1 patlak mısır ve 1 yağlı çeşit) mısır çeşidinde; yağ oranını en düşük olarak patlak mısırda, en yüksek ise standart melez ZPSC 46-A çeşidinde saptamışlardır. Ayrıca, patlak mısırda tane ağırlığı ile yağ oranı arasında sıkı bir ilişki olduğunu bildirmektedirler. Sade ve Çalış (1993), Erdemli/Mersin ekolojik şartlarında 2. ürün olarak yetiştirilen cin mısırı ekim sıklığı denemesinde; en uygun ekim sıklığının 6666 bitki/da olduğunu saptamışlardır. Silva ve ark. (1993), İngiltere de, atdişi mısır ve cin mısırı çeşitlerinin perikarpındaki ısı yayılımı ve ısı iletkenliğini foto akustik bir teknik kullanarak karşılaştırmışlardır. Isı yayılımı ve ısı iletkenliği cin mısırı çeşitlerinde diğer mısır çeşitlerine oranla ortalama kez daha yüksek olduğunu bildirmişlerdir. Isı 5

20 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN yayılımı ile patlama kapasitesi arasında yüksek pozitif korelasyon olduğunu saptamışlardır. Cin mısırı tanesinin mekanik dayanımı ve ısı geçiriminin diğer mısır tiplerinden daha yüksek olduğunu ve bu durumun da patlama kalitesini yükselttiğini bildirmektedirler. Chen ve ark., (1994a), Çin de, 8 cin mısırı çeşidinde patlama gücündeki farklılıkları incelemişler. İnceleme sonucuna göre; patlama gücündeki farklılıkların; tanenin yapısından, endospermin bağıl büyüklüğünden ve bin tane ağırlığındaki farklılıklardan kaynaklandığını saptamışlardır. Patlama gücünün, bin tane ağırlığı ile negatif, patlayan tane yüzdesi ile pozitif korelasyon gösterdiğini bulmuşlardır. Aynı zamanda, patlama süresi ile de ilişkinin söz konusu olduğunu ortaya koymuşlardır. Chen ve ark., (1994b), Çin de cin mısırında 0, 15, 30 ve 45 kg N/da uyguladıkları çalışmada; en yüksek tane verimini 517 kg/da ile 30 kg N/da uygulamasından elde etmişlerdir. Artan azot miktarına paralel olarak, yaprak uzunluğunun, genişliğinin ve kalınlığının arttığını saptamışlardır. Lilburn (1994), ABD de hindi yemi olarak kullanılan cin mısırının, yüksek oranda ham protein ve methionin içerdiğini bildirmektedir. Nascimento ve Boiteux (1994), Brezilya da, CNPH001 isimli cin mısırı populasyonu beş farklı tane nemi ile (%6.7, 8.6, 10.2, 13.9 ve 18.2), patlama hacmi ve patlamayan tanelerin yüzdesi bakımından değerlendirmişlerdir. Nem düzeyleri arasında patlama hacmi yönünden önemli farklar kaydetmişlerdir. En iyi patlama hacmini ve en düşük patlamayan tane oranı değerini %10.2 nem oranının verdiğini saptamışlardır. Tane nem içeriğinin de, patlama hacmiyle ilgili önemli bir faktör olduğunu bulmuşlardır. Cin mısırı yetiştiriciliğinde, patlama hacminin göz önünde bulundurulması gereken ticari özelliklerden olduğunu bildirmişlerdir. Pajic ve Babic (1994), Yugoslavya da, 3 cin mısırı hibrit çeşidinde tane verimi ve patlama hacmi arasında negatif önemli korelasyon (r = -0.84) olduğunu saptamışlardır. Zanetta (1994), 7 hat ve bu hatların kendi aralarında çaprazlanması ile elde edilen melez cin mısırlarının patlama hacimlerini incelemiştir. En yüksek tane hacmi P608 x IAENl melezinde (%29,6) ve P203 hattında (%26,85) saptamıştır. Patlama hacmi ile verim arasında ise kayda değer bir ilişki bulmamıştır. 6

21 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN Ziegler ve Ashman (1994), cin mısırında patlama hacminin en iyi %13-14 nem oranında sağlandığını, 10 gramdaki tane sayısı arası olan cin mısırlarının büyük, arası orta ve arası ise küçük olarak sınıflandırıldığını bildirmişlerdir. Katta ve Bullerman (1995), ABD de, beyaz ve sarı iki cin mısırını, yüksek sıcaklık (35 o C) ve yüksek bağıl nem (%85) koşullarında üç ay boyunca depolayarak patlama hacimlerini incelemişlerdir. Hem beyaz hem de sarı cin mısırında, depolama süresinin uzamasıyla, patlama hacimlerinde sürekli düşüş gözlendiğini bildirmektedirler. Sunlim ve ark. (1995), Kore de, patlama hacmini etkileyen önemli özelliklerin belirlenmesi amacıyla, 9 melez cin mısırını incelemişler. Elde edilen sonuçlara göre; tane sertliği kg aralığında, perikarp kalınlığı mikro m aralığında, yumuşak/sert amidon %45-50 aralığında olduğunda patlama hacminin en yüksek değerde olduğunu bildirmektedirler. Em/En (embriyo/endosperm) oranının, patlama hacmiyle negatif ilişkili olduğunu bulmuşlardır. En düşük patlama hacmi, Em/En oranının %10-11 olduğunda ortaya çıktığını bildirmişlerdir. Ortalama patlama hacmini ise 29.2 cm 3 /g olarak saptamışlardır. Akbar ve ark. (1996), Pakistan Peshawar da, iki mısır tipini (tatlı mısır ve cin mısırı), 5.000, ve bitki/da bitki sıklıklarında ve 0, 5, 10 ve 15 kg N/da azot dozlarında denemişlerdir. Toplam biokütlenin, tatlı mısırda ortalama 1421 kg/da, cin mısırında ortalama 1513 kg/da, tane veriminin ise sırası ile 511 ve 479 kg/da olduğunu bulmuşlardır. Her iki tipte de biokütle ve tane veriminin artan N dozuyla arttığını bildirmektedirler. Pissaia ve ark. (1996), Brezilya da, cin mısırı ile yürüttükleri tarla denemesinde; en yüksek tane veriminin (375 kg/da) 10 kg N/da azot dozunda elde edildiğini bildirmişlerdir. Oliveira (1997), Brezilya da yıllarında, Rio de Janeiro nun iki farklı bölgesinde 3 tarla denemesinde Güney Amerika Mantarı mısır çeşidinde; 7 farklı N dozu uygulamıştır. Araştırma sonucunda; birinci yıl, en yüksek verimi, 9 ve 15 kg N/da dozlarında elde edildiğini bildirirken, ikinci yılda en yüksek verimi 15 kg N/da dozundan sağladığını bildirmektedir. 7

22 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN Sezer ve Yanbeyi (1997), Çarşamba Ovası nda, ana ürün cin mısırı yetiştiriciliğinde; uygulanan azotlu gübre miktarının bitki boyu ve tane verimini olumlu etkilediğini, en uygun bitki sıklığının bitki/da (70x20 cm) ve optimum azot dozunun ise 16 kg/da olarak saptandığını bildirmektedirler. Singh ve ark. (1997), cin mısırında patlama hacmi, patlama süresi ve zarar görmüş taneler üzerinde yürüttükleri çalışmada; zarara uğramış cin mısırlarını eleklerle çaplarına göre 4 sınıfa ayırmışlar (D< 4.36, 4.36<D<5.16, 5.16<D<5.95 ve D>5.95) ve bu sınıflandırılan numunelerde 2 mm çapında bir bıçakla endospermi ve perikarpı dört farklı şekilde zedelemişlerdir. Zararlanmış mısır numunelerinde, kontrol mısır numunesine göre % daha düşük bir hacim tespit etmişler. Zarar görmüş tanelerin patlama hacmi % oranının da tane hacmi ile orantılı olarak arttığını bildirmişlerdir (<4.36->5.95mm). Tohum tepesinin kesilmesi ve tohum dilimlenmesinin diğer zararlanmalara oranla patlama hacmini daha az düşürdüğünü saptamışlardır. Zarar görmüş cin mısırının zarar görmeyenlere göre daha kısa sürede patladığını, patlama süresinin ise tanenin hacmi büyüdükçe uzadığını bildirmişlerdir. Merlo ve ark. (1998), denemeye aldıkları 7 sarı cin mısırı çeşidinden; Parker çeşidinin, ortalama 237 kg/da verimle ve patlama hacmi endeksi ile en iyi çeşit olduğunu saptamışlardır. Araştırma bulgularına göre; patlama hacminin, tane verimi (r = -0.44) ve tane nemi (-0.42) ile negatif korelasyon gösterdiğini bildirmişlerdir. Ülger (1998), tarafından Çukurova da ana ürün koşullarında, farklı azot dozu (20, 25, 30, 35 kg N/da) ve değişik sıra üzeri uzunluklarında (10 cm= bitki/da, 15 cm=9.524 bitki/da, 20 cm=7.143 bitki/da, 25 cm=5.714 bitki/da) yetiştirilen cin mısırı bitkisinde, iki yıllık bulgulara göre; en yüksek tane verimi (587 kg/da) 20 kg N/da ile sıra üzeri 20 cm olan ekimlerden elde edildiğini bildirmektedir. Gautam ve ark. (1999), Hindistan da, 20 cin mısırı genotipinde yapılan incelemede; tane verimi, sırada tane sayısı, yaprak alanı, bitki boyu, püskül uzunluğu ve koçan uzunluğu arasında olumlu ve önemli korelasyon elde edildiğini bildirmektedirler. Ayrıca, bin tane ağırlığı ile patlama hacmi arasında önemli negatif 8

23 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN korelasyon kaydedildiğini saptamışlardır. Path katsayısı analizi sonuçlarına göre, tane sayısı/sıra, bitki boyu, koçan kalınlığı, yaprak alanı ve bin tane ağırlığının tane verimi üzerinde doğrudan pozitif etki gösterdiğini bildirmektedirler. Jovanovic (1999), ZPTC 610-k, ZPTC 611-k ve ZPTC 615-k mısır çeşitlerini, 0, 18, ve 36 kg N/da gübre dozlarında ve 3968, 4926 ve 5952 bitki/da sıklıklarında yetiştirmiş. En yüksek tane verimi 18 kg N/da gübre dozundan, bitki/da sıklığından, 422 kg/da ile ZPTC 610-k çeşidinden elde etmiştir. Padmaja ve ark. (1999), Hindistan Bapatla da, yetiştirdiği bazı mısır çeşitlerine 0, 5, 10 ve 15 kg N/da azot dozları uygulayarak verime etkilerini araştırmışlardır. Elde ettikleri sonuçlara göre; tane ve sap veriminin artan N dozları ile birlikte doğru orantılı olarak arttığını, 15 kg N/da azot dozunda ise ürünün N, P ve K dan maksimum düzeyde faydalandığını bildirmişlerdir. Shouyı ve ark. (1999), cin mısırında farklı tane büyüklüklerinin patlama hacmini nasıl etkilediğini araştırdıkları çalışmada, elde ettikleri bulgulara göre; farklı tane büyüklükleri, patlama verimlilik oranını ve tek patlamış mısır büyüklüğünü etkilerken, patlama yüzdesi üzerinde etkisinin olmadığını bildirmişler. Patlama verimlilik oranını, 5-6 mm tane iriliğinde en yüksek (29.2), 7 mm den büyük tane iriliğinde ise en düşük (21.03) olarak bulmuşlar. Tek patlamış tane hacminde ise, 6-7 mm tane iriliğiyle en yüksek (4.44 cm 3 ), 4-5 mm tane iriliğiyle de en düşük (2.32 cm 3 ) olduğunu saptamışlardır. Allred-Coyle ve ark. (2000), elektrik gücü farklı mikrodalga fırınlar kullanarak, 3 hibrit cin mısırının taneleri, farklı nem ve tane büyüklüklerinde patlatılmış; en yüksek patlama hacmi hibrit Hunt-Wesson 214 de, %11 nem ile elde edilmiştir. En yüksek patlama hacminin; 1000 Watt mikrodalga fırın gücünden ve orta boy tanelerin kullanılmasından elde edildiğini bildirmektedirler. Broccoli ve Burak (2000), Arjantin de 14 ticari hibrit cin mısırının verim ve verim özelliklerini incelemek için 6 farklı lokasyonda yürüttükleri çalışmada, elde ettikleri sonuçlara göre; tane verimi ile patlama hacmi arasında negatif korelasyon olduğunu bildirmektedirler. Patlama hacmi tane kalınlığıyla önemli pozitif, tane uzunluğu ile ise negatif korelasyon gösterdiğini ortaya koymuşlardır. 9

24 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN Galvao ve ark. (2000), Brezilya da ve yıllarında, 16 ve 42 adet melez cin mısırının yer aldığı iki ayrı deneme yürütmüşler. İlk denemede; patlama hacmini 36 ml/g, tane verimini kg/da olarak saptamışlardır. İkinci denemede, patlama hacmini 35.1 ml/g, tane verimini kg/da olarak bildirmişlerdir. Gözübenli ve ark. (2000), Ant-pop cin mısırı çeşidinde, 6 farklı tane iriliğinin (4,5-5,0 mm; 5,0-5,5 mm; 5,5-6,0 mm; 6,0-6,5 mm; 6,5-7,0 mm ve >=7,0 mm) ve 5 farklı nem içeriğinin (%10, %12, %14, %16, %18), patlama özelliklerine etkisini araştırmışlardır. Araştırma bulgularına göre; farklı tane irilikleri ve nem içeriklerinin patlama özellikleri üzerine etkisinin önemli olduğunu saptamışlardır. En yüksek patlama hacmi değerini cm 3 /g ile mm iriliğindeki tanelerden elde ettiklerini, en yüksek patlama hacmi değerini ise cm 3 /g ile %14 içeriğine sahip olan tanelerden elde ettiklerini bildirmektedirler. Prodhan ve Rai (2000), Hindistan da 154 cin mısırı genotipi kullanarak, tane verimi ile patlatma kalitesi arasındaki ilişkileri araştırmışlardır. Çalışmada; tane verimi ile patlama hacmi, patlama oranı, hassaslık ve perikarp kalınlığı arasında önemli olumlu ilişkiler bulunduğunu; patlama hacmi ile tane ağırlığı arasında da önemli derecede olumsuz bir ilişki görüldüğünü bulmuşlardır. Bunun yanında, tane verimi ile tane ağırlığı arasında önemli olumlu ilişki olduğunu saptamışlardır. Burak ve Broccoli (2001), Arjantin Buenos Aires te 1998 ve 1999 yıllarında 5 farklı yerdeki 10 denemede, bazı hibridlerin patlama hacmi değerlerini ve ürün verimliliğini incelemişlerdir. Bu çalışmada; Genotip x çevre etkileşiminin önemli olduğunu, verim için elverişli olan çevrenin, patlama hacmi için uygun olmadığını saptamışlardır. Correa ve ark. (2001), Brezilya da farklı nem içeriği ile hasat edilen Zelia cin mısırı çeşidini ince tabaka halinde sererek 40ºC, 50ºC ve 60ºC de kurutma yapmışlardır. Kurutma havası derecesindeki artışların mısır tanesindeki ısı yayılma kapasitesinde azalmaya yol açtığını bildirmişlerdir. Gökmen ve ark. (2001), yıllarında Tokat-Kazova ekolojik koşullarında, altı farklı azot dozu (0, 5, 10, 15, 20 ve 25 kg N/da) uygulaması ve dört farklı bitki sıklığının, 24 cin mısırı çeşit adayı ve bir de çeşit olmak üzere toplam 25 10

25 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN tek melezin; verim, verim özellikleri ve kalite karakterlerini incelemişler. Artan azot dozlarında bitkide çiçeklenme süresinin kısaldığını, bitki boyunun uzadığını, koçan boyunun düştüğünü, koçan başına tane sayısının ise etkilenmediğini ve en yüksek tane veriminin kg N/da azot dozunda elde edildiğini bildirmektedirler. Ayrıca, araştırmada kalite karakterleri olarak elde ettikleri bulgulara göre; patlama hacmi ile tane verimi ve bin tane ağırlığı arasında ters bir ilişkinin bulunduğunu, bin tane ağırlığı ile patlayan tane oranı arasında ise doğru bir ilişkinin olduğunu bildirmektedirler. Gökmen ve Sakin (2001a), Kazova-Tokat koşullarında farklı cin mısırı genotiplerinde verim, verim unsurları ve bazı kalite özelliklerini araştırmışlar. Dört populasyon, 6 tek melez, 5 üçlü melez ve 11 bu melezlerin F 2 generasyonları olmak üzere 26 genotip cin mısırını kullanmışlardır. Verim ve verim özellikleri bakımından genotipler arasında önemli farklar olduğunu gözlemlemişler ve populasyonlardan melez çeşitlere oranla daha yüksek verim elde etmişlerdir. Buna karşın melez çeşitlerde patlama hacminin yüksek, patlamayan tane oranının ise daha düşük olduğunu saptamışlardır. F 2 generasyonlarında ise verim ve verim özellikleri bakımından fazla bir fark görülmediğini, kalite özellikleri açısından ise önemli düşüşler olduğunu tespit ettiklerini bildirmektedirler. Matta ve Viana (2001), Brezilya da yaptıkları çalışmada, patlama hacmini saptamak için, mikrodalga fırın ve sıcak hava yöntemlerini kullanmışlardır. Cin mısırında kalite açısından en önemli özelliğin tane ağırlığı ve patlama hacmi olduğunu bildirmişlerdir. Öktem ve ark. (2001), Harran Ovası ekolojik koşullarında ikinci ürün olarak yetiştirdikleri cin mısırında, farklı azot dozlarında (12, 18, 24, 30 ve 36 kg N/da) ve 70 cm sabit sıra üzeri mesafe olacak şekilde değişik sıra üzeri mesafelerinin tane verimi ve bazı agronomik özelliklere etkisini araştırmışlardır. Çalışmada, en yüksek tane veriminin 12 kg N/da azot dozundan elde edildiğini bildirmektedirler. Tian ve ark. (2001), ABD de üç cin mısır çeşidi tohumunun, patlama hacmi ile fiziksel tane özellikleri arasındaki ilişkileri, tek bir tane esasına göre incelemişlerdir. İnceledikleri fiziksel özellikler; tanenin boyutu, tanenin yuvarlaklığı 11

26 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN ve tanenin ağırlığıdır. Çeşit, tane yuvarlaklığı ve tane ağırlığının patlama hacmi üzerinde çok az etkisi olduğunu, tohum boyutunun ise etkisinin bulunmadığını bildirmişlerdir. Diğer bir ifadeyle, patlama hacmi ile fiziksel özellikler arasında güçlü bir doğrusal ilişki bulunmadığını bildirmektedirler (R2=0.28). Vendruscolo ve ark. (2001), Brezilya da, yıllarında, 15 cin mısırı çeşidi ile 19 bölgede yürüttükleri çeşit verim denemelerinde; tane veriminin kg/da ve patlatma kapasitesinin ml arasında olduğunu bildirmişlerdir. Nunes ve ark. (2002), Brezilya da, ve yıllarında, farklı ekolojilerde yürütülen cin mısırı çeşit verim denemesinde; tane verimi genel ortalaması 274 kg/da olarak bulmuşlar. En verimli çeşitlerin ise CMS 43 (343 kg/da), CMS 42 (304 kg/da) ve IAC 112 (304 kg/da) olduğunu bulmuşlar. Patlama hacmi kapasitesinin genel ortalaması 17.5 ml ve en yüksek ortalamaları gösteren çeşitlerin ise IAC 112 (24), RS 20 (22) ve Zelia (24) olduğunu saptamışladır. Xuefang ve ark. (2002) tarafından Çin de, cin mısırında tanelerin nem içeriği ile patlama kalitesi arasındaki ilişkileri incelemişlerdir. Araştırma sonucuna göre; en yüksek patlama oranına patlama sıcaklığı C de ve tane nem içeriğinin %14 olduğu zaman ulaşıldığını (%99.5) bildirmektedirler. Banerjee ve Singh (2003), Hindistan da, 2000 yılında, farklı azot dozu seviyelerinin (5, 10 ve 15 kg N/da) Amber ve Ambel cin mısırı çeşitlerinin bazı özelliklerine etkisini saptamak amacıyla yaptıkları çalışmada; hektolitre ağırlığı, tane verimi, sap verimi ve hasat indeksi değerlerinin, artan N seviyeleri ile arttığını saptamışlardır. Özkaynak ve Samancı (2003), 15 kendilenmiş cin mısır hattı ve onlardan elde edilen yoklama melezlerinin verim ve verimle ilgili özelliklerinin araştırıldığı çalışmada, tepe ve koçan püskülü çıkış süresi, bin tane ağırlığı, patlama hacmi özellikleri hariç incelenen diğer özellikler bakımından, melez çeşitlerin hatlardan daha yüksek değerler verdiğini ortaya koymuşladır. Reddy ve ark. (2003), tarafından Hindistan da farklı cin mısırı genotiplerinin patlama karakterlerinin path analizi ile değerlendirilmesinde; patlama hacminin sadece patlama derecesi ile olumlu ve önemli ilişkisi olduğunu bildirmişlerdir. 12

27 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN Banerjee ve ark. (2004), Hindistan da 2000 yılında iki cin mısırı çeşidi (V.L. Amber ve Amber), 3 farklı azot dozu (5, 10 ve 15 kg N/da) uygulaması ile 3 farklı bitki sıklığında (40cm, 65cm ve 90cm) yapılan çalışmada; V. L. Amber cin mısırı çeşidinin daha yüksek tane verimi (270 kg/da), protein içeriği (%9.19), patlayan tane yüzdesi (%96.21), ve patlama hacmine (13.13 cc/g) sahip olduğunu saptamışlardır. N un 15 kg/da a kadar artan seviyeleri, tane verimini, protein içeriğini ve patlayan tane yüzdesini önemli şekilde arttırdığını, fakat ürünün nem içeriği ve patlama hacmini azalttığını bildirmektedirler. Broccoli ve Burak (2004), İspanya da 1998 ve 1999 yıllarında, 3 bölgede, 14 ticari melez cin mısırı çeşidinde; tane verimi, patlama hacmi, tane genişliği, tane uzunluğu, karyopsis yuvarlaklık endeksi, patlamadan önce tane yoğunluğu, genişlemiş tane yoğunluğu ve verimlilik indeksini incelemişlerdir. Tane verimi ve patlama kapasitesi arasında zayıf olumsuz bir ilişki olduğunu bildirmişlerdir. Gökmen (2004), Tokat-Kazova da yetiştirilen 5 farklı cin mısırında %8 den %20 ye kadar değişen 7 farklı nem seviyesinde, mikrodalga fırın, sıcak hava ve tava içinde 3 değişik şekilde yağ ile, tuz ile ve tuzsuz olarak patlattığını, bunun sonucunda genotiplerde; patlama hacmi, tane büyüklüğü ve patlamayan tane oranının; nem içeriği ve patlatma metodundan önemli derecede etkilendiğini bildirmektedir. En iyi patlama kalitesinin, tane büyüklüğü ve patlamayan tane oranı %14 lük nem içeriğinden elde edildiğini saptamıştır. En yüksek patlamayan tane oranı mikrodalga fırın yönteminden elde edildiğini bildirmektedir. En düşük patlama hacmi ise yağ ve tuzla tava ile yapılan patlatmada bulmuştur. Genotip x nem içeriği, genotip x patlatma metodu ve nem içeriği x patlatma metodu etkileşimlerinin yine araştırılan özellikler için önemli olduğunu, nem içeriğinin optimumdan saptıkça patlama hacmi ve tane büyüklüğünün önemli derecede azaldığını bildirmiştir. Bununla beraber orta büyüklükteki melez tanelerde patlama hacmi ve patlamış tane büyüklüğünün daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Oncsik ve Nagy (2004), Macaristan da, cin mısırında damla sulama yöntemi uygulayarak, farklı azot dozu seviyeleri ile tane verimi arasındaki ilişkileri araştırmışlardır. N dozu miktarı azaldıkça hasat edilen ürün miktarının azaldığını bildirmişlerdir. Fertigasyon uygulaması kapsamındaki, azot gübresi kullanım 13

28 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN etkinliğinin geleneksel uygulama kapsamında elde edilen %25 ile karşılaştırıldığında %41-47 ye ulaştığını saptamışlardır. Carpentieri-Pipolo ve ark. (2005), Brezilya da, iki ayrı bölgede, 8 cin mısırı populasyonunun tane verimi ve patlama hacmi özelliklerini araştırmışlardır. Çalışmada; tane verimini kg/da arasında ve patlama hacmini ise cm 3 /g arasında saptamışlardır. Luz ve ark. (2005), Brezilya da yaptıkları çalışmada, üç cin mısır genotipinde (Zelia, IAC-112 ve BRS-Angela) tane nem içeriğinin (%9, %12, %15, %18 ve %21) patlama yetenek indeksi üzerindeki etkisini incelemişlerdir. Araştırmanın sonucuna göre; BRS-Angela cin mısırı çeşidi için, %12.8 lik tane nem içeriğinde patlama yetenek indeksinin 22.5 ml/ml, IAC-112 cin mısırı çeşidi için %13.1 lik tane nem içeriğinde patlama yetenek indeksinin 23.5 ml/ml ve Zelia cin mısırı çeşidinde ise, %12.7 lik tane nem içeriğinde patlama yetenek indeksinin 25.0 ml/ml olduğunu saptamışlardır. Bu sebeple, cin mısırında taneleri paketlemek için %13 lük ticari tane nem içeriğinin en iyi nem olduğu sonucuna varmışlardır. Sakin ve ark. (2005), 1997 ve 1998 yıllarında Tokat Kazova koşullarında (7 tek melez, 7 üçlü melez ve 7 açık döllenen olmak üzere) toplam 21 cin mısırı çeşidinde, tane verimi, patlama hacmi ve bazı verim komponentleri incelenmiştir. Patlama hacmi en önemli kalite karakteri olup; genotipler arasında her iki yılda da patlama hacmi, verim ve patlamayan tane oranında önemli farklılıklar saptamışlardır. İlk yılda melez çeşitlerden iyi sonuçlar elde ettiklerini, ancak ikinci yıl melez çeşitlerin uygun olmayan sıcaklık ve hava koşullarından olumsuz etkilendiği ve düşük değerler elde edildiğini bildirmişlerdir. Patlama hacmi, verim ve patlamayan tane açısından, melez çeşitlerin açık döllenen çeşitlerden daha iyi sonuç verdiğini, ortaya koymuşlardır. Güven (2006), tarafından farklı mikrodalga fırın gücü ve ürün miktarının cin mısırında patlama karakterlerine etkilerini belirlemek amacıyla yürütülen çalışmada; dört tek melez (Ant-cin 98, Nermin-cin, Okur-261, Okur-9201) ve bir açıkta tozlanan çeşit olmak üzere beş genotip kullanılmıştır. Çalışmada; patlama hacmi, patlamamış tane oranı, tanenin patlama büyüklüğü, patlama indeksi ve patlayan tanelerin ağırlık oranı incelenmiştir. Tüm özellikler bakımından önemli 14

29 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN farklılıklar bulmuştur. Patlama hacminin en yüksek 20 g ürün miktarı ve 900 Watt fırın gücünde; Okur-261 ve Okur-9201 çeşit adaylarından elde edildiğini, en düşük patlama oranının ise 20 ve 25 gramlık örneklerde 720 Watt fırın gücünde belirlendiğini bildirmiştir. Genotipler içerisinde en düşük patlamayan tane oranının ise Ant-cin 98 ve Nermin-cin çeşitlerinde (sırasıyla %12.6 ve %13.7) olduğunu bildirmektedir. 2.2.Diğer Mısır Tipleri İle Yürütülmüş Çalışmalar Ülger (1986), Almanya da yaptığı bir araştırmaya göre; atdişi ve sert melez mısır çeşitlerinde ve bunların melezlerinde farklı azot dozlarının bin tane ağırlığı, koçanda tane sayısı, koçan tane ağırlığı, bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, protein verimi ve tane verimine önemli etkide bulunduğunu bildirmiştir. Simenov ve Tsankova (1990), Bulgaristan da 1984 ve 1985 yıllarında, 3 mısır çeşidini farklı azot dozu (0, 12, 20 ve 28 kg N/da) ve bitki sıklığı (4500, 5500 ve 6500 bitki/da) uygulamalarında yetiştirmişlerdir. Araştırma sonucunda, artan azot dozlarına paralel olarak koçan sayısının arttığını saptamışladır. Aydın (1991), Adana koşullarında, 1990 yılında II. Ürün olarak LG.55 mısır çeşidini farklı azot dozu (10, 20, 30 kg N/da) uygulamalarında yetiştirerek, verim ve verim unsularını araştırmıştır. Çalışmada; en yüksek tane verimini 1036 kg/da ile 30 kg N/da azot dozu seviyesinden elde etmiştir. Azot dozunun artmasıyla tepe püskülü çıkarma süresinin kısaldığını, koçan kalınlığı, koçanda tane ağırlığı ve tek koçan ağırlığının arttığını, 20 kg N/da uygulamasından sonraki artışların ise istatistiksel olarak önemli olmadığını bildirmiştir. Çalışmada, tane verimi ile koçanda tane sayısı, bitkide koçan sayısı, koçanda tane ağırlığı ve tek koçan ağırlığı arasında önemli ve olumlu ilişki belirlendiği bildirmektedir. Paradkar ve Sharma (1993), Hindistan şartlarında, 4 mısır çeşidini 4 farklı azot dozu (0, 4.5, 9 ve 13.5 kg N/da) uygulamasında yetiştirmişledir. Sonucunda; artan azot dozlarının bitki boyu, koçan sayısı, koçan uzunluğu, 15

30 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN koçandaki tane sayısı ve tane verimini artırırken, çiçeklenme süresini kısalttığını bildirmişlerdir. Kaplan ve Aktaş (1993), Bursa koşullarında 1986 ve 1987 yıllarında, mısır bitkilerinde üre ve amonyum nitrat gübrelerinin etkinliklerini belirlemek amacıyla 7 farklı azot dozu (0, 5, 10, 15, 20, 25 ve 30 kg N/da) seviyelerini uygulamışlardır. Çalışmada; azotlu gübre uygulamalarının tane verimi, bitki boyu, bin tane ağırlığı, koçanda tane sayısı ve koçan kalınlığı, bitki boyu ve koçan uzunluğu, yaprak ve tanedeki azot içeriğini olumlu etkilediğini bildirmişlerdir. Sade (1994), Çumra ekolojik şartlarında, 1985 ve 1986 yıllarında, 13 melez atdişi mısır çeşidinin tarımsal özelliklerini belirlemek için yaptığı çalışmada; çiçeklenme süresi, yaprak sayısı, bitki boyu, koçan çapı ve bin tane ağırlığı yönünden çeşitler arasında önemli farklar saptamıştır. Araştırmada ortalama olarak tane veriminin kg/da, tepe püskülü çiçeklenme gün sayısının gün, yaprak sayısının adet/bitki, bitki boyunun cm, koçan boyunun 18-20,9 cm, koçan çapının cm, bin tane ağırlığının g arasında olduğunu bildirmiş olup, en yüksek tane verimini ise TTM 815 çeşidinden elde edildiğini bildirmektedir. Apak ve ark. (1995), Van ekolojik koşullarında, 1991 yılında dört mısır çeşidiyle (Grassia, Splenda, H-399 ve G-8315) yaptıklar çalışmada, uygun ekim zamanı (1 mayıs, 15 mayıs ve 30 mayıs) ve azot dozunun (0, 10 ve 20 kg N/da) etkisini araştırmışlardır. En yüksek tane verimini H-399 ve G-8315 isimli çeşitlerden ve kg/da olarak tespit etmişlerdir. Van da sulanan koşullarda, en uygun ekim zamanı mayıs başı ve en uygun azot dozu ise 10 kg N/da olarak saptamışlardır. Ülger ve ark. (1996), Şanlıurfa koşullarında, 1993, 1994 ve 1995 yıllarında dört bitki sıklığının (70x10, 70x15, 70x20, 70x25 cm) ve dört azot dozunun (0, 10, 20 ve 30 kg N/da) ikinci ürün mısırda tane verimi ve bazı agronomik özelliklere etkisini belirlemeye çalışmışlardır. Sonucunda, koçan püskülü çıkış süresinin azot dozunun artmasıyla azaldığını bildirirken, bitki boyu, ilk koçan yüksekliği ve koçan kalınlığının 10 kg N/da uygulamasında arttığı, bu dozdan sonraki uygulamalar arasında önemli fark olmadığını bildirmektedirler. Sap kalınlığı, koçanda tane sayısı 16

31 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN ve tane veriminin azot dozunun artmasına paralel olarak artmasıyla birlikte, 20 ve 30 kg N/da uygulamaları arasında önemli fark bulunmadığını, koçan uzunluğu ve koçanda tane ağırlığının ise azot dozunun artmasıyla arttığını bildirmişlerdir. Tüfekçi ve Karaaltın (1999), tarafından Kahramanmaraş koşullarında 3 atdişi mısır çeşidini I. Ürün olarak farklı azot dozlarının (0, 15, 25, 35 kg N/da) fizyolojik özelliklere ve verime etkisini araştırmışlar. Çalışmada; artan azot dozlarının bitki boyu, sap çapı, tane verimi, yaprak alanı indeksi ve net asimilasyon oranına etkisinin önemli olduğunu saptamışlardır. Uslu ve Karaaltın (1999), tarafından Kahramanmaraş koşullarında 3 atdişi mısır çeşidini farklı azot dozlarında (0, 15, 25, 35 kg N/da) II. Ürün olarak fizyolojik özelliklere ve verime etkisini araştırmışlardır. Çalışmada; 35 kg N/da azot dozunun bitki boyu, sap çapı, tane verimi, yaprak alanı indeksi ve net asimilasyon oranına etkisinin önemli olduğunu tespit etmişlerdir. Ancak, en uygun ve ekonomik azot dozunun 25 kg N/da olduğunu bildirmektedirler. Turgut (2000), tarafından Bursa koşullarında 1995 ve 1997 yıllarında, farklı azot dozlarının değişik bitki sıklıklarında Merit şeker mısırı çeşidinde, tane koçan verimi ve bazı verim öğeleri üzerindeki etkileri araştırmıştır. Araştırmada koçan verimi yönünden 28 kg N/da azot dozunda en yüksek değerin elde edildiğini bildirmiştir. Gözübenli ve ark. (2001), Çukurova koşullarında farklı azot dozlarının ikinci ürün olarak yetiştirilen bazı atdişi mısır genotiplerinde tane verimi ve verimle ilişkili özelliklere etkisini araştırmışlardır. Çalışmada; 24 ve 36 kg N/da azot dozları arasında bir fark görülmemiş olup, çevre kirlenmesi de dikkate alınarak 24 kg N/da azot dozunun uygun olacağını tavsiye etmişlerdir. Çokkızgın (2001), Kahramanmaraş koşullarında farklı azot dozu (20, 25, 30, 35 kg N/da) uygulamalarının ve sıra üzeri ekim mesafesinin ikinci ürün olarak yetiştirilen mısır bitkisinde verim, verim unsurları ve fizyolojik özelliklere etkisini araştırmıştır. Azot dozunun artışına paralel olarak, ilk koçan yüksekliği, koçandaki 17

32 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN sıra sayısı, koçanda tane sayısı, gövde çapı ve tane veriminin arttığını ve optimum azot dozunun ise 25 kg N/da olduğunu bildirmektedir. Blumenthal ve ark. (2003), Amerika nın Batı Nebraska kurak şartlarında, optimum bitki sıklığı ve azot gübrelemesinin mısır verimine etkisini araştırdıkları çalışmada, 5 farklı azot dozu (0, 3.4, 6.7, 10.1 ve 13.4 kg N/da) ve 5 bitki sıklığını (60x12, 60x14, 60x16, 60x18, ve 60x20) denemişlerdir. Ekim sıklığının azalmasına ve azot dozlarının artmasına paralel olarak tane veriminin yükseldiğini, en uygun azot dozunun ise 10.1 kg N/da olduğunu tespit etmişlerdir. Alıcı (2005), tarafından Kahramanmaraş II. Ürün şartlarında 2003 ve 2004 yıllarında farklı sıra üzeri mesafeleri ve azot dozlarının (0, 8, 18, 24, 32 kg N/da) verim, verim özellikleri ve bazı tarımsal karakterlere etkisini incelemiştir. Çalışmada sonuçlarına göre; azot dozu miktarı arttıkça tepe püskülü çiçeklenme süresi kısalırken, bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, sap kalınlığı, koçan çapı, koçan boyu, koçandaki tane sayısı, tek koçan ağırlığı, bin tane ağırlığı ve tane veriminin arttığını bildirmektedir. En uygun azot dozunun ise 32 kg N/da olduğunu saptamıştır. Amaral ve ark. (2005), 4000, 6000 ve 8000 bitki/da bitki sıklığı ve 4 farklı azot dozu (0, 5, 10 ve 15 kg N/da) uygulamışlardır. Ekim sıklığının azalması ve azot dozunun artmasıyla; koçanda tane sayısı, bin tane ağırlığı, tanede protein içeriği ve tane veriminin arttığını bildirmişlerdir. Saruhan ve Şireli (2005), Diyarbakır da ikinci ürün koşullarında, 2000 ve 2001 yıllarında, mısır bitkisini farklı azot dozu (0, 10, 20, 30 N kg/da) uygulamalarında ve üç sıra üzeri bitki sıklığında (5, 10, 15 cm) denemişler. Elde edilen sonuçlara göre, artan azot dozlarının, koçan boyu, koçan çapı ve sap kalınlığı özellikleri üzerine etkisinin olumlu ve önemli olduğunu belirlemişlerdir. Kara (2006), Çukurova da birinci ürün şartlarında 2004 ve 2005 yıllarında, farklı sıra üzeri mesafeleri ve azot dozlarının, Pioneer 31G98 mısır çeşidinde verim, verim özellikleri ile azot alım ve kullanım etkinliğine etkisini araştırmıştır. Çalışmada elde edilen sonuçlara göre; azot dozu miktarı arttıkça tepe ve koçan püskülü çıkarma sürelerinin kısaldığını saptamıştır. Bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, 18

33 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Ali ÖZKAN sap kalınlığı, koçan çapı, koçan boyu, koçandaki tane sayısı, tek koçan ağırlığı, bin tane ağırlığı, tane verimi ve tanedeki azot oranının arttığını bildirmiştir. Pioneer 31G98 çeşidi için en uygun azot dozunun ise 27 kg/da olduğunu bulmuştur. 19

34 4. MATERYAL VE METOT Ali ÖZKAN 3. MATERYAL VE METOT 3.1. Materyal Deneme Yeri ve Yılı Araştırmanın Arazi çalışmaları 2003 ve 2004 yıllarında I. Ürün olarak Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Araştırma ve Uygulama Alanında yapılmıştır. Laboratuar çalışmaları ise yine 2003 ve 2004 yıllarında Gaziantep Fıstık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü laboratuarında yürütülmüştür Deneme Yerinin İklim ve Toprak Özellikleri İklim Özellikleri Tarla denemesinin yapıldığı yıllarda deneme alanının aylar itibarı ile sıcaklık değerleri, ortalama oransal nem ve deneme alanına düşen yağış miktarları Çizelge 3.1 de verilmiştir. Çizelge 3.1. Deneme Alanının Aylara ve Yıllara Göre Sıcaklık, Nem ve Yağış Değerleri Aylar En yük. Sıcaklık ( C) En düş. Ort. Sıc. yağış (mm) Ort. nem (%) En yük. Sıcaklık ( C) En düş. Ort. Sıc. Yağış (mm) Ort. nem Nisan Mayıs Haz Tem Ağus Eylül Kaynak: Çukurova Üniversitesi Meteoroloji Kayıtları (Anonim, 2005a). (%) 20

35 4. MATERYAL VE METOT Ali ÖZKAN Deneme alanı Akdeniz iklim kuşağındadır. Denemenin kurulduğu yıllara ait uzun yıllar sıcaklık, nem ve yağış miktarları Çizelge 3.2. de görülmektedir. Adana ilinde uzun yıllara ait iklim verilerine göre yağışlar genellikle 15 Eylül- 15 Nisan tarihleri arasında düşmektedir. Çizelge 3.2. Adana İlinin Uzun Yıllara Ait Ortalama İklim Değerleri Aylar Sıcaklık ( 0 C) En düşük En yüksek Ortalama Yağış (mm) Nem (%) Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Kaynak: Adana Meteoroloji Müdürlüğü Kayıtları, (Anonim, 2005b). Çizelge 3.1 ve Çizelge 3.2 nin incelenmesiyle de görülebileceği gibi, Adana koşullarında mısır yetiştirme periyodu (Nisan-Eylül) içinde yeterince yağış olmadığından, mısır için gerekli olan su, sulama suyundan karşılanmıştır. Çalışmanın yürütüldüğü 2003 yılında en yüksek sıcaklık Ağustos ayında, 2004 yılında ise Temmuz ayında kaydedilmiştir. Denemenin yürütüldüğü yıllar ile uzun yıllar sıcaklık ortalamaları arasında fazla bir değişim göze çarpmamıştır. Denemenin yürütüldüğü 2003 ve 2004 yılı mısır yetiştirme döneminde iklim değerleri yönünden mısır yetiştirilmesi için olumsuz bir durum yaşanmamıştır Toprak Özellikleri Araştırma alanı toprağı, taşınmış ana materyalden oluşmasından dolayı toprak oluş işlemlerinden zamanın etkileri belirgin bir şekilde görülmektedir. Denemenin yer aldığı toprak serisi, Şekil 3.1 deki siyah renkle gösterilen kısımlar (Menzilat 21

36 4. MATERYAL VE METOT Ali ÖZKAN Serisi) olup, haritada görülen toprak serileri içerisindeki oranı %10.5 tir (Özbek ve ark., 1974). Menzilat serisi A ve C horizonlarından oluşmuş genç bir topraktır. Menzilat serisi toprakları düz, drenajları iyi, orta tekstürlü derin topraklar olup, toprak yüzeyinde bulunan taşlılık, toprağın işlenmesi ve su tutma kapasitelerinin düşük olması sorunlarını oluşturabilmektedir. Araştırma alanı toprağının fiziksel ve kimyasal analiz sonuçları incelendiğinde (Çizelge 3.3) profil boyunca tekstürün istenildiği gibi orta derecede olduğu görülmektedir. Organik madde içeriği düşük, tuzluluk sorunu olmayan, katyon değişim kapasitesi yüksek topraklar oluşu ile çoğu tarımsal kullanıma uygun topraklardır (Gülez ve Şenol, 2002). 22

37 4. MATERYAL VE METOT Ali ÖZKAN Şekil 3.1. Adana İli Toprak Serileri Haritası 23

38 4. MATERYAL VE METOT Ali ÖZKAN Çizelge 3.3. Araştırma Alanı Topraklarının Bazı Fiziksel ve Kimyasal Analiz Sonuçları (Gülez ve Şenol, 2002). Bünye Dağılımı Değişebilir Katyonlar Horizon Derinlik Kum Silt Kil Bünye ph Kireç Org. Total P2 O5 KDK Na + K + Ca ++ + (1:1) Mad. Tuz Mg ++ Cm % % Kg/da me/ me/100 g 100 g Ap CL CA CL C SİC C SİC C C

39 4. MATERYAL VE METOT Ali ÖZKAN Deneme alanı topraklarında ekim öncesi N min analizi yapılarak, kullanılabilir N min miktarı belirlenmiş ve azotlu gübre uygulamaları 0-60 cm derinliğinde bulunan kullanılabilir azot miktarları göz önünde bulundurularak yapılmıştır (Çizelge 3.4). Çizelge 3.4. Deneme Alanı Toprağının Ekim Öncesine Ait Kullanılabilir Azot Miktarları N min (kg/da) Derinlik (cm) Toplam N Denemede Kullanılan Çeşitler Genetik Materyal Çalışmada genetik materyal olarak Ant-cin 98 ve Nermin cin ismiyle tescil edilen melez cin mısırı çeşitleri kullanılmıştır. Ant-cin 98: Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü-Antalya tarafından 1998 yılında geliştirilmiştir. Bitki boyu 210 cm, koçan yüksekliği 120 cm, koçan uzunluğu 18 cm, bin dane ağırlığı g, çiçeklenme gün sayısı 56 gündür. Orta erkenci bir çeşit olup, yatmaya ve kırılmaya karşı dayanıklıdır. Dekara verimi kg/da dır. Patlama hacmi 26,5 cm 3 /g dır (Anonim, 2004). Nermin cin: Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü-Antalya tarafından 2002 yılında geliştirilmiştir. Bitki boyu 195 cm, koçan yüksekliği 105 cm, bin dane ağırlığı 165 g, çiçeklenme gün sayısı 58 gün dür. Orta erkenci bir çeşit olup, yatmaya ve kırılmaya karşı dayanıklıdır. Dekara verimi kg/da dır. Patlama hacmi 28 cm 3 /g dır (Anonim, 2004). 25

40 4. MATERYAL VE METOT Ali ÖZKAN Denemede Kullanılan Azot Dozları Denemede yedi farklı azot dozu (0, 5, 10, 15, 20, 25, 30 kg N/da) üre formunda uygulanmıştır Metot Deneme Deseni ve Ekim 2003 ve 2004 yıllarında Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Araştırma ve Uygulama Alanında yapılan bu çalışmada; deneme, bölünmüş parseller deneme desenine göre 4 tekrarlamalı olarak, ana parsellere azot dozları (0, 5, 10, 15, 20, 25, 30 kg N/da), alt parsellere ise çeşitler (Ant-Cin 98 ve Nermin-Cin) gelecek şekilde kurulmuştur. Toprak pullukla derin sürüldükten sonra, tohum yatağını hazırlamak için, kültivatör ve goble disk ile sürüm yapılmıştır. Son goble disk uygulamasından önce fosfor ve potasyumun tamamı toprağa karıştırılarak verilmiştir. Fosforlu gübre olarak Triple Süper Fosfat (8 kg/da saf P 2 O 5 olacak şekilde); potasyumlu gübre olarak ta Potasyum Sülfat (8 kg/da saf K 2 O olacak şekilde) kullanılmıştır. Ülger (1998) tarafından bölge şartlarında yapılan çalışma sonucunda cin mısırı için önerilen sıra arası (70 cm) ve sıra üzeri (20 cm) uygulanarak elle ekim yapılmıştır. Parseller; sıra uzunluğu 5.0 m ve her parsel 4 sıra olacak şekilde, 2.8 m x 5.0 m= 14.0 m 2 olarak düzenlenmiştir. Ekimden önce parsellere markör çekilerek sıra araları ve sıra üzeri mesafeler belirlenmiştir. İlk yıl ekim 22 Nisan da, ikinci yıl ise 1 Nisan tarihinde yapılmıştır. Daha sonra her ocağa 2 tohum gelecek şekilde tohumlar el ile 6-7 cm derinliğe ekilmiştir. Çıkıştan sonra tekleme işlemi uygulanarak parsellerde eşit bitki sıklığı sağlanmıştır. Azotlu gübrenin yarısı çıkıştan hemen sonra üre formunda banda verilmiştir. Kalan öteki yarısı ise üst gübre olarak mısır bitkileri cm boylandığında banda verilmiştir. (Kacar, 1986; 1990; Kırtok, 1998). 26

41 4. MATERYAL VE METOT Ali ÖZKAN Düzenli çıkış sağlamak için her iki yılda da ekimden hemen sonra iki defa yağmurlama sulama yapılmıştır. Diğer sulamalar, parsellere mümkün olduğunca eşit su verilecek şekilde tava usulü yapılmıştır. Yüzey akışını engellemek için parseller arasına set yapılmıştır. İki defa çapa ve bir defa boğaz doldurma işlemi yapılmıştır. Çıkıştan sonra görülen yabancı otlara karşı 2,4-D amin ve Sanson yabancı ot ilaçları kullanılmıştır. Ayrıca sap kurdu ve koçan kurduna karşı Karate Ec (100 cc/da) ilacı kullanılmıştır. Hasat işlemi, parsellerdeki bitkilerde bulunan koçanlar elle toplanarak yapılmıştır. Hasat işlemi, her parselin kenar kısmındaki sıralar kenar tesiri olarak çıkarıldıktan sonra geriye kalan ortadaki iki sırada yapılmıştır (1.4 m x 5.0 m= 7.0 m 2 ). Hasatta elde edilen koçanlar daha sonra mısır harman makinesinde tanelenmiştir İncelenen Özellikler Araştırmada incelenen özellikler; Kacar (1972; 1986; 1990), Moll ve ark. (1982), Anderson ve ark. (1984), Ülger (1986) ve Eichelberger ve ark. (1989) na göre, her parselde orta sırada yer alan bitkilerden tesadüfi olarak seçilen 5 örnek bitkide belirlenmiştir. 1. Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi (gün) : Bitkilerin çıkış tarihi ile tepe püskülünde %75 çiçeklenme görüldüğü tarih arasındaki gün sayısı olarak hesaplanmıştır. 2. Bitki Boyu (cm): Parselde orta sırada yer alan bitkilerden tesadüfen seçilen 5 bitkide toprak yüzeyi ile bitkinin tepe püskülünün ilk yan dalcığının çıktığı boğum arasındaki uzunluk cm cinsinden ölçülerek ortalamaları alınmıştır. 3. Koçan Yüksekliği (cm) : Bitki boyunun ölçüldüğü 5 bitkide toprak yüzeyi ile ilk koçanın sapa bağlandığı boğum arasındaki mesafe cm. cinsinden ölçülerek elde edilen değerlerin ortalaması alınmıştır. 4. Sap Kalınlığı (mm) : Bitki boyunun ölçüldüğü 5 bitkide sapın ilk boğum arasının orta kısmının kalınlığı kumpas yardımı ile ölçülerek ortalaması alınmıştır. 27

42 4. MATERYAL VE METOT Ali ÖZKAN 5. Bitkide Koçan Sayısı (adet/bitki) : Parseldeki koçan sayısı parseldeki bitki sayısına bölünerek bitki başına koçan sayısı bulunmuştur. 6. Koçan Uzunluğu (cm) : Bitki boyunun ölçüldüğü 5 bitkinin koçanlarında, koçan sapının taneyle birleştiği noktadan koçan ucuna kadar olan kısmı ölçülerek ortalaması alınmıştır. 7. Koçan Kalınlığı (mm) : Bitki boyunun ölçüldüğü 5 bitkinin koçanlarının kalınlığı koçanların orta kısımlarından kumpasla ölçülerek ortalamaları alınmıştır. 8. Koçanda Tane Sayısı (adet/koçan) : Bitki boyunun ölçüldüğü 5 bitkinin koçanlarında mevcut taneler sayılıp ortalamaları alınmıştır. 9. Koçanda Tane Ağırlığı (g/koçan) : Bitki boyunun ölçüldüğü 5 bitkinin koçanlarının tek koçan taneleme makinesinde harmanlanması ile elde edilen taneler tartılarak ve ortalaması alınarak bulunmuştur. 10. Koçanda Tane Oranı (%) : Bitki boyunun ölçüldüğü 5 bitkinin koçanlarının tek koçan taneleme makinesinde harmanlanması ile elde edilen taneler ve sömekler ayrı ayrı tartılarak ve bu değerlerden koçanda tane oranı hesaplanmıştır. 11. Hektolitre Ağırlığı (kg/hl) : Her parselden elde edilen tane ürününün hektolitre ağırlığı, hektolitre ölçme aleti yardımıyla belirlenmiştir. 12. Bin Tane Ağırlığı (g) : Örnek bitkilerden elde edilen koçanların harmanlanmış tanelerinden rast gele sayılan 4x100 adet tane tartılarak hesaplanmıştır. 13. Tane Verimi (kg/da) : Her bir parselden elde edilen koçanlar mısır harman makinesinde tanelenmiştir. Tanelenen ürünün nem oranı Dickey-John elektronik nem ölçme aleti ile ölçülmüştür. Daha sonra tane verimi % 14 nem içeriğine göre düzeltilerek dekara tane verimi değerleri hesaplanmıştır. 14. Patlama Hacmi (cm 3 /g) :Örnek bitkilerden elde edilen tanelerden 150 g örnekler alınarak patlatılmış ve hacimleri saptanmıştır. 28

43 4. MATERYAL VE METOT Ali ÖZKAN Toplam Patlama Hacmi (cm 3 ) Patlama Hacmi (cm 3 /g)= Patlatılan Ürünün Ağırlığı (g) Örnekler gr. duyarlığındaki hassas terazide tartılmış olup, 1300 Watt gücündeki elektrikli Mısır Patlatma Makinesinde patlatılmıştır. Örneklerin tamamının eşit nem seviyesinde patlatılmasına özen gösterilmiştir. Patlatmadan sonra patlayan mısırların hacmi 12.7 cm çapındaki silindirle ölçülmüştür. 15. Patlamayan Tane Oranı (%) :Patlamayan taneler sayılarak toplam tane içerisindeki patlamayan tane oranı hesaplanarak bulunmuştur. Patlamamış tane sayısı Patlamamış tane oranı (%) = x 100 Toplam tane sayısı 16. Tanede Protein Oranı (%) : Örnek bitkilerden elde edilen tanelerde gerekli kurutma ve öğütme işlemleri yapıldıktan sonra Kjeldahl metodu ile % N miktarı tespit edilip bulunan değer 6.25 ile çarpılarak protein oranı belirlenmiştir Elde Edilen Verilerin Değerlendirilmesi Araştırmada elde edilen veriler; MSTAT-C paket bilgisayar programı kullanılarak varyans analizine tabi tutulmuştur. Ortalamalar Duncan çoklu karşılaştırma Testi ile gruplandırılmıştır. Regresyon analizi ile tane verimi ve azot dozu arasındaki ilişki belirlenmiştir (Düzgüneş ve ark., 1987). 29

44 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA 4.1. Tepe püskülü Çiçeklenme Süresi Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan tepe püskülü çiçeklenme süresine ilişkin, varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.1 de verilmiştir. Çizelge 4.1. Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresine Ait Varyans Analizi Sonuçları Varyasyon F Değerleri F değeri S.D S.D Kaynağı İki Yıl Birlikte Yıl (Y) ** Tekerrür Çeşit (Ç) * ** ** Y x Ç ** Hata 3 6 Azot Dozu (N.D) Y x N. D Ç x N. D Y x Ç x N. D Hata Değ. K. (%) *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Çizelge 4.1 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci yılında, tepe püskülü çiçeklenme süresi bakımından çeşitler arasında %5 düzeyinde, ikinci yıl ise çeşitler arasında %1 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde yıllar ve çeşitler arasındaki farklılığın ve yıl x çeşit interaksiyonunun %1 düzeyinde önemli olduğu görülmüştür. Farklı mısır çeşitlerinde belirlenen tepe püskülü çiçeklenme süresine ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre (0.05) oluşan gruplar Çizelge 4.2 de verilmiştir. 30

45 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge 4.2. İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresine (gün) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Çeşit Ant-cin d b 57.0 B Nermin cin 53.7 c 64.2 a 58.9 A Ortalama 53.2 B 62.8 A Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark, Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Küçük harfler çeşit x yıl interaksiyonunu, büyük harfler çeşitler ve yıllar arasındaki farklı grupları göstermektedir. Çizelgede görüldüğü gibi, her iki deneme yılında da Ant-cin 98 çeşidinde daha kısa çiçeklenme süresi değerleri belirlenmiştir. Ant-cin 98 çeşidi ortalama 57 günde çiçeklenirken, Nermin cin çeşidi ortalama 58.9 günde çiçeklenmiştir. Nitekim Thiraporn ve ark., 1983; Paradkar ve Sharma, (1993); Öktem, (1996); Gözübenli, (1997) yapmış oldukları çalışmalarda tepe püskülü çiçeklenme süresi açısından benzer sonuçlar bulmuşlardır (Çizelge 4.2). Tepe püskülü çiçeklenme süresi yıllara göre farklılık göstermiş olup, denemenin ikinci yılında çiçeklenme süresi daha uzun olmuştur. Denemenin ikinci yılında ekimin erken yapılması nedeniyle çiçeklenmeye kadar olan toplam sıcaklık ihtiyacının daha uzun sürede karşılanmasına bağlı olarak tepe püskülü çiçeklenme süresi uzamıştır. Yıllar arasında tepe püskülü çiçeklenme süresi yönünden farklılıklar olduğu Öktem, (1999) tarafından da bildirilmiştir. Belirli bir çeşit ve belirli bir coğrafi bölge için, çiçeklenme süresinin geniş ölçüde hava sıcaklığına bağlı olduğunu Shaw, (1988); Sezer ve Gülümser, (1999) bildirmişlerdir. Tepe püskülü çiçeklenme süresi yönünden çeşitlerin yıllara tepkisi farklı olduğundan yıl x çeşit interaksiyonu önemli çıkmıştır. Mısırda tepe püskülü çiçeklenme süresinin yıllara ve çeşitlere göre değiştiği Öktem, (1999) tarafından da bildirilmiştir (Şekil 4.1). Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen tepe püskülü çiçeklenme süresine ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.3 te verilmiştir. 31

46 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge 4.3. Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresine (gün) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant cin 98 Nermin Cin Ortalama Ort B* 53.7 A 61.5 B 64.2 A 57 B 58.9 A *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Çizelge 4.3 te görüldüğü gibi 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında tepe püskülü çiçeklenme süresi gün arasında değişmiştir. En uzun tepe püskülü çiçeklenme süresi 53.4 gün ile N 0 ve N 15 azot dozlarında belirlenirken, en kısa tepe püskülü çiçeklenme süresi 52.6 gün ile N 30 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında tepe püskülü çiçeklenme süresi gün arasında değişmiştir. En uzun tepe püskülü çiçeklenme süresi 63.4 gün ile N 20 azot dozunda belirlenirken, en kısa tepe püskülü çiçeklenme süresi 62.5 gün ile N 0 ve N 30 azot dozlarında belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılı ortalamaları ele alındığında, farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen mısır çeşitlerinde tepe püskülü çiçeklenme süresi gün arasında değişmiştir. En uzun tepe püskülü çiçeklenme süresi 58.3 gün ile N 20 azot dozunda belirlenirken, en kısa tepe püskülü çiçeklenme süresi 57.6 gün ile N 30 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir. 32

47 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN gün 70 Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi Ant-cin Nermin-cin Şekil 4.1. Değişik azot dozu uygulamalarının cin mısırı çeşidinde tepe püskülü çiçeklenme süresine etkisi 4.2 Bitki Boyu Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan bitki boyuna ilişkin, varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.4 te verilmiştir. Çizelge 4.4 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci yılında, bitki boyuna ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, tekerrürler ve çeşitler arasındaki farklılığın %1, azot dozları arasındaki farklılığın ise %5 düzeyinde önemli olduğu belirlenmiştir. İkinci yılında ise tekerrürler ve azot dozları arasındaki farklılığın %1, çeşitler arasındaki farklılığın %5 düzeyinde önemli olduğu belirlenmiştir. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde; yıllar, tekerrürler, çeşitler ve azot dozları arasındaki farklılığın ve yıl x azot dozu interaksiyonunun %1 düzeyinde önemli olduğu ortaya çıkmıştır. 33

48 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge 4.4. Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Bitki Boyuna Ait Varyans Analizi Sonuçları F Değerleri F değeri Varyasyon Kaynağı S.D S.D İki Yıl Birlikte Yıl (Y) ** Tekerrür ** ** ** Çeşit (Ç) ** * ** Y x Ç Hata 3 6 Azot Dozu (N. D) * ** ** Yıl x N. D ** Ç x N. D Y x Ç x N. D Hata Değ. K (%) *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen bitki boyuna ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.5 te verilmiştir. Çizelge 4.5. Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Bitki Boyuna (cm) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant cin 98 Nermin cin Ortalama Ant cin 98 Nermin Cin Ortalama B C C A A AB A B B A A A A A AB A A A A A AB Ort. 206 B* 213 A 177 B 186 A 192 B 199 A *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. 34

49 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge 4.5 te görüldüğü gibi 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında bitki boyu cm arasında değişmiştir. Bitki boyu değeri en yüksek 214 cm ile N 25 azot dozu uygulamasında belirlenirken, en düşük bitki boyu 203 cm ile N 0 azot dozu uygulamasında belirlenmiş olup, N 0 uygulaması dışında diğer uygulamalar arasındaki fark istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında bitki boyu cm arasında değişmiştir. Bitki boyu değeri en yüksek 188 cm ile N 20 azot dozu uygulamasında belirlenirken, en düşük bitki boyu 165 cm ile N 0 azot dozu uygulamasında belirlenmiştir yılı ortalamaları ele alındığında, farklı azot dozu uygulamalarında bitki boyu cm arasında değişmiştir. Bitki boyu değeri en yüksek 200 cm ile N 25 azot dozu uygulamasında belirlenirken, en düşük bitki boyu 184 cm ile N 0 azot dozu uygulamasında belirlenmiştir. Ogunlela ve ark. (1988); Kün (1997); Gözübenli (1997); Turgut (2000); Gökmen ve ark. (2001); Alıcı (2005); Kara (2006) nın da belirttiği gibi azotlu gübre miktarının artışıyla bitki gelişimi olumlu etkilenmiş ve bitki boyunun uzadığı görülmüştür. Azot dozu uygulamaları bitki boyunu olumlu yönde etkilemekle birlikte N 0 dışındaki uygulamalar arasında fazla fark görülmemiştir. Çizelgeden görüldüğü gibi, bitki boyu yönünden çeşitler arasındaki farklılıklar istatistiksel olarak önemli bulunmuş, ortalama bitki boyu Nermin cin çeşidinde 199 cm olarak belirlenirken, Ant-cin 98 çeşidinde 192 cm olarak belirlenmiş, nitekim Thiraporn ve ark. (1983); Köycü ve Yanıkoğlu (1987); Sağlamtimur ve ark. (1987); Paradkar ve Sharma (1993); Gözübenli (1997) nin yapmış oldukları çalışmalarda benzer olarak bitki boyu açısından çeşitler arasında farklılıklar olduğunu belirlemişlerdir. Bitki boyu açısından, yıllar arasındaki fark istatistiksel olarak önemli bulunmuş, birinci yıl ortalama bitki boyu cm olarak belirlenirken, ikinci yıl ortalama bitki boyu cm olarak gerçekleşmiştir. Denemenin ikinci yılında ekimin erken yapılması ve erken gelişme döneminde hava sıcaklığının ilk yıla göre daha serin geçmesi bitki gelişimini olumsuz etkilemiş ve daha düşük bitki boyu değerleri gözlenmiştir (Shaw, 1988). 35

50 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Farklı yıllarda değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen (yıl x azot dozu) bitki boyuna ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.6 da verilmiştir. Çizelge 4.6. Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Belirlenen (Yıl x Azot Dozu) Bitki Boyuna (cm) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Azot Dozu N b* 165 e 184 C N ab 186 c 198 AB N a 176 d 194 B N a 186 c 199 A N ab 188 c 199 AB N a 186 c 200 A N ab 186 c 197 AB Ortalama A B *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark, Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Çizelge 4.6 da görüldüğü gibi, yıl x azot dozu interaksiyonunda, bitki boyu en yüksek 214 cm olarak 2003 yılında N 25 uygulamasında, en düşük bitki boyu değeri ise 165 cm olarak 2004 yılında N 0 uygulamasında belirlenmiştir. Azotlu gübrelemeye karşı tepkinin 2004 yılında 2003 yılına göre daha fazla olması yıl x azot dozu interaksiyonunun önemli çıkmasına neden olmuştur (Şekil 4.2). 36

51 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN cm 230 Bitki Boyu Ant-cin Nermin-cin Şekil 4.2. Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde bitki boyuna etkisi 4.3. Koçan Yüksekliği Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan koçan yüksekliğine ilişkin varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.7 de verilmiştir. Çizelge 4.7 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci yılında, koçan yüksekliğine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, tekerrürler arasındaki farklılığın %5, azot dozları arasındaki farklılığın %1 düzeyinde önemli olduğu belirlenmiştir. İkinci yılda ise azot dozları arasındaki farklılığın %1, tekerrürler arasındaki farklılığın ve çeşit x azot dozu interaksiyonunun %5 düzeyinde önemli olduğu bulunmuştur. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde yıllar, tekerrürler ve azot dozları arasındaki farklılığın %1, çeşitler arasındaki farklılığın, yıl x çeşit, yıl x azot dozu ve yıl x çeşit x azot dozu interaksiyonlarının % 5 düzeyinde önemli olduğu görülmüştür. 37

52 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge 4.7. Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçan Yüksekliğine Ait Varyans Analizi Sonuçları Varyasyon S.D F Değerleri S.D F değeri Kaynağı İki Yıl Birlikte Yıl (Y) ** Tekerrür * * ** Çeşit (Ç) * Y x Ç * Hata 3 6 Azot Dozu ** ** ** (N.D) Yıl x N. D * Ç x N. D * Y x Ç x N. D * Hata Değ. K (%) *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Farklı mısır çeşitlerinde belirlenen koçan yüksekliğine ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre (0.05) oluşan gruplar Çizelge 4.8 de verilmiştir. Çizelge 4.8. İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Koçan Yüksekliğine (cm) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Çeşit Ant-cin a 1 87 c 100 B Nermin cin 112 a 92 b 102 A Ortalama A 89.5 B Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark, Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Küçük harfler çeşit x yıl interaksiyonunu, büyük harfler çeşitler ve yıllar arasındaki farklı grupları göstermektedir. Çizelge 4.8 de görüldüğü gibi 2003 yılında farklı mısır çeşitlerinde ilk koçan yüksekliği cm arasında değişmiş olup, çeşitler arasında fark belirlenmemiştir yılında ise farklı mısır çeşitlerinde ilk koçan yüksekliği cm arasında değişmiş, Ant-cin 98 çeşidinde ilk koçan yüksekliği 87 cm olarak belirlenirken, Nermin cin çeşidinde ise ilk koçan yüksekliği 92 cm olarak belirlenmiş olup, ikinci yıl çeşitler arasında da istatistiksel olarak fark önemli bulunmuştur. 38

53 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelgeden iki yıllık ortalamalar incelendiğinde, ilk koçan yüksekliği Ant-cin 98 çeşidinde (100 cm), Nermin cin çeşidinde ise (102 cm) olarak belirlenmiştir. İlk koçan yüksekliği yönünden çeşitler arasında farklılık olduğu belirlenmiş olup, çeşitler arasında farklılıklar olduğunu başka araştırıcılar da bildirmiştir Thiraporn ve ark. (1983); Gözübenli (1997) yılı ve 2004 yılı arasında ilk koçan yüksekliği yönünden fark oluşmasına sebep I. yıl toprak analizlerinde toprakta halihazırda 7.77 kg N/da azotun bulunması; bunun yanında 2003 yılı tohum ekimi nin 22 Nisan tarihinde yapılması gösterilebilir. Bir başka deyişle 22 Nisan sonrası toprak ve hava sıcaklığının 1 Nisan tarihine nazaran Mısır bitkisi açısından daha uygun sıcaklığa sahip olması olarak gösterilebilir. Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen koçan yüksekliği ne ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar, Çizelge 4.9 da verilmiştir. Çizelge 4.9. Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Koçan Yüksekliğine (cm) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama B* 70 e 78 de 74 B B AB 97 ab 90 bc 93 A A A 84 cd 95 a-c 90 A A A 90 bc 93 a-c 91 A A AB 91 bc 94 a-c 93 A A A 92 a-c 91 a-c 92 A A A 88 bd 102 a 95 A A Ort B* 102 A *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. 39

54 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge 4.8 de görüldüğü üzere 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında ilk koçan yüksekliği cm arasında değişmiştir. İlk koçan yüksekliği değeri en uzun 117 cm ile N 25 azot dozu uygulamasında belirlenirken, en düşük ilk koçan yüksekliği değeri 107 cm ile N 0 azot dozu uygulamasında belirlenmiş olup, N 0 uygulaması dışında, diğer uygulamalar arasındaki fark istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen mısır çeşitlerinde ilk koçan yüksekliği cm arasında değişmiştir. İlk koçan yüksekliği en uzun 102 cm ile N 30 azot dozunda Nermin cin çeşidinde belirlenirken, en kısa ilk koçan yüksekliği 107 cm ile N 0 azot dozunda Ant-cin 98 çeşidinde belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark her iki çeşitte de istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. İki yılın ortalamaları ele alındığında, farklı azot dozu uygulamalarında bitki boyu cm arasında değişmiştir. En uzun ilk koçan yüksekliği değeri 106 cm ile N 30 azot dozu uygulamasında belirlenirken, en düşük ilk koçan yüksekliği değeri 90 cm ile N 0 azot dozu uygulamasında belirlenmiş olup, N 0 uygulaması dışında diğer uygulamalar arasındaki fark istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur. Bulgularımıza benzer olarak Ülger ve ark. (1996); Kara (2006) nın yapmış oldukları çalışmalarda, kontrol uygulamasına göre azotlu gübre uygulamasının koçan yüksekliğini artırdığını, fakat 10 kg N/da ve üzeri azot dozu uygulamaları arasında fark bulunmadığını bildirmişlerdir. Bu konuda Gözübenli (1997), Govil ve Pandey, (1999) Flesch ve Viera, (2000), ve Turgut, (2000) in yaptıkları çalışmalarda azotlu gübre miktarının artmasıyla ilk koçan yüksekliğinin arttığını bildirmişlerdir. Farklı yıllarda değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen (yıl x azot dozu) koçan yüksekliğine ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.10 da verilmiştir. 40

55 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Belirlenen (Yıl x Azot Dozu) Koçan Yüksekliğine (cm) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Azot Dozu N b* 74 d 90 B N ab 93 c 103 A N a 90 c 103 A N ab 91 c 103 A N ab 93 c 103 A N a 92 c 105 A N a 95 c 106 A Ortalama A 89.7 B *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark, Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Çizelge 4.10 da görüldüğü gibi, yıl x azot dozu interaksiyonunda, ilk koçan yüksekliği en yüksek 117 cm olarak 2003 yılında N 25 uygulamasında, en düşük ilk koçan yüksekliği ise 74 cm olarak 2004 yılında N 0 uygulamasında belirlenmiştir. Azotlu gübrelemeye karşı tepkinin 2004 yılında 2003 yılına göre daha fazla olması yıl x azot dozu interaksiyonunun önemli çıkmasına neden olmuştur (Şekil 4.3). cm 125 Koçan Yüksekliği Ant-cin Nermin-cin Şekil 4.3. Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde koçan yüksekliğine etkisi 41

56 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN 4.4. Sap Kalınlığı Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan sap kalınlığına ilişkin, varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.11 de verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Sap Kalınlığına Ait Varyans Analizi Sonuçları Varyasyon S.D F Değerleri S.D F değeri Kaynağı İki Yıl Birlikte Yıl (Y) ** Tekerrür Çeşit (Ç) ** ** ** Y x Ç Hata 3 6 Azot Dozu * (N.D) Y x N. D Ç x N. D Y x Ç x N. D Hata Değ. K (%) *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Çizelge 4.11 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci ve ikinci yılında, sap kalınlığına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, çeşitler arasındaki farklılığın %1 düzeyinde önemli olduğu bulunmuştur. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde yıllar ve çeşitler arasındaki farklılığın %1, azot dozları arasındaki farklılığın %5 düzeyinde önemli olduğu bulunmuştur. Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen sap kalınlığına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar, Çizelge 4.12 de verilmiştir. 42

57 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Sap Kalınlığına (mm) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama B A A A A A A Ort. 19.9B* 22.4 A 18.9 B 21.1 A 19.4 B 21.8 A *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Çizelge 4.12 de görüldüğü gibi 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında sap kalınlığı değeri mm arasında değişmiştir. Sap kalınlığı en yüksek 21.7 mm ile N 20 azot dozunda belirlenirken, en düşük sap kalınlığı ise 20.1 mm ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. Sap kalınlığı açısından azot dozları arasında istatistiksel olarak herhangi bir fark görülmemiştir yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında sap kalınlığı mm arasında değişmiştir. Sap kalınlığı en yüksek 20.5 mm ile N 10, N 20, N 25 azot dozlarında belirlenirken, en düşük sap kalınlığı 18.1 mm ile N 0 azot dozunda Ant-cin 98 çeşidinde belirlenmiştir. Sap kalınlığı açısından azot dozları arasında istatistiksel olarak herhangi bir fark görülmemiştir. İki yıllık ortalamalara göre; farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen mısır çeşitlerinde sap kalınlığı mm arasında değişmiştir. Sap kalınlığı en yüksek 21.1 mm ile N 20 azot dozunda belirlenirken, en düşük sap kalınlığı 19.1 mm ile N 0 azot dozu uygulamasında belirlenmiş olup, N 0 uygulaması dışında diğer uygulamalar arasındaki fark istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur. Bitkide 43

58 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN vejetatif gelişme arttıkça sap kalınlığı da artmıştır. Benzer olarak (Ülger ve ark.,1996; Kara, 2006) in yapmış oldukları çalışmalarda, kontrol uygulamasına göre azotlu gübre uygulamasının sap kalınlığını artırdığını, fakat 10 kg N/da ve üzeri azot dozu uygulamaları arasında fark bulunmadığını bildirmişlerdir. Buna karşın, Gözübenli (1997), Govil ve Pandey (1999), Flesch ve Viera (2000) ve Turgut (2000) in yaptıkları çalışmalarda azotlu gübre miktarının artmasıyla sap kalınlığının arttığını bildirmişlerdir. Her iki yılda da çeşitler arasında sap kalınlığı açısından önemli farklılıklar bulunmaktadır. Nitekim sap kalınlığı açısından çeşitler arasında fark olduğu Öktem (1996); Gözübenli (1997) tarafından da bildirilmektedir. Deneme yılları arasında farklılık görülmüş olup, 2003 yılında sap kalınlığı 2004 yılından daha iyi gelişmiştir. Bu gelişmenin toprakta bulunan 7.77 kg N/da dan dolayı meydana geldiği sanılmaktadır. cm Sap Kalınlığı Ant-cin Nermin-cin Şekil 4.4. Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde sap kalınlığına etkisi 44

59 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN 4.5. Bitkide Koçan Sayısı Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan bitkide koçan sayısına ilişkin varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.13 te verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Bitkide Koçan Sayısına Ait Varyans Analizi Sonuçları Varyasyon F Değerleri F değeri S.D S.D Kaynağı İki Yıl Birlikte Yıl (Y) ** Tekerrür Çeşit (Ç) * Y x Ç ** Hata 3 6 Azot Dozu (N.D) Y x N. D Ç x N. D Y x Ç x N. D Hata DK (%) *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Çizelge 4.13 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci yılında, bitkide koçan sayısına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, istatistiksel olarak önemli fark görülmemiştir. İkinci yıl ise çeşitler arasında %5 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde yıllar arasındaki farklılığın ve yıl x çeşit interaksiyonunun %1 düzeyinde önemli olduğu görülmüştür. Farklı mısır çeşitlerinde belirlenen bitkide koçan sayısına ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre (0.05) oluşan gruplar Çizelge 4.14 te verilmiştir. 45

60 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Bitkide Koçan Sayısına (koçan/bitki) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Çeşit Ant-cin a c Nermin cin ab b Ortalama A B Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark, Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Küçük harfler çeşit x yıl interaksiyonunu, büyük harfler çeşitler ve yıllar arasındaki farklı grupları göstermektedir. Çizelge 4.14 te görüldüğü gibi 2003 yılında farklı mısır çeşitlerinde bitkide koçan sayısı koçan/bitki arasında değişmiş, Ant-cin 98 çeşidinde bitkide koçan sayısı koçan/bitki olarak belirlenirken, Nermin cin çeşidinde ise koçanda tane sayısı koçan/bitki olarak belirlenmiştir yılında ise aynı çeşitlerde bitkide koçan sayısı koçan/bitki arasında değişmiş, Ant-cin 98 çeşidinde bitkide koçan sayısı koçan/bitki olarak belirlenirken, Nermin cin çeşidinde ise koçanda tane sayısı koçan/bitki olarak belirlenmiştir. Çizelgeden iki yıllık ortalamalar incelendiğinde, bitkide koçan sayısı Ant-cin 98 çeşidinde (0.921 koçan/bitki ), Nermin cin çeşidinde ise (0.930 koçan/bitki) olarak belirlenmiştir. Çizelge 4.14 te belirtildiği üzere, bitkide koçan sayısı açısından yıllar arasında da farklılık olduğu saptanmış olup, oluşan bu farklılığın çevre faktöründen (birinci yılda toprakta 7,77 kg N/da azot bulunmasından) kaynaklanabileceği sanılmaktadır (Şekil 4.5). Bitkide koçan sayısı yönünden çeşitler arasında ilk yıl istatistiksel olarak bir farklılık görülmemiş olup, ikinci yıl ise fark olduğu belirlenmiştir, bu durum yıl x genotip kombinasyonunun bitkide koçan sayısı yönünden önemli olduğunu göstermektedir. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde çeşitler arasında bitkide koçan sayısı açısından istatistiksel olarak fark saptanamamıştır. Cesurer ve ark. (1999b) tarafından elde edilen bulgular bitkide çeşitler arasında bitkide koçan sayısı açısından fark olmadığını bildirirken; başka araştırıcılar Kamprath ve ark. (1982); Anderson ve ark. (1984); Paradkar ve Sharma (1993); Sencar ve ark. (1997); Gözübenli (1997); Gökmen ve ark. (1999); Saruhan ve Şireli (2005) tarafından yapılan çalışmalarda, 46

61 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN elde ettiğimiz bulgulardan farklı olarak çeşitler arasında bitkide koçan sayısı bakımından farklılık olduğunu bildirmişlerdir. Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen bitkide koçan sayısı na ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar, Çizelge 4.15 te verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Bitkide Koçan Sayısına (koçan/bitki) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ort B A *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Çizelge 4.15 te görüldüğü gibi 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında bitkide koçan sayısı koçan/bitki arasında değişmiştir. Bitkide koçan sayısı en düşük koçan/bitki ile N 5 azot dozunda belirlenirken, en yüksek bitkide koçan sayısı koçan/bitki ile N 30 azot dozundan belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında bitkide koçan sayısı koçan/bitki arasında değişmiştir. Bitkide koçan sayısı en düşük koçan/bitki ile N 10 azot dozunda belirlenirken, bitkide koçan sayısı en yüksek

62 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN koçan/bitki ile N 30 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark bulunmamıştır yılı ortalamaları ele alındığında, farklı azot dozu uygulamalarında bitkide koçan sayısı koçan/bitki arasında değişmiştir. Bitkide koçan sayısı en düşük koçan/bitki ile N 5 azot dozunda belirlenirken, en yüksek ise koçan/bitki ile N 30 azot dozunda belirlenmiştir. Deneme yıllarında olduğu gibi iki yılın ortalamasına bakıldığında, azot dozları arasında istatistiksel olarak fark bulunmamıştır. Çalışmamıza benzer olarak Suphot ve Kitima (1977) nın yaptığı çalışmada bitkide koçan sayısı yönünden azot dozları arasındaki farkın önemsiz olduğunu bildirirken, buna karşın Kamprath ve ark. (1982); Anderson ve ark. (1984); Simenov ve Tsankova (1990); Paradkar ve Sharma (1993); Gözübenli (1997); Alıcı (2005) in yaptıkları çalışmalarda artan azot dozlarının bitkide koçan sayısını olumlu etkilediğini, Ogunlela ve ark. (1988) ise 5 kg N/da azot dozundan sonraki uygulamalarda bitkide koçan sayısındaki artışın önemli olmadığını bildirmişlerdir. koçan/bitki Bitkide Koçan Sayısı 1,2 1,1 1 0,9 0,8 0, Ant-cin Nermin-cin Şekil 4.5. Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde bitkide koçan sayısına etkisi 48

63 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN 4.6. Koçan Uzunluğu Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan koçan uzunluğuna ilişkin varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.16 da verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçan Uzunluğuna Ait Varyans Analizi Sonuçları Varyasyon F Değerleri F değeri S.D S.D Kaynağı İki Yıl Birlikte Yıl (Y) ** Tekerrür Çeşit (Ç) ** * ** Y x Ç ** Hata 3 6 Azot Dozu (N.D) ** ** Y x N. D ** Ç x N. D * Y x Ç x N. D Hata Değ. K (%) *=%5 düzeyinde önemli,**=%1 düzeyinde önemli Çizelge 4.16 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci yılında, koçan uzunluğuna ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, çeşitler arasında %1 düzeyinde, ikinci yıl ise çeşitler arasında %5, azot dozları arasında ise %1 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde yıllar ve çeşitler arasındaki farklılığın ve yıl x çeşit ve yıl x azot dozu interaksiyonlarının %1, çeşit x azot dozu interaksiyonun ise %5 düzeyinde önemli olduğu tespit edilmiştir. Farklı mısır çeşitlerinde belirlenen koçan uzunluğuna ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre (0.05) oluşan gruplar Çizelge 4.17 de verilmiştir. 49

64 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Koçan Uzunluğuna (cm) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Çeşit Ant-cin c d 16.7 B Nermin cin 20.5 a 18.2 b 19.4 A Ortalama 18.8 A 17.2 B Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark, Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Küçük harfler çeşit x yıl interaksiyonunu, büyük harfler çeşitler ve yıllar arasındaki farklı grupları göstermektedir. Çizelgede 4.17 de görüldüğü gibi, her iki deneme yılında da Ant-cin 98 çeşidinde daha düşük koçan uzunluğu değerleri belirlenmiştir. Ant-cin 98 çeşidinde ortalama 16.7 cm belirlenirken, Nermin cin çeşidinde ortalama 19.4 cm olarak belirlenmiştir. Koçan uzunluğu yönünden çeşitler arasında ilk yıl, ikinci yıl ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli farklılıklar tespit edilmiş olup, Nermin cin çeşidi Ant-cin 98 çeşidinden daha iyi bir gelişme göstermiştir. Sağlamtimur ve Okant (1987); Öktem (1996); Gözübenli (1997); tarafından yapılan çalışmalarda da koçan uzunluğu yönünden çeşitler arasında farklılıklar olduğu bildirilmektedir (Şekil 4.6). İki yıl arasındaki fark ta istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Birinci yıl koçan uzunluğu ortalama olarak (18.8 cm) olarak elde edilirken, ikinci yıl ise koçan uzunluğu (17.2 cm) olarak gerçekleşmiştir. Yıl x Genotip kombinasyonunun önemli çıkması, koçan uzunluğunun genotip ve çevre faktörlerinden etkilendiğini göstermektedir. Ülger ve ark. (1996) nın yapmış olduğu çalışmada da; azotlu gübre miktarının artmasıyla koçan uzunluğunun artmakla birlikte, deneme yılları arasında farklılıklar olduğu belirlenmiştir. Bu sonuç yapılan araştırmanın bulgularıyla uyum içerisindedir. Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen koçan uzunluğuna ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar, Çizelge 4.18 de verilmiştir. 50

65 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Koçan Uzunluğuna (cm) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama C 16.1 d 18.1 c 17.1 B B 16.9 d 18.9 bc 17.9 A AB 17.0 d 18.7 c 17.8 A AB 16.9 d 19.7 ab 18.3 A A 16.5 d 20.3 a 18.4 A AB 16.9 d 19.7 ab 18.3 A A 16.9 d 20.1 a 18.5 A Ort B* 20.5 A 16.3 B 18.2 A 16.7 B 19.4 A *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Çizelge 4.18 de görüldüğü gibi 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında koçan uzunluğu cm arasında değişmiştir. Koçan uzunluğu en yüksek 19.2 cm ile N 5 azot dozunda belirlenirken, en düşük koçan uzunluğu 18.4 cm ile N 10 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında koçan uzunluğu cm arasında değişmiştir. Koçan uzunluğu en yüksek 18.2 cm ile N 20 azot dozunda belirlenirken, en düşük koçan uzunluğu 15.4 cm ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır yılı ortalamaları ele alındığında, farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen mısır çeşitlerinde koçan uzunluğu cm arasında değişmiştir. Koçan uzunluğu en yüksek 18.5 cm ile N 30 azot dozunda belirlenirken, en düşük koçan uzunluğu 17.1 cm ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. Bu bulgular Paradkar ve Sharma (1993); Kaplan ve Aktaş (1993); Sezer ve Yanbeyi (1997); Ülger (1998); Alıcı (2005) in yaptıkları çalışmalarla uyum içerisindedir. 51

66 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Farklı yıllarda değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen (yıl x azot dozu) koçan uzunluğuna ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.19 da verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Belirlenen (Yıl x Azot Dozu) Koçan Uzunluğuna (cm) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Azot Dozu N ab 15.4 g 17.1 B N a 16.6 f 17.9 A N a-d 17.2 ef 17.8 A N ab 17.6 d-f 18.3 A N a-c 18.2 a-e 18.4 A N ab 17.7 c-e 18.3 A N ab 17.9 b-e 18.5 A Ortalama 18.8 A 17.2 B 18.0 *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark, Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. cm Koçan Uzunluğu Ant-cin Nermin-cin Şekil 4.6. Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde koçan uzunluğuna etkisi 52

67 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge 4.19 da görüldüğü gibi, yıl x azot dozu interaksiyonunda, koçan uzunluğu en yüksek 19.2 cm olarak 2003 yılında N 5 uygulamasında, en düşük koçan uzunluğu değeri ise 15.4 cm olarak 2004 yılında N 0 uygulamasında belirlenmiştir. Azotlu gübrelemeye karşı tepkinin 2004 yılında 2003 yılına göre daha fazla olması yıl x azot dozu interaksiyonunun önemli çıkmasına neden olmuştur (Şekil 4.6) Koçan Kalınlığı Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan koçan kalınlığına ilişkin varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.20 de verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçan Kalınlığına Ait Varyans Analizi Sonuçları Varyasyon F Değerleri F değeri S.D S.D Kaynağı İki Yıl Birlikte Yıl (Y) ** Tekerrür Çeşit (Ç) ** * ** Y x Ç Hata 3 6 Azot Dozu (N.D) ** ** Y x N.D Ç x N.D Y x Ç x N.D Hata DK (%) *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Çizelge 4.20 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci yılında, koçan kalınlığı etkisine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, çeşitler arasında %1 düzeyinde, ikinci yıl ise çeşitler arasında %5, azot dozları arasında ise %1 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde yıllar, çeşitler ve azot dozları arasındaki farklılığın %1 düzeyinde önemli olduğu görülmüştür. 53

68 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen koçan kalınlığına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar, Çizelge 4.21 de verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Koçan Kalınlığına (mm) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama C C BC BC AB A-C AB AB A A A A A A Ort B* 32.1 A 31.6 B 33.0 A 31.0 B 32.5 A *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Çizelge 4.21 de görüldüğü üzere, 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında koçan kalınlığı mm arasında değişmiştir. Koçan kalınlığı en yüksek 31.8 mm ile N 20 ve N 25 azot dozlarında belirlenirken, en düşük koçan kalınlığı 30.8 mm ile N 5 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında koçan kalınlığı mm arasında değişmiştir. Koçan kalınlığı en yüksek 33.3 mm ile N 30 azot dozunda belirlenirken, en düşük koçan kalınlığı 31.0 mm ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur yılı ortalamaları ele alındığında, farklı azot dozu uygulamalarında koçan kalınlığı mm arasında değişmiştir. Koçan kalınlığı en yüksek

69 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN mm ile N 25 azot dozunda belirlenirken, en düşük koçan kalınlığı ise 31.0 mm ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Azot dozu miktarı arttıkça koçan kalınlığı önemli miktarda artış göstermiştir. Bu sonuç Gözübenli (1997), Sezer ve Yanbeyi (1997), Turgut ve ark. (1997), Saruhan ve Şireli (2005), Alıcı (2005) ve Kara (2006) nın yaptıkları çalışmalarla paralellik göstermektedir. Bunun yanında; Ülger ve ark. (1996) nın yapmış olduğu bir çalışmada azot dozları (N 10, N 20, ve N 30 ) ise kontrol (N 0 ) parseliyle kıyaslandığında, koçan çapının yüksek olduğu ortaya çıkmış, fakat azot dozları (N 10, N 20, ve N 30 ) kendi arasında önemsiz olduğu ortaya çıkmıştır. Çeşitler arasında koçan kalınlığı yönünden fark istatistiksel olarak her iki deneme yılında ve birleştirilmiş yıllarda önemli olup, Nermin cin çeşidi Ant-cin 98 çeşidinden daha iyi bir gelişme göstermiştir. Köycü ve Yanıkoğlu (1987); Sağlamtimur ve Okant (1987); Öktem (1996); Gözübenli (1997) tarafından yapılan çalışmalarda da bulgularımıza benzer olarak mısır çeşitleri arasında koçan kalınlığı bakımından genotipik farklılıkların olduğu belirlenmiştir. mm Koçan Kalınlığı Ant-cin Nermin-cin Şekil 4.7. Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde koçan kalınlığına etkisi 55

70 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN 4.8.Koçanda Tane Sayısı Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan koçanda tane sayısına ilişkin varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.22 de verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçanda Tane Sayısına Ait Varyans Analizi Sonuçları Varyasyon F Değerleri F değeri S.D S.D Kaynağı İki Yıl Birlikte Yıl (Y) * Tekerrür Çeşit (Ç) * * ** Y x Ç Hata 3 6 Azot Dozu Y x N.D Ç x N.D Y x Ç x N.D Hata DK (%) *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Çizelge 4.22 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci ve ikinci yılında, koçanda tane sayısına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, çeşitler arasında %5 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde yıllar arasındaki farklılığın %5 düzeyinde, çeşitler arasındaki farklılığın ise %1 düzeyinde önemli olduğu görülmektedir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak önemli fark bulunmamıştır. Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen koçanda tane sayısına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.23 te verilmiştir. 56

71 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Koçanda Tane Sayısına (adet/koçan) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ort. 599 B* 673 A 564 B 649 A 581 B 661 A *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Çizelge 4.23 te görüldüğü üzere; 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında koçanda tane sayısı arasında değişmiştir. Koçanda tane sayısı en yüksek 662 adet/koçan ile N 25 azot dozunda belirlenirken, en düşük koçanda tane sayısı 617 adet/koçan ile N 5 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında koçanda tane sayısı arasında değişmiştir. Koçanda tane sayısı en yüksek 631 adet/koçan ile N 25 azot dozunda belirlenirken, en düşük koçanda tane sayısı 558 adet/koçan ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılı ortalamaları ele alındığında, farklı azot dozu uygulamalarında koçanda tane sayısı arasında değişmiştir. Koçanda tane sayısı en yüksek 647 adet/koçan ile N 25 azot dozunda belirlenirken, en düşük koçanda tane sayısı 600 adet/koçan ile N 5 azot dozunda belirlenmiştir. Her iki deneme yılında olduğu gibi birleştirilmiş yıllarda da azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir. Bulgularımıza benzer olarak Gökmen ve ark. (2001) in yapmış oldukları çalışmada 57

72 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN koçanda tane sayısı açısından azot dozları arasında bir farkın olmadığını bildirmişlerdir. Ülger (1998) in yaptığı çalışmada azot dozları arasında istatistiksel bir fark olmasa da bu özellikteki küçük değişmeler tane veriminde önemli değişmelere yol açabilmektedir. Bu konuda Gözübenli (1997); Ülger ve ark. (1997); Gökmen ve ark. (2001); Kara (2006) nın yapmış oldukları çalışmalarda da azot dozu miktarı arttıkça koçandaki tane sayısında da bir artış olduğunu bildirmişlerdir. Denemenin ikinci yılında birinci yıla göre koçanda tane sayısı açısından daha iyi bir gelişme göstermiş olup, yıl interaksiyonunun önemli çıkmasına neden olmuştur. Bu durum koçanda tane sayısının çevre şartlarından etkilendiğini göstermektedir (Şekil 4.8). adet/koçan Koçanda Tane Sayısı Ant-cin Nermin-cin Şekil 4.8. Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde koçanda tane sayısına etkisi Koçanda tane sayısı yönünden çeşitler arasında farklılıklar olduğu belirlenmiştir. Her iki deneme yılında olduğu gibi birleştirilmiş yıllarda da çeşitler arasında istatistiksel olarak fark önemli olmuştur (Çizelge 4.23). Nitekim Thiraporn ve ark., (1983); Köycü ve Yanıkoğlu, (1987); Öktem, (1996); Gözübenli, (1997) nin 58

73 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN yapmış oldukları çalışmalarda koçanda tane sayısı açısından benzer sonuçlar bulmuşlardır Koçanda Tane Ağırlığı Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan koçanda tane ağırlığına ilişkin varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.24 te verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçanda Tane Ağırlığına Ait Varyans Analizi Sonuçları Varyasyon F Değerleri F değeri S.D S.D Kaynağı İki Yıl Birlikte Yıl (Y) * Tekerrür Çeşit (Ç) ** ** Y x Ç Hata 3 6 Azot Dozu (N.D) Y x N.D Ç x N.D Y x Ç x N.D Hata Değ. K (%) *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Çizelge 4.24 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci yılında, koçanda tane ağırlığına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, çeşitler arasında %1 düzeyinde önemli fark bulunmuştur. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde yıllar arasındaki farklılığın %5, çeşitler arasındaki farklılığın ise %1 düzeyinde önemli olduğu bulunmuştur. Her iki yılda da azot dozları arasındaki fark önemsiz çıkmıştır. Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen koçanda tane ağırlığına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar, Çizelge 4.25 te verilmiştir. 59

74 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Koçanda Tane Ağırlığına (g/koçan) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ort B* 91.2 A B 86.8 A *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Çizelge 4.25 te görüldüğü gibi 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında koçanda tane ağırlığı g/koçan arasında değişmiştir. Koçanda tane ağırlığı en yüksek 88.2 g/koçan ile N 25 azot dozunda belirlenirken, en düşük koçanda tane ağırlığı ise 80.8 g/koçan ile N 10 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında koçanda tane ağırlığı g/koçan arasında değişmiştir. Koçanda tane ağırlığı en yüksek 83.7 g/koçan ile N 25 azot dozunda belirlenirken, en düşük koçanda tane ağırlığı ise 69.5 g/koçan ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur yılı ortalamasına göre, farklı azot dozu uygulamalarında koçanda tane ağırlığı g/koçan arasında değişmiştir. Koçanda tane ağırlığı en yüksek 85.9 g/koçan ile N 25 azot dozunda belirlenirken, en düşük koçanda tane ağırlığı ise 76.4 g/koçan ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. İki yıllık ortalamada da deneme yıllarında olduğu gibi azot dozları arasında istatistiksel olarak fark bulunmamıştır. 60

75 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Bu konuda Ülger, (1998) in yaptığı çalışmada azot dozları arasında koçanda tane ağırlığı açısından istatistikî bir fark olmadığını bildirmekte olup, bulgularımızı desteklemektedir. Buna karşın Gözübenli (1997) nin yapmış olduğu çalışmada, uygulanan azot dozu miktarı arttıkça koçanda tane ağırlığının arttığını ve istatistiksel olarak farkın önemli olduğunu bildirmektedir. Deneme yılları arasında da fark önemli olup, koçanda tane ağırlığı çevre x genotip inreraksiyonunun önemli olmasına neden olmuştur. gr/koçan Koçanda Tane Ağırlığı Ant-cin Nermin-cin Şekil 4.9. Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde koçanda tane ağırlığına etkisi Her iki yılda da çeşitler arasında koçanda tane ağırlığı açısından fark önemli olup, Nermin-cin çeşidi daha iyi bir gelişme göstermiştir. İki yılın ortalaması incelendiğinde; bu konuda araştırmada elde edilen sonuçlara benzer şekilde Belen, (1999); Gökmen ve ark., (1999) cin mısırında, Kamprath ve ark. (1982); Anderson ve ark. (1984); Gözübenli (1997); Gökmen (1997) ise atdişi mısırda koçanda tane ağırlığının çeşitlere göre değiştiğini bildirmektedirler (Şekil 4.9). 61

76 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Koçanda Tane Oranı Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan koçanda tane oranına ilişkin varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.26 da verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Koçanda Tane Oranına Ait Varyans Analizi Sonuçları Varyasyon F Değerleri F değeri S.D S.D Kaynağı İki Yıl Birlikte Yıl (Y) Tekerrür * Çeşit (Ç) ** ** ** Y x Ç * Hata 3 6 Azot Dozu (N.D) Y x N.D Ç x N.D * Y x Ç x N.D Hata DK (%) *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Çizelge 4.26 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci yılında, koçanda tane oranına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, tekerrürler arasındaki farklılığın %5, birinci ve ikinci yıl çeşitler arasındaki farklılığın %1 düzeyinde önemli olduğu bulunmuştur. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde çeşitler arasındaki farklılığın %1, yıl x çeşit ve çeşit x azot dozu interaksiyonlarının %1 düzeyinde önemli olduğu görülmüştür. Farklı mısır çeşitlerinde belirlenen koçanda tane oranına ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre (0.05) oluşan gruplar 27 de verilmiştir. 62

77 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Koçanda Tane Oranına (%) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Çeşit Ant-cin a a 83.8 A Nermin cin 79.6 c 80.8 b 80.2 B Ortalama Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark, Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Küçük harfler çeşit x yıl interaksiyonunu, büyük harfler çeşitler ve yıllar arasındaki farklı grupları göstermektedir. Çizelge 4.27 de görüldüğü gibi 2003 yılında farklı mısır çeşitlerinde koçanda tane oranı % arasında değişmiş olup, Ant-cin 98 çeşidinde koçanda tane oranı % 84 olarak belirlenirken, Nermin cin çeşidinde ise koçanda tane oranı % 79.6 olarak belirlenmiştir yılında ise farklı mısır çeşitlerinde koçanda tane oranı % arasında değişmiş, Ant-cin 98 çeşidinde koçanda tane oranına %83.6 olarak belirlenirken, Nermin cin çeşidinde ise koçanda tane oranı %80.8 olarak belirlenmiştir. Çizelgeden iki yıllık ortalamalar incelendiğinde, koçanda tane oranı Ant-cin 98 çeşidinde %83.8, Nermin cin çeşidinde ise %80.2 olarak belirlenmiştir. Koçanda tane oranı yönünden çeşitler arasında farklılıklar olduğu belirlenmiş olup, genotipler arasında farklılıklar olduğu Öz ve ark., (2005) tarafından da bildirilmiştir Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen koçanda tane oranına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar, Çizelge 4.28 de verilmiştir. 63

78 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Koçanda Tane Oranına (%) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama a* 79.2 c b 79.3 c b 80.7 c b 80.5 c ab 80.7 c b 80.4 c b 80.7 c 82.1 Ort. 84 A 79.6 B 83.6 A 80.8 B 83.8 A 80.2 B *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Çizelge 4.28 de görüldüğü üzere; 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında koçanda tane oranı % arasında değişmiştir. En yüksek koçanda tane oranı %82.6 ile N 0 azot dozunda belirlenirken, en düşük koçanda tane oranı %80.9 ile N 5 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında koçanda tane oranı % arasında değişmiştir. En yüksek koçanda tane oranı %83.3 ile N 20 azot dozunda belirlenirken, en düşük koçanda tane oranı %81.8 ile N 5 ve N 10 azot dozlarında belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılı ortalamaları ele alındığında, farklı azot dozu uygulamalarında koçanda tane oranı % arasında değişmiştir. Koçanda tane oranı en yüksek % 82.6 ile N 20 azot dozunda belirlenirken, en düşük koçanda tane oranı ise %81.3 ile N 5 azot dozunda belirlenmiştir. Deneme yıllarında olduğu gibi azot dozları arasındaki fark istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur. 64

79 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN % Koçanda Tane Oranı Ant-cin Nermin-cin Şekil Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde koçanda tane oranına etkisi Şekil 4.10 da görüldüğü üzere, azot dozu miktarı artıkça, Nermin cin çeşidinde koçanda tane oranı artarken, Ant-cin 98 çeşidinde azda olsa bir azalış olduğu görülmektedir Hektolitre Ağırlığı Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan hektolitre ağırlığına ilişkin, varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.29 da verilmiştir. Çizelge 4.29 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci ve ikinci yılında, hektolitre ağırlığına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, çeşitler arasında %1 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde yıllar arasındaki farklılığın %5, çeşitler arasındaki farklılığın %1 düzeyinde önemli olduğu görülmektedir. 65

80 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Hektolitre Ağırlığına Ait Varyans Analizi Sonuçları Varyasyon F Değerleri F değeri S.D S.D Kaynağı İki Yıl Birlikte Yıl (Y) * Tekerrür Çeşit (Ç) ** ** ** Y x Ç Hata 3 6 Azot Dozu (N.D) Y x N.D Ç x N.D Y x Ç x N.D Hata DK (%) *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen hektolitre ağırlığına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.30 da verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Hektolitre Ağırlığına (kg/lt) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama * Ort. 86 A* 83.6 B 85.2 A 83.5 B 85.6 A 83.6 B *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. 66

81 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge 4.30 da görüldüğü gibi 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında hektolitre ağırlığı kg/lt arasında değişmiştir. En yüksek hektolitre ağırlığı 85.3 kg/lt ile N 25 azot dozunda belirlenirken, en düşük hektolitre ağırlığı 84.4 kg/lt ile N 5 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında hektolitre ağırlığı kg/lt arasında değişmiştir. En yüksek hektolitre ağırlığı 84.6 kg/lt ile N 5 azot dozunda belirlenirken, en düşük hektolitre ağırlığı 83.9 kg/lt ile N 30 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılı ortalamaları ele alındığında, farklı azot dozu uygulamalarında hektolitre ağırlığı kg/lt arasında değişmiştir. Hektolitre ağırlığı en yüksek 84.8 kg/lt ile N 25 azot dozundan belirlenirken, en düşük hektolitre ağırlığı ise 84.4 kg/lt ile N 10 ve N 30 azot dozlarında belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir. Benzer olarak, Yağbasanlar ve ark. (1999) da farklı azot dozlarıyla Triticale de yaptıkları bir araştırmada azot dozlarının hektolitreye etkisinin önemsiz olduğunu bildirmişlerdir. Buna karşılık, Banerjee ve Singh (2003) cin mısırında artan azot dozunun hektolitre ağırlığını artırdığını bildirmişlerdir. Hektolitre ağırlığı açısından, yıllar arasındaki fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur (Şekil 4.11). Çeşitlerin genetik yapısı ve çevre faktörlerine karşı gösterdikleri tepkilerin farklı olmasının çeşitler arasında hektolitre ağırlıkları bakımından varyasyonların ortaya çıktığı sanılmakta olup, iklim koşulları, tanelerdeki tek düzelik ve endosperm yapısına bağlı olarak hektolitre ağırlığının yıllara ve çeşitlere göre değiştiği Kün ve ark. (1992), Karadoğan ve ark. (1999) tarafından da bildirilmiştir. Hektolitre ağırlığı yönünden çeşitler arasındaki farkın önemli olduğu sonucu, Cesurer ve ark. (1999a); Cesurer ve ark. (1999b) tarafından da desteklenmektedir. 67

82 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN kg/hl Hektolitre Ağırlığı Ant-cin Nermin-cin Şekil Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde hektolitre ağırlığına etkisi Bin Tane Ağırlığı Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan bin tane ağırlığına ilişkin, varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.31 de verilmiştir. Çizelge 4.31 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci ve ikinci yılında, bin tane ağırlığına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, azot dozları arasında %1 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde yıllar ve azot dozları arasındaki farklılığın %1, yıl x çeşit interaksiyonunun ise %5 düzeyinde önemli olduğu ortaya çıkmıştır. 68

83 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge 4.31 Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Bin Tane Ağırlığına Ait Varyans Analizi Sonuçları F Değerleri F değeri Varyasyon Kaynağı S.D S.D İki Yıl Birlikte Yıl (Y) ** Tekerrür Çeşit (Ç) Y x Ç * Hata 3 6 Azot Dozu (N.D) ** ** ** Y x N.D Ç x N.D Y x Ç x N.D Hata DK (%) *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Farklı mısır çeşitlerinde belirlenen bin tane ağırlığına ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre (0.05) oluşan gruplar Çizelge 4.33 te verilmiştir. Çizelge İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Bin Tane Ağırlığına (g) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Çeşit Ant-cin a a 132 Nermin cin 136 a 125 b 130 Ortalama 134 A 128 B Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark, Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Küçük harfler çeşit x yıl interaksiyonunu, büyük harfler çeşitler ve yıllar arasındaki farklı grupları göstermektedir. Çizelge 4.32 de görüldüğü gibi 2003 yılında farklı mısır çeşitlerinde bin tane ağırlığı g arasında değişmiş olup, çeşitler arasında fark belirlenmemiştir yılında ise bin tane ağırlığı g arasında değişmiş, en yüksek bin tane ağırlığı Ant-cin 98 çeşidinde 125 g olarak belirlenirken, en düşük ise bin tane ağırlığı Nermin cin çeşidinde 132 g olarak belirlenmiş olup, ikinci yıl çeşitler arasında istatistiksel olarak fark önemli bulunmuştur. Çizelgeden iki yıllık ortalamalar incelendiğinde, bin tane ağırlığı Ant-cin 98 çeşidinde (132 g), Nermin cin çeşidinde ise (130 g) olarak belirlenmiştir. İki yıllık 69

84 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN ortalamalara göre bin tane ağırlığı yönünden çeşitler arasında istatistiksel olarak farklılık saptanamamıştır. Bizim bulgularımıza karşıt olarak Pajic (1990); Gökmen (1997); Gökmen ve ark. (1999); Belen (1999) nin bin tane ağırlığının çeşitlere göre değiştiğini saptamışlardır. Gautam ve ark. (1999) ve Chen ve ark. (1994) ün göre, patlama hacmi bin tane ağırlığıyla negatif korelasyon göstermektedir. Çalışmamızda yer alan çeşitlerde ise belirgin bir ilişki görülmemektedir. Tian ve ark. (2001) in bulguları da bulgularımızı desteklemektedir. Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen bin tane ağırlığına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar, Çizelge 4.33 de verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Bin Tane Ağırlığına (g) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama C* C C BC A-C BC BC BC BC BC AB A AB AB AB A A A AB AB AB Ort *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Çizelge 4.33 te görüldüğü gibi 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında bin tane ağırlığı g arasında değişmiştir. Bin tane ağırlığı en yüksek 139 g ile N 25 azot dozunda belirlenirken, en düşük bin tane ağırlığı ise 130 g ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemli 70

85 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN bulunmuştur. Azot dozu miktarı arttıkça, bin tane ağırlığı da artmış olup, azot dozu miktarının artışıyla, bin tane ağırlığının arttığı Gökmen ve ark. (2001) tarafından da bildirilmektedir yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında bin tane ağırlığı g arasında değişmiştir. Bin tane ağırlığı en yüksek 132 g ile N 25 azot dozunda belirlenirken, en düşük bin tane ağırlığı ise 123 g ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur yılı ortalamaları ele alındığında, farklı azot dozu uygulamalarında bin tane ağırlığı g arasında değişmiştir. Bin tane ağırlığı en yüksek 135 g ile N 25 azot dozunda belirlenirken, en düşük bin tane ağırlığı 127 g ile yine N 5 azot dozundan belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Azot bitkide vejetatif olarak yaprak alanını artırmakta olup, böylece yapraklar daha iyi fotosentez yaparak, tanenin dolum sırasında yüksek oranda kuru madde depolanmasını sağlamaktadır (Tolenaar ve ark. 1997). Çalışmada elde edilen bulgular, Paradkar ve Sharma (1993), Sade ve Çalış (1993), Gözübenli (1997), Uslu ve Karaaltın (1999), Tüfekçi ve Karaaltın (2001) ve Kara (2006) nın sonuçları ile benzerlik göstermektedir. g Bin Tane Ağırlığı Ant-cin Nermin-cin Şekil Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde bin tane ağırlığına etkisi 71

86 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Tane Verimi Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan tane verimine ilişkin, varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.34 te verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Tane Verimine Ait Varyans Analizi Sonuçları Varyasyon F Değerleri F değeri S.D S.D Kaynağı İki Yıl Birlikte Yıl (Y) ** Tekerrür * ** Çeşit (Ç) ** ** Y x Ç ** Hata 3 6 Azot Dozu (N.D) ** * ** Y x N.D Ç x N.D * Y x Ç x N.D Hata DK (%) *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Çizelge 4.34 incelendiğinde görüleceği üzere; denemenin birinci yılında, tane verimine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, tekerrürler arasındaki farklılığın ve çeşit x azot dozu interaksiyonunun %5, azot dozları arasındaki farklılığın ise %1 düzeyinde önemli olduğu bulunmuştur. İkinci yıl ise çeşitler arasında %1, azot dozları arasında ise %5 düzeyinde önemli farklar olduğu görülmektedir. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde yıllar, tekerrürler, çeşitler ve azot dozları arasındaki farklılığın ve yıl x çeşit interaksiyonunun %1 düzeyinde önemli olduğu bulunmuştur. Farklı mısır çeşitlerinde belirlenen tane verimine ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre (0.05) oluşan gruplar Çizelge 4.35 te verilmiştir. 72

87 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Tane Verimine (kg/da) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Çeşit Ant-cin a c 375 B Nermin cin 475 a 419 b 447 A Ortalama A B Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark, Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Küçük harfler çeşit x yıl interaksiyonunu, büyük harfler çeşitler ve yıllar arasındaki farklı grupları göstermektedir. Çizelge 4.35 te görüldüğü gibi 2003 yılında farklı mısır çeşitlerinde tane verimi kg/da arasında değişmiş olup, çeşitler arasında fark belirlenmemiştir yılında ise farklı mısır çeşitlerinde tane verimi kg/da arasında değişmiş, Ant-cin 98 çeşidinde tane verimi 284 kg/da olarak belirlenirken, Nermin cin çeşidinde ise tane verimi 419 kg/da olarak belirlenmiş olup, ikinci yıl çeşitler arasında istatistiksel olarak fark önemli bulunmuştur. Çizelgeden iki yıllık ortalamalar incelendiğinde, tane verimi Ant-cin 98 çeşidinde (375 kg/da), Nermin cin çeşidinde ise (447 kg/da) olarak belirlenmiştir. İki yıllık ortalamalara göre tane verimi yönünden çeşitler arasında fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Tane verimi açısından yıllar arasında farklılık olduğu saptanmış olup, tane veriminin çevre x genotip kombinasyonundan etkilendiğini göstermektedir. Çalışmamıza benzer olarak tane veriminin yıllara göre faklılık gösterdiği Gözübenli (1997) tarafından da bildirilmektedir. Tane verimi açısından çeşitlerin yıllara tepkisinin farklı olduğu Sağlamtimur ve Okant (1987); Gözübenli (1997) nin yapmış oldukları çalışmalarda da bildirilmiştir (Şekil 4.13). Çalışmamızda elde edilen sonuçlara göre, cinmısırında tane veriminin çeşitlere göre değiştiğini bildiren araştırıcıların bulguları ile uyum içerisindedir (Ziegler ve ark., 1987; Pajic, 1990; Pajic ve Babic, 1991; Gözübenli (1997); Belen, 1999; Gökmen ve ark., 1999). 73

88 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen tane verimine ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar, Çizelge 4.36 da verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Tane Verimine (kg/da) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama 0 452a-e* 366 e 409 C B D b-e 409 de 423 BC AB CD a-e 501 a-c 471 AB AB BC c-e 511 a-c 469 AB A A-C a-c 526 ab 513 A A A a-d 529 a 512 A A A a-c 484 a-d 497 A A AB Ort B 419 A 375 B 447 A *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Çizelge 4.36 da görüldüğü gibi 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında tane verimi kg/da arasında değişmiştir. Tane verimi en yüksek 513 kg/da ile N 20 azot dozunda belirlenirken, en düşük tane verimi ise 409 kg/da ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemli olmuştur yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen mısır çeşitlerinde tane verimi kg/da arasında değişmiştir. En yüksek tane verimi 394 kg/da ile N 25 azot dozunda belirlenirken, en düşük tane verimi ise 272 kg/da ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemli olmuştur yılı ortalamaları ele alındığında, farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen mısır çeşitlerinde tane verimi kg/da arasında 74

89 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN değişmiştir. Tane verimi en yüksek 453 kg/da ile N 25 azot dozunda belirlenirken, en düşük tane verimi ise 340 kg/da ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemli olmuştur. Tane verimi açısından Ant-cin 98 çeşidinde en yüksek verim 30 kg/da azot dozundan, Nermin-cin çeşidinde ise en yüksek tane verimi 25 kg/da azot dozundan elde edilmiştir. Nermin-cin çeşidinden Ant-cin 98 e oranla daha iyi verim alınmıştır. Ant-cin 98 çeşidinde 15 kg/da azot dozu ile 30 kg/da azot dozu istatistiksel olarak aynı grupta yer almışlardır. Nermincin çeşidinde ise 10 kg/da azot dozu ile 30 kg/da azot dozları istatistiksel olarak aynı grupta yer almışlardır. Chen ve ark. (1994b), en yüksek tane verimini 517 kg/da ile 30 N kg/da uygulamasında elde etmişlerdir. Benzer olarak, azot dozu miktarı arttıkça verimin yükseldiğini, Ülger ve ark. (1997), Gözübenli (1997), Sezer ve Yanbeyi (1997), Tüfekçi ve Karaltın (2001), Saruhan ve Şireli (2005) ve Kara (2006) nın yaptıkları çalışmalarda bildirmişlerdir. Sattar ve ark., (1975) ise patlak mısırda 3 azot dozu ile yürüttükleri bir çalışmada; 12 kg N/da uygulamasında, 18 ya da 6 kg N/da uygulamasında olduğundan daha yüksek verim elde edildiğini bildirmektedirler. Singh ve ark. (1978) da benzer şekilde, N dozunda 0 dan 6 kg/da a kadar tane veriminin %54.8 arttığını, 9 kg N in belirgin bir verim artışı sağlamadığını saptamışlardır. Roy ve Sing (1986) ve Pissaia ve ark., (1996) en yüksek tane veriminin 10 kg N/da uygulamasından elde edildiğini tespit etmişlerdir. Oliveira (1997), Sezer ve Yanbeyi (1997) ve Padmaja ve ark. (1999) ise en yüksek tane verimine kg N/da da ulaşıldığını açıklamıştır. Jovanovic (1999) en yüksek tane verimini 18 kg N/da gübre dozunda elde etmiştir. Öktem ve ark. (2001) en uygun azot dozunun 24 kg/da olduğunu saptamıştır. Değişik araştırıcılar tarafından farklı sonuçların elde edilmesi, çalışma yerlerinin ve çeşitlerin farklı olmasından kaynaklanmaktadır. 75

90 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN kg/da Tane Verimi Ant-cin Nermin-cin Şekil Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde tane verimine etkisi Patlama Hacmi Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan patlama hacmine ilişkin, varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.37 de verilmiştir. Çizelge 4.37 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci ve ikinci yılında, patlama hacmine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, çeşitler arasında %1 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde, farklar, yıllar arasında ve yıl x çeşit interaksiyonunda %1 düzeyinde önemli bulunurken, çeşitler arasında %5 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. 76

91 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Patlama Hacmine Ait Varyans Analizi Sonuçları Varyasyon F Değerleri F değeri S.D S.D Kaynağı İki Yıl Birlikte Yıl (Y) ** Tekerrür Çeşit (Ç) ** ** * Y x Ç ** Hata 3 6 Azot Dozu (N.D) Y x N.D Ç x N.D Y x Ç x N.D Hata DK (%) , *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Farklı mısır çeşitlerinde belirlenen patlama hacmine ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre (0.05) oluşan gruplar Çizelge 4.38 de verilmiştir. Çizelge İki Cin Mısırı Çeşidinde Belirlenen Patlama Hacmine (cm 3 /g) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Çeşit Ant-cin a b 29.1 A Nermin cin 27.8 bc 27.4 c 27.6 B Ortalama A B Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark, Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Küçük harfler çeşit x yıl interaksiyonunu, büyük harfler çeşitler ve yıllar arasındaki farklı grupları göstermektedir. Çizelgede görüldüğü gibi, her iki deneme yılında da Ant-cin 98 çeşidinde daha yüksek patlama hacmi belirlenmiştir (Şekil 4.14). Ant-cin 98 çeşidinde ortalama 29.1 cm 3 /g patlama hacmi saptanırken, Nermin cin çeşidinde ortalama 27.6 cm 3 /g patlama hacmi saptanmıştır Patlama hacmi yönünden çeşitler arasında farklılıklar olduğu belirlenmiştir (Çizelge 4.38).. Patlama hacmi açısından çeşitler arasında önemli farklılıkların olduğunu başka araştırıcılar da saptamışlardır (Pajic, 77

92 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN 1990; Dofing ve ark., 1990; Pajic ve Babic, 1991; Song ve ark., 1991; Gökmen ve ark., 1999; Sakin ve ark., 2005; Güven, 2006). Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen patlama hacmine ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar, Çizelge 4.39 da verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Patlama Hacmine (g//cm 3 ) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ort B* 27.8 A 28.3 A 27.4 B 29.1 A 27.6 B *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. Çizelge 4.39 da görüldüğü gibi 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında patlama hacmi cm 3 /g arasında değişmiştir. Patlama hacmi en yüksek 29.3 cm 3 /g ile N 0 azot dozunda belirlenirken, en düşük patlama hacmi 28.3 cm 3 /g ile N 10 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen mısır çeşitlerinde patlama hacmi cm 3 /g arasında değişmiştir. Patlama hacmi en yüksek 28.4 cm 3 /g ile N 5 azot dozunda belirlenirken, en düşük patlama hacmi ise 78

93 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN 27.6 cm 3 /g ile N 0 ve N 25 azot dozlarında belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılı ortalamaları ele alındığında, farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen mısır çeşitlerinde patlama hacmi cm 3 /g arasında değişmiştir. Patlama hacmi en yüksek 28.7 cm 3 /g ile N 15 azot dozunda belirlenirken, en düşük patlama hacmi ise 28.1 cm 3 /g ile N 10 ve N 25 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir. Çalışmamızda da Nermin-cin çeşidinde tane verimi Ant-cin 98 den daha yüksek elde edilmiştir. Bunun yanında ise Ant-cin 98 çeşidi ise Nermin cin çeşidinden daha yüksek patlama hacmi göstermiştir. Bugüne kadar yapılmış bir çok çalışma, tane verimi ile patlama hacmi arasında ve bin tane ağırlığı ile patlama hacmi arasında negatif bir ilişkinin varlığını bildirmişledir (Ziegler ve ark., 1987; Pajic ve Babic, 1991; Babic ve Pajic, 1992; Pajic ve Babic 1994; Merlo ve ark., 1998; Gökmen ve ark., 1999; Broccoli ve Burak 2000; Burak ve Broccoli 2001; Nunes ve ark., 2002). Çeşitler arasında patlama hacmi açısından farklılık olmasını ise, tanelerin kimyasal içeriğinden kaynaklanmış olabileceğini bildirmişledir (Pordesimo ve ark., 1991; Dombrink-Kurtzman ve Bietz, 1993). Cin mısırı çeşitleri arasında patlama özelliği bakımından ortaya çıkan farklılığın ana nedeninin yumuşak ve sert nişastanın nisbi oranı ve dağılımı olduğunu, tanedeki yumuşak nişasta oranı arttıkça patlama hacminin düştüğünü bildirmektedirler (Pordesimo ve ark., 1991; Gökmen ve Sakin, 2001a; Güven, 2006). Pajic ve Babic (1991). Çalışmamızdan elde edilen sonuçlara göre ise, patlama hacmi ile tane iriliği arasında önemli ilişki olmadığı yönündedir. Zaten çalışmada kullanılan Ant-Cin 98 ve Nermin-cin çeşitleri arasında tane iriliği yönünden önemli fark görülmemektedir. Benzer şekilde, Broccoli ve Burak (2004) ile Zanetta (1994) de patlama hacmi ile verim arasında kayda değer bir ilişki bulunmadığını saptamışlardır. Şekil 4.14 te görüldüğü üzere, patlama hacmi açısından çeşitler arasındaki fark önemli olmuştur. Her iki yılda da Ant-cin 98 çeşidi patlama hacmi açısından iyi bir performans göstermiştir. Patlama hacmi açısından yıllar arasında da farklılık olduğu saptanmış olup, patlama hacminin çevre x genotip kombinasyonundan 79

94 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN etkilendiğini göstermektedir. Çalışmamızda çeşitlerin patlama hacmi açısından yıllara tepkisi de farklı olmuştur. cm3/g Patlama Hacmi Ant-cin Nermin-cin Şekil Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde patlama hacmine etkisi Patlamayan Tane Oranı Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan patlamayan tane oranına ilişkin, varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri Çizelge 4.40 ta verilmiştir. Çizelge 4.40 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci yılında, patlamayan tane oranına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, birinci yıl çeşitler arasında %1 düzeyinde, ikinci yıl ise çeşitler arasında %5 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde, farklar, yıllar ve çeşitler arasında %1, azot dozları arasında ise %5 düzeyinde önemli çıkmıştır. 80

95 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Patlamayan Tane Oranına Ait Varyans Analizi Sonuçları F Değerleri F değeri Varyasyon Kaynağı S.D S.D İki Yıl Birlikte Yıl (Y) ** Tekerrür Çeşit (Ç) ** * ** Y x Ç Hata 3 6 Azot Dozu (N.D) * Y x N.D Ç x N.D Y x Ç x N.D Hata DK (%) *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen patlamayan tane oranına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar, Çizelge 4.41 de verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Patlamayan Tane Oranına (%) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama A* A AB AB A B AB Ort A 2.37 B 3.84 A 3.13 B 3.62 A 2.75 B *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. 81

96 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge 4.41 de görüldüğü gibi 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen mısır çeşitlerinde patlamayan tane oranı % arasında değişmiştir. Patlamayan tane oranı en yüksek %3.34 ile N 5 azot dozunda belirlenirken, en düşük patlamayan tane oranı ise %2.55 ile N 10 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen mısır çeşitlerinde patlamayan tane oranı % arasında değişmiştir. Patlamayan tane oranı en yüksek %3.68 ile N 15 azot dozunda belirlenirken, en düşük patlamayan tane oranı ise % 2.86 ile N 25 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılı ortalamaları ele alındığında, farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen mısır çeşitlerinde patlamayan tane oranı % arasında değişmiştir. Patlamayan tane oranı en yüksek %3.48 ile N 5 azot dozunda belirlenirken, en düşük patlamayan tane oranı ise %2.77 ile N 25 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Azot dozu miktarının artması ile azda olsa patlamayan tane oranında bir azalma görülmüştür. Patlamayan tane oranı açısından iki çeşit arasındaki fark istatistiksel olarak önemli olmuştur. Patlamayan tane sayısı Nermin-cin çeşidinde Ant-cin 98 çeşidinden daha az olmuştur. İki çeşit arasında patlamayan tane sayısı açısından fark bulunması başka araştırıcılar tarafından da desteklenmektedir (Song ve ark., 1991; Gökmen ve ark., 1999; Gökmen ve Sakin, 2001a; Belen, 1999). Bu çalışmada saptanan patlamamış tane oranı ortalama %3 dolayında saptanmıştır, Tosheva (1977) ise çeşitler arasında patlama kalitesinde büyük farklar görüldüğünü, en düşük patlamamış tane yüzdesinin %2 civarında olduğunu bildirmektedir. Chen ve ark., (1994a) na göre, patlama gücü patlayan tane yüzdesiyle pozitif korelasyon göstermektedir. 82

97 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN % Patlamayan Tane Oranı 5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1, Ant-cin Nermin-cin Şekil Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde patlamayan tane oranına etkisi Tanede Protein Oranı Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarında yetiştirilen iki cin mısırı çeşidinde saptanan tanede protein oranına ilişkin, varyans analizi sonucu elde edilen F değerleri 4.42 de verilmiştir. Çizelge 4.42 incelendiğinde görüleceği gibi; denemenin birinci yılında, protein oranına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, azot dozları arasında %5 düzeyinde, ikinci yıl ise yıllar ve çeşitler arasında %5 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. İki yıl birlikte değerlendirildiğinde yıllar ve azot dozları ve yıl x çeşit x azot dozu interaksiyonunda %5 düzeyinde önemli farklar olduğu görülmüştür. 83

98 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Tanede Protein Oranına Ait Varyans Analizi Sonuçları Varyasyon F Değerleri F değeri S.D S.D Kaynağı İki Yıl Birlikte Yıl (Y) * Tekerrür * Çeşit (Ç) * Y x Ç Hata 3 6 Azot Dozu (N.D) * * Y x N.D Ç x N.D Y x Ç x N.D * Hata DK (%) *= %5 düzeyinde önemli, **=%1 düzeyinde önemli Değişik azot dozu uygulamalarında belirlenen tanede protein oranına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar, Çizelge 4.43 te verilmiştir. Çizelge Değişik Azot Dozu Uygulamalarında Yetiştirilen İki Cin Mısırı Çeşidinde Saptanan Tanede Protein Oranına (%) İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar N-Dozu (kg/da) Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama Ant-cin 98 Nermin Cin Ortalama B* B AB AB B B AB AB AB A AB AB A A Ort A 7.91 B *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasındaki fark Duncan testine göre %5 düzeyinde önemli değildir. 84

99 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN Çizelge 4.43 te görüldüğü gibi 2003 yılında farklı azot dozu uygulamalarında protein oranı % arasında değişmiştir. Protein oranı en yüksek %9.58 ile N 20 ve N 30 azot dozlarında belirlenirken, en düşük protein oranı ise %8.30 ile N 10 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır yılında ise farklı azot dozu uygulamalarında protein oranı % arasında değişmiştir. Protein oranı en yüksek % 8.44 ile N 25 azot dozunda belirlenirken, en düşük protein oranı ise %7.74 ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir yılı ortalamaları ele alındığında, farklı azot dozu uygulamalarında protein oranı % arasında değişmiştir. Protein oranı en yüksek %8.89 ile N 30 azot dozunda belirlenirken, en düşük protein oranı ise %8.03 ile N 0 azot dozunda belirlenmiştir. Azot dozları arasında fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. Banerjee ve ark., (2004) ise, artan azot dozunun protein oranını artırdığını saptamışlardır. Çalışmamızda patlama hacmi ile tanede protein oranı arasında önemli ilişki görülmemektedir. Buna karşın, Ristanovic ve Misovic (1976) patlama hacmi ve protein içeriği arasında önemli derecede yüksek pozitif korelasyon bulunduğunu saptamışlardır. Tanedeki azot içeriği yönünden önemli bir farkın olmaması, optimum azot dozundan fazla gübre kullanılmasının tanede azot içeriğini artırmadığını göstermektedir. Bitki nin belli bir doyum noktasından sonra, bu azottan faydalanamadığı sanılmaktadır. Fazla azot yıkanarak kaybolmaktadır (William ve Randall, 1997). Protein oranı açısından iki yılın ortalaması gözlendiğinde 15 kg N/da azot dozundan sonra belirgin bir yükselme olduğu görülmektedir. Ayıca denemenin her iki yılı arasındaki farkta önemli bulunmuştur (Şekil 4.16). İlk yıl toprakta 7.77 kg N/da bulunması tanedeki protein oranını artırdığı sanılmaktadır. 85

100 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN % Tanede Protein Oranı Ant-cin Nermin-cin Şekil Değişik azot dozu uygulamalarının iki cin mısırı çeşidinde tanede protein oranına etkisi Cin Mısırı Bitkisinde Azot Dozları ile Tane Verimi Arasındaki İlişkiler ve Regresyon Analiz Sonuçları Şekil 4.17 de görüldüğü gibi, 2003 yılında azot dozu miktarı ile verim arasında belirgin bir ilişki görülmektedir. Azot dozu miktarı arttıkça verimde de bir artış olmuştur. Ancak bu artış sonsuz olmayıp belirli bir dozdan sonra tekrar düşme göstermiştir. Şekilde görüldüğü gibi ilk yıl Ant-cin 98 çeşidinde, azot dozu miktarı arttıkça tane verimi de artmıştır. En yüksek tane verimi 30 kg N/da uygulamasında kg/da olarak elde edilmiştir. Nermin-cin çeşidinde ise 20 kg N/da dozuna kadar bir artış göstermiş, 20 kg N/da dozundan sonra düşüşe geçmiştir. Tane verimi en yüksek Nermin-cin çeşidinde 20 kg N/da uygulamasında kg/da olarak gerçekleşmiştir. Ancak 10 kg N/da uygulamasından kg/da tane verimi alınabilmekte, 15 kg N/da azot dozu uygulamasından ise kg/da tane verimi alınabilmektedir. 86

101 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN 2003 Yılı 550 y = -0,4176x ,979x + 355,76 R 2 = 0,9568 Tane Verimi (kg/da) y = 0,1324x 2-1,4571x + 444,26 R 2 = 0,74 Ant-cin 98 Nermin-cin Azot Dozu (kg/da) Şekil Yılı Azot Dozları ile Tane Verimi Arasındaki Regresyon Analiz Sonuçları Şekil 4.18 de görüldüğü gibi; 2004 yılında ise her iki çeşitte de azot dozu ile verim arasında linear bir ilişki görülmektedir. Ant-cin 98 çeşidinde azot dozu miktarı arttıkça verim de artmaktadır. 30 kg N/da azot dozunda kg/da verim elde edilmiştir. Nermin-cin çeşidinde ise Şekil.18 de görüldüğü gibi 15 kg N/da dozuna kadar bir artış olmuş, bu dozdan sonra çok az bir artış göstermiştir. Nermin-cin çeşidi 15 kg N/da dozda kg/da verim vermiş olup, en yüksek 25 kg N/da dozunda kg/da olarak gerçekleşmiştir. 87

102 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN 2004 Yılı Tane Verimi (kg/da) y = -0,1848x 2 + 9,1714x + 340,76 R 2 = 0,8987 y = -0,1352x 2 + 7,8x + 210,81 Ant-cin 98 R 2 = 0,8578 Nermin-cin Azot Dozları (kg/da) Şekil Yılı Azot Dozları ile Tane Verimi Arasındaki Regresyon Analiz Sonuçları Yılı Tane Verimi (kg/da) y = -0,3012x ,075x + 348,26 R 2 = 0,9835 y = -0,0014x 2 + 3,1714x + 327,54 R 2 = 0,8856 Ant-cin 98 Nermin-cin Azot Dozu (kg/da) Şekil Yılları Birlikte Ele Alındığında Azot Dozları ile Tane Verimi Arasındaki Regresyon Analiz Sonuçları İki yıl birlikte değerlendirildiğinde Ant-cin 98 çeşidinde azot dozu miktarı arttıkça tane veriminde de önemli bir artış olmuştur (Şekil 4.19). Tane 88

103 4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Ali ÖZKAN verimi ile azot dozu arasında pozitif bir ilişki görülmektedir. Ant-cin 98 çeşidinde tane verimi en yüksek 30 kg N/da dozunda kg/da olarak elde edilmiştir. Nermin-cin çeşidinde ise en yüksek tane verimi 20 kg N/da dozunda kg/da olarak gerçekleşmiştir. Regresyon analiz sonucuna göre Ant-cin 98 ve Nermin cin çeşitlerinde, tane verimi yönünden en uygun azot dozu 20 kg N/da olarak belirlenmiştir. 89

104 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Ali ÖZKAN SONUÇLAR VE ÖNERİLER Bu çalışmada Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü nden temin edilen iki cin mısır melezi (Ant-cin 98 ve Nermin-cin) kullanılmıştır. Çalışma 2003 ve 2004 yıllarında Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Araştırma ve Uygulama Alanında yürütülmüştür. Deneme, bölünmüş parseller deneme desenine göre 4 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Denemede farklı azot dozları (0, 5, 10, 15, 20, 25, 30 kg N/da) kullanılarak verim, verim özellikleri ve bazı kalite özellikleri incelenmiştir. Elde edilen verilerde; İncelenen özellikler yönünden genotipik farklılıklar önemli olmuştur. Azotlu gübre miktarındaki artış bitki büyüme ve gelişmesini olumlu etkilemiş, N 20, N 25 ve N 30 azot dozları arasında önemli fark görülmemiştir. Çeşitler arasında tane verimi açısından önemli farklılıklar tespit edilmiştir. En yüksek tane verimi Ant-cin 98 çeşidinde N 30 azot dozunda 423 kg/da olarak, Nermin cin çeşidinde ise N 25 azot dozunda 499 kg/da olarak elde edilmiştir. Araştırma da patlama hacmi açısından çeşitler arasında fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Ancak, uygulanan azot dozları arasında patlama hacmi açısından istatistiksel olarak fark saptanamamıştır. En yüksek patlama hacmi Ant-cin 98 çeşidinden N 30 azot dozunda 29.6 cm 3 /g olarak saptanırken, Nermin cin çeşidinde ise N 5 ve N 20 azot dozlarında 28.0 cm 3 /g olarak belirlenmiştir. Yapılan regresyon analizine göre ise araştırmada kullanılan cin mısır çeşitleri için, teorik olarak hesaplanan en yüksek tane verimi ve bu verime ulaşabilmek için gerekli azotlu gübre miktarı sırasıyla; Ant-cin 98 çeşidinde N 30 azot dozundan kg/da olarak, Nermin cin çeşidinde ise N 20 azot dozundan kg/da olarak azot dozu uygulanması gerektiği hesaplanmıştır. Yine aynı şekilde her iki cin mısırı çeşidinde en uygun tane verimi 20 kg N/da azot dozu uygulamasında belirlenmiştir. Tane verimi yönünden Nermin cin çeşidi her iki yılda da Ant-cin 98 çeşidine göre, daha yüksek verimli olduğundan ve stabil bir performans gösterdiğinden Çukurova şartlarında Nermin cin çeşidinin önerilebileceği sonucuna varılmıştır. 90

105 KAYNAKLAR AKBAR, H.; SHAH P.; KHAN, A. Z.; SAEED H.; MUNIR M., Biomass, Grain Yield and Harvest Index - and Criteria for Comparing Corn Types at Dif ferent Nitrogen Levels and Planting Densities. Sarhad Journal of Agriculture 12 (3) : ALICI, S., Kahramanmaraş Koşullarında Farklı Azot Dozları ile Sıra Üzeri Ekim Mesafelerinin II. Ürün Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde Verim ve Verim Unsurları ve Bazı Tarımsal Karakterlere Etkisi Üzerine Bir Araştırma. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Ens. Doktora Tezi, 137 s. ALLRED-COYLE, T. A.; TOMA, R. B.; REIBOLDT, W.; THAKUR, M., Effects of Moisture Content, Hybrid Variety, Kernel Size, and Microwave Wattage on the Expansion Volume of Microwave Popcorn. International Journal of Food Sciences and Nutrition, 51 (5) : AMARAL, C.P.R., FILHO, D. F., FARINELLI, R., BARBOSA, J. K., Row Spacing, Population Density and Nitrogen Fertilization in Maize. Rev. Bras. Ciênc. Solo Vol. 29 No.3 Viçosa May/June ANDERSON, E. L.; KAMPRATH, E. J.; MOLL, R. H., Nitrogen Fertility Effects on Acumulation, Remobilization, and Partitioning of Nitrogen and Dry Matter in Corn Genotypes Differing in Prolificacy. Agronomy Journal, 76; ANONİM, Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü-Antalya. ANONİM, 2005a. Çukurova Üniversitesi Meteoroloji Kayıtları. ANONİM, 2006b, Adana Meteoroloji Bölge Müdürlüğü Kayıtları. ANONİM, 2006a, ANONİM, 2006b, 91

106 ANONİM, 2006c, Toprak Mahsulleri Ofisi; 2006 Yılı Hububat Raporu. ANONİM, 2006d. USDA Fas Grain World Market and Trade. APAK, R.; SÖNMEZ, F.; ÜLKER, M.; YILMAZ, N. ve YILDIRIM, B., Van Koşullarında Bazı Mısır Çeşitlerinde En Uygun Ekim Zamanı Ve Azot Dozunun Saptanması Üzerine Bir Araştırma. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Dergisi, 5 (2): 13-27, ISSN Van. AYDIN, H., Çukurova Koşullarında II. Ürün Mısır Bitkisinde (Zea mays L.) Değişik Azot Dozları ve Sıra Arası Mesafelerinin Verim ve Verim Unsurlarına Etkisi. Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Yüsek Lisans Tezi, Adana. BABIC, M. and PAJIC, Z., Effect of Genotype x Environment Interaction on Expansion Volume in Popcorn Hybrids (Zea mays L.). Genetika, 24: 1, BANERJEE M.; SINGH, S. N Effect of Nitrogen and Plant Population on Yield Components and Yield of Popcorn Varieties of Maize. Annals of Agricultural Research, 24 (4) : BANERJEE M.; SINGH, S. N.; MAITI, D., Effect of Nitrogen and Plant Population on the Yield and Quality of Different Popcorn Varieties (Zea mays everta). Journal of Interacademicia, 8 (2) : BAYTEKIN, H.; BENGİSU, G. ve OKANT, M., Şanlıurfa da Farklı İki Lokasyonda İkinci Ürün Olarak Yetiştirilen Mısır Çeşitlerinde Verim ve Bazı Tarımsal Karakterlerin Saptanması, Türkiye 2. Tarla Bitkileri Kongresi, , Samsun, s: BELEN, S., Hibrit ve Populasyon Cinmısırlarının (Zea mays everta Sturt.) Tokat-Kazova Koşullarında Verim ve Diğer Bazı Özelliklerinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma, GOP.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 48 s. 92

107 BLUMENTHAL, J. G.; LYON, D. J.; STROUP, W. W., Optimum Plant Population and Nitrogen Fertility for Dryland Corn in Western Nebreska. Agronomy Journal, 95:4. BROCCOLI, A. M.; BURAK, R., Association Between Yield Components, Grain Morphological Traits and Volume Expansion in Popcorn Hybrids Cultivated in Argentina. Maize Genetics Cooperation Newsletter, (No. 74) : BROCCOLI, A. M.; BURAK, R., Effects of Genotype x Environment Interactions in Popcorn Maize Yield and Grain Quality. Spanish Journal of Agricultural Research, 2 (1) : BURAK, R.; BROCCOLI, A. M., Stability Analysis for Yield and Expansion Volume in Popcorn Hybrids. Maize Genetics Cooperation Newsletter, (No.75) : CARPENTIERI-PIPOLO, V.; RINALDI, D. A.; LIMA, V. E. N. D., Adaptability and Stability of Popcorn Populations. Pesquisa Agropecuaria Brasileira, 40 (1) : CESURER, L.; ÇÖLKESEN, M. ve ÇİÇEK, A., 1999b. Kahramanmaraş Koşullarında İkinci Ürün Hibrit Mısır (Zea mays L.) Çeşitlerinin Agronomik Özelliklerinin Belirlenmesi, Türkiye 3. Tarla Bitkileri kongresi, Kasım 1999, Cilt I, Genel ve Tahıllar, s , Adana. CESURER, L.; ÇÖLKESEN, M.; DOKUYUCU, A. ve DOKUYUCU, T., 1999a. Kahramanmaraş Koşullarına Uygun Erkenci ve Yüksek Verimli İkinci Ürün Hibrit Mısır Çeşitlerin Belirlenmesi, Orta Anadolu da Hububat Tarımının Sorunları ve Çözüm Yolları Sempozyumu. Bildiri Özetleri, s: Konya. CHEN, H. Y.; ZHANG, J. H.; JING, X. L.; HE, Y. H., 1994a. Effects of Nitrogen on Yield and Leaf Structure in Popcorn. Journal of Shanghai Agricultural College, 12 (4) :

108 CHEN, H. Y.; ZHANG, J. H.; JING, X. L.; HE, Y. H., 1994b. Studies on Seed Puffiness Character and its Structure of Popcorn. Journal of Shanghai Agricultural College, 12 (3) : CORREA, P. C.; MACHADO, P. F.; ANDRADE, E. T. D., Kinetics of Drying and the Quality of Popcorn. Ciencia e Agrotecnologia, 25 (1) : ÇOKKIZGIN, A., Kahramanmaraş Koşullarında Farklı Azot Dozları ile Sıra Üzeri Ekim Mesafelerinin II. Ürün Mısır (Zea mays l.) Bitkisinde Verim, Verim Unsurları ve Fizyolojik Özelliklere Etkisi. 4. Tarla Bitkileri Kongresi, Eylül 2001, S: , Tekirdağ. DOFING, S.M.; THOMAS-COMPTON, M.A. and BUCK, J.S., Genotype x Popping Method Interaction for Expansion Volume in Popcorn, Crop Sci. 30: DOMBRINK-KURTZMAN, M. A. and BIETZ, J. A., Zein Compozisionin Hard and Soft Endosperm of Maize. Cereal Chemistry. 70; DÜZGÜNEŞ, O., KESİCİ, T., KAVUNCU, O., GÜRBÜZ, F., Araştırma ve Deneme Metotları (İstatistik Metotları II). Ankara Üniversitesi Basımevi. Ankara. EICHELBERGER, K. D.; LAMBERT, R. J.; BELOW, F. E.; HAGEMAN, R. H., Divergent Phenotypic Recurrent Selction for Nitrat Reductase activity in Maize. II. Efficient use of Fertilizer Nitrogen, Crop Sci., 29; FLESCH, R. D. and VIERA, L. C., Spacing and Plant Density in Maize Cultivation. Field Crop Abs. Vol: 53, No:1. GALVAO, J. C. C.; SAWAZAKI, E.; MIRANDA, G. V., Behavior of Popcorn Hybrids in Coimbra, Minas Gerais, Brazil., Revista Ceres 47 (270) : GAUTAM, A. S.; MITTAL, R. K.; BHANDARI, J. C., Correlations and Path Analysis in Popcorn (Zea mays everta.), Annals of Biology (Ludhiana) 15 (2) :

109 GOMES E GAMA, E. E.; MAGNAVACA, R.; SILVA, J. B. DA; SANS, L. M. A.; VIANA, P. A.; PARENTONI, S. N.; PACHECO, C. A. P.; CORREA, L. A.; FERNANDES, F. T., Popcorn. Informe Agropecuario (Belo Horizonte) 14 (165) : GOVIL, S. R. and PANDEY, H. N., Growth Responses of Maize to Crop Density, Field Crop Abs., Vol: 59, No:8. GÖKMEN, S. ve SAKİN, M. A., 2001a. Farklı Cin Mısırı (Zea mays everta.) Genotiplerinde Verim, Verim Unsurları Ve Bazı Kalite özelliklerinin Belirlenmesi Üzerinde Bir Araştırma, Türkiye 4. Tarla Bitkileri kongresi, Eylül 2001, s , Tekirdağ. GÖKMEN, S. ve SAKİN, M. A., 2001b. Cin mısırında Patlamayı Etkileyen Faktörler, Ziraat Mühendisliği Dergisi. GÖKMEN, S., Melez ve Kopozit Atdişi Mısır Çeşitlerinin F 1 ve F 2 Generasyonlarında Verim ve Verim Unsurları Üzerine Araştırmalar, Türk Tarım ve Ormancılık Dergisi, Cilt: 21, Sayı: 3, s GÖKMEN, S., Effects of Moisture Content and Popping Method on Popping Characteristics of Popcorn, J. of Food Engineering., 65 (2004): GÖKMEN, S.; SENCAR, Ö. ve SAKİN, M. A., Response of Popcorn (Zea mays everta ) to Nitrogen Rates and Plant Densities, Türk J. Agric. For., 25: GÖKMEN, S.; SENCAR, Ö.; SAKİN, M. A. ve YLMAZ, İ., Tokat-Kazova Koşullarında Cinmısırı çeşitlerinin (Zea mays everta.) Yetiştirilme Olanakları Üzerinde Bir Araştırma, Türkiye 3. Tarla Bitkileri kongresi, Kasım 1999, Cilt I, Genel ve Tahıllar, s , Adana. GÖZÜBENLİ, H., Değişik Azot Uygulamalarında II. Ürün Olarak Yetiştirilen Bazı Mısır Genotiplerinin Azot Kullanım Etkinliğinin Saptanması. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Bölümü Anabilim Dalı Doktora Tezi. 217 s. Adana. 95

110 GÖZÜBENLİ, H.; ŞENER, O. ve KONUŞKAN, Ö., Farklı Tane İrilikleri ve Nem İçeriklerinin Cin Mısırının Patlama Özelliklerine Etkileri. MKÜ Ziraat Fakültesi Dergisi 5(1-2): , Antakya/HATAY. GÖZÜBENLİ, H.; ÜLGER, A.C. ve ŞENER, O., 2001, Değişik Azot Dozlarının İkinci Ürün Olarak Yetiştirilen Bazı Mısır Genotiplerinde Tane Verimi ve Verimle İlişkili Özelliklere Etkisi. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 16(2): 39-48, ADANA. GÖZÜBENLİ, H.; ÜLGER, A.C.; KILINÇ, M.; ŞENER, O. ve KARADAVUT, U., Hatay Koşullarında İkinci Ürün Tarımına Uygun Mısır Çeşitlerinin Belirlenmesi, Türkiye 2.Tarla Bitkileri Kongresi, , Samsun, s: GÜLEZ, M. ve ŞENOL, S., Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bölümü Deneme Alanının Detaylı Toprak Etüt ve Haritalanması, Ç.Ü.Z.F. Dergisi, 2002, 17(3): GÜVEN, B., Mikrodalga Fırın Gücü ve Ürün Miktarının Cin Mısırında (Zea mays everta Sturt.) Patlama Karakterlerine Etkileri, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 46 s., Tokat. IVANOV, I. E., Technological Parameters and Quality of Popcorn. Kukuruza (No. 4) : JOVANOVIÇ, Z., Effects of Some Agrotechnical Practices on Pop-corn Yield Institut za kukuruz Zemun Polye Beograd Zemun Agronomski Fakultet, p. KACAR, B., Bitki ve Toprağın Kimyasal Analizleri II: Bitki Analizleri. Ankara Üniversitesi Basımevi 1990 Ankara. KACAR, B., Gübreler ve Gübreleme Tekniği (III. Basım), T.C. Ziraat Bankası Kültür Yayınları No:20, Ankara, 439 s. KACAR, B., 1990, Gübre Analizleri. ISBN Ankara Üniversitesi Basımevi 1990 Ankara. 96

111 KAMRATH, E. J.; MOLL, R. H.; RODRIGUEZ, N., Effects of Nitrogen Fertilization and Recurrent Selection or Performance of Hybrid Populations of Corn. Agronomy Journal, 74; KAPLAN, M. ve AKTAŞ, M., Amonyumnitrat ve üre gübrelerinin hibrit mısırda etkinliklerinin karşılaştırılası ve bu bitkinin azotlu gübre isteğinin belirlenmesi. Doğa- Tr. J. of Agricultural And Forestry, 17: KARA, B., Çukurova Koşullarında Değişik Bitki Sıklıkları ve Farklı Azot Dozlarında Mısırın Verim ve Verim Özellikleri ile Azot Alım ve Kullanım Etkinliğinin Belirlenmesi. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, 162 s. Adana. KARADOĞAN, T.; SAĞDIÇ, Ş.; ÇARKÇI, K. ve AKMAN, Z., Bazı Arpa Çeşitlerinin Isparta Ekolojik Şartlarına Uyum Yeteneklerinin Belirlenmesi. Türkiye 3. Tarla Bitkileri kongresi, Kasım 1999, Cilt I, Genel ve Tahıllar, s , Adana. KATTA, S. K. and BULLERMAN, L. B., Effects of High Temperature and Relative Humidity on Mold Content and Quality of Stored Popcorn. Journal of Food Protection, 58 (9) : KIRTOK, Y., Mısır, Üretimi ve Kullanımı. Kocaoluk Basım ve Yayınevi, İstanbul, 445 s. KNAVEL, D. E.; HERRON, J. W.; WHITE, G. M., No-till Popcorn Performs as well as Conventionally Grown Popcorn. Hort Science 20 (1) : KÖYCÜ, C. ve YANIKOĞLU, S., Samsun Ekolojik Şartlarında Mısır (Zea mays L.) Çeşit ve Ekim Zamanı Üzerinde Bir Araştırma. Türkiye de Mısır Üretiminin Geliştirilmesi, Problemler ve Çözüm Yolları Sempozyumu, Mart, ANKARA, KÜN, E., Sıcak İklim Tahılları, Ankara Üniversitesi Basımevi 1997 ANKARA. 97

112 KÜN, E.; ÖZGEN, M. ve ULUKAN, H., Arpa Çeşit ve Hatlarının Kalite Özellikleri Üzerinde Araştırmalar. II. Arpa-Malt Semineri, Mayıs 1992, Konya, s: LILBURN, M. S., Research Note: The Use of Popcorn in Dietsfor Growing, Turkeys. Maize Abstracts, January 1994, Volume:10, No:1, p.83. LUZ, M. DE L. S.; DALPASQUALE, V. A.; SCAPIM, C. A.; LUCCA E BRACCINI, A. DE; ROYER, M. R.; MORA, F The Influence of Seed Moisture Content on the Popping Ability of Three Popcorn (Zea mays L.) Genotypes. Acta Scientiarum - Agronomy 27 (3) : MARTIN, J. K.; LEONARD, W. H. and STAMP, D. L., Principles of Field Crop Produktion. New York, Macmilan Publishing, Co., Inc. MATTA, F. DE P. and VIANA, J. M. S., Popping Expansion Tests in Popcorn Breeding Programs. Scientia Agricola 58 (4) : MERLO, E.; FORNASIERI FILHO, D.; LAM-SANCHEZ, A., Evaluation of Seven Popcorn (Zea mays, L.) Cultivars at Three Sowing Densities. Cientifica (Jaboticabal) 16 (2) : MOLL, R. H.; KAMPRATH, E.J. and JAKSON, W. A., Analysis and Interpretation of Factors Which Contribute to Efficiency of Nitrogen Utilization. Agronomy Journal, 74; NASCIMENTO, W. M. and BOITEUX, L. S., Effect of Moisture Content of Kernels on the Popping Expansion of Popcorn. Horticultura Brasileira 12 (2) : NUNES, H. V.; MIRANDA, G. V.; GALVAO, J. C. C.; SOUZA, L. V. DE; GUIMARAES, L. J. M., Adaptability and Stability of Brazilian Popcorn Cultivars Through two Classification Methods. Revista Brasileira de Milho e Sorgo 1 (3) : OGUNLELA, V.B.; AMORUWA,G.M. and OLOGUNDE, O. O., Growth, yield componnts and micronutrient nutrition of field-grown maize (Zea mays L.) as affected by nitrogen fertilization and plant density. Fertilizer Research, 17;

113 OLIVEIRA, L. A. A. DE, Popcorn Maize: Reaction of the Cultivar SAM to Different Nitrogen Fertilizer Rates. Comunicado Tecnico - Empresa de Pesquisa Agropecuaria do Estado do Rio de Janeiro (No. 238) : 4 pp. ONCSIK, M. B. and NAGY, L., Popcorn Production Uunder Fertigation in Hungary. Proceedings of ICID Interregional Conference on Food Production and Water: Social and Economic Issues of Irrigation and Drainage, Moscow, Russia, 5-11 September 2004 : ÖKTEM, A., Harran Ovası Koşullarında II. Ürün Olarak 10 Mısır Genotipinde (Zea mays L.) Farklı Dozlarda Uygulanan Fosforun Verim ve Verim Unsurlarına Etkisi. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı, Doktora Tezi Adana 151 s. ÖKTEM, A., GAP Bölgesinde İklim Faktörlerinin Mısır Yetiştiriciliğine Etkileri. GAP I. Tarım Kongresi, Mayıs 1999, ŞANLIURFA. ÖKTEM, A.; ÜLGER, A.C. ve KIRTOK, Y., Cin Mısırında (Zea mays everta Sturt.) Farklı Azot Dozları ve Sıra Üzeri Mesafelerinin Tane Verimi ve Bazı Agronomik Özelliklere Etkisi. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 16(2): 83-92, ADANA. ÖZ, A.; YANIKOĞLU, S.; KAPAR, H.; BALCI, A,; YILMAZ, Y. ve ÇALIŞKAN, M., Samsun ve Sakarya Koşullarında Geliştirilen Ümitvar Mısırların Verim Unsurları ve Verim Stabilitesinin Belirlenmesi. Türkiye VI. Tarla Bitkileri Kongresi 5-9 Eylül 2005 Cilt II, Antalya. ÖZBEK, H.; DİNÇ, U., ve KAPUR, S., Çukurova Üniversitesi Yerleşim Sahası Topraklarının Detaylı Temel Etüt ve Haritası. Ziraat Fakültesi Yayınları Bilimsel Araştırma ve İncelemeler. 8. ÖZKAYNAK, E. ve SAMANCI, B., Cin Mısır (Zea mays everta Sturt.) Hatlarının ve Yoklama Melezlerinin Verim ve Verimle İlgili Özellikler Bakımından Karşılaştırılması. Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 16(1), s

114 PADMAJA, M.; SREELATHA, D.; RAO, K. L., Effect of Nitrogen on Nutrient Uptake in Maize (Zea may L.) types. Journal of Research ANGRAU 27 (4) : PAJIC, Z. and BABIC, M., 1991a, Interrelation of Popping Volume and Some Agronomic Characteristics in Popcorn Hybrides, - Genetika, Vol. 23, No. 2, PAJIC, Z. and BABIC, M., 1991b. Interrelation of Popping Volume and Some Agronomic Characteristics in Popcorn Hybrids. Biometrics in Plant Breeding: Proceedings of the Eighth Meeting of the Eucarpia Section Biometrics on Plant Breeding, July 1-6, 1991, Brno, Czechoslovakia. : PAJIC, Z. and BABIC, M., Interrelation of Popping Volume and Some Agronomic Characteristics in Popcorn Hybrids, Maize Abstracts, September 1992, Volume:8, No:5, p.444. PAJIC, Z. and BABIC, M., Popcorn Hybrids - Development and Utilization. Selekcija i Semenarstvo 1 (1) : PAJIC, Z Popcorn and Sweet Corn Breeding, International Advanced Course Maize Breeding, Production, Processing and Marketing in Mediterranean Countries. Maize 90. September to October 13, 1990, Belgrade, Yugoslavia. PAN, G.; XU, Y.; LIU, S., XUE, S. and XU, S., Puff Characteristics of Different Sorts of Maize. Maize Abstracts, March 1991, Volume:7, No:2, p.101. PARADKAR, V. K. and SHARMA, R. K., Effect of Nitrogen Fertilization Maize (Zea mays L) Varieties under Rainfed Condition. Indian Journal of Agronomy, 38(2); PISSAIA, A.; POSSAMAI, J. C.; DAROS, E., The Effect of Nitrogen Rate on Grain Yield in a Variety of Popcorn (Zea mays, L.). Revista do Setor de Ciencias Agrarias 15 (2) :

115 PORDESIMO, L. O.; ANANTHESWARAN, R. C.; MATTERN, P. J., Quantification of Horny and Floury Endosperm in Popcorn and Their Effects on Popping Performance in a Microwave Oven. Journal of Cereal Science, 14; PRODHAN, H. S. and RAI, R., Character Association in Popcorn. Indian Agriculturist 44 (1/2) : RATKOVIC, S. and DUMANOVIC, J Distribution of Oil Content in the Maize Ear. Maize Abstracts, September 1993, Volume:9, No:5, p.355. REDDY, V. S.; CHANDRAMOHAN, Y.; RAO, N. V.; KRISHNA, L., Character Association and Path Analysis in Popcorn (Zea mays var. everta). Crop Research (Hisar) 25 (2) : RISTANOVIC, D. and MISOVIC, M., Effect of Pericarp Thickness and Chemical Composition of Grain on Popping Expansion and Physical Quality in Popcorn (Zea mays everta). Arhiv za Poljoprivredne Nauke 29 (106) : ROY, R.K. and SINGH, K.S.P., Response of Popcorn (Zea mays everta) to Plant Population and Nitrogen, Indian J. Agronomy 31(1):s SADE, B. ve ÇALIŞ, M., Erdemli Ekolojik şartlarında 2. Ürün olarak Yetiştirilen Cin Mısır Populasyonlarının (Zea mays. everta L)Verim Ve Verim Unsurları Üzerine Farklı Bitki Sıklıklarının Etkileri S. Ü. Ziraat Fak. Dergisi 3(5):s SADE, B., Melez Mısır Çeşitlerinin (Zea mays L. indentata) Başlıca Tarımsal Karakterleri Üzerine Araştırmalar, Türkiye 1.Tarla Bitkileri Kongresi, , Cilt:I, Bornova-İzmir, s: SAĞLAMTİMUR, T. ve OKANT, M., Güneydoğu Anadolu Bölgesi Sulanabilir Koşullarında II. Ürün Mısırda Çeşit ve Bitki Sıklığının Verim ve Bazı Tarımsal Karakterlere Etkisi Üzerinde Bir Araştırma. Türkiye de Mısır Üretiminin Geliştirilmesi, Problemler ve Çözüm Yolları Sempozyumu, Mart, ANKARA,

116 SAKİN. M. A., GÖKMEN S., YILDIRIM A., BELEN S., KANDEMİR N., Effects of Cultivar Type on Yield and Quality of Popcorn(Zea mays everta) New Zealand Journal of Crop and Horticultural Science, 2005, Vol. 33: SARUHAN, V. ve ŞİRELİ H. D., Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde Farklı Azot Dozları ve Bitki Sıklığının Koçan, Sap ve Yaprak Verimlerine Etkisi Üzerine Bir Araştırma. Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 2005, 9 (2): SATTAR, M. A.; RAHMAN, L.; KHAN, N. H., Effects of Different Levels of Nitrogen and Dates of Planting on Three Types of Corn. Bangladesh Journal of Biological Sciences 4 (1) : SAWAZAKI, E.; MORAIS, J. F. L. DE; LAGO, A. A. DO, The Influence of Size and Moisture Content on the Expansion of Popcorn South American Mushroom. Bragantia 45 (2) : SENCAR, Ö.; GÖKMEN, S.; İDİ, M., Şeker Mısırının (Zea mays saccharata Sturt.) Agrnomik Özelliklerine Ekim Zamanı ve Yetiştirme Tekniklerinin Etkisi. Türk Tarım ve Ormanclık Dergisi, 21: SEZER. İ. ve GÜLÜMSER, A., Çarşamba Ovasında Ana Ürün Olarak Yetiştirilebilecek Mısır çeşitlerinin (Zea mays L. indentata.) Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma, Türkiye 3. Tarla Bitkileri kongresi, Kasım 1999, Cilt I, Genel ve Tahıllar, s , Adana. SEZER. İ.; YANBEYİ, S., Çarşamba Ovasında Yetiştirilen Cin Mısırda (Zea mays L. everta.) Bitki Sıklığı ve Azotlu Gübrenin Tane Verimi, Verim Komponentleri ve Bazı Bitkisel Karakterler Üzerine Etkileri, Türkiye 2. Tarla Bitkileri kongresi, Eylül 1997, s Samsun. SHAW, R. H., Climate Requirement. Corn and Corn Improvement, 3 rd Ed. Agronomy No:18. ASA. Madisan. Wisconsin. 102

117 SHOUYI W.; JIANCHENG S.; LIJUN J.; FENGFA G.; QIBAI W., Studies on Popping Characteristics of Popcorn. Journal of Shandong Agricultural University 30 (2) : SILVA, W. J. DA; VIDAL, B. C.; MARTINS, M. E. Q.; VARGAS, H.; PEREIRA, A. C.; ZERBETTO, M. and MIRANDA, L. C. M., What Makes Popcorn Pop. Nature (London) 362 (6419) : 417. SIMENOV, N. and TSANKOVA, G., Effects of Fertilizers and Plant Dnsity on Yield of Maize Hybrids with two Ears Rasteniev dni Nauki, 27 (8) SINGH, C. M.; SOOD, B. R.; MODGAL, S. C., Response of Rainfed Popcorn (Zea mays everta) to Nitrogen and Plant Population. Experimental Agriculture 14 (4) : SINGH, V., BARREIRO, N.L.; McKINSTRY, J.; BURIAK, P.; ECKHOFF, S.R., Effect of Kernel Size, Location, and Type of Damage on Popping Characteristics of Popcorn. Cereal chemistry (Sep-Oct 1997). V. 74(5) p SONG, A.; ECKHOFF, S. R.; PAULSEN, M. and LITCHFIELD, J. B., Effects of Kernel Size and Genotype on Popcorn Popping Volume and Number of Unpopped Kernels. Cereal Chemistry, 68, SUNLIM K.; SEUNGUE P.; SEONWOO C.; JONGHO S., Major Characteristics Affecting Popping Volume of Popcorn. Korean Journal of Crop Science 40 (2) : SUPHOT, P. and KITIMA, M., Effect of Nitrogen Fertilizer on Nitrat Reductase, Grain Yield and Some Agronomic Characteristics in Corn (Zea mays L. ). (Agris ) Kassetsart Journal, 11(1-2); THAKUR, D. R. and MALHOTRA V. V., Response of Popcorn (Zea mays everta) to Row Spacing and Nitrogen Indian Journal of Agricultural Sciences 61 (8):586-7, August THIRAPORN, R.; GEISLER, G.; STAMP, P., Yield and Relationships Among Yield Components and N- and P- related Traits in Maize Genotypes 103

118 Under Tropical Conditions. Z. Acker- und Pflanzenbau. (J. Agronomy & Crop Science), TIAN, Y.; BURIAK, P.; ECKHOFF, S. R., Effect of Hybrid and Physical Properties of Individual Popcorn Kernels on Expansion Volume. Cereal Chemistry 78 (5) : TOLENAAR, M., AGUILERA, A., and NISANKA, S. P., 1997, Grain Yield Reducedmore by Weed Interfrence in an Old Than in a New Maize Hybrid. Argon. J. 89: TOSHEVA, T., Study of Some Chemical and Technological Properties of the Grain of Local Forms of Zea mays convar. everta. Rasteniev"dni Nauki 14 (9) : TURGUT, İ., Bursa Koşullarında Yetiştirilen Şeker Mısırında (Zea mays saccharata Sturt.) Bitki Sıklığının ve Azot Dozlarının Taze Koçan Verimi ile Verim Öğeler Üzerine Etkisi, Türkish Journal of Agriculture and Forestry, 2000, 24 (3): s TURGUT, İ.; DOĞAN, R. ve YÜRÜR, N., Bursa Koşullarında Yetiştirilen Bazı Atdişi Mısır (Zea mays indendata Sturt.) Çeşitlerinde Bitki Sıklığının Verim ve Verim Öğelerine Etkisi, Türkiye II. Tarla Bitkileri kongresi, Eylül 1997, Samsun, s TÜFEKÇİ, A. ve KARAALTIN, S., Kahramanmaraş Koşullarında I. Ürün Olarak Yetiştirilen Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde Farklı Azot Dozlarının I. Fizyolojik Özellikler ve Verime Etkisi, Türkiye 3. Tarla Bitkileri kongresi, Kasım 1999, Cilt I, Genel ve Tahıllar, s , Adana. TÜFEKÇİ, A. ve KARAALTIN, S., Kahramanmaraş Koşullarında I. Ürün Olarak Yetiştirilen Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde Farklı Azot Dozlarının II. Ürün Verim ve Verime Unsurlarına Etkisi, Türkiye IV. Tarla Bitkileri kongresi, Eylül 2001, Tekirdağ, s USLU, Ö. S. ve KARAALTIN, S., Farklı Azot Dozlarının Kahramanmaraş Şartlarında II. Ürün Olarak Yetiştirilen Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde I. 104

119 Fizyolojik Özellikler Ve Verime Etkisi, Türkiye 3. Tarla Bitkileri kongresi, Kasım 1999, Cilt I, Genel ve Tahıllar, s , Adana. ÜLGER, A. C.; TANSI, V.; SAĞLAMTİMUR, T.; KIZILŞMŞEK, M.; ÇAKIR, B.; YÜCEL, C.; BAYTEKİN, H. ve ÖKTEM, A., Güneydoğu Anadolu Bölgesinde İkinci Ürün Mısırda, Bitki Sıklığı ve Azot Gübrelemesinin Tane ve Hasıl Verimi ve Bazı Tarımsal Karakterlerine Etkisi Üzerine Araştırmalar (Tane Verimi). Ç.Ü.Z.F. GAP Tarımsal Araştırma İnceleme ve Geliştirme Proje Paketi Kesin Sonuç Raporu,Proje No: 94 (45s.). ÜLGER, A.C., Reaktion verschiedener Mais-Inzuchtlinien und Hybriden auf steigendes Stickstoffangebot, Dissertation, Hohenheim Stutgart, W. Germany. ÜLGER, A.C., Farklı Azot Dozu Ve Sıra Üzeri Mesafelerinin Patlak Mısırda (Zea mays everta Sturt.)Tane Verimi Ve Bazı Tarımsal Özelliklere Etkisi; Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, (1): ÜLGER, A.C.; İBRİKÇİ, H.; CAKIR, B. ve GÜZEL, N., Influence of Nitrogen Rates and Row Spacing on Corn Yield, Protein Content and Other Plant Parameters. J. Of Plant Nutrition. 20: VENDRUSCOLO, E. C. G.; SCAPIM, C. A.; PACHECO, C. A. P.; OLIVEIRA, V. R. DE; BRACCINI, A. DE L. E; GONCALVES-VIDIGAL, M. C., Adaptability and Stability of Popcorn Maize Cultivars in Central-Southern Brazil. Pesquisa Agropecuaria Brasileira 36 (1) : WILLIAM, J. E. and RANDALL, G. W., Fate of Fertilizer Nitrogen an Affected by Time and Rate of Aplication on Corn. Soil Sci.Soc. Am. J. 61: XUEFANG, S.; YIFA, W.; SHAOBING Y., Study on Correlation Between Moisture Content of Popcorn Kernels and Effect of Popping Corns. Acta Agriculturae Shanghai 18 (4) : YAĞBASANLAR, T.; GENÇ, İ.; TOKLU, F. ve ÖZKAN, H., Çukurova Koşullarında Fadad-1 Triticale Hattına Uygun Yetiştirme Tekniklerinin 105

120 Belirlenmesi, Türkiye 3. Tarla Bitkileri kongresi, Kasım 1999, Cilt I, Genel ve Tahıllar, s , Adana. ZANETTA, V. A Analysis of Genetic Variability in Populastions of Popcorn. I Heterosis for Popping Capacity of the Grain. Maize Abstracts, September 1994, Volume:10, No:5. ZIEGLER, K.E. and ASHMAN B., Specıalty Corns. Department of Agronomy. Iowa State University Ames, Iowa. ZIEGLER, K.E., Registration of BSPlCl and BSPWlCl Popcorn (Maize) Germplasms. Crop Sci. 27:

121 ÖZGEÇMİŞ 1966 yılında Gaziantep te doğdu. İlk öğrenimini Araban İlçesi Gümüşpınar ilkokulu, Orta öğrenimini Akbudak Ortaokulunda ve Lise öğrenimini Gaziantep Mehmet Rüştü Uzel End. Mes. Lisesi ve Teknik Lisesinde (Makine Bölümünde) tamamladı yılında Ege Üniversitesi. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümünü kazandı, 1991 yılında mezun oldu yılları arasında Almanya da bulundu. Bu süre içerisinde Almanca yabancı dil eğitimini başarıyla tamamladıktan sonra, Giessen Üniversitesinde (Justus-Liebig-Üniversität) mesleği ile ilgili çeşitli çalışmalarda bulundu yılında Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarla Bitkileri Anabilim Dalında Yüksek Lisans Eğitimine başladı; 2001 yılında Yüksek Lisansı başarıyla tamamladı yılında Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarla Bitkileri Anabilim Dalında Doktora eğitimine başladı yılında Toprak Mahsulleri Ofisi Gaziantep Şube Müdürlüğü nde Ziraat Mühendisi olarak göreve başladı; Halen TMO Gaziantep Şube Müdürlüğünde Teknik Kontrolör olarak görev yapmaktadır. Evli olup iki çocuk babasıdır. 107

122 EKLER Resim kg/da Azot Dozu Uygulanan Parsellerden Elde Edilen Koçanlar Resim kg/da Azot Dozu Uygulanan Parsellerden Elde Edilen Koçanlar 108

123 Resim kg/da Azot Dozu Uygulanan Parsellerden Elde Edilen Koçanlar Resim kg/da Azot Dozu Uygulanan Parsellerden Elde Edilen Koçanlar 109

124 Resim kg/da Azot Dozu Uygulanan Parsellerden Elde Edilen Koçanlar Resim kg/da Azot Dozu Uygulanan Parsellerden Elde Edilen Koçanlar 110

125 Resim kg/da Azot Dozu Uygulanan Parsellerden Elde Edilen Koçanlar 111