ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Timuçin TAŞ HARRAN OVASI KOŞULLARINDA FARKLI EKİM SIKLIKLARINDA YETİŞTİRİLEN MISIRDA (Zea Mays L. indentata) DEĞİŞİK BÜYÜME DÖNEMLERİNDE YAPILAN HASADIN SİLAJ VE TANE VERİMİNE ETKİSİ TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI ADANA, 2010

2 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HARRAN OVASI KOŞULLARINDA FARKLI EKİM SIKLIKLARINDA YETİŞTİRİLEN MISIRDA (Zea Mays L. indentata) DEĞİŞİK BÜYÜME DÖNEMLERİNDE YAPILAN HASADIN SİLAJ VE TANE VERİMİNE ETKİSİ Timuçin TAŞ YÜKSEK LİSANS TEZİ TARLA BİTKİLERİ ANA BİLİM DALI Bu tez.14. / 10.. / 2010 Tarihinde Aşağıdaki Juri Üyeleri Tarafından Oybirliği/ Oyçokluğu ile Kabul Edilmiştir..... Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER Prof. Dr. Abdullah ÖKTEM Prof. Dr. Veyis TANSI DANIŞMAN ÜYE ÜYE. Doç.Dr. Celalettin BARUTÇULAR ÜYE. Yrd.Doç.Dr.Gönül CÖMERTPAY ÜYE Bu tez Enstitümüz Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalında hazırlanmıştır. Kod No: Prof. Dr. İlhami YEĞİNGİL Enstitü Müdürü Proje No: Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

3 ÖZ YÜKSEK LISANS TEZİ HARRAN OVASI KOŞULLARINDA FARKLI EKİM SIKLIKLARINDA YETİŞTİRİLEN MISIRDA (Zea Mays L. indentata) DEĞİŞİK BÜYÜME DÖNEMLERİNDE YAPILAN HASADIN SİLAJ VE TANE VERİMİNE ETKİSİ Timuçin TAŞ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TARLA BİTKİLERİ ANA BİLİM DALI Danışman :Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER 2.Danışman : Prof. Dr. Abdullah ÖKTEM Yıl : 2010, Sayfa: 104 Jüri :Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER Prof. Dr. Abdullah ÖKTEM Prof. Dr. Veyis TANSI Doç.Dr. Celalettin BARUTÇULAR Yrd.Doç.Dr.Gönül CÖMERTPAY Bu çalışma, 2009 yılında, Harran ovası-şanlıurfa koşullarında, ikinci ürün yetiştirme sezonunda, bir silajlık mısır çeşidi (Samada 07) kullanılarak, 10 farklı hasat zamanı (çıkıştan sonra 30. gün, 50. gün, 60. gün, 70. gün, 80. gün, 90. gün, 100. gün, 110. gün, 120. gün) ve 5 farklı sıra üzeri mesafe uygulanarak (10 cm, 14 cm, 18 cm, 22 cm, 26 cm), tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre, 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Araştırma sonuçlarına göre; bitki yoğunlukları arttıkça silaj verimi ve kuru ot verimi, ilk koçan yüksekliği, bitki boyu ve yaprak sayısı artmış, sap kalınlığı, yaprak alanı, kök kuru madde ağırlığı, koçan boyu, koçan kalınlığı, koçan sayısı, koçanda tane ağırlığı, bin tane ağırlığı, sömek oranı azalmıştır. Hasat indeksi bitki yoğunluğunun fazla olduğu parsellerde daha yüksek bulunmuştur. Tane verimleri bitki sıklığından etkilemesine rağmen en ekonomik dane verimi 18 cm sıra üzeri mesafede 1099 kg/da olarak belirlenmiştir. Kuru ot verimi, kuru madde oranı, bitki boyu, ilk koçan yüksekliği ve yaprak sayısı geçen hasat zamanlarına paralel artış göstermiştir. Sap kalınlığı, yaprak alanı ve koçan sayısı geçen hasat zamanları ile doğru orantılı olarak artmış fakat belirli bir noktadan sonra aynen kalmıştır. En yüksek silaj verimi ve kuru ot verimi; bitki/da da (10 cm sıra üzeri mesafe) 7244 kg/da ve 3254 kg/da olarak belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Mısır, Sıra Üzeri Mesafe, Hasat Zamanı, Silaj ve Tane Verimi I

4 ABSTRACT MSc THESIS EFFECT OF HARVESTS AT DİFFERENT GROWİNG PERİODS AND İNTRA ROW SPACES TO SİLAGE AND GRAİN YİELD OF CORN (Zea Mays L. indentata) UNDER HARRAN PLAİN Timuçin TAŞ CUKUROVA UNIVERSITY INSTITUE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES FIELD CROPS DEPARTMENT Supervisor : Prof.Dr. Ahmet Can ÜLGER Co-Supervisor: Prof.Dr. Abdullah ÖKTEM Year: 2010, Page: 104 Jury : Prof.Dr. Ahmet Can ÜLGER Prof.Dr. Abdullah ÖKTEM Assoc Prof. Celalettin BARUTÇULAR Asst.Prof.Dr.Gönül CÖMERTPAY This experiment was set up with a dent corn silage variety (Samada-07) using 10 different harvest times (after emergence 30. day, 50. day, 60. day, 70. day, 80. day, 90. day, 100. day, 110. day, and 120. day) and with five different intra-row spacings (10 cm, 14 cm, 18 cm, 22 cm, 26 cm). The research was established as a split plot in a completely randomized block design with three replications under Harran Plain second crop conditions in Research results indicate that fresh and dry silage yield, height of the first ear, plant height, and leaf number were increased with increasing plant density, while stem diameter, leaf surface area, weight of dry matter in roots, ear length and diameter, number of ears per plant, kernel weight per ear,1000-kernel weight, and cob ratio decreased. Harvest index was found higher in parcels with high plant density. Although the grain yield has been affected by the plant density, the highest economical yield was 1099 kg/da at the 18-cm intra-row spacing. The dry silage yield, dry matter ratio, the plant height, the height of the first ear, and the number of leaf per plant have gradually increased towards the end of the harvesting period. The stem diameter, leaf surface area per plant, and the number of ears per plant proportionally increased as the harvesting time progressed, but increasing ratio was low. The highest fresh and dry silage yields were 7244 kg/da and 3254 kg/da, respectively, at the density of plant/da with a 10-cm intrarow spacing. Key words: Corn, intra-row spacing, harvest time, silage and grain yield. II

5 TEŞEKKÜR Kelimelerin anlamını yitirdiği bu bölümde, emeği geçen herkese teşekkür etmeden geçilmeyeceğini düşünüyorum. Saygı değer hocam Sayın Prof Dr. Ahmet Can ÜLGER e tezin her aşamasında engin bilgisi, donanımı ve tecrübesini benden esirgemediğinden dolayı, ümitsizliğe düştüğüm zamanlarda ve uykumun kaçtığı gecelerde beni cesaretlendirip bu tezi layıkıyla bitireceğime inanan sevgili hocama ne kadar teşekkür etsem azdır. Tezin her aşamasında dirsek temasında olduğum, sıcak Şanlıurfa yazında arazide benim ile ter döken, bana desteklerini esirgemeyen, tezin proje haline gelmesinde en büyük katkıyı sağlayan, tezin değerlendirme-analiz kısmında bana yol gösteren ve günün her saatinde aradığım ikinci tez danışman hocam Sayın Prof. Dr Abdullah ÖKTEM e sonsuz şükranlarımı sunarım. Tezin arazi çalışmalarında benim ile gecesini gündüzüne katan, hafta sonları dahil denemede çalıştığım mesai arkadaşım, can dostum; Zir. Müh. İ.Halil CÖMERT arkadaşıma teşekkür ederim. Mensup olduğum kurum; GAP Toprak-Su Kaynakları ve Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü yetkililerim, başta sayın Dr. Abdulkadir SÜRÜCÜ, Dr. Hüseyin ARSLAN ve Zir. Yük. Müh. İ.Halil ÇETİNER e bu tezin maddi manevi her aşamasında bana desteklerini esirgemedikleri için teşekkürü bir borç bilirim. Tez arazi çalışmalarında işçi ihtiyacı duyduğumuz zamanlarda hep yanımızda olan Koruklu Talat Demirören Araştırma istasyonu sorumlumuz, Zir. Müh. Tali MONİS e ve işçilerden sorumlu Formen ; Rumi KORKMAZ arkadaşımıza, burada yazamadığım emeği geçen bütün çalışma arkadaşlarıma teşekkürü bir borç bilirim. Tezin değerlendirme ve istatistikî analizlerinde bana yol gösteren ve yardımcı olan Zir. Yük. Müh. A. Suat NACAR, Zir Yük. Müh. Orhan KARA ve Zir Yük. Müh. Ümran ATAY arkadaşlarıma sevgilerimi ve saygılarımı sunarım. Yüksek lisans tezimin yapıldığı dönemde beni sabırla destekleyen sevgili eşim Fen Bilgisi öğretmeni Dilek TAŞ a sonsuz teşekkürler. III

6 İÇINDEKILER SAYFA ÖZ... I ABSTRACT... II TEŞEKKÜR... III İÇINDEKILER... IV ÇİZELGELER DİZİNİ... VIII ŞEKİLLER DİZİNİ... XII 1. GİRİŞ ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Mısırın Önemi Tane Mısır Konusunda Yapılan Çalışmalar Silajlık Mısır Konusunda Yapılan Çalışmalar MATERYAL VE METOT Materyal Denemede Kullanılan Silajlık Mısır Çeşidi ve Özellikleri Deneme Yerinin İklim Özellikleri Toprak Özellikleri Metot Deneme Deseni Gübreleme Toprak Hazırlığı ve Ekim Sulama ve Bakım Hasat Araştırmada İncelenen Morfolojik ve Agronomik Özellikler Morfolojik ve Agronomik Özelliklere Ait Verilerin Değerlendirilmesi BULGULAR VE TARTIŞMA Tüm Hasat Dönemlerinde İncelenen Özellikler Silaj Verimi Kuru Ot Verimi IV

7 4.1.3.Kuru Madde Oranı Bitki Boyu İlk Koçan Yüksekliği Sap Kalınlığı Yaprak Sayısı Bitkide Yaprak Alanı Bitkide Kök Kuru Madde Ağırlığı Bitki Koçan Sayısı Tepe Püskülü ve Koçan Çıkışından Sonraki Hasat Dönemlerinde İncelenen Özellikler Tepe Püskülü Çiçeklenmesine ve Koçan Püskülü Çıkışına Kadar Geçen Gün Sayısı Koçan uzunluğu ve Koçan kalınlığı Koçanda Tane Sayısı ve Koçanda Tane Ağırlığı Koçanda Tane Oranı ve Sömek Oranı Hektolitre ve Bin Tane Ağırlığı Hasat İndeksi (%), Tane Verimi (kg/da) ve Tane Nemi (%) İncelenen Özellikler Arası İlişkiler Gün hasat zamanlarında İncelenen Özellikler Arasında Hesaplanan Korelasyon Katsayıları Gün hasat zamanında İncelenen Özellikler Arasında Hesaplanan Korelasyon Katsayıları Mısır Bitkisinde Silaj Verimi İle Hasat Zamanları Arasındaki Regrasyon İlişkileri Mısır Bitkisinde Silaj Verimi İle Sıra Üzeri Mesafeler Arasındaki Regrasyon İlişkileri Mısır Bitkisinde Silaj Verimi ile Hasat Zamanı x Sıra Üzeri Mesafelerin İnteraksiyonu Arasındaki Regrasyon İlişkileri Mısır Bitkisinde Tane Verimi ile Sıra Üzeri Mesafeler Arasındaki Regrasyon İlişkileri SONUÇ VE ÖNERİLER V

8 Günler Arası İncelenen Verim ve Agronomik Özellikler Gün Hasat Zamanında İncelenen Verim ve Agronomik Özellikler KAYNAKLAR ÖZGEÇMIS EKLER VI

9 VII

10 ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 3.1. Deneme Alanımızın 2010 Yılı Ve Uzun Yıllar Ortalaması Aylık Sıcaklık, Yağış Ve Oransal Nem Değerleri Çizelge 3.2.Deneme Alanlarına Ait Toprakların Fiziksel Ve Kimyasal Özellikleri Çizelge3.3.Bitkilerin Çıkış Tarihinden Sonra Uygulanacak Hasat Zamanları Çizelge 3.4. Denemede Uygulanacak Sıra Arası Ve Sıra Üzeri Uzunluklar İle Bir Dekarlık Alanda Bulunacak Bitki Sayıları 25 Çizelge 4.1. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan silaj verimi değerlerine ait varyans analiz sonuçları 32 Çizelge 4.2. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan silaj verimi (kg/da) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar. 33 Çizelge 4.3. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kuru ot verimi değerlerine ait varyans analiz sonuçları. 35 Çizelge 4.4. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kuru ot verimi (kg/da) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar(*) Çizelge 4.5. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kuru madde oranı (%) değerlerine ait varyans analiz sonuçları. 38 Çizelge 4.6. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kuru madde oranı (%) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar 39 Çizelge 4.7. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan bitki boyu değerlerine ait varyans analiz sonuçları 41 Çizelge 4.8. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan bitki boyu (cm) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırm testine göre oluşan gruplar VIII

11 Çizelge 4.9.Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan ilk koçan yüksekliği değerlerine ait varyans analiz sonuçları. 44 Çizelge 4.10.Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan ilk koçan yüksekliği (cm) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar. 45 Çizelge 4.11.Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan sap kalınlığı değerlerine ait varyans analiz sonuçları 46 Çizelge 4.12.Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan sap kalınlığı (mm) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar 47 Çizelge 4.13.Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan yaprak sayısı değerlerine ait varyans analiz sonuçları. 48 Çizelge 4.14.Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan yaprak sayısı (adet/bitki) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar. 49 Çizelge 4.15.Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan yaprak alanı değerlerine ait varyans analiz sonuçları.. 50 Çizelge4.16. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan yaprak alanı (cm 2 ) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kök kuru madde ağırlığı değerlerine ait varyans analiz sonuçları.. 53 Çizelge Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kök kuru madde ağırlığı (g) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar. 54 Çizelge 4.19.Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan bitki koçan sayısı değerlerine ait varyans analiz sonuçları.. 55 Çizelge 4.20.Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan bitki koçan sayısı (adet/bitki) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar. 56 IX

12 Çizelge 4.21.Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen tepe püskülü çiçeklenmesine ve koçan püskülü çıkışına kadar geçen gün sayısı değerlerine ait varyans analiz sonuçları.. 58 Çizelge 4.22.Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen tepe püskülü çiçeklenmesine ve koçan püskülü çıkışına kadar geçen gün sayısına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen koçan uzunluğu ( cm) ve koçan kalınlığı (mm) değerlerine ait varyans analiz sonuçları Çizelge 4.24.Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen koçan uzunluğu ( cm) ve koçan kalınlığı (mm) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar.. 60 Çizelge 4.25.Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen koçanda tane sayısı ve koçanda tane ağırlığı değerlerine ait varyans analiz sonuçları.. 62 Çizelge 4.26.Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen koçanda tane sayısı ve koçanda tane ağırlığı ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar.. 62 Çizelge 4.27.Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen koçanda tane oranı ve sömek oranı değerlerine ait varyans analiz sonuçları Çizelge 4.28.Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen koçanda tane oranı ve sömek oranı ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar.. 64 Çizelge 4.29.Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen hektolitre ve bin tane değerlerine ait varyans analiz sonuçları. 66 X

13 Çizelge 4.30.Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen hektolitre ve bin tane ağırlığı ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar.. 66 Çizelge 4.31.Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen hasat indeksi, tane verimi ve tane nemi değerlerine ait varyans analiz sonuçlar 68 Çizelge 4.32.Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerde oluşan hasat indeks (%), tane verimi (kg/da) ve tane nemi (%) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar. 69 Çizelge 4.33.Araştırmada yer alan gün hasat zamanı aralığında incelenen özellikler arasında ortalama değerler ile hesaplanan korelasyon katsayıları 72 Çizelge 4.34.Araştırmada yer alan 120.gün hasat zamanında incelenen özellikler arasında ortalama değerler ile hesaplanan korelasyon katsayıları.. 75 XI

14 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil.3.1. SAMADA-07 Çeşidinin Koçan Ve Bitki Görünüşü. 20 Şekil.3.2. Deneme Parsellerindeki Silajlık Mısır artımı 21 Şekil Gün Hasadından Denemenin Genel Görüntüsü. 21 Şekil Deneme Alanında Elle Tohum Ekimi Şekil Çıkıştan Sonra İlk Su Olan Yağmurlama Sulama Yöntemi Ve Bitkilerin Genel Görünüşü. 27 Şekil Deneme Alanında Silaj Hasadın Yapılması.. 28 Şekil 4.1. Hasat zamanları ile silaj verimi arasındaki regresyon ilişkileri. 76 Şekil 4.2. Sıra Üzeri Mesafeler İle Silaj Verimi Arasındaki Regresyon İlişkileri.. 77 Şekil 4.3. Hasat zamanları ve sıra üzeri mesafelerin interaksiyonu ile silaj verimi arasındaki regresyon ilişkileri Şekil 4.4. Sıra Üzeri Mesafeler İle Tane Verimi Arasındaki Regresyon İlişkileri 79 Şekil.5.1. Farklı Hasat Zamanlarında Silaj Hasadı Ve Tartımlar İle İlgili Denemeden Görüntüler.. 85 Şekil 5.2. Agronomik Bazı Analizler Yapılırken Denemeden Görüntüler. 85 XII

15 XIII

16 1. GİRİŞ Timuçin TAŞ 1. GİRİŞ Christopher Columbus un Amerika yı keşfinden (1492) sonra kültür mısırı dünyaya yayılmıştır. Büyük kâşif 1493 yılında kültür mısırını İspanya ya getirmiştir. 15 yy. içinde buradan Kuzey Afrika yoluyla Asya ya, 16 yy. da Portekiz lilerce Batı Afrika ya ve daha sonra Hindistan ve Çin gibi uzak doğu ülkelerine götürmüştür. Ülkemizde bu bitkiye mısır denmesinin nedeni, onun yurdumuza Kuzey Afrika yoluyla Mısır ve Suriye den girdiğini göstermektedir (Kırtok, 1998). Orta Avrupa ülkelerinde mısır bitkisi Türk buğdayı Grano de Turco ya da "Türkische Weizen" olarak adlandırılmıştır. Bu ülkelere mısır bitkisi ilk olarak bizim ülkemizden gittiği belirtilmiştir (Ögel, 2000). Mısır bitkisi birçok kullanım alanına sahiptir. Mısırın her kısmı ekonomik öneme haizdir. Mısır bitkisinin silaj ve kuru ot olarak; (yaprağından, sapından ve çiçek püsküllerinden hayvan yemi) olarak istifade edilir. Bitkinin taneleri insan gıdası ve hayvan yemi olarak kullanılırken, endüstride; nişasta, yağ, şeker, protein, selüloz ve etil alkol gibi değişik maddelerin hammaddesi olarak kullanılmaktadır. (Kırtok, 1998; FAO, 1992). Toprağın fiziksel bünyesini iyileştirmede, malç yapımında ve yakacak olarak; mısır bitkisinin kökleri kullanılır (Morris, 2002). İnsanların çeşitli fizyolojik ihtiyaçları arasında en önemlisi kuşkusuz beslenmedir. Dünya nüfusundaki artışa paralel olarak beslenme sorunu daha belirginleşmektedir. Ülkemizde bugün için her ne kadar ciddi bir açlık sorunu yaşanmıyorsa da, özellikle ağırlıklı olarak tahıllara dayalı olan dengesiz bir beslenme biçimi görülmektedir. Hâlbuki yeterli ve dengeli insan beslenmesi için hayvansal kaynaklı gıda maddelerinin kullanılma gerekliliği yadsınamaz bir gerçektir. Bu gerçekten yola çıkarak hayvan beslenmesinde önemli bir yere sahip olan mısır, üretim bakımından dünyada buğdaydan sonra ikinci, Türkiye de ise buğday ve arpadan sonra üçüncü sırada yer olmaktadır (TUİK, 2009). Dünyada mısır üreten 157 ülke arasında Türkiye, mısır ekim alanı bakımından 34. toplam üretim bakımından 25. ve birim alandan alınan verim açısından 44. ülke durumundadır (FAO, 1992 ve TUİK, 2009). 1

17 1. GİRİŞ Timuçin TAŞ Türkiye de tane mısırın ekim alanı 536 bin ha olup, Toplam verimi 3.8 milyon/ton, verimi ortalama 711 kg/da olarak belirlenmiştir (TUİK, 2009). Mısır ayrıca, silaj olarak da hayvan beslenmesinde kullanılan önemli bir kaba yem olup, 2008 yılı itibari ile ha alanda ekilmiş, silajlık toplam verimi 10 milyon ton civarında gerçekleşmiştir (TUİK, 2008). Mısır silajı, dünyada üretilen en ekonomik ve en yaygın kaba yem olup, Amerika Birleşik Devletleri, Hollanda, Almanya ve Fransa gibi ülkelerde proteince zenginleştirilerek sığır besiciliğinde çok yoğun olarak kullanılmaktadır (Kılıç,1986; Kılıç, 1996; Alçiçek ve Karaayvaz, 2003) Silajlık üretimi günümüzde hiçte küçümsenmeyecek durumdadır. Ülkemizin Karadeniz, Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde sulanabilen alanlarda başarı ile yetiştirilen silajlık mısır, Doğu Anadolu ve Marmara Bölgesinin bazı kesimlerinde de yetişebilmektedir. Ülkemiz hayvanlarının kaliteli silaj yem ihtiyacını karşılamada silaj yapımının çok büyük bir önemi bulunmaktadır. Mısır sahip olduğu zengin besin maddeleri nedeniyle hem insan, hem de hayvan beslenmesi bakımından çok değerli ve kullanım çeşitliliği olan bir üründür. Mısır gerek doğrudan insan beslenmesinde gerekse nişasta glikoz, yağ ve yem sanayinde hammadde olarak kullanılmaktadır. Ülkemizde hayvancılığın gelişmesine paralel olarak artan yem talebine bağlı olarak mısır talebi de artmaktadır. Mısır tanesi çok iyi bir enerji kaynağı olup, nişasta yönünden zengin olması ve nişastanın hazmolabilirlik derecesinin yüksekliği beslenme değerini artırmaktadır. Mısır ayrıca, yeşil olarak ve silaj olarak da hayvan beslenmesinde kullanılan önemli bir kaba yemdir. Diğer bir ifadeyle, mısır üretiminin büyük bölümü hayvan yemi olarak kullanılmaktadır Kırtok (1998). GAP bölgesinde sulama projesinin hayata geçirilmesi ile mısır ekimi yıllar itibari ile büyük mesafe kat etmiştir. GAP taki sulama yatırımlarının tamamen devreye girmesi ile bitkisel ve hayvansal üretim deseni doğal olarak değişmiştir. Özellikle bölgenin yerli düşük verim potansiyelli koyun ırkları, yüksek süt ve döl verimli besi ve karkas kalitesi yüksek büyükbaş hayvanlar ile yer değiştirmiştir. Bitkisel üretimde, sulama ile birlikte entansif tarıma geçilmiştir. Ülkemiz sığır varlığının yaklaşık % 6 sı, koyun varlığının % 14 ü, keçi varlığının % 26 sı ve Türkiye de üretilen sütün % 5,41 i, etin ise % 8,33 ü GAP 2

18 1. GİRİŞ Timuçin TAŞ Bölgesi nden karşılanmaktadır (Anonim, 2007). Bu istatistikler oldukça düşük oranlardır. Bunun nedenleri; Kaba-kesif yem teminin de karşılaşılan güçlükler ve Üreticilerimizin kaba yem sıkıntısının yaşandığı dönemlerde hayvanlarını zorunlu olarak, besin maddesi içeriği düşük tahıl samanı ile beslemeleri sayılabilir. GAP bölgesinde 2000 yılında toplam süt verimi ton iken 2005 yılında tona gerilemiştir (TUİK, 2006). Mısır yetiştiriciliğinde uygun sulama ve gübreleme ile sağlanan yüksek toprak verimliliği ve yeni melezlerin genetik potansiyelleri birleştirildiğinde maksimum verim düzeyine ulaşılabileceği kabul edilmektedir. Bunun yanında bitki sıklığının iyi düzenlenmesi diğer üretim faktörlerine göre öncelikli konulardan bir tanesidir. Dekara atılacak tohumluk miktarının saptanması, bitkilerin, topraktaki elverişli su ve besin maddeleri ile ışık enerjisinden en etkin şekilde faydalanmasını sağlamaktadır. Bölgesel denemelerle verimi etkileyen faktörler; optimum ekim sıklığını, çeşit özellikleri, toprak verimliliği ve üretim amacı (silaj yada tane) olarak sayılabilir. Bunların üretimde iyi ayarlanması gerekmektedir. Silaj hasadında özellikle dikkat edilmesi gereken nokta silaj hasadı zamanının çok iyi ayarlanması gerekir. Bitkinin erken vejatatif dönemlerinde yapılan hasatlarda kuru madde düşüklüğü yaşanırken, mısır bitkisinin generatif dönemlerinde ( sarı olum) geciken hasatlarda biçim zorluğu yaşanmıştır. Gerek tane ve gerekse silaj amaçlı mısır tarımında en fazla ihtiyaç duyulan konuların başında uygun ekim sıklığı ve hasat zamanı gelmektedir. Bu nedenle bu araştırma planlanmış ve çalışmada, Harran Ovası nda ikinci ürün olarak silajlık mısır bitkisinde, sıra üzeri en uygun bitki sıklığının belirlenmesi ve değişik gelişme dönemlerinde yapılacak hasatların verim ve bazı tarımsal karakterlere etkisinin saptanması amaçlanmıştır. 3

19 1. GİRİŞ Timuçin TAŞ 4

20 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR 2.1. Mısırın Önemi Dünya nın farklı bölgelerinde kültürü yapılabilmektedir. Mısır, geniş adaptasyon kabiliyeti nedeniyle 50 kuzey enleminden 50 güney enlemlerine, deniz seviyesi ile 3000 m ye kadar olan yüksekliklerde ve ayrıca birçok toprak tipinde tarımı yapılabilmektedir (Morris 2002). Monokotiledon bir bitki olan mısır, Gramineae (bugdaygiller) familyasına aittir. Çiçeklenme şekli, familyası içerisinde diğer türlere oranla farklıdır. Çiçekleri monoik yapıda olup, erkek (tepe püskülü) ve dişi çiçekler (koçan) aynı bitki üzerinde fakat farklı yerlerde bulunmaktadır. Diploid bir bitki olup, 2n=20 kromozomludur. Mısır, kullanım alanları diğer tahıllara göre çok farklılık gösterir. İçerdiği zengin besin maddeleri ile mısır, hem insan hem de hayvan beslenmesinde kullanılabilmektedir. Hayvan beslenmesinde yem hammaddesi olarak kullanılan mısır, insan beslenmesinde ise doğrudan kullanımının yanı sıra birçok gıda maddesinin üretiminde hammadde olarak kullanılmaktadır. Mısır tanesinin yapısını oluşturan maddelerin yüzde oranları; %70 75 nişasta, % 8 10 protein ve % 4 5 yağ içerir (Earle l946). Mısır, nişasta protein ve yağ kaynağı olarak kullanılmasının dışında diğer birçok kullanım alanları (glikoz; içeceklerde ve reçel yapımında, etanol; biodizel yakıt, plastik yapımında ve bunun gibi) ile de dikkat çekmektedir. Günümüzde; koçan uzunluğu ve şekli, tane büyüklüğü ve şekli, tane rengi, yapısı, aroması ve lezzeti, pişirim kalitesi, endospermi, yağ, protein ve nişasta içeriği gibi birçok farklı özelliklere sahip farklı mısır çeşitleri yetiştirilmektedir Tane Mısır Konusunda Yapılan Çalışmalar Mısır bitkisinde, ekim sıklığı arttıkça bitki boyunun arttığı belirtilmektedir (Dostalek ve Hruska, 1985). Ancak, bu artışın sürekli olmadığı bir noktadan sonra, ekim sıklığının etkisinin çan eğrisi şeklinde olduğu bildirilmektedir (Khalifa ve ark 1984). 5

21 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ Kolcar ve Videnovic (1985), bitki sıklığının artması ile boğum arası uzunluğu ve dolayısıyla bitki boyunun arttığı, fakat sap kalınlığının azaldığı belirtilmektedir. Mısır bitkisinde sık ekimin, bitki boyu ve tane verimini arttırdığı, sap kalınlığını ise azalttığı pek çok araştırıcı tarafından kabul edilmektedir (Merlo ve ark 1988; Wang ve ark 1987). Mısır bitkilerinin boyları genellikle gelişmenin ilk dönemlerinde benzer düzeyde iken, büyüme ilerledikçe sık olan parsellerdeki bitki boyları artmaktadır (Daynard ve Muldoon, 1983). Shafshak ve ark (1984), ise mısırda, ekim sıklığı arttıkça bitki boyunun azaldığını ileri sürmektedirler. Bazı araştırıcılar, seyrek ekimlerde, koçvea tane sayısında artma olduğunu bildirirken (Wang ve ark 1987) bazıları, sık ekimlerde, koçveaki tane sayısının arttığını ileri sürmektedirler (Gurkırdal ve ark 1988), Sencar (1988), ise bitkide koçan sayısı ve koçanda tane ağırlığının azaldığını bildirmektedir. Babu ve Mitra (1991), koçan uzunluğu, koçanda tane sayısı, bitkide tane verimi ve bin tane ağırlığının, artan ekim sıklıklarında azaldığını gözlemişlerdir. Ruschel ve Zimmermann (1990), bitki sıklığı artıkça koçan sayısının azaldığını saptamışlardır. Buna karşın bazı araştırıcılarda; mısır bitkisinde sık yada seyrek ekimin bin tane ağırlığına etki etmediğini ileri sürmektedirler (Hutchinson ve ark 1988). Farnworth ve Said. (1984), bitki sıklığı artıkça, tane veriminin de artığını saptamışlardır. Lucas ve ark. (1984), mısır bitkisinde, tane veriminin belirli bir ekim sıklığına kadar arttığını aşırı sık ekimlerde ise azaldığını bildirmektedir. Özgürel (1980), 55 cm x 15 cm gibi sık ekimlerde tane verimi yüksek bulunurken, 100 cm x 60 cm gibi seyrek ekimlerde düşük bulunduğunu bildirmektedir. Timirgaziu ve Pinzarui (1987), 9000 bitki/da ekim sıklığında en yüksek tane verimine ulaşılabildiğini bildirmektedirler. Babu ve Mitra (1991), 9999 bitki/da sıklığında en yüksek tane verimini aldıklarını açıklamışlardır. Aydın ve Ülger (1996), Çukurova koşullarında en yüksek tane verimini, 60 cm sıra arası ve 20 cm sıra üzeri sıklığında elde ettiğini bildirmektedir. Farklı iklim ve toprak koşullarında, değişik mısır çeşitleriyle yapılan araştırmalardan anlaşılacağı gibi, uygun ekim sıklığı çeşitlere göre farklılıklar göstermektedir. Mısır bitkisinde ekim sıklığının bölgelere ve çeşitlere göre değişmekle birlikte, genellikle bitki/da arasında olması gerektiği sonucu ortaya çıkmıştır. 6

22 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ Ruschel ve Zimmermann (1990), en yüksek tane verimini bitki/da ekim sıklığında elde etmişlerdir. Tano (1987), en yüksek tane verimini 6500 bitki/da ekim sıklığında elde etmiştir. Pinzariu ve Dumitrescu (1985), en yüksek tane verimine 7000 bitki/da sıklığında. Halamani ve ark (1983), ise yüksek tane verimine, 7500 bitki/da sıklığında ulaşıldığını bildirmektedirler. Gurkırdal ve Tasbakhsh (1988), en yüksek tane verimini 7600 bitki/da ekim sıklığında elde etmişlerdir. Gabric (1987), bitki/da ekim sıklığında yüksek verim ve kaliteli ürünün elde edilebileceğini saptamıştır. Mannino ve ark (1990), 8000 bitki/da ekim sıklığında maksimum tane verimine ulaşmışlardır. Douglas ve ark (1983), bitki/da bitki sıklığında maksimum verim elde ettiklerini bildirmişlerdir. Farnworth ve Said (1984) 45 x 25 cm'de, Tano (1987) 50 x 30 cm'de, Aydın ve Ülger (1996) 60 x 20 cm'de en yüksek verim düzeyine ulaştıklarını bildirmektedirler. Sonuç olarak, Değişik mısır çeşitlerinin farklı ekim sıklıklarına tepkilerinin farklı düzeylerde olacağı ve bu nedenle her yeni çeşit için uygun ekim sıklığının araştırmalarla saptanması gerekmektedir Silajlık Mısır Konusunda Yapılan Çalışmalar Tosun (1967), Mısır yetiştiriciliğinde üzerinde durulan bazı verim özelliklerinden birisi de kuru madde oranıdır. Bu oran çeşitlere göre % arasında değiştiği bildirilmiştir. Hough (1972), çiçeklenme üzerine sıcaklık ve oransal nem gibi bazı iklimsel değerlerin etkili olduğunu; özellikle sıcak ve güneşli havalarda çiçeklenmenin hızlandığını belirtmiştir. Gençtan (1977), Ankara ekolojik koşullarında 12 mısır çeşidi ile yaptığı çalışmada; çeşitlerin tepe püskülü çıkartma süresi yıllara ve genotiplere göre değişmiştir (55 81 gün). Tepe püskülü ve koçan püskülü çıkışı üzerine sıcaklık ve oransal nemin önemli etkileri olduğu ortaya konmuştur. Stoskoph (1981), Mısır, bütün bitkide ki kuru madde oranı, tanede kuru maddenin en yüksek seviyeye ulaşmasından yaklaşık 15 gün önce en yüksek 7

23 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ seviyeye ulaşmaktadır. Mısırın kuru maddesini bitkiye bakarak tayin etmek zordur. Tanenin olgunluk durumu bu konuda iyi bir kriterdir. Çalışmalar göstermiştir ki; Bitkideki nemin % 66 olduğu zamanda sapta kuru madde en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Bu dönemde tanede kuru madde ise % 45 civarındadır. Mısır % 70 sap nemine ulaştığından itibaren silaj için hasat edilebilir. Ancak saptaki kuru madde çeşitlere göre fark edebilir. Yine de saptaki kuru maddenin daha fazla artmasını beklemek doğru değildir, çünkü bu durumda tanede hazmolamayan kısımlar artmıştır. Jerceh ve ark (1983), Yapılan bir çalışmada Ekimden ve gün sonra hasatlar yapılmış ve bütün bitkide ham protein oranının süt olumdan sonra arttığı, enerji konsantrasyonunun ise hamur olumda en fazla olduğu bulunmuştur. Andrieu (1984), çalışmasında çiçeklenmeden yarı olgunlaşmaya kadar olan değişik devrelerde hasat edilen mısırlarda hazmolunabilme ve enerji değeri ile onun morfolojik veya kimyasal kompozisyonu arasında bir korelasyon olmamasına rağmen, bu korelasyonun olgunlaşmaya yakın veya olgunlaşma zamanında (% 28 den fazla kuru madde) meydana çıktığını belirlemiştir. Fiems ve ark (1984), Değişik dört çeşitle yapılan mısır silajından alınan 14 örneği koyunlara yedirmişler ve silajın enerji değerini belirlemeye çalışmışlardır. Kuru madde muhtevasının nişasta değeri ile pozitif bir ilişki içinde olduğu görülmüştür. Silaj kuru madde oranının % arasındaki her % 1 lik artışında hayvanların günlük canlı ağırlıklarında 9 g artış görülmüştür. Çalışmanın sonucunda mısır silajında en uygun kuru madde oranının % 25 olması gerektiğini tavsiye etmişlerdir. Wang ve ark (1987), Taiwan koşullarında 351 melez mısır çeşidi ile 80 cm x 10 cm, 80 cm x 20 cm, 80 cm x 40 cm (sıra arası x sıra üzeri) olacak şekilde yürüttükleri denemelerinde bitki yoğunluğundaki artışa bağlı olarak gövde çapının azaldığını, buna karşılık bitki yoğunluğu azaldıkça; toplam kuru madde miktarının, koçanda tane sayısının ve koçan boyunun arttığını tespit etmişlerdir. Wermke ve Hayningen-Huene (1987), silajlık olarak yetiştirilen mısırda verimin bitki yoğunluğu, çeşit ve yetiştirme koşullarına bağlı olarak 4 10 ton/da arasında değiştiğini bildirmişlerdir. 8

24 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ Manga ve ark (1991), tarafından Çukurova koşullarında ikinci ürün yetiştirme mevsiminde 3 farklı mısır çeşidi ile yürütülen bir çalışmada 4 farklı hasat döneminin; bitki boyu, yeşil ve kuru ot verimi gibi kimi agronomik karakterler üzerindeki etkileri araştırılmışlardır. Bitki boylarının cm, yeşil ot verimlerinin kg/da arasında değişim gösterdiğini ve bunda hasat zamanını etkisinin önemli olduğunu belirtmişlerdir. Silajlık mısır yetiştiriciliğinde hasadın süt olum döneminden sonra yapılmasının önemi üzerinde durmuşlardır. Ganove ve ark (1992), Pensilvanya da (ABD) yaptıkları çalışmada, dört çeşitte uygun hasat zamanını süt çizgisine bakarak belirlemeye çalışmışlardır. Süt olum, hamur olum ve fizyolojik olgunlukta hasat yapmışlar ve bütün bitkideki kuru maddenin hamur olumda en yüksek seviyede olduğunu görmüşlerdir. Hamur olumdan sonra protein oranı düşmüştür. Sonuç olarak çeşide bağlı olmakla birlikte mısır, silaj için süt olum ve hamur olum arasında bir zamanda hasat edilmesi gerektiğini tespit etmişlerdir. Tansı ve ark (1997), Şanlıurfa koşullarında yılları arasında yapılan bir araştırmada, Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde II. Ürün koşullarında, Mısırda Bitki Sıklığı ve Azot Gübrelemesinin Tane ve Silaj Verimi ile Bazı Tarımsal Karakterlere Etkisi Üzerinde Araştırmalar (Tane Verimi) konusunu incelenmişler; Denemede dört farklı azot dozu, dört farklı sıra üzeri mesafesi uygulanmış, sıra arası mesafesi ise bütün parsellerde 70 cm olarak denemişlerdir. Bu uygulamalardan elde edilen tane verimi değerleri arasında istatistiksel yönden önemli fark bulamamışlardır. Çeşit olarak LG 55 mısır çeşidi kullanılmıştır. Çalışma sonucunda; azot dozu arttıkça mısırda yeşil ot veriminin arttığı, ancak bu artışın 20 kg/da azot seviyelerine kadar hızlı olduğu, bu noktadan sonra artışın devam etmesine karşılık artış hızının yavaşladığını belirlemişlerdir. Ayrıca kaba yem üretimi için mısır bitki sıklığını azaltmanın uygun olmadığı, bu nedenle sıra üzeri mesafesinin dar tutulmasının mısır yeşil ot verimini artırdığı tespit edilmiştir. Yapılan regresyon analizi sonuçlarına göre, 25 N/da azot dozu ve 20 cm (7.143 bitki/da) sıra üzeri ekim sıklığı en ekonomik ve uygulanabilir sonuç olduğu bildirilmiştir. Emeklier ve Kün (1988), Ankara koşullarında altı mısır çeşidine üç farklı sıra arası (40, 60 ve 80 cm) ve yine üç değişik sıra üzeri mesafesi (10, 20 ve 30 cm) 9

25 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ uygulayarak yaptıkları çalışmada, bitki yoğunluğu arttıkça bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, yaprak sayısı ve yaprak alan indeksinin arttığını, gövde çapı ve koçan sayısının azaldığını belirlemişlerdir. Joliffe ve ark (1990), ana ürün olarak yetiştirilen silajlık mısırda bitki/da dan bitki/da a kadar değişen farklı bitki sıklıklarında altı farklı hasat döneminde (ekimden sonraki 21. günden 115. güne kadar) bitki gelişimini takip etmek amacıyla yürüttükleri çalışmalarında, yüksek bitki sıklığında gövde başına kuru ağırlıktaki azalışın, birim alandaki yaprak oranının azalması ile bağlantılı olduğunu, verimindeki varyasyonlar ile verim komponentlerinden olan gövde çapı ve yaprak alanı oranınındaki varyasyonlar arasında ilişki olduğunu bildirmişlerdir. Ruschel ve Zimmermann (1990), Brezilya'da yürüttükleri bir çalışmada, iki farklı bitki yoğunluğunda (4.000 ve bitki/da) yetiştirilen beş değişik mısır çeşidinde bitki sıklığındaki artışa bağlı olarak bitki başına koçan sayısının azaldığını tespit etmişlerdir. İptaş (1993), Tokat ekolojik şartlarında ana ürün olarak yetiştirilen silajlık mısırda bitki boyunun cm, yeşil ot veriminin kg/da, kuru madde veriminin kg/da, ham protein oranının % ve kuru madde oranının % arasında değişim gösterdiğini bildirmiştir. Girardin ve Tollenaar (1994), mısırda yaprak alanı indeksi değerinin bitki yoğunluğundan önemli ölçüde etkilendiğini, ancak, bitki yoğunluğu sabit kalmak koşulu ile sıra arasında yapılan değişikliklerin yaprak alanı indeksini etkilemediğini bildirmişlerdir. Bilgen ve ark (1996), tarafından Menemen-İzmir koşullarında yürütülen ana ürün mısır çalışmasında; üzerinde durulan konulara bağlı olarak yeşil ot verimlerinin kg/da, kuru madde oranlarının % , kuru madde verimlerinin kg/da, ham protein oranlarının % arasında değişim gösterdiği saptamışlardır. Akdemir ve ark (1997), Ödemiş ekolojik koşullarında yürüttükleri bir çalışmada iki değişik bitki yoğunluğunda (seyreltmesiz ve 70 x 15 cm ekim sıklığında dekara bitki) yedi farklı melez mısır çeşidini yetiştirmişlerdir. Araştırıcılar, bitki yoğunluğuna bağlı olarak bitki boyunun cm, kuru 10

26 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ madde oranının % , yeşil ot veriminin kg/da, kuru ot veriminin kg/da arasında değiştiğini tespit etmişlerdir. Elde edilen sonuçlara göre; bitki yoğunluğu arttıkça bitki boyu ve kuru madde oranı artmış, buna karşılık yeşil ve kuru ot veriminde bir değişim olmamıştır. Ayrıca, sık ekimde koçanların gelişimi gerilemiş ve daha küçük koçanlar elde edilmiştir. Doğan ve ark (1997), Bursa koşullarında yürüttükleri bir çalışmada, sıra üzeri mesafelerin değiştirilmesi ile elde ettikleri farklı bitki yoğunluklarının (6.154, 6.993, 8.097, ve bitki/da) ve farklı çeşitlerin mısırda silajlık verim ve kalite üzerine etkisini belirlemek amacıyla bitki boyu, yeşil ot verimi, yaprak sayısı, koçan verimi/yeşil verim ve bitkide koçan sayısını incelemişlerdir. Bu çalışma sonunda, bitki yoğunluğu arttıkça yeşil ot verimi ile koçan sayısının arttığı tespit edilmiş ve yüksek yeşil ot verimi için en uygun bitki yoğunluğunun bitki/da olduğu bildirilmiştir. Ayrıca çalışmada, bitki yoğunluğundaki artıştan bitki boyu ve yaprak sayısının etkilenmediği belirlenmiştir. Turgut ve ark (1997), Bursa koşullarında yürüttükleri bir çalışmada mısır çeşitlerinde bitki sıklıklarının (4.396, 5.128, ve bitki/da) ve çeşitlerin verim ve bazı verim öğelerine etkisini incelemişlerdir. Araştırıcılar bitki sıklığı arttıkça ilk koçan yüksekliğinin arttığını ve bitkide koçan sayısının azaldığını, bitki boyunun ise etkilenmediğini bildirmişlerdir. Ülger (1998), Mısır yetiştiriciliğinde sulama ile sağlanan elverişli su düzeni, gübreleme ile elde edilen yüksek toprak verimliliği ve yeni melezlerin genetik potansiyelleri birleştirildiğinde maksimum verim düzeyine ulaşılabileceği kabul edilmektedir. Bunlar sağlandıktan sonra bitki sıklığının iyi düzenlenmesi diğer üretim faktörlerine göre öncelikli konulardan bir tanesidir. Dekara atılacak tohumluk miktarının saptanması, bitkilerin, topraktaki elverişli su ve besin maddeleri ile ışık enerjisinden en etkin şekilde faydalanmasını sağlamaktadır. Bölgesel denemelerle optimum verimi; ekim sıklığını, çeşit özellikleri, toprak verimliliği ve üretim amacının (silaj ya da tane) etkilediğini bildirmiştir. Ayrancı (1999), Konya sulu koşullarında yaptığı bir çalışmada mısırda yaprak sayısının adet/bitki, tek bitki ağırlığının g arasında değiştiğini belirtmiştir. 11

27 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ Gücük ve ark (1999), Şanlıurfa Bozova ilçesi koşullarında yılları arasında yapılan bir çalışmada, Bozova sulu koşullarında ikinci ürün olarak yetiştirilen silaj mısır, silaj sorgum ve sorgum- sudanotu melez çeşitlerinde hasat zamanının verime etkisi konusu incelenmiş ve araştırmada silaj mısır ( LG- 55, PX- 74 ), silaj sorgum (FS 25E, ROX), sorgum sudanotu melez ( SX-17, Sugar Leaf) çeşitlerinde verim bakılarak; çiçeklenme, süt olum ve hamur olum dönemlerinde yapılan hasat zamanlarının etkileri incelenmiştir. Yeşil ot verimi 7455, ,04 kg/da arasında değişmiştir. En yüksek yeşil ot verimi FS25E çeşidinden elde edilmiştir. En uygun hasat zamanının araştırmada kullanılan bütün çeşitler için hamur olum dönemi olduğu saptanmıştır. Dok ve ark (2002), Şanlıurfa şartlarında yılları arasında yapılan bir araştırmada, GAP Bölgesi nde II. Ürün Mısırda Uygun Bitki Sıklığının tespiti konusu incelenmiş ve yıllarında 3 yıl süreyle ele alınan bu çalışmada TTM81 19 ve TTM813 mısır çeşitleri sıra arası 70 cm; sıra üzerleri 15 cm (4500 bitki/da) 20 cm (6000 bitki/da), 25 cm (7500 bitki/da) ve 30 cm (900 bitki/da) olacak şekilde ekilmiştir. Deneme sonucunda, her iki çeşitte de dekara 6000 ile 7500 bitkinin uygun bitki sıklığı olduğu sonucuna varılmıştır. Avcıoğlu ve ark (2001), Bornova koşullarında ana ürün döneminde yürüttükleri çalışmada, mısırda yeşil ot veriminin kg/da ve kuru madde veriminin kg/da arasında değiştiğini tespit etmişlerdir. Dok ve ark (2002), Samsunda yılları arasında yapılan bir çalışmada silajlık mısır yetiştirme imkânları konusu incelenmiş ve TTM 813, Frurio, Rx 947, Rx 899, TTM 815, LG 55, Flash ve karedeniz yıldızı en yüksek yeşil ot verimini vererek bölge için tavsiye edilmiştir. Uygun hasat zamanının süt çizgisi başlangıcı ile ½ süt çizgisi arasında olduğu tespit edilmiştir. Özyiğit ve Bilgen (2001), Antalya ili koşullarında 2001 yılında yapılan bir çalışmada, Antalya koşullarında ikinci ürün olarak yetiştirilen bazı mısır çeşitlerinde farklı hasat dönemlerinin verim öğeleri üzerine etkisi konusu incelenmiş ve denemede 3 mısır çeşidi (Ant 90, TTM 8119, Ant bey) kullanılmış ve 3 farklı hasat dönemi (süt olum, hamur olum, fizyolojik olum) dikkate alınmıştır. En yüksek yeşil ot verimi 2561,67 kg/da ile Ant bey çeşidinden 3 biçimde elde edilirken, en düşük 12

28 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ yeşil ot verimi 1546 kg/da ile Ant 90 çeşidinden 1. biçimden elde edilmiştir. Koçan kuru madde oranında en yüksek oran; %62, 21 ile ant 90 çeşidinin 3. biçiminden alındığını tespit etmişlerdir. Patricio Soto ve ark (2002), silajlık mısırda yapmış oldukları denemede dört farklı bitki yoğunluğu (7.000, 9.000, ve bitki/da) ile üç değişik azot dozunun (15, 30 ve 45 kg/da) etkilerini incelemişlerdir. Ot veriminde bitki yoğunluğu önemli olmuş ve en yüksek verim (2960 kg/da) en yüksek bitki sıklığından alındığını bildirmişlerdir. Widdicombe ve Thelen (2002), farklı sıra aralıkları (38 cm, 56 cm ve 76 cm) ve bitki yoğunluklarının (6.420, ve bitki/da) mısırda verim ve yem kalitesi üzerine etkilerini araştırmışlardır. Araştırıcılar, kuru madde verimi ile bitki yoğunluğu arasında linear bir ilişki olduğunu ve maksimum kuru ot veriminin en yüksek bitki yoğunluğundan (8.890 bitki/da) elde edildiğini bildirmişlerdir. Geren ve ark (2003), İzmir koşullarında yılları arasında yapılan bir araştırmada, ikinci ürün silajlık olarak yetiştirilen bazı mısır çeşitlerinde farklı ekim zamanlarının verim ve kalite özelliklerine etkisi konusu incelenmiş ve silaj ile kuru madde verimiyle ham protein oranı bakımından ekim zamanları ve mısır çeşitleri arasında önemli farklılıklar tespit edildiği, ham kül oranı bakımından ekim zamanları arasında önemli bir farklılık bulunmamasına karşılık mısır çeşitleri arasında önemli bir farklılık olmuştur. Kuru madde oranları yönünden ekim zamanları ve çeşitler arasında farklılık bulunmamıştır. Geç Ekimlerde (30 Haziran) C.955 ve P 3223 mısır çeşitleri daha verimli oldukları tespit edilmiştir. Keane ve ark (2003), silajlık mısırda farklı bitki yoğunluklarının (7.820, 9.390, ve bitki/da) verim üzerine etkilerini inceledikleri bir çalışmada, bitki yoğunluklarının kuru madde verimini etkilemediğini tespit etmişlerdir. Yaylak ve ark (2003), Besi sığırı rasyonlarının dengelenmesi düşünüldüğünde, mısır silajı kalite faktörleri; enerji içeriği, selüloz içeriği, nişasta içeriği ve sindirim derecesi olarak sayılabileceği belirtilmektedir. Besi sığırı rasyon maliyetinin önemli bir kısmını; enerji ve proteinin sağlanması oluşturmaktadır. Bu nedenle, mısır silajı, besi sığırı yemleme programlarında yeterli düzeyde enerji sağlanması için en mantıklı alternatif yem hammaddesidir. Mısır silajı içeren 13

29 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ rasyonlar genellikle g günlük canlı ağırlık artışı sağlayacak şekilde yeterli enerji ile formüle edilmektedirler. Böylece, tipik bir besi sığırı rasyonu % mısır silajı, % kuru ot veya saman ve % 5-10 protein yada enerji kaynağı katkısı içermesi gerektiği bildirilmiştir. Yılmaz ve ark (2003), Silajlık mısır tarımında verimi etkileyen önemli yetiştirme tekniklerinden birisinin bitki sıklığı olduğu bildirilmektedir. Tarlada bitki sıklığı değişikliği, genellikle sıra arası ve sıra üzeri mesafeler değiştirilerek yapılmaktadır. Ancak son yıllarda, çift sıra ekim yöntemi uygulamasının silaj verimi yönünden öne çıktığı dikkati çekmektedir En uygun ekim sıklığı; kullanılan çeşide, ekim zamanına, yetiştirme amacına, yükseltiye, iklime, sulama miktarına ve toprağın durumuna göre değişmektedir. Gereğinden fazla sık ekim koçan bağlamayan bitki sayısını arttırmaktadır. Çok seyrek ekim ise birim alandan alınan ürün miktarının azalmasına sebep olmaktadır. Yıldırım ve Baytekin (2003), Çanakkale koşullarında yürüttükleri bir çalışmada farklı bitki sıklıkları (5.000, 7.500, ve bitki/da) ile İsidora ve Tex çeşitlerini yetiştirmişlerdir. Çalışmada, bitki sıklığı arttıkça bitkiler arasında ışıklanma yönünden meydana gelen rekabetin bitki boyunun uzamasına neden olduğu ve bunun sonucunda da en uzun bitki boyunun bitki/da sıklığından elde edildiği belirlenmiştir. Araştırıcılar, sıklık arttıkça yeşil ot veriminin arttığını, en yüksek yeşil ot veriminin , ve bitki/da sıklıklarında tespit edildiğini, buna karşılık kuru madde veriminin bitki sıklığından etkilenmediğini tespit etmişlerdir. Akdeniz ve ark (2004), Van koşullarında yılları arasında yapılan bir çalışmada, Bazı mısır çeşitlerinde verim ve yem değerleri üzerine adlı konuyu incelenmişler ve bu çalışmada 13 mısır çeşidini kullanmışlardır. Denemede kullanılan çeşitler arasında hâsıl ot ve kuru ot verimi bakımından önemli farklılıklar belirlenmiş, çeşitlerin hâsıl verimleri kg/da, kuru ot verimleri ise kg/da arasında değişmiştir. Sonuç olarak bölgeye uygun çeşitlerin OSSK 644, BC 6661, BC 778 ve BC- 566 olduğu tespit edilmiştir. Alıcı (2005), Kahramanmaraş koşullarında farklı sıra üzeri mesafelerinin (16, 18, 20, 22 ve 24 cm) verim, verim unsurları ve bazı tarımsal karakterler üzerine 14

30 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ olan etkilerini incelemiştir. Çalışmada, bitki sıklığı arttıkça ilk koçan yüksekliği ve bitki boyu artmış, buna karşılık gövde çapı, koçan boyu, koçanda sıra sayısı, koçanda tane sayısı, koçan çapı ve koçan sayısı azalmıştır. Çiğdem ve Uzun (2006), Samsun ili koşullarında 2003 yılında yapılan bir çalışmada, samsun ili taban alanlarda ikinci ürün olarak yetiştirilebilecek bazı silajlık sorgum ve mısır çeşitleri konusu incelenmiş ve en yüksek yeşil ot verimi 5023 kg/da ile Trebbia melez mısır çeşidinden elde edilmiştir. Trebbia melez mısır çeşidi bölgede ve benzeri ekolojik koşullarda ikinci ürün olarak tavsiye edilebilir olduğu tespit edilmiştir. Saruhan ve Şireli (2005), Bu araştırma Diyarbakır şartlarında ikinci ürün yetiştirme sezonunda dört farklı azot dozu (kontrol,10,20 ve 30 N kg da 1) ve üç bitki sıklığının (70x5, 70x10, 70x15 cm ) mısır bitkisinde koçan, sap ve yaprak verimleri üzerine etkilerini belirlemek amacıyla 2000 ve 2001 yıllarında yürütülen bir araştırmada, ikinci ürün silajlık mısır yetiştiriciliğinde, artan bitki sıklığında dekara koçan sayısında artış gözlenirken; koçan boyu, koçan çapı, bitkide yaş koçan ağırlığı, sap kalınlığı, bitkide yaş sap ağırlığı, bitkide yaş yaprak ağırlığı ile bitkide yaprak sayısında bir azalma tespit edilmiş, artan azot dozlarının ise bu özellikler üzerindeki etkisinin olumlu olduğu bildirilmiştir. Hashemi ve ark (2005), üç farklı hibrid mısır çeşidinde farklı bitki yoğunluklarının (2500, 3.000, 4.500, 6.000, ve bitki/da) ot ve tohum verimi ile verim unsurları üzerine etkilerini araştırmışlardır. Araştırıcılar, kuru ot verimi ile bitki yoğunluğu arasında kuadratik ilişki olduğunu ve maksimum verime bitki/da ve bitki/da yoğunluklarında ulaşıldığını bildirmişlerdir. Kaplan (2005), Kahramanmaraş koşullarında farklı sıra arası (60, 65 ve 70 cm) ve sıra üzeri (8, 10, 12, 14 ve 16 cm) mesafelerinin silajlık mısırın bazı tarımsal özelliklerine olan etkilerini incelemiştir. Çalışmada, Trebbia mısır çeşidi kullanılmıştır. Araştırmada, en yüksek yeşil ot verimi (8.012 kg/da) 70 x 8 cm ekim sıklığından, en yüksek kuru ot verimi (2.256 kg/da) 65 x 8 cm ekim sıklığından elde edilmiştir. Karayiğit ve Kızılşimşek (2005), Kahramanmaraş koşullarında 2002 yılının II. ürün sezonunda yürütülen bu çalışmada; farklı olgunluk dönemlerindeki bazı 15

31 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ melez mısır (zea mays) çeşitlerinin silaj kalitesi üzerine araştırmalar konusu incelenmiş ve Araştırma sonucunda yeşil ot verimi (7220 kg/da), kuru ot verimi (2721 kg/da), protein oranı (%6.41), ve protein verimi (172 kg/da) bakımından DK585 çeşidinden diğerlerine göre önemli ve yüksek değerler elde edilmiştir. En düşük yeşil ot (6006 kg/da) ve kuru ot (2226 kg/da) TREBBIA çeşidinden, en düşük protein oranı (%5.78) ve protein verimi (132 kg/da) ise 32K61 çeşidinden elde edilmiştir. Hasat dönemleri; 1.süt olum başlangıcı, 2.süt olum dönemi, 3.hamur olum başlangıcı, 4. hamur olum dönemidir. En yüksek yeşil ot (6862, 00 kg/da) ve kuru ot verimi (2472 kg/da) 3. hasat döneminden en yüksek protein verimi ise 169,4 kg/da ile 1. hasat döneminden elde edilmiş ve bunu önemli bir farkla ve 162,7 kg/da ile 2. hasat dönemi izlediği tespit edilmiştir. Kızılşimşek ve ark (2005), Silajlık mısır tarımında da yüksek verim almanın en önemli yolu uygun yetiştirme tekniklerini uygulamaktır. Bu nedenle ekimden hasada kadar olan tüm yetiştirme tekniklerinin eksiksiz olarak bilinmesi ve uygulanması şarttır. Yetiştirme tekniğinin yanında çeşit seçiminde önemlidir. Çeşit seçiminde yapılan hata diğer yetiştirme teknikleri ile giderilemez. Bol yeşil aksam elde etmenin ilk yolu doğru çeşit seçim olduğunu bildirmişlerdir. Kızılşimşek ve ark (2005), Silajlık mısır yetiştiriciliğinde, kuru madde birikimini belirleyen konuların başında gelen ışık kullanımı ve Yaprak Alanı İndeksi değerleri, bitki sıklığından önemli derecede etkilenmektedir. Özellikle bitkilerin sıra arasını kapatma süresi ile maksimum Yaprak Alanı İndeksi değerine ulaşıncaya kadar geçen süre içerisinde bitki sıklıklarına göre farklılıklar gösterdiği, ışık kullanımının da bu durumdan etkilendiği ve bunun kuru madde verimine yansıdığı belirlenmiştir. Sıra arası ve sıra üzeri bakımından aralarındaki farklılıkların önemli bulunmadığı 60 ve 65 cm sıra aralığı ile 12 cm sıra üzeri mesafelerinde yüksek kuru madde verimi elde edilmiştir. Sıra arasını erken kapatan ve maksimum Yaprak Alanı İndeksi değerine erken ulaşan parsellerin bitki sıklıkları genellikle bitki/da arasında değiştiğinden, silajlık mısır yetiştiriciliğinde bu sıklıklar arasında ekim yapmanın yararlı olabileceği kanısına varılmıştır. Öktem ve Öktem (2005), Harran Ovası koşullarında yaptıkları bir çalışmada üç mısır çeşidinde dört farklı ekim sıklığını (6.000, 7.000, ve bitki/da) 16

32 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ denemişlerdir. Araştırmada, en yüksek yeşil ot verimi bitki/da sıklığında, en düşük değer ise bitki/da sıklığında tespit edilmiştir. Araştırıcılar, bitki sıklığı azaldıkça yeşil ot verimi, kuru madde oranı ve kuru madde verimi, yaprak oranı ve sap oranının azaldığını, buna karşılık koçan oranı, yaprakta protein oranı ve sapta protein oranı değerlerinin arttığını bildirmişlerdir. Güneş ve Acar (2006), Karaman koşullarında 2002 yılında yürütülen bu araştırmada, Karaman Ekolojik Koşullarında Silajlık Hibrit Mısır Çeşitlerinin İkinci Ürün Olarak Yetiştirme İmkânlarının Belirlenmesi konusu incelenmiş ve Araştırmada 4 çeşit hibrit melez mısır (Temigi, Doge, C 955, Dracma) materyal olarak kullanılmıştır. Araştırmada, hibrit mısır çeşitlerinin yeşil ot verimleri 6892,80 kg/da (Doge) ,03 kg/da (C 955), kuru madde verimleri kg/da (Doge) ,53 kg/da (Temigi), ham protein oranları % 3.94 (Dracma) - % 4.74 (Temigi), ham protein verimleri kg/da (Doge) -127,00 kg/da (Temigi) arasında değişmiştir. Bir yıllık olarak yürütülen bu araştırmada, C-955 ve Temigi çeşitleri daha ön plana çıkmakla beraber, denemeye alınan tüm çeşitler Karaman ekolojik şartlarında ikinci ürün olarak yetiştirilebilecek çeşitler olarak görüldüğü bildirilmiştir. İptaş ve Acar (2006), Tokat ekolojik koşullarında üç farklı sıra arası mesafesinde (40 cm, 60 cm ve 80 cm), sıra üzeri mesafeler sabit tutularak, dört değişik hibrid mısır çeşidinin kuru ot verimi ile kalitelerini incelemişlerdir. Araştırmada sıra arası mesafelere bağlı olarak bitki yoğunlukları , ve bitki/da arasında değişmiştir. Sıra arası mesafe arttıkça (bitki yoğunluğu azaldıkça) gövde çapı artığını bildirmişlerdir. Kara (2006), Çukurova koşullarında yaptığı bir çalışmada farklı sıra üzeri mesafelerde (10 cm, 14 cm, 18 cm, 22 cm ve 26 cm) ana ürün mısırda verim ve verim unsurlarını araştırmıştır. Araştırmada sıra arası 70 cm olarak sabit tutulmuştur. Araştırıcı, bitki sıklığı azaldıkça bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, gövde ve koçan çapı, koçan boyu ve koçanda tane sayısının arttığını tespit etmiştir. Araştırmada, en uygun bitki sıklığı 70 cm x 18 cm olarak belirlenmiştir. Subedi ve ark (2006), Kanada da yürüttükleri bir çalışmada, iki farklı mısır çeşidinde bitki yoğunluklarının (6.000, ve bitki/da) tane ve Silaj 17

33 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ verimine etkilerini incelemişlerdir. Bitki yoğunluğunun den bitki/da a yükselmesiyle Silaj veriminin linear olarak artığı ve Silaj verimi için optimum bitki yoğunluğunun bitki/da olduğu tespit edilmiştir. Yandım (2006), Van koşullarında Gözdem mısır çeşidinin farklı bitki sıklıklarında (9.000, , , , , ve bitki/da) silajlık verim ve yem değerlerini belirlemek amacıyla yürüttüğü bir çalışmada bitki boyu, yeşil ot verimi, kuru ot verimi, sap oranı, yaprak oranı, koçan oranı, ham protein oranı ve ham protein verimini incelemiştir. Araştırıcı, en yüksek yeşil ot veriminin (3436 kg/da) bitki/da, en yüksek kuru ot veriminin (1114 kg/da) bitki/da ekim sıklığında tespit edildiğini ve istatistikî olarak önemli olmamakla birlikte bitki/da ekim sıklığında da tatminkâr bir ham protein veriminin (126 kg/da) elde edildiğini rapor etmiştir. Berzsenyi ve Dang (2007), Macaristan koşullarında altı farklı bitki yoğunluğu (2.000, 4.000, 6.000, 8.000, ve bitki/da) ile üç farklı hibrid mısır çeşidinde yaptıkları bir çalışmada, bitki yoğunluklarındaki artışın, kuru madde birikimini ve kuru madde birikiminin vejetatif ve generatif organlar arasındaki dağılımını önemli ölçüde etkilediğini tespit etmişlerdir. Çalışmada, bitki yoğunluğu arttıkça Yaprak Alanı İndeksi değeri de artış göstermiştir. Kılıç ve Gül (2007), Diyarbakır şartlarında yılları arasında yapılan bir çalışmada, hasat zamanının Diyarbakır şartlarında ikinci ürün olarak yetiştirilen mısır çeşitlerinde verim ve bazı tarımsal karakterler ile silaj kalitesine etkileri üzerine bir araştırma konusu incelenmiş ve Araştırmada kullanılan çeşitler; Furio, TTM 813, TTM 8119, TTM 815 ve Arifiye olmuştur. Parseller tam çiçeklenme, süt olum, sert hamur olum dönemlerinde hasat edilmiştir. Mısır çeşitlerinden elde edilen yeşil ot verim değerleri 4519, ,8 kg/da arasında değişim göstermiştir. İncelenen bütün karakterler hasat zamanları ve çeşitler arasındaki fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Verim ile sap çapı, bitki boyu arasındaki ilişki önemli ve olumludur. Verim ile kuru madde oranı ve koçan oranı arasında olumsuz ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Mısırda en uygun hasat zamanı olarak sert hamur olum dönemi, en uygun çeşidin ise TTM 815 çeşidi olduğu bildirilmiştir. 18

34 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ Yılmaz ve ark (2007), Hatay da silajlık olarak yetiştirilebilecek mısır çeşitlerinde uygun bitki yoğunluğunu belirlemek amacıyla 6 farklı mısır çeşidini değişik bitki yoğunluklarında (7.100, 8.200, 9.500, ve bitki/da) ekmişlerdir. Bitki boyu, gövde çapı, yeşil ot, kuru madde verimi, yaprak, sap oranı ve koçan oranı incelenmiştir. Araştırıcılar, bitki yoğunluklarının bitki boyunu etkilemediğini ve genel olarak bitki boyunun cm arasında değiştiğini bildirmişlerdir. Çalışmada, artan bitki yoğunluklarının gövde çapı üzerinde olumsuz etki yaptığı ve en kalın gövdeli bitkilerin mm ile bitki/da, en ince gövdeli bitkilerin ise 17.9 mm ile bitki/da yoğunluğundan elde edildiği rapor etmişlerdir. Yeşil ot verimi, artan bitki yoğunluklarına paralel olarak artmış, bu artış bitki/da a kadar devam etmiş, daha sonra azalmıştır bitki/da yoğunluğunda en yüksek kuru madde verimi elde edilmiştir. Artan bitki yoğunlukları silajlık mısır çeşitlerinde yaprak oranını olumlu yönde etkilemiş ve en yüksek yaprak oranı % 16.5 ile bitki/da dan elde edilmiştir. Araştırmada sap oranı genel olarak % arasında değişmiş ve bitki yoğunluğunun etkisi önemsiz bulunmuştur. Araştırıcılar, bitki yoğunluğunun koçan oranını önemli ölçüde etkilediğini, sıklık azaldıkça koçan oranının arttığını ve en yüksek koçan oranının (% 42.2) en seyrek ekimde (7.100 bitki/da) ortaya çıktığını tespit etmişlerdir. Çarpıcı (2009), Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Araştırma ve Uygulama Merkezi deneme alanında, yıllarında yapılan bir çalışmada; bitki yoğunluğu ve farklı miktarda azot uygulamalarının stres fizyolojisi açısından silajlık mısır yetiştiriciliğinde değerlendirilmesi adlı araştırma incelenmiş; bitki yoğunlukları arttıkça; yeşil ve kuru ot verimi, ilk koçan yüksekliği, yaprak sayısı ve sap oranı artmış, gövde çapı, koçan sayısı, koçan oranı, koçan boyu, koçan çapı, koçanda sıra sayısı ve koçanda tane sayısı azaldığı bildirilmiştir. Denemenin tarımsal ekolojik koşullarında silajlık mısır üretiminin bitki/da yoğunluğu ve 30 kg/da azot dozu ile yapılabileceği sonucuna varılmıştır. 19

35 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Timuçin TAŞ 20

36 3. MATERYAL VE METOT Timuçin TAŞ 3. MATERYAL VE METOT 3.1. Materyal Denemede Kullanılan Silajlık Mısır Çeşidi ve Özellikleri Araştırmada; Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ile Sakarya Tarımsal Araştırma Enstitüsünün işbirliği ile 2006 yılında tek melez olarak ıslah edilen SAMADA 07 silajlık mısır çeşidi kullanılmıştır. SAMADA 07 çeşidinin bitki boyu cm, ilk koçan yüksekliği cm, makineli tarıma uygun, atdişi, yarı sert tane yapısında, yaprakları yarı dik ve 1000 tane ağırlığı g. arasındadır. Yaş ot ve kuru ot bakımından yüksek verime sahiptir. Değişik bölge ve iklim şartlarına göre 7 14 ton yaş ot verimi verebilmektedir. Orta geççi olup, fizyolojik olum müddeti silaj için 90 95, tane için 125 gündür. Sarı atdişi tane yapısı ile irmik ve un sanayisine uygundur. Silajlık kalite özellikleri; % kuru madde, % 6,4 ham protein, % 29 ADF (Asit Deterjanda Çözünmeyen Lif), % 59 NDF (Nötr Deterjanda Çözünmeyen Lif), % 5,84 lignin ve % 4,4 ham kül şeklindedir. Şekil de SAMADA 07 silajlık mısır çeşidinden resimler görülmektedir. (Anonim, 2006). Şekil.3.1. SAMADA-07 çeşidinin koçan ve bitki görünüşü 21

37 3. MATERYAL VE METOT Timuçin TAŞ Şekil Deneme parsellerinde yeşil silaj verimi mısır tartım işlemleri Şekil gün hasadında denemenin genel görünümü Deneme Yerinin İklim Özellikleri Deneme alanı ile ilgili, denemenin yürütüldüğü Haziran Kasım 2009 dönemi ile bu döneme ait uzun yıllar ortalama aylık sıcaklık, yağış ve nem değerleri Çizelge 3.1 de verilmiştir. 22

38 3. MATERYAL VE METOT Timuçin TAŞ Çizelge 3.1. Deneme alanında kaydedilen 2010 yılı ve uzun yıllar ortalaması aylık sıcaklık, yağış ve oransal nem değerleri 2009 UZUN YILLAR Sıcaklık ( C) En yük. En düş. Ort. Sıc. Yağış (mm) Ort. Nem (%) Sıcaklık ( C) En yük. En düş. Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ort. Sıc Yağış Ort. (mm) ne m (%) Ekim Kasım Kaynak: Şanlıurfa GAP Toprak-Su Kaynakları ve Tarımsal Araştırma Enstitüsü Koruklu Talat Demirören Araştırma İstasyonu 2009 Yılı İklim Kayıtları. Deneme alanı Karasal iklim kuşağında olup, yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlı geçmektedir. Şanlıurfa yıllık yağış ortalaması mm olup, yağış genellikle 15 Ekim-15 Mayıs tarihleri arasında düşmektedir Çizelge 3.2 in incelenmesiyle de görülebileceği gibi, Şanlıurfa koşullarında mısır yetiştirme peryodunda ihtiyaç duyulan su; (Haziran- Kasım) içerisinde yeterince yağış olmadığından, sulama suyundan karşılanmıştır. Denemenin yürütüldüğü 2009 yılında; en yüksek sıcaklık Temmuz ayında 48.4 C olarak kaydedilmiştir. Denemenin yürütüldüğü yıllar ile uzun yıllar sıcaklık ortalamaları arasında fazla bir farklılık göze çarpmamıştır. İkinci ürün sezonunda ekimler yapıldığı için bitkiler dölleme problemi yaşamamışlardır Toprak Özellikleri Şanlıurfa ili tarım alanlarında 6 değişik büyük toprak grubu vardır. Bunlar içerisinde geniş alan kaplayanlar sırasıyla kırmızı kahverengi topraklar ( ha.), bazaltik topraklar ( ha.), kahverengi topraklar ( ha.) dır. Ayrıca il tarım alanları içerisinde kollüviyal topraklar, kahverengi orman toprakları ve allüviyal topraklarda yer almaktadır (Anonim, 1971). Araştırmanın yürütüldüğü 23

39 3. MATERYAL VE METOT Timuçin TAŞ yerde, kırmızı kahverengi büyük toprak grubu hakimdir. Araştırma, Harran Ovası kırmızı kahverengi toprak grubunda yaygın olarak yer alan Harran serisinde yapılmıştır. Anılan seri toprakları alüviyal ana materyalli düz ve düze yakın eğimli derin topraklardır. Tipik kırmızı renkli profilleri killi tekstürlüdür. Üst toprak orta köşeli blok, sonra granüler; alt toprak kuvvetli iri prizmatik sonra kuvvetli orta köşeli blok yapıdadır. Aşağılara doğru artan yoğunlukta sekonder kireç ceplerini içermektedir. Kayma yüzeyleri B horizonunda başlayıp, aşağıya doğru belirginliği artmaktadır. Tüm profil çok kireçlidir, seri topraklarının organik madde içeriği düşük, KDK ları yüksektir. Organik madde yüzeyden aşağılara doğru azalmakta % arasında değişmektedir. KDK kil içeriğine bağlı olarak alt katmanlara doğru artığı bildirilmiştir ( Dinç ve ark, 1988 ). Çizelge 3.2. Deneme alanlarına ait toprakların fiziksel ve kimyasal özellikleri Toprak Derinliği (cm) Top.Tuzluluğu(%) PH Kireç (%) P 2 O 5 Kg/da K 2 O kg/da Org. Mad. (%) Azot (%) Cu (mg/kg) Mn (mg/kg) Fe (mg/kg) Zn (mg/kg) Kaynak: GAP Toprak- Su Kaynakları ve Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Laboratuvarı GAP bölgesi Potasyum (K 2 O) açısından zengin olmasına rağmen, topraklarımızda yüksek oranda kireç olması dolayısı ile bitki Potasyumu (K 2 O) bünyesine alamamaktadır. Topraktaki Azot ve Fosfor miktarları dikkate alınarak ekim ile beraber toprağa kompoze gübre verilmiştir. İz elementleri açısından çinko (Zn) 1 mg/kg değerinde olması gerekirken istenilen değerin altında kalmıştır (Çavdar, 2005). Diğer elementler açısından deneme yeri normal seviyededir. 24

40 3. MATERYAL VE METOT Timuçin TAŞ Metot Deneme Deseni Çalışma 2009 yılında II. Ürün olarak, Harran Ovası içinde bulunan Şanlıurfa GAP Toprak-Su Kaynakları ve Tarımsal Araştırma Enstitüsünün Koruklu Araştırma İstasyonu arazisinde yürütülmüştür. Çalışma; tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak, ana parsellere gelişme dönemlerine göre hasat zamanları (10 farklı hasat zamanı Çizelge 3.3. de belirtilmiştir), alt parsellere ise sıra üzeri mesafeler (5 farklı sıra üzeri mesafe Çizelge 3.4. de belirtilmiştir) gelecek şekilde kurulmuştur. Denemenin toplam parsel sayısı 150 olmuştur. Deneme planı EK-1 de sunulmuştur. Çizelge 3.3. Bitkilerin çıkış tarihinden sonra uygulanan hasat zamanları Hasat Zamanları Çıkış Tarihinden Sonra 1.Hasat Zamanı 30.gün 2.Hasat Zamanı 40.gün 3.Hasat Zamanı 50.gün 4.Hasat Zamanı 60.gün 5.Hasat Zamanı 70.gün 6.Hasat Zamanı 80.gün 7.Hasat Zamanı 90.gün 8.Hasat Zamanı 100.gün 9.Hasat Zamanı 110.gün 10.Hasat Zamanı 120.gün Çizelge 3.4. Denemede uygulanan sıra arası ve sıra üzeri uzunluklar ile bir dekarlık alanda bulunan bitki sayıları No Sıra Arası Mesafe ( cm) Sıra Üzeri Mesafe ( cm) Dekarda Bitki Sayısı (bitki/da)

41 3. MATERYAL VE METOT Timuçin TAŞ Gübreleme Denemede, 2009 yılında yapılan toprak tahlili sonuçları esas alınarak gübre miktarları belirlenmiştir. Vejetasyon süresi boyunca mısıra verilecek gübre miktarları saf olarak 30 kg/da azot ve 8 kg/da fosfor ve potasyuma tamamlanmıştır. Son toprak işleme uygulamasından önce fosforun tamamı ve azotun bir kısmı taban gübresi olarak toprağa karıştırılarak verilmiştir. Azotlu gübrenin geri kalan kısmı ise üst gübre olarak üre formunda mısır bitkileri cm boylandığında banda verilmiştir (Kacar, 1972; Kırtok, 1998) Toprak Hazırlığı ve Ekim Toprak öncelikle pullukla derin sürülmüş daha sonra tohum yatağını hazırlamak için; kültivatör ve goble disk ile sürüm yapıldıktan sonra rototiller ile kesekler parçalanarak üzerinden tapan geçirildikten sonra deneme alanı ekime hazır hale getirilmiştir. Ekim işlemi; sıra arası 70 cm ve sıra üzeri 10 cm, 14 cm, 18 cm, 22 cm ve 26 cm olacak şekilde elle yapılmıştır. Alt parseller; sıra uzunluğu 5.0 m ve her parsel 4 sıra olacak şekilde, 2.8 m x 5.0 m= 14.0 m 2 olarak düzenlenmiştir. Ana parseller arasında iki sıra, alt parseller arasında bir sıra boşluk bırakılmıştır. Bölgemizde ikinci ürün olarak planlanan bu çalışmada, denemenin ekimi 25 Haziran 2009 tarihinde yapılmıştır. Araştırmanın ikinci ürün olarak planlanmasının nedeni, ana ürün ekimlerinde, yüksek sıcaklıklar sonucunda yaşanan mısırdaki dölleme problemleridir. Bölgede yapılan araştırmalarda mısırın daha çok ikinci ürün koşullarında yetiştirilmesi önerilmiştir (Ülger ve ark,1992; Öktem, 1997). Ekimden önce parsellere markör çekilerek sıra arası mesafe olan 70 cm belirlenmiştir. Şekil 3.4 de görüldüğü gibi, Önceden marangozda hazırlanmış olan 5 m boyunda sırıklar aracılığı ile istenilen sıra üzeri mesafelere 2 tohum gelecek şekilde, tohumlar el ile 6 7 cm derinliğe ekilmiştir. Çıkıştan sonra tekleme işlemi uygulanarak parsellerde planlanan bitki sıklığı sağlanmıştır ( Şekil. 3.4.) 26

42 3. MATERYAL VE METOT Timuçin TAŞ Şekil Deneme alanındaki parsellerde elle tohum ekimi işlemleri Sulama ve Bakım Şekil 3.5 de görüldüğü gibi, düzenli çıkış sağlamak için ekimden hemen sonra yağmurlama sulama yapılmıştır. Diğer sulamalar, parsellere mümkün olduğunca eşit su verilecek şekilde tava usulü yapılmıştır. Yüzey akışını engellemek için parseller arasına set yapılmıştır. İki defa çapa ve bir defa boğaz doldurma işlemi yapılmıştır. Çıkıştan sonra görülen yabancı otlara karşı foransulforan etkili maddeli yabancı ot ilacı kullanılmıştır (200 cc/da). Ayrıca sap kurdu ve koçan kurduna karşı Alphacypermelhin etkili maddeli (100 cc/da) ilaç kullanılmıştır. 27

43 3. MATERYAL VE METOT Timuçin TAŞ Şekil Çıkıştan sonra ilk su olan yağmurlama sulama işlemi ve bitkilerin genel görünümü Hasat günler arasında bitkilerin silaj verimine yönelik hasat yapılmış, dört sıradan oluşan mısır parsellerindeki kenar tesirleri atıldıktan sonra parsellerdeki ortada yer alan iki sıra (1,4 m x 5,0 m= 7,0 m 2 ) Şekil 3.6 da görüldüğü gibi, bıçkı yardımıyla toprak yüzeyinden kesilerek hasat edildikten sonra zaman kaybedilmeden tartımı yapılmıştır. Tane hasadı ise, 120. gün olgunlukta parsellerde ortada yer alan iki sıradaki (1,4 m x 5,0 m= 7,0 m 2 ) bitkilerde bulunan koçanlar elle toplanarak yapılmıştır. Hasatta elde edilen koçanlar daha sonra mısır harman makinesinde tanelenmiştir. 28

44 3. MATERYAL VE METOT Timuçin TAŞ Şekil Deneme Alanında Yeşil Silaj Hasadının Yapılması İşlemi Araştırmada İncelenen Morfolojik ve Agronomik Özellikler Tüm Hasat Dönemlerinde İncelenen Özellikler Aşağıdaki özellikler; her hasat döneminde dört sıra olan parsellerden ortadaki iki sırada yer alan bitkilerde ve bu bitkiler arasından rasgele seçilecek 10 örnek bitkide incelenmiştir. 01. Silaj Verimi (kg/da): Her parselde dört sıra olan parsellerden ortadaki iki sırada yer alan bitkiler toprak üzerinden 10 cm yükseklikten biçilmiş ve tartılmıştır. Daha sonra dekara silaj verimi değerleri hesaplanmıştır. 02.Kuru Ot Verimi (kg/da): Her parselde dört sıra olan parsellerden ortadaki iki sırada yer alan bitkiler toprak üzerinden 10 cm yükseklikten biçildikten sonra kurutma dolabında 70 ºC de 48 saat kurutulmuştur (Neto ve ark 2004). Daha sonra dekara Kuru ot verimi değerleri hesaplanmıştır. 29

45 3. MATERYAL VE METOT Timuçin TAŞ 03.Kuru Madde Oranı (%): Her parselde elde edilen silaj verimi ve Kuru ot verimi tartımları yapıldıktan sonra orantı kurularak hesaplanmıştır. 04.Bitki Boyu ( cm): Parselde orta sırada yer alan bitkilerden tesadüfen seçilen 10 bitkide toprak yüzeyi ile bitkinin tepe püskülünün ilk yan dalcığının çıktığı boğum arasındaki uzunluk cm cinsinden ölçülerek ortalaması alınmıştır (Ipgrı, 1995). 30. ve 40.gün hasat zamanlarında bitkilerin yaprakları uzatılarak boyları ölçülmüştür. 05.İlk Koçan Yüksekliği ( cm) : Bitki boyunun ölçüldüğü 10 bitkide toprak yüzeyi ile ilk koçanın sapa bağlandığı boğum arasındaki mesafe ( cm) cinsinden ölçülmüş elde edilen değerlerin ortalaması alınmıştır. 06.Sap Kalınlığı (mm) : Bitki boyunun ölçüldüğü 10 bitkide sapın ilk boğum arasının orta kısmının kalınlığı kumpas yardımı ile ölçülmüş ortalaması alınmıştır. 07.Bitkide Yaprak Sayısı (adet/bitki): Her parselde 10 bitkide, sapın üzerinde yer alan tüm yaprakların sayımı yapılmış ve ortalaması alınmıştır. 08.Bitkide Yaprak Alanı (cm 2 /bitki): Her parselde 10 bitkide, sapın üzerinde yer alan tüm yapraklarda; yaprak uzunluğu, en geniş yerinde yaprak eni ölçülerek, {Yaprak Alanı=Yaprak Uzunluğu X Yaprak Eni X 0,75} formülünden hesaplanarak bulunmuştur (Montgomery, 1911; Tollenear, 1992 ). 09. Bitkide Kök Kuru Madde Ağırlığı (g/bitki): Her parselde, rasgele seçilen 10 bitkide ayrı ayrı kök örnekleri alınarak iyice yıkandıktan sonra kurutma dolabında 70ºC de 48 saat kurutulmuştur. Kurutulan bu örnekler tartılarak bitki başına düşen kök kuru madde ağırlıkları hesaplanmıştır. 10.Bitkide Koçan Sayısı (adet/bitki) : Parseldeki koçan sayısı parseldeki bitki sayısına bölünerek bitki başına koçan sayısı bulunmuştur Tepe Püskülü ve Koçan Çıkışından Sonraki Hasat Dönemlerinde İncelenen Özellikler Tepe püskülü ve koçan çıkışından sonraki hasat dönemlerinde aşağıda verilen özellikler incelenmiştir. 01. Tepe Püskülü Çiçeklenmesine Kadar Geçen Gün Sayısı: Bitkilerin çıkış tarihi ile tepe püskülünde %75 çiçeklenme görüldüğü tarih arasındaki gün sayısı olarak hesaplanmıştır. 30

46 3. MATERYAL VE METOT Timuçin TAŞ 02.Koçan Püskülü Çıkışına Kadar Geçen Gün Sayısı (gün) : Bitkilerin çıkış tarihi ile koçanlarda %75 püskül görüldüğü tarih arasındaki süre gün sayısı olarak hesaplanmıştır. 03.Koçan Uzunluğu ( cm) : Tane hasadının yapıldığı parselden rasgele alınan 10 bitkinin koçanlarının, koçan sapının tane ile birleştiği noktadan koçan ucuna kadar olan mesafe cetvelle ölçülmüş ve ortalaması alınmıştır. 04.Koçan Kalınlığı (mm) : Tane hasadının yapıldığı parselden rasgele alınan 10 bitkinin koçanlarının orta kısımları kumpasla ölçüldükten sonra ortalamaları alınmıştır. 05.Koçanda Tane Sayısı (adet/koçan) : Tane hasadının yapıldığı parselden rasgele alınan 10 bitkinin koçanlarının taneleri sayılmış ve ortalamaları alınmıştır. 06.Koçanda Tane Ağırlığı (g/koçan) : Tane hasadının yapıldığı parselden rasgele alınan 10 bitkinin koçanlarının tek koçan taneleme makinesinde harmanlanması ile elde edilen taneler tartılmış ve ortalaması alınmıştır. 07.Koçanda Tane Oranı (%) : Tane hasadının yapıldığı parselden rasgele alınan 10 bitkinin koçanlarının, tek koçan taneleme makinesinde harmanlanması ile elde edilen taneler ve sömekler ayrı ayrı tartılmıştır. Tane ağırlığının koçan ağırlığına bölünerek 100 ile çarpılması ile % koçan tane oranı değeri hesaplanmıştır. 08.Sömek Oranı (%) : Tane hasadının yapıldığı parselden rasgele alınan 10 bitkinin koçanlarının, tek koçan taneleme makinesinde harmanlanması ile elde edilen taneler ve sömekler ayrı ayrı tartılmıştır. Sömek ağırlığının koçan ağırlığına bölünerek 100 ile çarpılması ile % sömek oranı değeri hesaplanmıştır. 09.Hektolitre Ağırlığı (kg/hl) : Taneler % 14 neme göre kurutulduktan sonra, her parselden elde edilen tane ürününün hektolitre ağırlığı, hektolitre ölçme aleti yardımıyla belirlenmiştir. 10.Bin Tane Ağırlığı (g) : Örnek bitkilerden elde edilen koçanların harmanlanmış taneleri önce % 14 tane nemine kadar kurutulduktan sonra rastgele sayılan 4x100 adet tane tartılarak hesaplanmıştır. 11.Hasat İndeksi (%): Tane hasadının yapıldığı parsellerden, rasgele alınan 10 bitkinin saplı ağırlıkları hassas terazide tartılmış, daha sonra bu bitkinin koçanları tanelenerek, hassas terazide tartılmış ve koçanda tane ağırlıkları saptanmıştır. Tane 31

47 3. MATERYAL VE METOT Timuçin TAŞ ağırlığının saplı ağırlığa bölünerek 100 ile çarpılması ile hasat indeksi değeri bulunmuştur. 12.Tane Verimi (kg/da) : Her parselden elde edilen koçanlar mısır harman makinesinde tanelenmiştir. Tanelenen ürünün nem oranı elektronik nem ölçme aleti ile ölçülmüştür. Daha sonra tane verimi % 14 nem içeriğine göre düzeltilerek dekara tane verimi değerleri hesaplanmıştır. 13.Tane Nemi (%) : Her parselden elde edilen tane ürünün nem oranı elektronik nem ölçme aleti ile ölçülmüştür Morfolojik ve Agronomik Özelliklere Ait Verilerin Değerlendirilmesi Araştırmada elde edilen veriler; MSTAT-C paket bilgisayar programı kullanılarak varyans analizine tabi tutulmuştur. Ortalamalar DUNCAN çoklu karşılaştırma testi ile gruplandırılmıştır. Korelasyon gün hasat zamanlarında özellikler arasında yapıldığı gibi 120.gün zamanında incelenen özellikler arasındada yapılmıştır. Korelasyonu önemli bulunan özelliklerde ayrıca regrasyon analizi yapılmıştır. (Düzgüneş ve ark 1987). 32

48 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ 4. BULGULAR VE TARTIŞMA 4.1.Tüm Hasat Dönemlerinde İncelenen Özellikler Silaj Verimi Harran Ovası koşullarında farklı hasat zamanlarında yapılan silaj hasadı ve farklı sıra üzeri sıklık uygulamalarında yetiştirilen bir silajlık mısır çeşidinde saptanan silaj verimine ilişkin, varyans analizi Çizelge 4.1 de verilmiştir. Çizelge 4.1 incelendiğinde varyans analiz sonuçlarından görüleceği gibi silaj verimi; hasat zamanı, ekim sıklığı ve hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu bakımından %1 düzeyinde önemli bulunmuştur. Çizelge 4.1 Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan silaj verimi değerlerine ait varyans analiz sonuçları Varyasyon Kaynağı S.D Kareler Toplamı Kareler Ort. F Değeri Tekerrür Hasat zamanı(h) ** Hata Ekim sıklığı(e) ** HxE interaksiyonu ** Hata Genel Değişim Katsayısı(%) : 1.47 **: %1 düzeyinde önemli Farklı hasat zamanlarında yapılan hasadın ve sıra üzeri mesafelerde oluşan silaj verimine ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.2 de verilmiştir. Çizelge 4.2 de görüldüğü gibi 2009 yılında farklı hasat zamanları uygulamalarında dekara silaj verimi kg/da arasında değişmiştir. Silaj verimi değeri en yüksek 7744 kg/da ile 90.günde yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük silaj verimi 2259 kg/da ile 30.gün silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. 33

49 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge 4.2. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan silaj verimi (kg/da) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Hasat Sıra üzeri mesafeleri ( cm) zamanları (gün) Ortalama t 2332 u 2333 u 1863 v 1629 w 2259 G* n 5967 o 4688 r 4549 r 3985 s 5130 F g 6919 kl 6159 o 5281q 4634 r 6101 E de 8016 e 7134 jk 6772 lm 5640 p 7149 C ab 8440 c 7272 hıj 6796 lm 6587mn 7571 B a 7487 gh 7236 ıj 6950 kl 7054 jk 7505 B bc 8228 d 7812 f 7468 gh 6628 mn 7744 A kl 6446 n 6119 o 6757 lm 7064 jk 6672 D lm 7205 j 7238 ıj 7042 jk 7440 ghı 7144 C Ortalama 7244 A 6782 B 6221 C 5942 C 5629 E * Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur. Küçük harfler hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonunu, büyük harfler hasat zamanı ve ekim sıklığı arasındaki farklı grupları göstermektedir yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında silaj verimi kg/da arasında değişmiştir. Silaj verimi değeri en yüksek 7244 kg/da ile 10 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük silaj verimi 5629 kg/da 26 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark genel anlamda istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. 18 cm lik ekim sıklığı ile 22 cm lik ekim sıklıkları arasındaki verim farkı kendi aralarında istatistiksel olarak önemsiz çıkmıştır. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri ele alındığında, silaj verimi kg/da arasında değişmiştir. Silaj verimi değeri en yüksek 8800 kg/da ile 80.gün hasat zamanı ve 10 cm ekim sıklığında belirlenirken, en düşük silaj verimi 1629 kg/da ile 30.gün hasat zamanı ve 26 cm ekim sıklığı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. Bulgularımıza benzer olarak; Wermke ve Hoyningen-Huene (1987) nın yapmış oldukları araştırmada, silajlık olarak yetiştirilen mısırda verimin bitki yoğunluğu, çeşit ve yetiştirme koşullarına bağlı olarak 4 10 ton/da arasında değiştiğini bildirmişlerdir. Özyiğit ve Bilgen (2001), Bahadur ve ark (1999) nın yapmış oldukları araştırmalarda, vejetatif aksam devamlı gelişme gösterdiği için silaj hasadı geciktikçe silaj veriminin artığını bildirmişlerdir. 34

50 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Karayiğit ve Kızılşimşek (2005) nın yapmış oldukları araştırmalarda bulgularımıza benzer olarak; Hasat zamanını gecikmesi ile yeşil ot veriminde artışlar olmuş, ancak son dönemde yeşil ot veriminde bir miktar azalma görülmüştür. Bu durum geciken hasatla birlikte yeşil aksamın nem kaybetmeye başlamasından kaynaklandığını bildirmişlerdir. Kılıç ve Gül (2007), Gücük ve ark (1999), De Andrade ve ark (1994), nın yapmış oldukları araştırmalarda, silaj verimi açısından en uygun hasat zamanının hamur olum ve sert olum dönem olduklarını bildirmişlerdir. Araştırmamızda en yüksek silaj verimi süt olum ve hamur olum dönemlerine denk gelmektedir. Sümerli ve ark (2004) nın yapmış oldukları araştırmalarda; çeşitlere göre yeşil ot veriminin kg/da arasında değiştiğini, silaj kalitesi, yeşil ot ve kuru ot verimleri yönünden hasada süt olum döneminden itibaren başlanılması gerektiğini tespit ettiklerini bildirmişlerdir. Araştırma sonuçlarına göre, silajlık mısır üretiminde yüksek yeşil ot verimi için optimum bitki sıklığının olduğu, fakat bu sıklığın agronomik uygulamalar ile değiştiği görülmektedir. Araştırmada silaj verimi için optimum bitki sıklığı bitki/da olarak belirlenmişken, başka araştırmalarda optimum bitki sıklıkları bitki/da arasında bildirilmektedir (Yıldırım ve Baytekin 2003). Bulgularımıza benzer olarak; Çarpıcı (2009), Monueke ve ark (2007), Kızılşimşek ve ark (2005), Yıldırım ve Baytekin (2003), Maddonni ve ark (2001), William ve ark (2002), Patricio Soto ve ark (2002) nın yapmış oldukları araştırmalarda, sıra üzeri mesafesi azaldıkça silaj veriminin artığı, bu durumun yüksek fotosentetik alan ve dolayısıyla daha yüksek asimilasyonun meydana gelmesinden kaynaklandığı belirtilmektedir. Saruhan ve Şireli (2005), birim alanda bitki sayısının artması ile silaj veriminin de artışın olacağını belirtmişlerdir. Silajlık mısır yetiştiriciliğinde ekim sıklığının çok fazla olmaması gerektiğini ve elde ettikleri bulgulara dayanarak 70 X 10 cm ölçülerindeki sıklığın ideal olduğunu bildirmişlerdir. Tansı ve ark (1997), kaba yem üretimi için mısır bitki sıklığını azaltmanın uygun olmadığını, bu nedenle sıra üzeri mesafesinin dar tutulmasının mısır silaj verimini artırdığını bildirmişlerdir. 35

51 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Bunun aksine Dok ve ark (2002), Bitki sıklıkları artıkça silaj verimlerinin azaldığını bildirmişlerdir. Akdemir ve ark (1997) ise, farklı bitki sıklıklarında silaj veriminde bir değişim olmadığını belirtmişlerdir Kuru Ot Verimi Harran Ovası koşullarında farklı hasat zamanlarında yapılan silaj hasadı ve farklı sıra üzeri sıklık uygulamalarında yetiştirilen bir silajlık mısır çeşidinde saptanan Kuru ot verimine ilişkin, varyans analizi Çizelge 4.3 de verilmiştir. Çizelge 4.3. incelendiğinde görüleceği gibi; denememizde, kuru ot verimine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre; hasat zamanı, ekim sıklığı ve hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu %1 düzeyinde önemli bulunmuştur. Çizelge 4.3. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kuru ot verimi değerlerine ait varyans analiz sonuçları Varyasyon Kaynağı S.D Kareler Toplamı Kareler Ort. F Değeri Tekerrür Hasat zamanı(h) ** Hata Ekim sıklığı(e) ** HxE interaksiyonu ** Hata Genel Değişim Katsayısı(%) :1.15 **: %1 düzeyinde önemli Farklı hasat zamanlarınde yapılan hasadın ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kuru ot verimine ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.4 de verilmiştir. 36

52 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge 4.4. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kuru ot verimi (kg/da) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar(*) Hasat zamanları (gün) Sıra üzeri mesafeleri ( cm) Ortalama z 376 ^ 376 ^ I v 720 x 725 x 629 y 609 y 724 H r 1440 s 1261 t 1031 u 867 w 1226 G n 1978 o 1821 q 1543 r 1496 r 1795 F kl 2391 m 2158 n 1873 p 1834 pq 2153 E f 2520 kl 2392 m 2348 m 2485 l 2533 D d 3194 e 3191 e 2829 g 2829 g 3058 B hı 2589 j 2556 jk 2701 ı 2942 f 2700 C e 3302 c 3389 b 2754 h 3644 a 3254 A Ortalama 2179 A 2057 B 1985 C 1776 E 1883 D * Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur. Küçük harfler hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonunu, büyük harfler hasat zamanı ve ekim sıklığı arasındaki farklı grupları göstermektedir. Çizelge 4.4 de görüldüğü gibi 2009 yılında farklı hasat zamanları uygulamalarında dekara kuru ot verimi kg/da arasında değişmiştir. Kuru ot verimi değeri en yüksek 3254 kg/da ile 110.günde yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük kuru ot verimi 342 kg/da ile 30.gün silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında kuru ot verimi kg/da arasında değişmiştir. Kuru ot verimi değeri en yüksek 2179 kg/da ile 10 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük kuru ot verimi 1776 kg/da 22 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark genel anlamda istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri ele alındığında, kuru ot verimi kg/da arasında değişmiştir. Kuru ot verimi değeri en yüksek 3644 kg/da ile 110.gün hasat zamanı ve 26 cm ekim sıklığında belirlenirken, en düşük kuru ot verimi 242 kg/da ile 30.gün hasat zamanı ve 26 cm ekim sıklığı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıktığı için gruplandırma yapılmıştır. 37

53 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Bulgularımıza benzer olarak; Bahadur ve ark (1999), Konak (1993) nın yapmış oldukları araştırmalarda, hasat zamanı geciktikçe kuru ot veriminin arttığını bildirmişlerdir. Aydın ve Ülger.(1996), püskül çıkartma, süt olum ve hamur olum dönemlerinde hasat yapmışlar, en yüksek kuru ot verimini hamur olum döneminde yapılan hasattan elde etmişlerdir. Kızılşimşek ve ark (2005) ile Yıldırım ve Baytekin (2003), Sık yetiştirilen bitkilerin sıra üzerini kapatması daha erken olması nedeniyle bitkilerin maksimum Yaprak alanı değerine daha hızlı ulaştığı, bitki sıklığının az olduğu parsellere göre daha fazla ışık tutarak kuru madde üretiminin daha yüksek olmasını sağladığını bildirmişlerdir. En yüksek kuru ot veriminin ise 10 cm sıra üzeri mesafeden elde edildiğini, sıra üzeri bitki sıklığının artmasıyla kuru ot verimininde arttığını bildirmişlerdir. Bulgularımıza benzer olarak; Çarpıcı (2009), Widdicombe ve Thelen (2002) nın yapmış oldukları araştırmada, bitki yoğunluğu artıkça kuru ot veriminin artığı bildirilmiştir. Hashemi ve ark (2005) nın yapmış oldukları araştırmada, en yüksek kuru ot verimine bitki/da bitki yoğunluğunda ulaştıklarını bildirmişlerdir. Sümerli ve ark (2004), kuru ot verimleri yönünden hasata süt olum döneminden itibaren başlanılması gerektiğini bildirmişlerdir. Araştırmamızda da en yüksek kuru ot verimleri süt olum döneminden itibaren alınmaya başlanmıştır. Bulgularımıza benzer olarak; Serter (2003), ikinci ürün silajlık mısırda kuru madde miktarının günler arasında yoğun şekilde artmış olduğunu saptamışlardır. Hem birinci üründe hem de ikinci üründe koçan püskül çıkışından itibaren hızlı bir kuru madde artışı olduğu bildirilmiştir. Bulgularımızın aksine; Akdemir ve ark (1997) nın yapmış oldukları araştırmada, farklı bitki sıklıklarında kuru ot veriminde bir değişim olmadığı bildirilmiştir. 38

54 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Kuru Madde Oranı Harran Ovası koşullarında farklı hasat zamanlarınde yapılan silaj hasadı ve farklı sıra üzeri sıklık uygulamalarında yetiştirilen bir silajlık mısır çeşidinde saptanan kuru madde oranına ilişkin, varyans analizi Çizelge 4.5 de verilmiştir. Çizelge 4.5. incelendiğinde görüleceği gibi; denememizde, kuru madde oranına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, hasat zamanı, ekim sıklığı ve hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu arasındaki farklılığın %1 düzeyinde önemli olduğu, tekerrürler arası farklılığın önemli olmadığı ortaya çıkmıştır. Çizelge 4.5. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kuru madde oranı (%) değerlerine ait varyans analiz sonuçları Varyasyon Kaynağı S.D Kareler Toplamı Kareler Ort. F Değeri Tekerrür Hasat zamanı(h) ** Hata Ekim sıklığı(e) ** HxE interaksiyonu ** Hata Genel Değişim Katsayısı(%) : 1,77 **: %1 düzeyinde önemli Farklı hasat zamanlarınde yapılan hasadın ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kuru madde oranına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.6 de verilmiştir. 39

55 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge 4.6. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kuru madde oranı (%) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Hasat zamanları (gün) Sıra üzeri mesafeleri ( cm) Ortalam a vw t t uvw uvw H uvw x tu w tuv I qr q qr rs s G n o no p mn F kl l k lm lm E j j j j ı D h gh de h c C gh ef cd efg cd B b b b fg a A Ortalama B B A C A *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur. Küçük harfler hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonunu, büyük harfler hasat zamanı ve ekim sıklığı arasındaki farklı grupları göstermektedir. Çizelge 4.6 da görüldüğü gibi 2009 yılında farklı hasat zamanları uygulamalarında kuru madde oranı (%) arasında değişmiştir. Kuru madde oranı değeri en yüksek % ile 110.günde yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük kuru madde oranı % ile 40.gün silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanları arasındaki farkın istatistiksel olarak önemli olduğu, mısır yetiştiriciliğinde üzerinde durulan bazı verim özelliklerinden birisinin de kuru madde oranı olduğu. Bu oran çeşitlere göre % arasında değiştiği belirtilmiştir yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında kuru madde oranı (%) arasında değişmiştir. Kuru madde oranı en yüksek % ile 26 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük kuru madde oranı % cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark genel anlamda istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. 26 cm lik ekim sıklığındaki kuru madde oranı ile 18 cm lik ekim sıklığındaki kuru madde oranı arasındaki fark önemsiz çıkmıştır. 18 cm lik sıklıktaki kuru madde oranı ile 26 cm lik sıklıktaki kuru madde oranı en yüksek kuru madde oranı olarak aynı harf grubuna girmişlerdir. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri ele alındığında, kuru madde oranı (%) arasında değişmiştir. Kuru madde oranı en yüksek % 40

56 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ ile 110.gün hasat zamanı ve 26 cm ekim sıklığında belirlenirken, en düşük kuru madde oranı ile 40.gün hasat zamanı ve 14 cm ekim sıklığı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıktığı için gruplandırma yapılmıştır. Kızılşimşek ve ark (2005), Karayiğit ve Kızılşimşek (2005), Dok ve ark (2002), Özyiğit ve Bilgen (2001), Konak (1993) nın yapmış oldukları araştırmalarda, kuru madde oranının hasat zamanları ilerledikçe artış gösterdiğini, en yüksek kuru madde oranının tam olum döneminde yapılan biçiminden elde edildiğini bildirmişlerdir. De Andrade ve ark (1994) nın yapmış oldukları araştırmalarda, en yüksek kuru madde oranının sert olum döneminde yapılan hasattan elde edildiğini bildirmişlerdir. Gücük ve ark (1999), Andrieu (1984) nın yapmış oldukları araştırmalarda, hasat döneminin ilerlemesi ile yeşil ve kuru ot veriminde artışlar kaydedildiğini bildirmişlerdir. Araştırmamızın aksine, Ganove ve ark (1992) nın yapmış oldukları araştırmada, en yüksek kuru madde oranının süt olum ve hamur olum arasında bir zamanda elde edildiğini bildirmişlerdir. Dok ve ark (2002) nın yapmış oldukları araştırmalarda, bitki sıklıklarının kuru madde üzerine önemli bir etkisi görülmemiştir. Genel olarak bitkinin % 30 kuru madde ihtiva ettiği devrede hasat edildiği de anlaşılmıştır. 41

57 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Bitki Boyu Harran Ovası koşullarında farklı hasat zamanlarınde yapılan silaj hasadı ve farklı sıra üzeri sıklık uygulamalarında yetiştirilen bir silajlık mısır çeşidinde saptanan bitki boyuna ilişkin, varyans analizi Çizelge 4.7 de verilmiştir. Çizelge 4.7. incelendiğinde, hasat zamanı ve ekim sıklığı bitki boyuna %1 düzeyinde önemli etkilendiği, tekerrürler ile hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonun ise önemli olmadığı belirlenmiştir. Çizelge 4.7. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan bitki boyu değerlerine ait varyans analiz sonuçları Varyasyon Kaynağı S.D K.T K.O F Tekerrür Hasat zamanı(h) ** Hata Ekim sıklığı (E) ** HxE interaksiyonu Hata Genel Değişim Katsayısı(%): 2.75 **: %1 düzeyinde önemli Farklı hasat zamanlarında yapılan hasadın ve farklı sıra üzeri mesafelerde oluşan bitki boyuna ( cm) ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.8 de verilmiştir. Çizelge 4.8 de görüldüğü gibi 2009 yılında farklı hasat zamanları uygulamalarında bitki boyu cm arasında değişmiştir. Bitki boyu değeri en yüksek 303 cm ile 80 günde yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük bitki boyu cm ile 30 gün silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. 80, 90 ve 100. günlerde yapılan silaj hasadı arasındaki fark istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur gün hasadındaki bitki boylarındaki az orandaki düşüş bitkilerin tepelerinin kırılmasından kaynaklanmıştır. 42

58 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge 4.8. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan bitki boyu (cm) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Sıra üzeri mesafeleri ( cm) Hasat zamanları(gün) Ortalama F E D B BC A A AB B Ortalama A AB BC CD D * Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur. Küçük harfler hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonunu, büyük harfler hasat zamanı ve ekim sıklığı arasındaki farklı grupları göstermektedir yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında bitki boyu cm arasında değişmiştir. Bitki boyu değeri en yüksek cm ile 10 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük bitki boyu cm ile 26 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri ele alındığında, bitki boyu cm arasında değişmiştir. Bitki boyu değeri en yüksek cm ile 60 gün hasat zamanı ve 10 cm ekim sıklığında belirlenirken, en düşük bitki boyu cm ile 30.gün hasat zamanı ve 26 cm ekim sıklığı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmadığı için gruplandırma yapılmamıştır. Bulgularımıza benzer olarak; Daynard ve Muldoon (1983) un yaptıkları araştırmalarda Mısır bitkilerinin boyları genellikle gelişmenin ilk dönemlerinde benzer düzeyde iken, büyüme ilerledikçe sık olan parsellerdeki bitki boylarının arttığını bildirmişlerdir. Dok ve ark (2002) nın çalışmamıza benzer olarak yaptıkları bir araştırmada; hasat zamanları arasında bitki boyu yönünden farklılıklar olduğu 43

59 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ bildirilmektedir. 1. hasatlarda bitki boyu en düşük değerde olmuş, 3. hasatta en yüksek seviyeye çıkmış ve 4. hasatta tekrar azalmıştır. Bulgularımıza benzer olarak; Dostalek ve Hruska (1985), Kolcar ve Videnovic (1985), Sağlamtimur ve ark (1994), Tansı ve ark (1997), Emeklier ve Kün (1988), Baytekin ve ark (1999), Yıldırım ve Baytekin (2003), Alıcı ve ark (2005), Çarpıcı (2009) nın yaptıkları araştırmalarda mısır bitkisinde, ekim sıklığı arttıkça bitki boyunun arttığını saptamışlardır. Bitki sıklığı artıkça bitkiler arasında ışıklanma yönünden meydana gelen rekabet bitki boyunun uzamasına sebep olmuştur. Khalifa ve ark (1984) yaptıkları araştırmalarda bitki boyundaki bu artışın sürekli olmayıp bir noktadan sonra, ekim sıklığının etkisi çan eğrisi şeklinde olduğunu bildirmişlerdir. Bu sonuçların aksine; Yılmaz ve ark (2007), Turgut ve ark (1997), Park ve ark (1987) bitki boyunun bitki sıklığından etkilenmediğini bildirmişlerdir. Bahadur ve ark (1999), Ülger ve ark (1996) nın yaptıkları araştırmada; çalışmamızın aksine bitki sıklığı artıkça bitki boyunun düştüğünü bildirmişlerdir İlk Koçan Yüksekliği Harran ovası koşullarında farklı hasat zamanlarında yapılan silaj hasadı ve farklı sıra üzeri mesafe uygulamalarında yetiştirilen bir silajlık mısır çeşidinde saptanan koçan yüksekliğine ilişkin, varyans analizi Çizelge 4.9 da verilmiştir. Çizelge 4.9. incelendiğinde görüleceği gibi; denememizde, koçan yüksekliğine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, hasat zamanı, ekim sıklığı ve hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu arasındaki farklılığın %1 düzeyinde önemli olduğu belirlenmiştir. 44

60 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge 4.9. Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan ilk koçan yüksekliği değerlerine ait varyans analiz sonuçları Varyasyon Kaynağı S.D K.T K.O F Tekerrür Hasat zamanı(h) ** Hata Ekim sıklığı(e) ** HxE interaksiyonu ** Hata Genel Değişim Katsayısı(%): 1.68 **: %1 düzeyinde önemli, Farklı hasat zamanlarında yapılan hasadın ve sıra üzeri mesafelerde oluşan ilk koçan yüksekliğine ( cm) ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.10 da verilmiştir. Çizelge 4.10 da görüldüğü gibi 2009 yılında farklı hasat zamanları uygulamalarında İlk koçan yüksekliği cm arasında değişmiştir. İlk koçan yüksekliği değeri en yüksek cm ile 100.günde yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük İlk koçan yüksekliği cm ile 80.gün silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir 2009 yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında İlk koçan yüksekliği cm arasında değişmiştir. İlk koçan yüksekliği değeri en yüksek cm ile 10 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük ilk koçan yüksekliği cm ile 26 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri ele alındığında, ilk koçan yüksekliği cm arasında değişmiştir. İlk koçan yüksekliği değeri en yüksek cm ile 110.gün hasat zamanı ve 10 cm ekim sıklığında belirlenirken, en düşük ilk koçan yüksekliği cm ile 80.gün hasat zamanı ve 18 cm ekim sıklığı uygulamasında belirlenmiştir. 45

61 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan ilk koçan yüksekliği (cm) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Hasat zamanları Sıra üzeri mesafeleri ( cm) (gün) Ortalama f kl l m o E f g ı hı ı D kl jk o mn no 91.6 F bc f g f j C b bc cd de e A a e e gh ghı B Ortalama A B C D E * Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur. Küçük harfler hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonunu, büyük harfler hasat zamanı ve ekim sıklığı arasındaki farklı grupları göstermektedir. Bulgularımıza benzer olarak; Alıcı ve ark (2005), Çokkızgın (2002), Turgut (2000), Emeklier ve Kün (1988), Turgut ve ark (1997), Tansı ve ark (1997), Sağlamtimur ve ark (1994) nın yapmış oldukları araştırmalarda, İlk koçan yüksekliği, birim alandaki bitki yoğunluğu arttıkça artmıştır. Buna karşılık, Akçin ve ark (1993) koçan yüksekliğinin bitki sıklığından etkilenmediğini bildirmişlerdir. Bahadur ve ark (1999) nın yaptıkları araştırmada, araştırmamızın aksine bitki sıklığı artıkça ilk koçan yüksekliğinin düştüğünü bildirmişlerdir. Vejetatif gelişim ve bitki sıklığı arttıkça bitkiler arasında ışıklanma yönünden meydana gelen rekabetin bitki boyunun uzamasına neden olduğu, genel olarak bitki boyu yüksek çıkan parsellerde ilk koçan yüksekliği buna paralel yüksek çıkmıştır. Bitki boyu ile ilk koçan yüksekliği arasında doğru bir orantı bulunmuştur Sap Kalınlığı Harran Ovası koşullarında farklı hasat zamanlarında yapılan silaj hasadı ve farklı sıra üzeri sıklık uygulamalarında yetiştirilen bir silajlık mısır çeşidinde saptanan sap kalınlığına ilişkin, varyans analizi Çizelge 4.11 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde görüleceği gibi, sap kalınlığına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, hasat zamanı, ekim sıklığı ve hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu arasındaki farklılığın %1 düzeyinde önemli olduğu saptanmıştır. Çizelge Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan sap kalınlığı değerlerine ait varyans analiz sonuçları 46

62 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Varyasyon Kaynağı S.D K.T K.O F Tekerrür Hasat zamanı(h) ** Hata Ekim sıklığı(e) ** HxE interaksiyonu ** Hata Genel Değişim Katsayısı(%): 3.45 **: %1 düzeyinde önemli Farklı hasat zamanlarında yapılan hasadın ve sıra üzeri mesafelerde oluşan sap kalınlığına ( cm) ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.12 de verilmiştir. Çizelge 4.12 de görüldüğü gibi 2009 yılında farklı hasat zamanları uygulamalarında Sap kalınlığı mm arasında değişmiştir. Sap kalınlığı değeri en yüksek mm ile 80.günde yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük sap kalınlığı mm ile 30.gün silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanları arasındaki fark 60.gün, 70.gün, 80.gün hasat zamanları arasındaki fark kendi aralarında istatistiksel olarak önemsiz çıkmıştır. 90.gün, 100.gün, 110.gün hasat zamanları arasındaki fark da kendi aralarında istatistiksel olarak önemsiz çıkmıştır yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında sap kalınlığı mm arasında değişmiştir. Sap kalınlığı değeri en yüksek mm ile 26 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük sap kalınlığı mm ile 10 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında bulunmuştur. Ekim sıklıkları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. Zeidan ve ark (2006) nın yapmış oldukları araştırmada; sıra üzeri mesafelerinin sap kalınlığı üzerine istatistikî açıdan önemli olduğunu bildirmişlerdir 47

63 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan sap kalınlığı (mm) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Hasat zamanları(gün) Sıra üzeri mesafeleri ( cm) Ortalama x w vw w uv E uv uv tu tu st D rs p-r l-q ı-n c-f C n-r h-m c-g c-e a-c A m-q j-o f-k a-c a A k-o ı-n e-j b-d ab A p-r ı-n h-m e-ı b-e B o-r k-o ı-n h-m c-f B qr k-p ı-n g-l d-h 27.29BC Ortalama E D C B A * Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur. Küçük harfler hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonunu, büyük harfler hasat zamanı ve ekim sıklığı arasındaki farklı grupları göstermektedir. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri ele alındığında, sap kalınlığı mm arasında değişmiştir. Sap kalınlığı değeri en yüksek mm ile 70.gün hasat zamanı ve 26 cm ekim sıklığında belirlenirken, en düşük sap kalınlığı mm ile 30.gün hasat zamanı ve 10 cm ekim sıklığı uygulamasında belirlenmiştir. Kara (2006) ile Ülger ve ark (1996) in yapmış oldukları araştırmalarda, vejetatif gelişme arttıkça sap kalınlığının bir noktaya kadar arttığı daha sonra azalma gösterdiği; Dok ve ark (2002) ise hasat zamanı geciktikçe sap kalınlığının bir noktadan sonra azalma gösterdiğini bildirmişlerdir. Araştırmamızda sıra üzeri mesafeleri azaldıkça sap kalınlığı değeri de azalmıştır Bulgularımıza benzer olarak; Çarpıcı ve ark (2009), Yılmaz ve ark (2007) nın yapmış oldukları araştırmada, artan bitki yoğunluklarının sap kalınlığı üzerinde olumsuz etki yaptığı en ince sap kalınlığı en yoğun bitki sıklığında elde edildiğini bildirmişlerdir. Saruhan ve Şireli (2005), Dok ve ark (2002), Bahadur ve ark (1999), Emeklier ve Kün (1988) nın yapmış oldukları araştırmalarda; genel olarak bitki sıklığı arttıkça gövde çapının azaldığı bildirilmiştir. Bu sonuçların aksine; William ve ark (2002), Merlo ve ark (1988), Wang ve ark (1987) nın yapmış oldukları araştırmalarda, bitki sıklığının artmasıyla sap kalınlığının da arttığı belirtilmektedir. Sık ekimlerde ince gövdeli bitkilerin oluşması beklenen bir durumdur. Çünkü, ekim sıklığı arttıkça, ortamın sunduğu kaynaklara 48

64 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ karşı (bitki besin maddeleri, su, ışık vb.) bitkiler arası rekabet de artmakta ve bitkiler daha zayıf gelişmekte ve ışığa yönelim artmaktadır Yaprak Sayısı Harran Ovası koşullarında farklı hasat zamanlarında yapılan silaj hasadı ve farklı sıra üzeri mesafe uygulamalarında yetiştirilen bir silajlık mısır çeşidinde saptanan yaprak sayısına ilişkin, varyans analizi Çizelge 4.13 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde görüleceği gibi; denememizde, yaprak sayısına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, hasat zamanı, ekim sıklığı ve hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu arasındaki farklılığın %1 düzeyinde önemli olduğu, tekerrürler arası farklılığın önemli olmadığı ortaya çıkmıştır. Çizelge Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan yaprak sayısı değerlerine ait varyans analiz sonuçları Varyasyon Kaynağı S.D K.T K.O F Tekerrür Hasat zamanı(h) ** Hata Ekim sıklığı(e) ** HxE interaksiyonu ** Hata Genel Değişim Katsayısı (%) : 0,92 **: %1 düzeyinde önemli Farklı hasat zamanlarında yapılan hasadın ve sıra üzeri mesafelerde oluşan yaprak sayısına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.14 de verilmiştir. 49

65 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan yaprak sayısı (adet/bitki) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Hasat zamanları(gün) Sıra üzeri mesafeleri ( cm) Ortalama tu v s t u H q r r q q G p op p no q F n no lm f-j mn E ı-l g-k dg ı-l kl D d-f cd d-f f-k dg B mn j-l mn j-l n E bc a a b cd A f-ı h-l de f-k e-h B Ortalama B B A A C * Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur. Küçük harfler hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonunu, büyük harfler hasat zamanı ve ekim sıklığı arasındaki farklı grupları göstermektedir. Çizelge 4.14 te görüldüğü gibi 2009 yılında farklı hasat zamanları uygulamalarında yaprak sayısı arasında değişmiştir. Yaprak sayısı en yüksek adet ile 100.günde yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük yaprak sayısı adet ile 30.gün silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında yaprak sayısı arasında değişmiştir. Yaprak sayısı en yüksek adet ile 18 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük yaprak sayısı adet ile 26 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark genel anlamda istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. 18 cm lik sıklıktaki yaprak sayısı ile 22 cm lik sıklıktaki yaprak sayısı en yüksek yaprak sayısı olarak aynı harf grubuna girmişlerdir. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri ele alındığında, yaprak sayısı arasında değişmiştir. Yaprak sayısı en yüksek adet ile 100.gün hasat zamanı ve 18 cm ekim sıklığında belirlenirken, en düşük yaprak sayısı adet ile 30.gün hasat zamanı ve 14 cm ekim sıklığı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri arasındaki fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. 50

66 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Araştırmamızda farklı bitki sıklıklarında yaprak sayısı ortalama 16 olup, Swason ve Zuber (1996) nın bulguları ile desteklemektedir. Saruhan ve Şireli (2005) ile Bahadur ve ark (1999), artan bitki sıklıklarında yaprak sayısında bir azalma tespit etmişlerdir. Bulgularımızın aksine; Emeklier ve Kün (1988), bitki yoğunluğu artıkça yaprak sayısının artığını bildirmişlerdir. Dok ve ark (2002), bitki sıklığının farklı olmasının yaprak sayısını değiştirmediğini bildirmişlerdir. Dünyanın farklı iklimlerinde, farklı çeşit ve sıklıklarda yaprak sayıları değişim göstermektedir. Bizim çalışmamızda bitki sıklıklarının az olduğu parsellerde bitki besin elementleri daha fazla kullanılması sonucunda daha fazla yaprak oluşmuştur Bitkide Yaprak Alanı Harran Ovası koşullarında farklı hasat zamanlarında yapılan silaj hasadı ve farklı sıra üzeri mesafe uygulamalarında yetiştirilen bir silajlık mısır çeşidinde saptanan yaprak alanlarına ilişkin, varyans analizi Çizelge 4.15 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde görüleceği gibi; denememizde, yaprak alanına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, hasat zamanı, ekim sıklığı ve hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonun arasındaki farklılığın %1 düzeyinde önemli olduğu belirlenmiştir. Çizelge 4.15 Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan yaprak alanı değerlerine ait varyans analiz sonuçları Varyasyon Kaynağı S.D K.T K.O F Tekerrür Hasat zamanı(h) ** Hata Ekim sıklığı(e) ** HxE interaksiyonu ** Hata Genel Değişim Katsayısı (%) : 1.37 **: %1 düzeyinde önemli, 51

67 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Farklı hasat zamanlarında yapılan hasadın ve sıra üzeri mesafelerde oluşan yaprak alanına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.16 de verilmiştir. Çizelge 4.16 te görüldüğü gibi 2009 yılında farklı hasat zamanları uygulamalarında yaprak alanı cm 2 arasında değişmiştir. Yaprak alanı en yüksek cm 2 ile 70.günde yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük yaprak alanı cm 2 ile 30.gün silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. 80 ve 90. gün hasatlarında yaprak alanında düşüşler olmasına rağmen 100 ve 110.günlerde yaprak alanı aynı düzeyde devam etmiştir yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında yaprak alanı cm 2 arasında değişmiştir. Yaprak alanı en yüksek cm 2 ile 26 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük yaprak alanı cm 2 ile 10 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark genel anlamda istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri ele alındığında, yaprak alanı cm 2 arasında değişmiştir. Yaprak alanı en yüksek cm 2 ile 70.gün hasat zamanı ve 26 cm ekim sıklığında belirlenirken, en düşük yaprak alanı cm 2 ile 30.gün hasat zamanı ve 26 cm ekim sıklığı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıktığı için gruplandırma yapılmıştır. 52

68 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan yaprak alanı (cm 2 ) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Hasat Sıra üzeri mesafeleri ( cm) zamanları (gün) c Ortalama v s-u q-s tu v D r-t m-p j-n de g-j BC h-l h-l g-k g-j ef 464 DE ı-n h-l gh f-h c-e C r-u g-k de b-d a A o-q ı-m g-ı b b B u l-o fg bc b CD n-q j-n g-k f-h c-e E p-r l-o k-n e de E Ortalama E D C B A * Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur. Küçük harfler hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonunu, büyük harfler hasat zamanı ve ekim sıklığı arasındaki farklı grupları göstermektedir. Bulgularımıza benzer olarak; Kızılşimşek ve ark (2005), Maddonni ve ark (2001) nın yapmış oldukları araştırmalarda, farklı hasat zamanlarında yaprak alanının bir süre hızlı bir şekilde artarak maksimuma çıktığı ve daha sonra genellikle sabit kaldığı bildirilmektedir. Bu durumda, bitkinin yaprak alanını hızla maksimuma çıkararak daha fazla ışık tutarak, kuru madde verimini artırması şeklinde açıklanabilir. Bahadur ve ark (1999) nın yaptıkları araştırmada bulgularımıza benzer olarak; hasat zamanları ilerledikçe yaprak alanının artığı tespit edilmiş, belirli bir noktadan sonra düşüş olmuş daha sonrasında sabit bir durumda devam etmiş olduğu bildirilmiştir. Bulgularımıza benzer olarak; Maddonni ve ark (2001) nın yapmış oldukları araştırmalarda, bitki yoğunluğu artıkça yaprak alanının azaldığını bildirmişlerdir. Bulgularımızın aksine; Amanullah ve ark (2007), Berzsenyi ve Dang (2007), Subedi ve ark (2006), Kızılşimşek ve ark (2005), Bahadur ve ark (1999), Emeklier ve Kün (1988) nın yapmış oldukları araştırmalarda, bitki yoğunluğu artıkça yaprak alanının artığını bildirmişlerdir. Araştırmamızda sıra üzeri mesafeler arttıkça bitkilerin yaşam alanları artmış, bitki besin elementlerinden daha fazla istifade edilmesi sonucu bitki başına yaprak alanları daha yüksek çıkmıştır. 53

69 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Bitkide Kök Kuru Madde Ağırlığı Harran Ovası koşullarında farklı hasat zamanlarında yapılan silaj hasadı ve farklı sıra üzeri mesafe uygulamalarında yetiştirilen bir silajlık mısır çeşidinde saptanan kök kuru madde ağırlığına ilişkin, varyans analizi Çizelge 4.17 de verilmiştir. Çizelge 4.17 de verilen; kök kuru madde ağırlığına ilişkin varyans analiz sonuçlarından görüleceği gibi; hasat zamanı, ekim sıklığı ve hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu arasındaki farklılığın %1 düzeyinde önemli olduğu ortaya çıkmıştır. Çizelge Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kök kuru madde ağırlığı değerlerine ait varyans analiz sonuçları Varyasyon Kaynağı S.D K.T K.O F Tekerrür Hasat zamanı(h) ** Hata Ekim sıklığı(e) ** HxE interaksiyonu ** Hata Genel Değişim Katsayısı (%) :6.03 **: %1 düzeyinde önemli Farklı hasat zamanlarında yapılan hasadın ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kök kuru madde ağırlığına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.18 de verilmiştir. Çizelge 4.18 te görüldüğü gibi 2009 yılında farklı hasat zamanları uygulamalarında kök kuru madde ağırlığı g arasında değişmiştir. Kök kuru madde ağırlığı en yüksek g ile 110.günde yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük kök kuru madde ağırlığı 5.91 g ile 30.gün silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında kök kuru madde ağırlığı g arasında değişmiştir. Kök kuru madde ağırlığı en yüksek g ile 26 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, 54

70 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ en düşük kök kuru madde ağırlığı g ile 10 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark genel anlamda istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri ele alındığında, kök kuru madde ağırlığı g arasında değişmiştir. Kök kuru madde ağırlığı en yüksek g ile 110.gün hasat zamanı ve 26 cm ekim sıklığında belirlenirken, en düşük kök kuru madde ağırlığı 3.94 g ile 30.gün hasat zamanı ve 10 cm ekim sıklığı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri ele alındığında, kök kuru madde ağırlığı g arasında değişmiştir. Kök kuru madde ağırlığı en yüksek g ile 110.gün hasat zamanı ve 26 cm ekim sıklığında belirlenirken, en düşük kök kuru madde ağırlığı 3.94 g ile 30.gün hasat zamanı ve 10 cm ekim sıklığı uygulamasında belirlenmiştir. Çizelge Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan kök kuru madde ağırlığı (g) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Hasat zamanları (gün) Sıra üzeri mesafeleri ( cm) Ortalama u 5.24 t-u 6.39 s-u 7.29 r-u 6.62 s-u 5.91 G q-u o-t p-u k-q g-l E q-u o-t 9.16 q-u l-q ı-o F q-u n-s l-r ı-o g-m E s-u 9.31 q-u ı-o c-h d-j D q-u o-t n-s m-r c-h E l-r j-p h-n e-k ab C h-n f-k b bcd b-f B ı-o c-g d-ı b-e a A Ortalama E D C B A * Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur. Küçük harfler hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonunu, büyük harfler hasat zamanı ve ekim sıklığı arasındaki farklı grupları göstermektedir. 55

71 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Bulgularımıza aksine; Amos ve Walters (2006), hasat zamanları ilerledikçe kök ağırlığının bitkinin gelişimine paralel olarak geliştiğini, 80.günden itibaren kök ağırlığının sabitlendiğini ilerleyen günlerde kök ağırlığında bir artış veya azalışa rastlanmadığını bildirmişlerdir. Anderson ve ark (1988), en yüksek kök gelişiminin, bitkinin veetatif gelişimi boyunca devam ettiğini, vejetatif gelişim tamamlandıktan sonra ise kök gelişimi azaldığını belirtmişlerdir. Bizim çalışmamızda ise hasat günleri ilerledikçe kök gelişimi devam etmiştir. Bu bilgiler ışığında; farklı iklim bölgelerinde ve farklı toprak yapılarında kök gelişiminin farklı olabileceği belirlenmiştir Bitki Koçan Sayısı Harran Ovası koşullarında farklı hasat zamanlarında yapılan silaj hasadı ve farklı sıra üzeri sıklık uygulamalarında yetiştirilen bir silajlık mısır çeşidinde saptanan bitki koçan sayısına ilişkin, varyans analizi Çizelge 4.19 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde görüleceği gibi; denememizde, bitki koçan sayısına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre; hasat zamanı, ekim sıklığı ve hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu arasındaki farklılığın %1 düzeyinde önemli olduğu ortaya çıkmıştır. Tekerrürler arası farklılığın önemli olmadığı ortaya çıkmıştır. Çizelge Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan bitki koçan sayısı değerlerine ait varyans analiz sonuçları Varyasyon Kaynağı S.D K.T K.O F Tekerrür Hasat zamanı(h) ** Hata Ekim sıklığı(e) ** HxE interaksiyonu ** Hata Genel Değişim Katsayısı (%): 3.76 **: %1 düzeyinde önemli 56

72 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Farklı hasat zamanlarında yapılan hasadın ve sıra üzeri mesafelerde oluşan bitki koçan sayısına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.20 de verilmiştir. Çizelge 4.20 de görüldüğü gibi 2009 yılında farklı hasat zamanları uygulamalarında bitki koçan sayısı adet arasında değişmiştir. bitki koçan sayısı en yüksek 1.69 adet ile 110.günde yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük bitki koçan sayısı 1.23 adet ile 100.günde silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. Çizelge Farklı hasat zamanlarında ve sıra üzeri mesafelerde oluşan bitki koçan sayısı (adet/bitki) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Sıra üzeri mesafeleri ( cm) Hasat zamanları (gün) Ortalama n 1.57 e 1.95 ab 1.89 bc 1.80 cd 1.64 AB mn 1.50 ef 1.70 d 1.81 cd 1.85 bc 1.59 B lm 1.48 e-g 1.33 ı-k 1.29 j-l 1.78 cd 1.41 C n 1.43 f-ı 1.46 e-h 1.46 e-ı 1.79 cd 1.43 C mn 1.23 k-m 1.22 k-m 1.26 j-l 1.36 g-j 1.23 D h-k 1.55 ef 1.49 e-g 2.02 a 2.05 a 1.69 A Ortalama 1.12 E 1.46D 1.52 C 1.62 B 1.77 A * Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur. Küçük harfler hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonunu, büyük harfler hasat zamanı ve ekim sıklığı arasındaki farklı grupları göstermektedir yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında bitki koçan sayısı adet arasında değişmiştir. bitki koçan sayısı en yüksek 1.77 adet ile 26 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük bitki koçan sayısı 1.12 adet ile 10 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark genel anlamda istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri ele alındığında, bitki koçan sayısı adet arasında değişmiştir. bitki koçan sayısına en yüksek

73 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ adet ile 110.gün hasat zamanı ve 26 cm ekim sıklığında belirlenirken, en düşük bitki koçan sayısı 0.98 adet ile 60.gün hasat zamanı ve 10 cm ekim sıklığı uygulamasında belirlenmiştir. Hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu değerleri arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıktığı için gruplandırma yapılmıştır. Bulgularımıza benzer olarak; Saruhan ve Şireli (2005), Dok ve ark (2002), Mahbubul Alam ve ark (2003), Turgut (2000), Cesurer ve Ünlü (1995), Akçin ve ark (1993), Ruschel ve Zimmermann (1990), Sencar (1988), Flipot (1984) nın yaptıkları araştırmalarda; bitki sıklığı artıkça koçan sayısının azaldığı belirtilmektedir. Saruhan ve Şireli (2005), araştırmamızın aksine ikinci ürün silajlık mısır yetiştiriciliğinde, artan bitki sıklığında koçan sayısında artış olduğunu bildirmektedir. Geren ve ark (2003), çeşitlerin genelde bir koçan ürettiğini bunun yanında bazı çeşitlerin 1 ile 2 koçan arasında koçan üretebileceğini, koçan sayısındaki bu dalgalanmanın araştırmanın yürütüldüğü yıllara ait iklim ve toprak verilerinin farklılığı, kullanılan agro-teknik işlemler ve çeşitlerin farklı olmasından kaynaklanabileceğini bildirmişlerdir. 4.2.Tepe Püskülü ve Koçan Çıkışından Sonraki Hasat Dönemlerinde İncelenen Özellikler Tepe Püskülü Çiçeklenmesine ve Koçan Püskülü Çıkışına Kadar Geçen Gün Sayısı Harran Ovası koşullarında tane amacıyla yapılan hasadın ve sıra üzeri mesafelerin bir silajlık mısır çeşidinde saptanan tepe püskülü çiçeklenme gün sayısı ve koçan püskülü çıkış gün sayısına ilişkin, varyans analizi değerleri Çizelge 4.21 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde görüleceği gibi; denemede, tepe püskülü çiçeklenme gün sayısı ve koçan püskülü çıkış gün sayısı bakımından ekim sıklıkları arasında önemli bir fark bulunmamıştır. Saptanan datalar arasında önemli bir fark olmadığı için gruplandırma yapılmamıştır. 58

74 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge 4.21.Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen tepe püskülü çiçeklenmesine ve koçan püskülü çıkışına kadar geçen gün sayısı değerlerine ait varyans analiz sonuçları Varyasyon Kaynağı S.D Tepe püskülü çıkışına kadar geçen gün sayısı Koçan püskülü çıkışına kadar geçen gün sayısı K.T K.O F K.T K.O F Tekerrür Ekim sıklığı (E) Hata Genel Değişim Katsayısı(%) :0.97 Değişim Katsayısı(%): 0.72 Farklı ekim sıklıklarında belirlenen Tepe püskülü çiçeklenme süresi ve Koçan püskülü çiçeklenme süresi ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.22 de verilmiştir. Çizelge Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen tepe püskülü çiçeklenmesine ve koçan püskülü çıkışına kadar geçen gün sayısına ait ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Sıra üzeri mesafeler ( cm) Tepe püskülü çıkışına kadar geçen gün sayısı Ortalama Koçan püskülü çıkışına kadar geçen gün sayısı Çizelge 4.22 te görüldüğü gibi 2009 yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında Tepe püskülü çıkışına kadar geçen gün sayısı arasında değişmiştir. Koçan püskülü çıkışına kadar geçen gün sayısı arasında değişmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark istatistiksel olarak önemsiz çıktığı için gruplandırma yapılmamıştır. Ülger ve ark (1993) ile Gözübenli (1997); ülkemizde farklı ekolojik bölgelerde atdişi melez mısır çeşitleriyle yürütülen araştırmalarda gün arasında değişen çiçeklenme süreleri olduğunu bildirmişlerdir. Çiçeklenme süreleri genotipik bir özellik olmakla beraber çevre şartları, özellikle sıcaklık tarafından da etkilenmektedir. Sıcaklık arttıkça bu süre kısalmaktadır. Nitekim tepe püskülü çıkarma tarihinin belirlenmesi konusunda Stauber ve ark (1968) tarafından yapılan 59

75 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ bir araştırmada ekim ile tepe püskülü çıkarma arasındaki süreyi hava sıcaklıklarının etkilediği, hava sıcaklıklarındaki artışın bu süreyi kısalttığını bildirmişlerdir. Sezer ve ark. (1999) ve Shaw (1988) nın yapmış oldukları araştırmalarda; belirli bir çeşit ve belirli bir coğrafi bölge için, çiçeklenme süresinin geniş ölçüde hava sıcaklığına bağlı olduğunu bildirmişlerdir. Soylu ve ark (1995) nın yapmış oldukları araştırmada, tepe püskülü çiçeklenme süresinin bulgularımıza benzer olarak ortalama 51 gün olduğunu bildirmiş, tepe püskülü çiçeklenme süresinin yüksek sıcaklıklardan olumsuz etkilendiğini bildirmişlerdir. Gül ve ark (1998) ise bulgularımıza benzer olarak, tepe püskülü çiçeklenme süresinin 49,25 55,75 gün arasında değiştiğini bildirmişlerdir. Bulgularımızın aksine; Zeidan ve ark (2006), sıra üzeri mesafelerinin çiçeklenme süresi üzerine istatistikî açıdan önemli olduğunu bildirmişlerdir Koçan uzunluğu ve Koçan kalınlığı Harran Ovası koşullarında tane amacıyla yapılan hasadın ve sıra üzeri sıklıkların bir silajlık mısır çeşidinde saptanan koçan uzunluğu ve koçan kalınlığına ilişkin, varyans analizleri Çizelge 4.23 de verilmiştir. Koçan uzunluğu ve koçan kalınlığına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre; koçan uzunluğu ve koçan kalınlığı bakımından ekim sıklıkları arasında % 1 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. Çizelge Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen koçan uzunluğu ( cm) ve koçan kalınlığı (mm) değerlerine ait varyans analiz sonuçları Varyasyon Kaynağı S.D Koçan Uzunluğu Koçan Kalınlığı K.T K.O F K.T K.O F Tekerrür Ekim sıklığı (E) ** ** Hata Genel Değ. K.(%): 3.91 Değ. K. (%): 1.38 **: %1 düzeyinde önemli 60

76 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Farklı ekim sıklıklarında belirlenen koçan uzunluğu ve koçan kalınlığına ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.24 de verilmiştir. Çizelge Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen koçan uzunluğu ( cm) ve koçan kalınlığı (mm) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Sıra üzeri mesafeler ( cm) Koçan uzunluğu ( cm) Koçan kalınlığı (mm) AB* B* B B AB AB A A A A Ortalama *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur Çizelge 4.24 te görüldüğü gibi 2009 yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında koçan uzunluğu cm arasında değişmiştir. Koçan uzunluğu değeri en yüksek cm ile 26 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük koçan uzunluğu cm 14 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. Ekim sıklığı uygulamaları koçan uzunluğunu olumlu yönde etkilemekle birlikte 14 cm lik ekim sıklığı dışındaki uygulamalar arasında fazla fark görülmemiştir. Çizelge 4.24 te görüldüğü gibi farklı ekim sıklığı uygulamalarında koçan kalınlığı mm arasında değişmiştir. Koçan kalınlığı değeri en yüksek mm ile 26 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük koçan kalınlığı mm 10 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. 18, 22, ve 26 cm lik ekim sıklıkları arasındaki farkın istatistiksel olarak önemsiz olduğu ortaya çıkmıştır. Sağlamtimur ve ark. (1989), Çölkesen ve ark (1997), Gözübenli (1997) nın ülkemizde farklı ekolojik bölgelerde yürüttükleri araştırmalarda melez mısır çeşitlerinde koçan uzunluklarının cm arasında değişim gösterdiğini 61

77 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ bildirmişlerdir. Ayrancı ve sade (2004) nın yaptıkları araştırmalarda bulgularımıza benzer olarak; koçan boyunun cm arasında değiştiğini belirtmektedirler. Bulgularımıza benzer olarak; Saruhan ve Şireli (2005), Yılmaz ve ark (2005), Dok ve ark (2002), Türkay ve ark (2002), Tüfekçi ve Karaaltın (2001), Turgut (2000), Bahadur ve ark (1999), Gücük ve Baytekin (1999), Babu ve Mitra (1991) nın yapmış oldukları araştırmalarda, ekim sıklıkları artıkça koçan boyunun azaldığını bildirmişlerdir. Bulgularımıza benzer olarak; Alıcı (2005), Saruhan ve Şireli (2005), Yılmaz ve ark (2005), Çokkızgın (2002), Dok ve ark (2002), Türkay ve ark (2002) Turgut (2000), Bahadur ve ark (1999), Gücük ve Baytekin (1999) nın yapmış oldukları araştırmalarda, ekim sıklıkları artıkça koçan kalınlığının azaldığını bildirmişlerdir. Sıra üzeri mesafenin artışıyla birlikte bitkiler birim alandan daha fazla besin maddeleri aldığı için koçan kalınlığında artışlar meydana gelmiştir. Tespitlerimize benzer olarak birçok araştırmacı, Sıra üzeri mesafenin artışıyla birlikte bitkiler birim alandan daha fazla besin maddeleri aldığı için koçan kalınlığında artışlar olduğu sonucuna vardıklarını bildirmişlerdir Koçanda Tane Sayısı ve Koçanda Tane Ağırlığı Harran Ovası koşullarında tane amacıyla yapılan hasadın ve sıra üzeri sıklıkların bir silajlık mısır çeşidinde saptanan koçanda tane sayısı ve koçanda tane ağırlığına ilişkin, varyans analizleri Çizelge 4.25 de verilmiştir. Koçanda tane sayısı ve koçanda tane ağırlığına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre; koçanda tane sayısı ve koçanda tane ağırlığı bakımından ekim sıklıkları arasında % 1 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. 62

78 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen koçanda tane sayısı ve koçanda tane ağırlığı değerlerine ait varyans analiz sonuçları Varyasyon S.D Koçanda tane sayısı Koçanda tane ağırlığı Kaynağı K.T K.O F K.T K.O F Tekerrür Ekim sıklığı(e) ** ** Hata Genel Değ. K.(%): 1.69 Değ. K. (%):3.03 **: %1 düzeyinde önemli Farklı ekim sıklıklarında belirlenen koçanda tane sayısı ve koçanda tane ağırlığına ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.26 de verilmiştir. Çizelge 4.26 te görüldüğü gibi 2009 yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında koçanda tane sayısı adet arasında değişmiştir. Koçanda tane sayısı değeri en yüksek adet ile 26 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük koçanda tane sayısı adet 10 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. Ekim sıklığı uygulamaları koçanda tane sayısını olumlu yönde etkilemiştir. Çizelge Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen koçanda tane sayısı ve koçanda tane ağırlığı ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Sıra üzeri mesafeler (cm) Koçanda tane sayısı (adet/koçan) C C C B B AB AB A A AB Koçanda tane ağırlığı (g/koçan) Ortalama *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur Çizelge 4.26 te görüldüğü gibi 2009 yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında koçanda tane ağırlığı g arasında değişmiştir. Koçanda tane agırlığı değeri en yüksek 279 g ile 22 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan 63

79 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük koçanda tane ağırlığı g 10 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. Bulgularımıza benzer olarak; Çarpıcı (2009), Zeidan ve ark (2006), Yılmaz ve ark (2005), Alıcı (2005), Amaral Filho ve ark (2005), Sangoi ve ark (2002), Bahadur ve ark (1999), Babu ve Mitra (1991), Wang ve ark (1987) nın yaptıkları araştırmalarda, bitki yoğunluğu azaldıkça, koçanda tane sayısında artma olduğunu bildirmişlerdir. Turgut (2000), Cesurer (1995), Tansı ve ark (1997) nın yaptıkları araştırmalarda, ekim sıklığı arttıkça koçan çapının ve koçan boyunun düşmesi nedeniyle koçanda tane sayısı da azalmaktadır. Yılmaz ve ark (2005), Sıra üzeri mesafeler artıkça, koçandaki tane sayısının da bu paralelde artığını ve koçanda tane sayısının, artan ekim sıklıklarında azaldığını bildirmişlerdir. Gücük ve ark (1998), Sıra üzeri mesafelerin azalmasıyla birlikte birim alandaki besin maddesinin azaldığını, bitkiler arasında rekabet oluşarak koçandaki tane sayısının azaldığını bildirmişlerdir. Bulgularımıza benzer olarak; Zeidan ve ark (2006), Yılmaz ve ark (2005), Türkay ve ark (2002), Çokkızgın (2002), Tüfekçi ve Karaaltın (2001), Turgut (2000), Sencar (1988) nın yaptıkları araştırmalarda sıra üzeri mesafeler artıkça buna paralel olarak koçanda tane ağırlığının artığını bildirmişlerdir. Bu bulgulardan yola çıkarak bitki için yaşam alanı artıkça, koçanda tane verimi de artmıştır Bulgularımızın aksine; Gurkırdal ve Tasbakhsh (1988), sık ekimlerde, koçandaki tane sayısının arttığını ileri sürmektedirler Koçanda Tane Oranı ve Sömek Oranı Harran Ovası koşullarında tane amacıyla yapılan hasadın ve sıra üzeri sıklıkların bir silajlık mısır çeşidinde saptanan koçanda tane oranı ve sömek oranına ilişkin, varyans analizleri Çizelge 4.27 de verilmiştir. Çizelge 4.27 koçanda tane oranı ve sömek oranına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre; koçanda tane oranı ve sömek oranı bakımından ekim sıklıkları arasında % 5 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. 64

80 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen koçanda tane oranı ve sömek oranı değerlerine ait varyans analiz sonuçları Varyasyon S.D Koçanda tane oranı Sömek oranı Kaynağı K.T K.O F K.T K.O F Tekerrür Ekim sıklığı (E) * * Hata Genel Değişim Katsayısı(%) :1.39 Değişim Katsayısı(%) :5.66 *: %5 düzeyinde önemli Farklı ekim sıklıklarında belirlenen koçanda tane oranı ve sömek oranına ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.28 de verilmiştir. Çizelge Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen koçanda tane oranı ve sömek oranı ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Sıra üzeri mesafeler ( cm) Koçanda tane oranı(%) Sömek oranı(%) AB* B* A C A C BC AB C A Ortalama *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur Çizelge 4.28 te görüldüğü gibi 2009 yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında koçanda tane oranı % arasında değişmiştir. Koçanda tane oranı en yüksek ile 14 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük koçanda tane oranı cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. Çizelge 4.28 te görüldüğü gibi 2009 yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında sömek oranı % arasında değişmiştir. Sömek oranı değeri en yüksek % ile 26 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük sömek oranı % ise 10 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları 65

81 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmıştır. 22 cm ve 26 cm lik ekim sıklıklarında sömek oranının yüksek olduğu ortaya çıkmış, fakat ekim sıklıklarının (22 ve 26 cm) kendi arasında istatistiksel olarak önemsiz olduğu ortaya çıkmıştır. Bulgularımıza benzer olarak; Çölkesen ve ark (1997) nın yaptıkları araştırmalarda koçanda tane oranı % arasında değişmiştir. Ayrancı ve Sade (2004), Özer (1994), Serin ve Sade (1995), Soylu (1995) nın yaptıkları araştırmalarda % arasında değişen koçanda tane oranları tespit etmişlerdir. Farklı araştırmacıların buldukları sonuçlar bizim çalışmamızla uyum içerisindedir. Bulgularımıza benzer olarak; Cesurer ve Ünlü (2001) nin yaptıkları araştırmada, sömek oranları % arasında bildirilmiştir. Bulgularımızın aksine; Öktem (2003) nın yaptıkları araştırmada, sömek oranlarının % arasında değiştiği, Çölkesen ve ark (1997) ise bu oranın % arasında değiştiğini bildirmişlerdir. Bazı çalışmalar bizimle uyum içerisindeyken bazı çalışmaların bizim değerlerden daha düşük yada daha yüksek değer verdiği görülmüştür. Sömek oranları; farklı iklim bölgelerinde, farklı çeşitlerde, farklı toprak yapılarında ve farklı sıra üzeri mesafelerde değişmektedir Hektolitre ve Bin Tane Ağırlığı Harran Ovası koşullarında tane amacıyla yapılan hasadın ve sıra üzeri sıklıkların bir silajlık mısır çeşidinde saptanan Hektolitre ve Bin tane ağırlıklarına ilişkin, varyans analizleri Çizelge 4.29 de verilmiştir. Çizelge 4.29 de verilen hektolitre ve bin tane ağırlıklarına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, hektolitre ağırlığı bakımından ekim sıklıkları arasında % 5 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. Bin tane ağırlığı bakımından ekim sıklıkları arasında % 1 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. 66

82 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen hektolitre ve bin tane değerlerine ait varyans analiz sonuçları Hektolitre Bin Tane Ağırlığı Varyasyon S.D K.T K.O F K.T K.O F Kaynağı Tekerrür Ekim sıklığı (E) * ** Hata Genel D.K (%) : 1.55 D.K(%) :2.13 **: %1 düzeyinde önemli, *: %5 düzeyinde önemli; Farklı ekim sıklıklarında belirlenen hektolitre ve bin tane ağırlıklarına ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.30 de verilmiştir. Çizelge Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen hektolitre ve bin tane ağırlığı ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Sıra üzeri mesafeler ( cm) Hektolitre (kg/hl) Bin tane (g) A* B* A B A B A A B 497,40 A Ortalama *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur Çizelge 4.30 te görüldüğü gibi 2009 yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında hektolitre ağırlıkları kg/hl arasında değişmiştir. Hektolitre ağırlığı en yüksek kg/hl ile 18 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük hektolitre ağırlığı kg/hl ile 26 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. 26 cm lik ekim sıklığı dışındaki ekim sıklıkları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir. Çizelge 4.30 te görüldüğü gibi 2009 yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında bin tane ağırlıkları g arasında değişmiştir. Bin tane değeri en yüksek ile 26 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük bin tane ise 10 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark 67

83 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ istatistiksel olarak önemli çıkmakla birlikte, 22 ve 26 cm lik ekim sıklıkları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir. (10, 14, 18) cm lik ekim sıklıkları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir Bulgularımıza benzer olarak; Zeidan ve ark (2006), Yılmaz ve ark (2005), Mahbubul Alam ve ark (2003), Çokkızgın (2002), Sharar ve ark (2002), Türkay ve ark (2002) Bahadur ve ark (1999), Gücük ve ark (1999), Babu ve Mitra (1991) nın yaptıkları araştırmalarda, sıra üzeri mesafe artıkça bin tane ağırlığının artığını bildirmişlerdir. Sıra üzeri mesafeler artıkça bitkilerin yaşam alanları daha da artmış, topraktaki mevcut olan bitki besin elementlerini daha fazla alarak bunun sonucunda koçandaki taneler daha iri olmuştur. Bulgularımızın aksine; Hutchinson ve ark (1988) nın yaptıkları araştırmalarda, mısır bitkisinde sık yâda seyrek ekimin bin tane ağırlığına etki etmediğini bildirmişlerdir. Bulgularımıza benzer olarak; Kün ve ark (1985) nın yapmış oldukları araştırmalarda, hektolitre ağırlığının iri taneli mısır çeşitlerinde düşük, ufak taneli çeşitlerde ise yüksek olduğu bildirilmiştir. Bulgularımızın aksine; Bahadur ve ark (1999) nın yaptıkları araştırmalarda, ekim sıklığı artıkça hektolitrenin artığını bildirmişlerdir. Vartanlı ve Emeklier (2007) nın yaptıkları araştırmalarda, birçok çeşit ile yaptıkları çalışmada ortalama hektolitre ağırlığını kg/hl olarak bulmuşlar ve bu sonuç bizim hektolitre ağırlıklarımızın altında bir seviyede kalmıştır. Cesurer ve Ünlü (2001) ise hektolitre ağırlığını kg arasında değiştiğini bildirmişlerdir. Görüldüğü üzere bu hektolitre ağırlıkları bizim hektolitre ağırlıklarından daha düşük bir seyir izlemiştir. Hektolitre ağırlıkları; farklı iklim, toprak yapısı, çeşit ve sıklıklarda değişim göstermektedir. Araştırmada hektolitre açısından 26 cm sıra üzeri mesafeler dışındaki geriye kalan sıra üzeri mesafeler arasında istatistiksel olarak hiçbir fark tespit edilmemiştir. 26 cm sıra üzeri mesafedeki hektolitre miktarının diğer sıklıklara oranla daha düşük çıkmasının nedeni; tanelerin iri olması nedeniyle hektolitre tartım kabında daha fazla hava boşluklarının oluşması sonucu hektolitre ağırlığının düşük çıkması şeklinde açıklanabilir 68

84 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Hasat İndeksi (%), Tane Verimi (kg/da) ve Tane Nemi (%) Harran Ovası koşullarında tane amacıyla yapılan hasadın ve sıra üzeri sıklıkların bir silajlık mısır çeşidinde saptanan; hasat indeksi (%), tane verimi (kg/da) ve tane nemi (%) oranlarına ilişkin, varyans analizleri Çizelge 4.31 de verilmiştir. Çizelge 4.31 de verilen denemede, hasat indeksi (%), tane verimi (kg/da) ve tane nemi (%) oranlarına ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, hasat indeksi bakımından ekim sıklıkları arasında % 1 düzeyinde, tane verimi bakımından % 5 düzeyinde, Hasat tane nem oranı bakımından ise % 1 düzeyinde önemli farklar bulunmuştur. Çizelge Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerinde elde edilen hasat indeksi, tane verimi ve tane nemi değerlerine ait varyans analiz sonuçları Varyasyon Kaynağı S.D Hasat tane nemi Hasat indeksi (%) Tane verimi (kg/da) (%) K.T K.O F K.T K.O F K.T K.O F Tekerrür Ekimsıklığı(E) ** * ** Hata Genel D.K (%): 5.72 D.K (%): 4,62 D.K (%):2,68 **: %1 düzeyinde önemli, *: %5 düzeyinde önemli; Farklı ekim sıklıklarında belirlenen hasat indeksi (%), tane verimi (kg/da) ve tane nemi (%) oranlarına ilişkin ortalama değerler ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Çizelge 4.32 de verilmiştir. Çizelge 4.32 te görüldüğü gibi 2009 yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında hasat indeksi (%) arasında değişmiştir. Hasat indeksi oranı en yüksek % ile 18 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük hasat indeksi oranı % ile 26 cm lik ekim sıklığında yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıktığı görülmüştür. 69

85 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge 4.32 Tane hasadı döneminde farklı sıra üzeri mesafelerde oluşan hasat indeks (%), tane verimi (kg/da) ve tane nemi (%) ortalama değerleri ve Duncan çoklu karşılaştırma testine göre oluşan gruplar Sıra üzeri mesafeler ( cm) Hasat indeksi Tane verimi Tane nemi (%) (%) (kg/da) AB** 1103 A* A* ABC 1011 AB A A 1099 A A BC 967 B A C 1045 AB B Ortalama *Aynı harf grubuna giren ortalamalar arasında Duncan testine göre % 5 seviyesinde önemli farklılık yoktur Çizelge 4.32 te görüldüğü gibi 2009 yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında tane verimi kg/da arasında değişmiştir. Tane verimi değeri en yüksek 1103 kg/da ile 10 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan tane hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük tane verimi kg/da ise 22 cm lik ekim sıklığında yapılan tane hasadı uygulamasında belirlenmiştir. Ekim sıklıkları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli çıkmakla birlikte, 22 cm lik ekim sıklığı dışındaki diğer ekim sıklıkları arasında istatistiksel olarak fark görülmemiştir. Çizelge 4.32 de görüldüğü gibi 2009 yılında farklı ekim sıklığı uygulamalarında tane nem oranı (%) arasında değişmiştir. Tane nem oranı en yüksek % ile 22 cm lik sıra üzeri ekim sıklığında yapılan tane hasadı uygulamasında belirlenirken, en düşük tane nem oranı % ile 26 cm lik ekim sıklığında belirlenmiştir. 26 cm lik ekim sıklığı dışında diğer ekim sıklıkları arasındaki fark istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur. Araştırmamızda; tane verimi açısından 22 cm lik ekim sıklığı dışında diğer ekim sıklıkları arasındaki fark istatistiksel olarak önemsiz bulunmuştur. Araştırmamızda her ne kadar en yüksek tane verimi 10 cm sıra üzeri sıklıkta bulunsa da, 10 cm (1103kg/da) ile 18 cm (1099 kg/da) ekim sıklıkları arasında 4 kg lık küçük bir fark belirlenmiştir. Bulgularımıza benzer olarak; Muoneke ve ark (2007), Mahbubul Alam ve ark (2003), Farnworth ve Said (1984) nın yaptıkları araştırmalarda, en yüksek tane verimini en sık ekimlerden elde ettiklerini bildirmişlerdir. Aydın ve Ülger (1996) nın yaptıkları araştırmalarda, farklı iklim ve toprak koşullarında, değişik mısır çeşitleriyle ve farklı bölgelerde yapılan 70

86 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ araştırmalardan anlaşılacağı gibi, uygun ekim sıklığı çeşitlere göre farklılıklar göstermektedir. Bulgularımıza aksine; William ve ark (2002) nın yaptıkları araştırmalarda 9000 bitki/da sıklıkta en yüksek tane verimini elde ettiklerini bildirmişlerdir. Zeidan ve ark (2006), Tantawy ve ark (1998) nın yaptıkları araştırmalarda en yüksek tane verimi 25 cm sıra üzeri mesafeden elde edildiğini bildirmişlerdir. Babu ve Mitra (1991) nın yaptıkları araştırmalarda, bitki sıklığı artıkça tane veriminin azaldığını bildirmişlerdir. Bulgularımıza benzer olarak; Kaygısızel (2006) nın yaptıkları araştırmada, denemede kullandıkları çeşitlere ait hasat tane nemleri; % arasında değişmiştir. Bu sonuçlar bizim çalışmamızdaki sonuçlarla uyum içerisindedir Bulgularımızın aksine; William ve ark (2002) nın yaptıkları araştırmalarda, bitki sıklığı artmasıyla tane neminin artığını bildirmişlerdir Bulgularımıza benzer olarak; Bahadur ve ark (1999) nın yaptıkları araştırmalarda, ekim sıklığı artıkça hasat indeksinin arttığı tespit edilmiştir İncelenen Özellikler Arası İlişkiler Gün hasat zamanlarında İncelenen Özellikler Arasında Hesaplanan Korelasyon Katsayıları hasat zamanları arasında İncelen özellikler arasında saptanan korelasyon katsayıları Çizelge 4.33 de verilmiştir. Çizelge 4.33 incelendiğinde sırasıyla aşağıda açıklanan sonuçların saptandığı görülmektedir. Korelâsyon analiz tablosunda Yaprak sayısı ile Bitki boyu (r=0.920**) arasında %1 düzeyinde olumlu ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Korelasyon analiz tablosunda Kök kuru madde ağırlığı ile Bitki boyu (r=0.492**), Yaprak sayısı (r=0.584**) arasında %1 düzeyinde olumlu ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Korelâsyon analiz tablosunda Yaprak alanı ile Bitki boyu (r=0.464**), Yaprak sayısı(r=0.442**), kök kuru madde ağırlığı (r=0.669**) arasında %1 düzeyinde olumlu ve önemli (biri artarken diğeri artan) ilişkiler saptanmıştır. 71

87 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Korelâsyon analiz tablosunda yeşil silaj verimi ile Bitki boyu (r=0.927**), Yaprak sayısı (r=0.811**) arasında %1 düzeyinde olumlu ve önemli (biri artarken diğeri artan) ilişkiler saptanmıştır. Kök kuru madde ağırlığı (r=0.3100*), Yaprak alanı(r=0.3300*) arasında %5 düzeyinde olumlu ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Korelâsyon analiz tablosunda kuru silaj verimi ile Bitki boyu (r=0.836**), Yaprak sayısı (r=0.833**), kök kuru madde ağırlığı (r=0.597**), yeşil silaj verimi (r=0.806**) arasında %1 düzeyinde olumlu ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Kuru silaj verimi ile Yaprak alanı (r=0.373*) arasında %5 düzeyinde olumlu ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Korelasyon analiz tablosunda kuru madde oranı ile bitki boyu (r=0.724**), yaprak sayısı (r=0.782**), kök kuru madde ağırlığı (r=0.701**), yaprak alanı (r=0.396**), yeşil silaj verimi (r=0.616**), kuru silaj verimi (r=0.955**) arasında %1 düzeyinde olumlu ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Bulgularımıza benzer olarak; Soylu ve ark (1995) nin yapmış oldukları araştırmalarda, bitki boyu ile yaprak sayısı arasında olumlu ve önemli ilişkiler tespit edilmiştir. Bulgularımıza benzer olarak; Cömertpay (2008) nın yapmış olduğu araştırmada, bitki boyu ile yaprak alanı, yaprak sayısı arasında olumlu ve önemli ilişkiler tespit edilmiştir. Kılıç ve Gül (2007) nın yapmış oldukları araştırmada, bitki boyu ile yeşil silaj verimi arasında olumlu ve önemli ilişkiler tespit edilmiştir. Kılıç ve Gül (2007) nın yapmış oldukları araştırmada, araştırmamızın aksine kuru madde oranı ile bitki boyu arasında olumlu ve önemsiz, kuru madde oranı ile yeşil silaj verimi arasında olumsuz ve önemsiz ilişkiler olduğu bildirilmiştir. 72

88 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge Araştırmada yer alan gün hasat zamanı aralığında incelenen özellikler arasında ortalama değerler ile hesaplanan korelasyon katsayıları İncelenen özellik Bitki Boyu Yaprak sayısı 0.920** Kök kuru maddeağr ** 0.584** Yaprak alanı 0.464** 0.442** 0.669** Yeşil Silaj Verimi 0.927** 0.811** 0.310* 0.330* Kuru Silaj Verimi 0.836** 0.833** 0.597** 0.373* 0.806** Kuru madde oranı 0.724** 0.782** 0.701** 0.396** 0.616** 0.955** **:% 1 düzeyinde önemli, *: % 5 düzeyinde önemli Gün hasat zamanında İncelenen Özellikler Arasında Hesaplanan Korelasyon Katsayıları 120. Hasat zamanında incelen özellikler arasında saptanan korelasyon katsayıları Çizelge 4.34 de verilmiştir. Çizelge 4.34 incelendiğinde sırasıyla aşağıda açıklanan sonuçların saptandığı görülmektedir. Korelasyon analiz tablosunda Koçan uzunluğu ile Koçanda tane sayısı (r=0.627*) arasında % 5 düzeyinde olumlu ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Korelasyon analiz tablosunda koçan kalınlığı ile koçanda tane sayısı (r=0.820**) arasında %1 düzeyinde olumlu ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Koçan kalınlığı ile Koçan uzunluğu (r=0.570*) arasında % 5 düzeyinde olumlu ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Korelâsyon analiz tablosunda Koçanda tane ağırlığı ile koçanda tane sayısı (r=0.809**), Koçan kalınlığı (r=0.721**) arasında %1 düzeyinde olumlu ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Korelasyon analiz tablosunda Koçanda tane oranı ile koçan kalınlığı (r= **) arasında %1 düzeyinde olumsuz ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Koçanda tane oranı ile Koçanda tane sayısı (r=-0.615*), Koçan uzunluğu (r=-0.576*) arasında %5 düzeyinde olumsuz ve önemli ilişkiler belirlenmiştir. Korelâsyon analiz tablosunda Hektolitre ile Koçan Kalınlığı (r=-0.550*) arasında %5 düzeyinde olumsuz ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Korelâsyon analiz tablosunda bin tane ile koçanda tane sayısı (r=0.8621**), Koçan kalınlığı(r=0.701**), Koçanda tane ağırlığı (r=0.702**) arasında %1 düzeyinde olumlu ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Bin tane ile Koçan 73

89 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ uzunluğu(r=0.565*) arasında %5 düzeyinde olumlu ve önemli (biri artarken diğeri artan) ilişkiler saptanmıştır. Bin tane ile Koçanda tane oranı (r=-0.730**) arasında %1 düzeyinde olumsuz ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Korelâsyon analiz tablosunda Hasat indeksi ile koçanda tane sayısı (r= *), Koçan kalınlığı (r=-0.582*) arasında %5 düzeyinde olumsuz ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Hasat indeksi ile bin tane (r=-0.754**) arasında % 1 düzeyinde olumsuz ve önemli) ilişkiler saptanmıştır. Hasat indeksi ile Koçanda tane oranı (r= 0.774**) arasında % 1 düzeyinde olumlu ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Korelâsyon analiz tablosunda sömek oranı ile koçanda tane sayısı (r= 0.592*) Koçan kalınlığı (r= 0.636*), koçan uzunluğu(r= 0.562*) arasında %5 düzeyinde olumlu ve önemli (biri artarken diğeri artan) ilişkiler saptanmıştır. Sömek oranı ile bin tane (r= 0.725**) arasında %1 düzeyinde olumlu ve önemli (biri artarken diğeri artan) ilişkiler saptanmıştır. Sömek oranı ile koçanda tane oranı (r= **), hasat indeksi (r= **) arasında %1 düzeyinde olumsuz ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Korelâsyon analiz tablosunda tane nemi ile koçan uzunluğu (r= *), bin tane(r= *) arasında %5 düzeyinde olumsuz ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Tane nemi ile hektolitre(r= 0.664**) arasında %1 düzeyinde olumlu ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Tane nemi ile Koçanda tane oranı (r= 0.462) arasında olumsuz ve önemsiz ilişkiler saptanmıştır. Korelâsyon analiz tablosunda tane verimi ile bin tane (r=-0.525*) arasında %5 düzeyinde olumsuz ve önemli ilişkiler saptanmıştır. Korelâsyon analiz tablosunda Tepe püskülü çiçeklenme süresi ile Koçanda tane sayısı (r=0.330), koçan uzunluğu (r=0.016), koçan kalınlığı (r=0.125), koçanda tane ağırlığı (r=0.123), bin tane(r=0.263), sömek oranı (r=0.155) arasında olumlu ve önemsiz ilişkiler saptanmıştır. Tepe püskülü çiçeklenme süresi ile koçanda tane oranı (r=-0.184), hektolitre (r=-0.383), hasat indeksi (r=-0.360) tane nemi (r=-0.257) tane verimi (r=-0.336) arasında olumsuz ve önemsiz ilişkiler saptanmıştır. Korelasyon analiz tablosunda Koçan püskülü çiçeklenme süresi ile tepe püskülü çiçeklenme süresi (r=-0.574*) arasında olumsuz önemli ilişkiler saptanmıştır. 74

90 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Koçan püskülü çiçeklenme süresi ile koçan uzunluğu (r=0.093), koçanda tane ağırlığı (r=0.0210), sömek oranı (r=0.501), koçanda tane oranı (r= 0.051), bin tane ( r= 0.051), hektolitre (r= 0.144), hasat indeksi (r= 0.151) tane nemi (r= 0.340) arasında olumlu ve önemsiz ilişkiler saptanmıştır. Koçan püskülü çiçeklenme süresi ile Koçanda tane sayısı (r= ), koçan kalınlığı (r= ), koçanda tane oranı (r=-0.130), tane verimi(r= ) arasında olumsuz ve önemsiz ilişkiler saptanmıştır. Bulgularımıza benzer olarak; Sade ve ark (2005) nın yaptıkları araştırmalarda, koçan uzunluğu ile koçan kalınlığı, koçanda tane ağırlığı, bin tane ağırlığı, tane nemi ve koçanda tane sayısı arasında olumlu ve önemli ilişkiler tespit edilmiştir. Sade ve ark (2005) nın yaptıkları araştırmalarda, Koçan kalınlığı ile koçanda tane sayısı, koçanda tane ağırlığı arasında olumlu ve önemli ilişkiler tespit edildiği bildirilmiştir. Sade ve ark (2005) nın yaptıkları araştırmalarda, Koçanda tane sayısı ile koçanda tane ağırlığı, bin tane ağırlığı arasında olumlu ve önemli ilişkiler belirleyerek sonuçlarımıza benzer bulgular ortaya koymuşlardır. Bulgularımıza benzer olarak; Kara (2006) nın yaptıkları araştırmalarda tane verimi ile bin tane ağırlığı arasında olumlu ve önemli ilişkiler tespit edilmiştir. Bulgularımıza benzer olarak; Bavec ve Bavec (2002) nın yaptıkları araştırmalarda, koçan uzunluğu ve koçan kalınlığı arasında olumlu ve önemli ilişkiler tespit edilmiştir. Sade ve ark (2005) nın yaptıkları araştırmalarda, Bin tane ile koçan uzunluğu, koçanda tane sayısı, koçanda tane ağırlığı arasında olumlu ve önemli ilişkiler belirleyerek sonuçlarımıza benzer bulgular ortaya koymuşlardır. Sade ve ark (2005) nın yaptıkları araştırmalarda, Tane nemi ile bin tane ağırlığı arasında olumsuz fakat önemli ilişkiler belirleyerek sonuçlarımıza benzer bulgular ortaya koymuşlardır. 75

91 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Çizelge 4.34 Araştırmada yer alan 120.gün hasat zamanında incelenen özellikler arasında ortalama değerler ile hesaplanan korelasyon katsayıları Mısır Bitkisinde Silaj Verimi İle Hasat Zamanları Arasındaki Regrasyon İlişkileri Şekil 4.35 de görüldüğü gibi, hasat zamanları ile silaj verimi arasında belirgin bir ilişki görülmektedir. Regresyon katsayısı; R 2 = 0.93 olarak bulunmuştur. Yapılan regresyon analizi sonucunda hasat zamanı ile silaj verimi arasında quadratic bir ilişki tespit edilmiş, hasat zamanı %1 e göre önemli bulunmuştur. Hasat zamanları ilerledikçe silaj veriminde bir artış olmuştur. Ancak bu artış sonsuz olmayıp belirli bir noktadan sonra tekrar düşme göstermiştir. En yüksek silaj verimi 90.gün hasadında 7744 kg/da olarak elde edilmiştir. 76

92 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Silaj Verimi (kg/da) y = -1,7935x ,41x ,6 R 2 = 0, Hasat Zamanı (gün) Şekil 4.1. Hasat zamanları ile silaj verimi arasındaki regresyon ilişkileri (**R 2 ) Bulgularımıza benzer olarak; Dok ve ark (2002) nın yapmış oldukları araştırmada, hasat zamanları ilerledikçe silaj verimi artmış optimum noktaya ulaştıktan sonra silaj veriminde düşüş olmuştur. Hasat zamanları ilerledikçe vejetatif gelişime paralel silaj veriminde de artış olmuş, geç hasatlarda bitkide kuruma nedeniyle nem kaybı (yaprak, sap) olduğundan silaj verimi düşmüştür Bu araştırma bizim araştırmamızla tamamen aynı doğrultudadır Mısır Bitkisinde Silaj Verimi İle Sıra Üzeri Mesafeler Arasındaki Regrasyon İlişkileri Şekil 4.36 de görüldüğü gibi, sıra üzeri mesafeler ile silaj verimi arasında belirgin bir ilişki görülmektedir. Regresyon katsayısı; R 2 = 0.85 olarak bulunmuştur. Yapılan regresyon analizi sonucunda sıra üzeri mesafeler ile silaj verimi arasında quadratik bir ilişki tespit edilmiş, sıra üzeri mesafeler % 5 göre önemli bulunmuştur. Ekim sıklığı artıkça silaj veriminde de artışlar tespit edilmiştir. En yüksek silaj verimi 10 cm sıra üzeri mesafeden kg/da olarak elde edilmiştir. 77

93 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ Silaj Verimi (kg/da) y = 3,5121x 2-213,92x ,5 R 2 = 0, Sıra Üzeri Mesafesi (cm) Şekil 4.2. Sıra üzeri mesafeler ile silaj verimi arasındaki regresyon ilişkileri (*R 2 ) Bulgularımıza benzer olarak; Dok ve ark (2002) nın yapmış oldukları araştırmada, dekara 8000 bitkiden başlayarak verimler bitki/da bitki sıklığına kadar artmış ve en yüksek yeşil silaj verimi olan 7833 kg/da değeri bitki/da bitki sıklığından elde edilmiştir. Yapılan araştırma sonuçlarımızla tıpa tıp çakışmaktadır bitki/da bitki sıklığı bizim araştırmamızda 10 cm sıra üzeri mesafeye denk gelmektedir. Subedi ve ark (2006) nın yapmış oldukları araştırmada, bitki sıklıkları ile yeşil silaj verimi arasında yaptıkları regrasyon analizinde bitki yoğunluğunun yükselmesi ile silaj veriminin de artığını tespit etmişlerdir Mısır Bitkisinde Silaj Verimi ile Hasat Zamanı x Sıra Üzeri Mesafelerin İnteraksiyonu Arasındaki Regrasyon İlişkileri Şekil 4.37 de görüldüğü gibi, hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu ile silaj verimi arasında belirgin bir ilişki görülmektedir. Regresyon katsayısı; R 2 = 0.90 olarak bulunmuştur. Yapılan regresyon analizi sonucunda hasat zamanı, ekim sıklığı ve hasat zamanı x ekim sıklığı interaksiyonu % 1 göre önemli çıktığı için Respons yüzeyi grafiğine başvurulmuştur. Respons yüzeyi grafiğine bakıldığında; en yüksek verime sahip bölge (mavi ile taranmış) bitki/da sıra üzeri mesafeleri ve

94 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ gün arası hasat zamanlarını kapsamaktadır. Mavi olarak taranmış bölge olan; 80.gün hasat zamanı ve 10 bitki/da bitki sıklığında 8800 kg/da olarak en yüksek verime ulaşmıştır. Regresyon formülü; Y (Yeşil silaj verimi)= -181, X Hasat Zamanı 1,79X 2 Hasat Zamanı 237,32 X Ekim Sıklığı + 1,94 X Ekim Sıklığı*Hasat Zamanı şeklinde oluşmuştur. Şekil 4.3. Hasat zamanları ve sıra üzeri mesafelerin interaksiyonu ile silaj verimi arasındaki regresyon ilişkileri (**R 2 ) Mısır Bitkisinde Tane Verimi ile Sıra Üzeri Mesafeler Arasındaki Regrasyon İlişkileri Şekil 4.38 de görüldüğü gibi, sıra üzeri mesafeler ile tane verimi arasında güçlü bir ilişki görülmemektedir. Regresyon katsayısı; R 2 = 0.26 olarak bulunmuştur. Yapılan regresyon analizi sonucunda sıra üzeri mesafeler önemsiz bulunmuştur. En yüksek tane verimi 10 cm sıra üzeri mesafeden kg/da olarak elde edilmiştir. Genel anlamda sıklıklar arasında tane verimi bakımından birbirine çok yakın sonuçlar bulunmuştur. Her ne kadar en yüksek tane verimi 10 cm ekim sıklığında olsa da 10 cm ve 18 cm ekim sıklıkları istatistiksel olarak aynı grupta yer almıştır. 79

95 4. BULGULAR VE TARTI ŞMA Timuçin TAŞ y = x x R 2 = Şekil 4.4. Sıra üzeri mesafeler ile tane verimi arasındaki regresyon ilişkileri Bulgularımıza benzer olarak; Turgut (2000) nın yapmış oldukları araştırmalarda, tane verimi ve ekim sıklığı arasında yaptıkları regresyon analizi katsayıları; (R 2 )=0.25 olarak bildirilmiştir. Araştırmalarında kullandıkları sıklar arasında tane verimi açısından önemli farklar bulunmamıştır. Bu araştırmanın sonuçları bizim sonuçlarımızla uyum içerisindedir. 80

96 5. SONUÇLAR ve ÖNERİLER Timuçin TAŞ 5. SONUÇ VE ÖNERİLER Harran Ovası Koşullarında Farklı Ekim Sıklıklarında Yetiştirilen Mısırda (zea mays l. indentata) Değişik Büyüme Dönemlerinde Yapılan Hasadın Silaj Ve Tane Verimine Etkisi konulu bu çalışmada, Karadeniz Tarımsal Araştırma enstitüsü müdürlüğünden temin edilen bir silajlık mısır çeşidi (Samada 07) kullanılmıştır. Çalışma 2009 yıllarında GAP Toprak-Su Kaynakları ve Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğüne bağlı Talat Demirören Araştırma ve Uygulama istasyonunda yürütülmüştür. Deneme, Tesadüf blokları bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Denemede Ana parsellerimiz hasat zamanları (30.gün, 40.gün, 50.gün, 60.gün, 70.gün, 80.gün, 90.gün, 100.gün, 110.gün, 120.gün) Alt parsellerimiz ise sıra üzeri mesafelerden (10 cm, 14 cm, 18 cm, 22 cm, 26 cm) oluşmaktadır. Verim, verim özellikleri ve bazı morfolojik özellikleri incelenmiştir. Sonuçlar genel bir değerlendirmeye tabi tutularak elde edilen bulgular aşağıdaki başlıklar altında sunulmuştur Günler Arası İncelenen Verim ve Agronomik Özellikler Bitki boyu hem hasat zamanlarından hem de sıra üzeri mesafelerden etkilenmiştir. Hasat zamanları ilerledikçe bitki boyuda buna paralel artmıştır. Bitki boyu değeri en yüksek 303 cm ile 80.günde yapılan silaj hasadı uygulamasında belirlenirken, daha sonraki hasat zamanlarında bitki boyu sabit olarak devam etmiştir Ekim sıklıklarındaki artışlarda bitki boyunun artmasına neden olmuş ve 10 cm sıra üzeri mesafede bitki boyu cm ulaşmıştır. Hasat zamanlarındaki ilerlemeler sonucunda; 80.gün hasat zamanı dışında ilk koçan yüksekliği de artmış, 110.günde düşüşe geçmiştir. İlk koçan yüksekliği bitki sıklıklarından etkilenmiştir. Bitki sıklıkları artıkça ilk koçan yüksekliğinde artışlar tespit edilmiştir. En yüksek ilk koçan yüksekliği 10 cm sıra üzeri mesafeden elde edilmiştir. 110.gün ve 10 cm sıra üzeri mesafede ilk koçan yüksekliği en yüksek değere ulaşmış ve cm olmuştur. 81

97 5. SONUÇLAR ve ÖNERİLER Timuçin TAŞ Artan bitki yoğunluklarında en ince gövdeli bitkiler en sık ekimden (10 cm sıra üzeri mesafe) elde edilmiştir. Diğer taraftan hasat zamanlarında bir noktaya kadar sap kalınlığında artış olmuş, daha sonra gövde çapında azalma görülmüş geri kalan hasat zamanlarında ise sap kalınlığında değişme olmamıştır. En yüksek sap kalınlığı; 60.gün, 70.gün, 80.gün hasat zamanlarında elde edilmiştir. 10 cm sıra üzeri mesafeden ( bitki/da) hem en yüksek silaj verimi (7244 kg/da) hem de en yüksek kuru ot verimi (2179 kg/da) elde edilmiştir. 90.gün hasat zamanında dekara en yüksek silaj verimi (7744 kg/da) ve 110.gün hasat zamanında dekara en yüksek kuru ot verimi (3254 kg/da) üretimi sağlanmıştır. Hasat zamanları ilerledikçe kuru madde oranıda buna paralel artış göstermiştir. En yüksek kuru madde oranı 110.gün hasat zamanında % olarak tespit edilmiştir. En yüksek kuru madde oranı 26 cm sıra üzeri mesafeden % olarak tespit edilmiştir. Artan bitki yoğunluklarında yaprak sayısı değerlerinde azalma görülmüştür. En seyrek ekimde en fazla yaprağa sahip bitkiler üretilmiştir. Hasat zamanı uygulamaları ile bitkilerin yaprak sayıları arasındaki ilişkiler de önemli olmuş ve hasat zamanlarındaki ilerleme ile birlikte yaprak sayıları da artmıştır. En yüksek yaprak sayısı 100.gün hasat zamanında tane olarak tespit edilmiştir. Bitki başına yaprak alanı bitki yoğunlukları artıkça azalmıştır. En yüksek yaprak alanları 26 cm ve 22 cm sıra üzeri mesafelerden elde edilmiştir. Hasat zamanları ilerledikçe yaprak alanı da artmış, belirli bir noktadan sonra değişmemiştir. Hasat zamanları ilerledikçe kök kuru madde ağırlıkları da buna paralel artmıştır. Bitki yoğunlukları artıkça kök kuru madde ağırlıkları azalmıştır. En yüksek kök kuru madde ağırlığı 26 cm sıra üzeri mesafeden elde edilmiştir. Koçan sayısı üzerine artan bitki yoğunluklarının etkisi olumsuz olmuş ve bunun sonucunda da bitki başına en fazla koçan, en seyrek ekimden elde edilmiştir. Bitkideki koçan sayısı hasat zamanlarındaki ilerleyişinden olumlu yönde etkilenmiş ve belirli bir noktadan sonra koçan sayısı aynı kalmıştır. En fazla koçan sayısı 1.69 adet ile 110.gün hasat zamanından elde edilmiştir. 82

98 5. SONUÇLAR ve ÖNERİLER Timuçin TAŞ Gün Hasat Zamanında İncelenen Verim ve Agronomik Özellikler Sıra üzeri mesafelerin tepe püskülü çıkışına kadar geçen gün sayısı ve koçan püskülü çıkışına kadar geçen gün sayılarına herhangi bir etkileri bulunmamıştır. Ortalama tepe püskülü çıkışına kadar geçen gün sayısı 53 gün, koçan püskülü çıkışına kadar geçen gün sayısı 67 gün olarak tespit edilmiştir. Koçan boyları birim alandaki bitki sayılarından etkilenmiş ve sık ekimlerde koçan boyunun önemli ölçüde kısaldığı tespit edilmiş, en yüksek koçan boyu 26 cm ve 22 cm ekim sıklıklarından elde edilmiştir. Bitki yoğunluğu arttıkça koçan kalınlığı küçülmüş ve en düşük değerler, 10 cm sıra üzeri mesafeden elde edilmiştir. Koçanların tane sayıları, bitki sıklığının artmasından olumsuz etkilenmiş ve en az tane sayısı en sık ekimde teşekkül etmiştir. Bitki yoğunlukları azaldıkça koçandaki tane sayısı artmıştır. Koçanda tane ağırlıkları, bitki yoğunlukları azaldıkça artmış, en yüksek Koçanda tane ağırlığı 22 cm sıra üzeri mesafeden elde edilmiştir. Koçanda tane oranları bitki yoğunlukları azaldıkça buna paralel azalmıştır. Sömek oranları bitki yoğunlukları azaldıkça ters orantılı olarak artmıştır. En yüksek sömek oranı 26 cm sıra üzeri mesafeden elde edilmiştir. Hektolitre ağırlıkları bitki yoğunluklarından etkilenmemiştir. Genelde 26 cm sıra üzeri mesafe dışındaki bitki yoğunlukları istatistikî olarak aynı grupta yer almıştır. Sıra üzeri mesafeler artıkça bin tane ağırlıkları da buna paralel artış göstermiştir. En yüksek bin tane ağırlıkları 26 cm ve 22 cm sıra üzeri mesafelerden elde edilmiştir. Hasat indeksi bitki yoğunluklarından etkilenmiştir. Genel olarak 10 cm, 14 cm ve 18 cm sıra üzeri mesafelerde istatistiksel olarak bir fark bulunmamış, 22 cm ve 26 cm sıra üzeri mesafelerin hasat indeksi diğerlerinden daha düşük çıkmıştır. Tane verimleri, sıra üzeri mesafelerden etkilenmiş ve 10 cm, 14 cm, 18 cm, 26 cm sıra üzeri mesafeler arasında istatistiksel olarak fark bulunmamıştır. En düşük 83

99 5. SONUÇLAR ve ÖNERİLER Timuçin TAŞ tane verimi 22 cm sıra üzeri mesafeden elde edilmiştir. En yüksek tane verimi 10 cm sıra üzeri mesafeden 1103 kg/da olarak elde edilmiştir. Tane nemi sıra üzeri mesafelerden etkilenmiş ve 10 cm, 14 cm, 18 cm, 22 cm sıra üzeri mesafeler istatistiksel olarak aynı grupta yer almışlardır. 26 cm sıra üzeri mesafelerdeki tane nemi diğerlerine oranla daha düşük çıkmıştır. Araştırmamızdan elde edilen bulgularla, araştırma koşullarında maksimum silaj ve kuru ot verimi açısından optimum bitki yoğunluğu saptanmıştır. Ortaya çıkan optimum bitki sıklığı ise bitki/da (10 cm sıra üzeri mesafe) olmuştur. Bu sıklığın altında kalan seyrek ekimler daha az silaj verimi ve kuru ot verimi alınmıştır. Tespit edilen optimum bitki sıklığı, bölgemiz koşulları için ideal bitki yoğunluğu olarak önerilebilir. Araştırmamızda, üzerinde çalıştığımız silajlık mısır çeşidi çevresel faktörlerinde etkisi ile vejatatif gelişim devam ettikçe silajlık verim ve kuru ot verimi sürekli bir artış göstermiştir. Maksimum silaj verimi için ekimden itibaren 90.gün beklenmelidir. Maksimum kuru ot verimleri için ekimden itibaren 110.gün beklenmelidir. Bizim bulduğumuz silaj ve kuru ot verimi sonuçlarını bölgede yapılan bir çok araştırma desteklemektedir. Silaj verimi ve kuru ot verimi açısından 90.gün hasat zamanları bölge için tavsiye edilebilinir. Araştırmada Artan bitki yoğunlukları bitki boylarını, ilk koçan yüksekliğini, silaj verimini, kuru ot verimini önemli derecede etkilediği tespit edilmiştir. Bitki başına yaprak alanı seyrek ekimlerde daha yüksek değer vermiştir. Bitkilerin fazla yaşam alanı bulmaları buna sebep olmuştur. Verilen azotu 20 bitki paylaşacağına 5 bitki paylaşmıştır. Silajlık çeşidimizde tane verimi açısından 22 cm sıra üzeri mesafe dışındaki bitki yoğunlukları arasında istatistiksel bir fark bulunmamıştır. Onun için tane verimi açısından fazla tohum kullanmamıza gerek kalmamaktadır. 10 cm sıra üzeri mesafeden elde edilen tane verimi ile 18 cm sıra üzeri mesafeden elde edilen tane verimleri arasında 4 kg lık küçük bir fark bulunmuş, bu farkta istatistiki olarak önemli bulunmamıştır. Sonuç olarak tane verimi açısından 18 cm sıra üzeri mesafe tavsiye edilebilir görülmektedir. 84

100 5. SONUÇLAR ve ÖNERİLER Timuçin TAŞ Bu araştırmada, yapılan tüm ölçümler ve gözlemler sonunda yapılacak öneriler kısaca şöyle özetlenebilir: Silajlık mısır üretiminde deneme şartlarında yüksek silaj verimi açısından en uygun sıra üzeri mesafenin 10 cm sıra üzeri mesafe ( bitki/da) olduğu ayrıca en uygun hasat zamanının ise 90.gün olduğu belirlenmiştir. Bu araştırmada tane verimi açısından Sonuçlardan anlaşılacağı üzere 18 cm sıra üzeri mesafe, tohum tasarrufu açısından bölgeye en uygun bitki yoğunluğu olarak saptanmıştır. 85

101 5. SONUÇLAR ve ÖNERİLER Timuçin TAŞ Şekil.5.1. Farklı Hasat zamanlarında Silaj Hasadı ve Tartımlar İle İlgili Denemeden Görüntüler Şekil 5.2. Agronomik Bazı Gözlemler Yapılırken Denemeden Görüntüler 86

102 KAYNAKLAR AKÇİN, A., SADE, B., TAMKOÇ, A., VE TOPAL, A., Konya Ekolojik Şartlarında Farklı Bitki Sıklığı ve Azotlu Gübre Uygulamalarının TTM- 813 Melez Mısır Çeşidinde (Zea mays L. indentata) Tane Verimi, Verim Unsurları ve Bazı Morfolojik Özelliklere Etkisi. Türk Tarım ve Ormancılık Dergisi, 17: AKDEMİR, H., A. ALÇİÇEK ve ERKEK, R., Farklı Mısır Varyetelerinin Agronomik Özellikleri, Silolanma Kabiliyeti ve Yem Değeri Üzerine Araştırmalar.Türkiye I. Silaj Kongresi, Eylül, s: , Bursa. AKDENİZ, H., YILMAZ, H., ANTİÇ, N., ZORER, Ş., Bazı mısır çeşitlerinde verim ve yem değerleri Üzerine bir araştırma.yüzüncü Yıl Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Bilimleri Dergisi (J.Agric. Sci.), 14(1): ALÇİÇEK, A.; KARAAYVAZ, K Sığır besisinde mısır silajı kullanımı. Animalia 203: ALICI, S Kahramanmaraş Koşullarında Farklı Azot Dozları ile Sıra Üzeri Ekim Mesafelerinin II. Ürün Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde Verim, Verim Unsurları ve Bazı Tarımsal Karakterlere Etkisi Üzerine Bir Araştırma. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enst. Tarla Bitkileri Anabilim Dalı (Yayınlanmamış), Adana, 137 s. AMANULLAH, M.J. HASSAN, K. NAWAB and ALI, A., Response of Specific Leaf Area (SLA), Leaf Area Index (LAI) and Leaf Area Ratio (LAR) of Maize (Zea mays L.) to Plant Density, Rate and Timing of Nitrogen Application. World Appl. Sci. J., 2(3): AMARAL FILHO, J.P.R.DO., D.F. FILHO, R. FARINELLI and J.C. BARBOSA Row Spacing, Population Density and Nitrogen Fertilization in Maize. R. Bras. Ci. Solo, 29: AMOS, B., WALTERS, D. T Maize Root Biomass and Net Rhizo deposited Carbon. Published in Soil Sci Soc Am J, 70: , DOI: /sssaj

103 ANDERSON, E. L., Tillage And Fertilization Effects On Maize Root Growth And Root: Shoot Ratio., Kluwer Academic Publishers Plant and Soil 108, ANDRIEU, J., Forecasting the digestibility and energy value of maize silage from the plant composition at emsiling. Bulletin Tech., Centre de Recherces Zootechniques at Veterinaries de Thesis, 56: 5-8, ANONİM, Şanlıurfa Toprak-Su Kaynakları Araştırma Enstitüsü Yıllığı ANONİM, Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Yıllığı. ANONİM, GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı yayınları. AVCIOĞLU, R., KIR, B., ve DEMİROĞLU, G., Ana Ürün Olarak Yetiştirilen Bazı Mısır Çeşitlerinde Ekim Zamanının Silaj Verimi ve Kalite Özelliklerine Etkisi Üzerinde Bir Araştırma. GAP II. Tarım Kongresi, Ekim 2001, s: , Şanlıurfa. AYDIN, H., ve ÜLGER, A.C., Çukurova Koşullarında II. Ürün Mısır Bitkisinde (Zea mays L.) Değişik Sıra Arası Mesafelerinin Verim ve Verim Unsurlarına Etkisi Üzerine Bir Araştırma. Ç.Ü. Fen Bil.Enst., Yük.Lis.Tez Mak., Adana. AYRANCI, R., Konya Ekolojik Şartlarında Yetiştirilebilecek Atdişi Melez Mısır Çeşitlerinin Belirlenmesi. S.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Konya. AYRANCI, R., VE SADE, B., Konya ekolojik şartlarında yetiştirilebilecek atdişi melez mısır (Zea mays L. indentata Sturt.) çeşitlerinin belirlenmesi. Bitkisel Araştırma Dergisi, (2004) 2: 6 14, Konya BABU, K.S., MİTRA, S.K., Effect of Plant Density on Grain Yield of Maize During Rabi Season. Madras Agric.J., 76(5): BAHADUR, M.M., ASHRAFUZZAMAN, M., CHOWDHURY, M.F. And SHAHIDULLAH, S.M., Growth And Yield Component Responses 88

104 Of Maize As Affected By Population Density. Pakistan Journal of Biological Sciences, 2(4): BAVEC, F., and BAVEC, M., Effects of Plant Population on Leaf Area Index, Cob Characteristics and Grain Yield of Early Maturing Maize Cultivars (FAO ). Eur J Agron, 16: BENGİSU, G. A., BAYTEKİN, H., Harran Ovası Sulu Kosullarında İkinci Ürün Olarak Yetistirilen Üç Mısır Çesidinde Bitki Sıklığının Verim ve bazı Tarımsal Karakterlere Etkileri. GAP I. Tarım Kongresi Mayıs 1999, Şanlıurfa. BERZSENYİ, Z., and DANG, Q.L., Study of the Effect of Plant Density on the Growth of Maize (Zea mays L.) Hybrids Using the Richards Function. Acta Agron. Hung., 55(4): BİLGEN, H., ALÇİÇEK, A., SUNGUR, N., EİCHHORN, H., WALZ, O.P., Ege Bölgesi Koşullarında Bazı Silajlık Kaba Yembitkilerinin Hasat Teknikleri ve Yem Değeri Üzerine Araştırmalar, Hayvancılık 96 Kongresi, Eylül 1996, Cilt I, s: , İzmir. CESURER, L., ÜNLÜ, İ., Farklı Lokasyonlarda Yürütülen İkinci Ürün Hibrid Mısır Çeşitlerinin Bazı Bitkisel ve Tarımsal Özelliklerin İncelenmesi. Fen ve Mühendislik Dergisi, Cilt 4, Sayı 1 (138), Kahramanmaraş CÖMERTPAY, G., Yerel Mısır Populasyonlarının Morfolojik Ve Dna Moleküler İşaretleyicilerinden SSR Tekniği İle Karakterizasyonu. Doktora Tezi, Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana, 118sf., ÇAVDAR, A. O., Geaphagi in Turkey Prog Clin Biol Res.1983, 129:71-97 ÇARPICI, E. B., Bitki yoğunluğu ve farklı miktarda azot Uygulamalarının stres fizyolojisi açısından silajlık mısır yetiştiriciliğinde değerlendirilmesi. U.Ü, Tarla bitkileri anabilim dalı, Fen bilimleri enstitüsü, Doktora Tezi, Bursa 89

105 ÇİĞDEM, İ., UZUN, F., Samsun ili taban alanlarında ikinci ürün olarak yetiştirilebilecek bazı Silajlık sorgum ve mısır çeşitleri üzerine bir araştırma. OMÜ Zir. Fak. Dergisi, 21(1):14 19 J. of Fac. of Agric., ÇOKKIZGIN, A., Kahramanmaraş Koşullarında Farklı Azot Dozları ile Sıra Üzeri Ekim Mesafelerinin II. Ürün Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde Verim, Verim Unsurları ve 290 Fizyolojik Özelliklere Etkisi. Sütçü İmam Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı (Yayınlanmamış), Kahramanmaraş, 72 s. ÇÖLKESEN, M., ÖKTEM, A., AKINCI, C., GÜL, İ., İRİ, R., KAYA, Y., Şanlıurfa ve Diyarbakır Koşullarında Bazı Mısır Çeşitlerinde Farklı Ekim Zamanlarının Verim ve Verim Komponentleri Üzerine Etkisi. Türkiye II. Tarla Bitkileri Kongresi Samsun. DAYNARD, T.B., AND MULDOON, J.F., Plant to Plant Variability of Maize Plant Grown at Different Densities. Can. J. Sci. 63: DE ANDRADE, J.E., ANDRADE, J.B-DE., BIONDI, P., Maturation Stage in the Production and Quality of Sorghum Silage. I. Dry Matter and Crude Protein Yield. Grassland and Forage Abstracts, 064: DİNÇ, U., ŞENOL, S., SAYIN, M., THOMPSON, D. S., SOBEİH, W., VE RODRIGUEZ, G., Güneydoğu Anadolu Topraklar (GAT) 1. Harran Ovası, TUBİTAK Tarım ve Ormancılık Araştırma Projesi No: TOAG 433, Adana, DOĞAN, R., İ. TURGUT ve N. YÜRÜR Bursa Koşullarında Yetiştirilen Atdişi Mısır (Zea mays indentata Sturt.) Çeşitlerinin Silajlık Verim ve Kalitesine Bitki Sıklığının Etkisi. Türkiye II. Tarla Bitkileri Kongresi, Eylül, s: , Samsun. DOK, M., TORUN, M., GİZLENCİ, Ş., YULAFÇI, A., Samsun Şartlarında Silajlık Mısır Yetiştirme İmkânları Üzerinde Araştırmalar. KTAE, SAMSUN 90

106 DOSTALEK, R., and HRUSKA, L., Effect of Crop Density on the Production in Maize Seed. Rastlinna Vyroba, 31(10): DOUGLAS, J.A., DYSON, C.B., AND SINNCLAİR, D.P., Effect of Plant Population on the Grain Yield of Maize under High Yielding Conditions in New Zealand. N. Zealand J.Agr.Res., 25(2): DÜZGÜNEŞ, O., ELİÇİN, A. VE AKMAN, N Hayvan Islahı.Ankara Üniv. Ziraat Fak. Yayınları Ofset Bas ı m 29, 2985, Ankara. EARLE, F. R., CURTIS, J.J., HUBBARD, J. E., Composition of the component parts of the kernel. Cereal Chem. 23, 504 EMEKLİER, H.Y., ve KÜN, E., İç Anadolu'da Sulu Koşullarda İkinci Ürün Tane Mısır ve Silaj Mısır Yetiştirme Olanakları ve Yem Değerlerinin Saptaması. Doğa Tarım ve Orman Dergisi, Cilt. 12. Sayı: 2. s: FAO, FARNWORTH, J., SAID, S.A., The Effect of Plant Population on Local Roumi Maize Grain Yield When Grown under Irrigation, Dhamar Agricultural Improvement Centre, No:45, 3pp FIEMS, L.O., BOUCHQUE, C.V.B., COTTYN, B.G., MOERMANS, R.J., and BUYSSE, F.X., The effect of DM content of maize silage on energy value and the results of bull beef production. Revue de I Agriculture, 37 (5): , FLIPOT, P.M., W Effect of nitrogen fertilization and plant population on the value of corn silage fed to beef steers. Canadian Journal of Animal Science, 64: GABRIC, I., Effect of Plant Density under Different Agro ecological Conditions on Yield and Seed Quality of Maize. Informatisionnyi Byulleten 'po Kukuruze, No:6, Yugoslavia GANOVE, K.H., and ROTH, G. W., Kernel milk line as a harvest indicator for corn silage in Pennsylvania. J. Prod. Ag. S (1), GENÇTAN, T., Ankara Ekolojik Koşullarında Yetiştirilen Bazı Mısır Çeşitlerinde Toz Verme Ve Döllenme Periyodunun Saptanması İle Bunların Pratik ve Teknik Önemi. (Doktora Tezi) 156 S. 91

107 GEREN, H., AVCIOĞLU, R., KIR, B., DEMİROĞLU, G., YILMAZ, M., CEVHERİ, A., İkinci Ürün Silajlık Olarak Yetiştirilen Bazı Mısır Çeşitlerinde Farklı Ekim Zamanlarının Verim ve Kalite Özelliklerine Etkisi. Ege Üniv. Ziraat Fak. Derg.,, 40(3):57-64 ISSN MONTGOMERY, E. G., Correlation studies in corn. Nebraska Agric. Exp. Stn Annu. Rep. 24: GİRARDİN, P., AND TOLLENAAR, M Effects of intraspecific interference on maize leaf azimuth. Crop Sci. 34: GÖZÜBENLİ, H., Değişik Azot Uygulamalarında II. Ürün Olarak Yetiştirilen Bazı Mısır Genotiplerinin Azot Kullanım Etkinliğinin Saptanması. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Bölümü Anabilim Dalı Doktora Tezi. 217 s. Adana. GURKIRDAL, S. TASBAKHSH, M., Effect of Nitrogen en Plant Population Levels on the Growth and Yield of Maize Cultivars. Journal of Research Punjab Agriculture Univ., 23 (4): GÜCÜK, T., BAYTEKİN H., Bozova sulu koşullarında ikinci ürün olarak yetiştirilen silaj mısır, silaj sorgum ve sorgum sudan otu melez çeşitlerinde hasat zamanının verim ve bazı silaj özelliklerine etkisi. Türkiye 3. Tarla Bitkileri Kongresi, Kasım, Çayır-Mera Yembitkileri ve Yemeklik Tane Baklagiller, Cilt III, , ADANA. GÜL, İ., AKINCI, C., BAYTEKİN, H., Diyarbakır koşullarında ikinci ürün olarak yetiştirilen mısır çeşitlerinde verim ve bazı tarımsal karakterler ile karakterler arasındaki ilişkinin saptanması. Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 2(3):31 40, Şanlıurfa GÜNEŞ, A., ACAR, R., Silajlık Hibrit Mısır Çeşitlerinin İkinci Ürün Olarak Yetiştirme İmkânlarının belirlenmesi. Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 20 (39): HALAMANI, H.L., HEDGE, A.M., KUDASOMANNAVAR, B.T., Hybrid and Local Maize Production with Different Plant Densities and Row Spacing under Transitional Tract of Dharwad. Mysore Journal of Agr. Sci., 15 (2):

108 HASHEMI, A.M., S.J. HERBERT and PUTNAM, D.H., Yield Response of Corn to Crowding Stress. Agron. J, 97: HOUGH, M.N., Weather Factors Affecting The Development Of Maize Sowing to Flowering. Jour. Agric. Sci. Camb. 78: HUTCHINSON, R.L., SHARPE, T.R., AND SLAUGHTER, R.T., Corn Plant Population and N Rate Study. Lousiana Agric.Exp.Sta., IPGRI, Descriptors for pumpkins. International Plant Genetic Resources Institute (IPGR). Rome, Italy p110 İPTAŞ, S., ve ACAR, A.A., Effects of Hybrid and Row Spacing on Maize Forage Yield and Quality. Plant Soil Environ, 52(11): İPTAŞ, S.,1993.Tokat Şartlarında Birinci Ürün Silajlık Mısır, Sorgum, Sudanotu, Ve Sorgum-Sudanotu Melezinin Değişik Olgunluk Devrelerinde Yapılan Hasatların Verim Ve Silajlık Özellikler İle Kaliteye Etkileri Üzerinde Araştırmalar, Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarla Bitkileri Anabilim Dalı(Basılmamış Doktora Tezi), Bornova-İzmir 133 s. JERCEH, H. AND ACKERMAN, R., The feeding value of new varieties of silage maize. Tierrernahrungun Futterung, 13: , JOLİFFE, P.A., TARIMO, A.J.P., and EATON, G.W., Plant growth analysis: Growth and yield component responses to population density on forage maize. Annals of Botany, 65: KACAR, B., Bitki ve Toprak Kimyasal Analizleri. II. Bitki Analizleri, Ankara Üniv. Ziraat Fak. Yayın No: 453. Uygulama Kılavuzu, 155, A.Ü. Basımevi, Ankara. KAPLAN, M., Kahramanmaraş Koşularında Farklı Ekim Sıklıkların II. Ürün Silajlık Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde Verim ve Verim Öğelerine Etkisi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü (Yayınlanmamış), Kahramanmaraş, 36 s. KARA, B., Çukurova Koşullarında Değişik Bitki Sıklıkları ve Farklı Azot Dozlarında Mısırın Verim ve Verim Özellikleri ile Azot Alım ve Kullanım Etkinliğinin Belirlenmesi. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı (Yayınlanmamış), Adana, 162 s. 93

109 KARAYİĞİT, İ., KIZILŞİMŞEK, M., Farklı olgunluk dönemlerindeki bazı melez mısır (Zea mays l.) çeşitlerinin silaj kalitesi üzerine araştırmalar. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Fen bilimleri enstitüsü, Tarla bitkileri anabilim dalı, Yüksek lisans tezi: 36 KAYGISIZEL, M., Mısır hasadında tane kayıpları ile biçerdöver marka ve Model ilişkisinin saptanması. Ç.Ü, Tarım makinaları anabilim dalı, yüksek lisans tezi, Adana, 2006 KEANE, G.P., KELLY, J., LORDAN, S., and KELLY, K., Agronomic Factors Affecting the Yield and Quality of Forage Maize in Ireland: Effect of Plastic Film System and Seeding Rate. Grass and Forage Sci., (4): KHALIFA, M.A., SHOKR. E.S., EL-SAYED, K.I., Effect of Plant Density on Corn (Zea mays L.) I. Agronomic Characteristics. Mohstoher, Annals of Agric. Sci., 21(1): KILIÇ, A Silo Yemi Öğretimi. Bilgehan Basımevi, Bornova, İzmir, 327 sayfa. KILIÇ, A Türkiye de kaba yem üretimi ve yeterlilik düzeyi, Türkiye 1. Silaj Kongresi, Bursa KILIÇ, H., ve GÜL, İ., Hasat zamanının Diyarbakır şartlarında ikinci ürün olarak yetiştirilen mısır çeşitlerinde verim ve bazı tarımsal karakterler ile silaj kalitesine etkileri üzerine bir araştırma. Harran Ün. Zir. Fak. Dergisi. 11(3/4), KIRTOK, Y Mısır Üretimi ve Kullanımı. Kocaoluk Basım ve Yayın Evi, İstanbul, s: KIZILŞİMŞEK, M., EROL, A., VE KAPLAN, M., Farklı bitki sıklıklarının silajlık mısır çeşitlerinde yaprak alanı gelişimi ve ışık kullanımı üzerine etkileri. Türkiye VI. Tarla Bitkileri Kongresi, 5-9 Eylül 2005, Antalya, Cilt II, Sayfa KOLCAR, F., VIDENOVIC, Z., Yield of Some Maize Hybrids Depending on Plant Density and Amounts of Fertilizers. Arhiv za Poljoprivredne Nauke, 44(155):

110 KONAK, C., Mısırın silajlık verim ve kapasitesine, çeşidine ekim ve biçme zamanının etkisi üzerinde bir araştırma. Türkiye 1. Tarla Bitkileri Kongresi, Nisan, İzmir. KÜN, E., Sıcak İklim Tahılları. A. Ü. Ziraat Fak. Yayınları No: 359, Ankara. LUCAS, E.O., REMISON, S.U., Effect of Population Density on Yield and Dry-Matter Partition of Maize Varieties in Nigeria. Indian J. of Agric. Sci., 54(4): MADDONNİ, G.A., OTEGUI, M.E., and CIRILO, A.G., Plant Population, Density, Row Spacing and Hybrid Effects on Maize Canopy Architecture and Light Attenuation. Field Crops Res., 71(3): MAHBUBUL, M., ALAM, M.D., BASHER, M., KARİM, A., RAHMAN, M. A., AND RAFİQUL ISLAM, M Effect of Rate of Nitrogen Fertilizer and Population Density on the Yielde and Yielde Attributes of Maize (Zea mays). Pakistan Journal of Biological Sciences 6 (20): MANGA, N., TANSI, V., ve SAĞLAMTİMUR, T., Çukurova koşullarında 2. ürün olarak yetiştirilen değişik mısır çeşitlerinde hasat zamanının silaj verimi ve bazı tarımsal karakterlere etkisi üzerinde araştırmalar. Türkiye 2. Çayır Mera ve Yembitkileri Kongresi, , s. 399, İZMİR. MANNINO, M.R., RIVA, L., and TANO, F., Effect of Nitrogen Fertilizer Application and Planting Density on Maize in Narrow Rows. Informatore Agrario 46(6): 63 65, 69. Milan, Italy MERLO, E.F., FORNASIERI, D., AND SANCHEZ, A.L., Evaluation of Seven Pop-corn (Zea mays L.) Cultivars at Three Sowing Densities. Cientifica, 16(2): MONUEKE C.O., OGWUCHE, M.A.O., AND KALU, B.A., Effect of Maize Planting Density on the Performance of Maize/Soybean İntercropping System in a Guinea Savannah Agroecosystem. African Journal of Agricultural Research Vol. 2(12), pp MORRIS, M. L., Impacts of International Maize Breeding Research in Developing Countries, Mexico, DF: CIMMYT. 95

111 NETO, A.D.A., PRISCO, J.T., ENÉAS-FILHO, J., LACERDA, C.F., SILVA, J.V., COSTA PH.A. AND GOMES-FILHO, E Effects of Salt Stress on Plant Growth, Stomatal Response and Solute Accumulation of Different Maize Genotypes. Braz. J. Plant Physiol., 16(1): ÖGEL, B., Türk Kültür Tarihine Giriş Cilt-II Türklerde köy ve şehir hayatı Göktürklerden Osmanlılara. T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları/638 Yayımlar Başkalığı Kültür Eserleri Dizisi/46. ÖKTEM, A., GAP bölgesi mısır yetiştiriciliğinde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 1(1), ÖKTEM, A., ÖKTEM, G. A., Bazı Mısır (Zea mays L.) Genotiplerinin Harran Ovası Koşullarına Adaptasyonu. V. Tarla Bitkileri Kongresi Kitabı. I: ÖKTEM, A., ve ÖKTEM, A.G., Farklı Sıra Üzeri Mesafelerinin Üç Silajlık Mısır Genotipinin (Zea mays L. indentata) Yemlik Değeri Üzerine Etkisi. III. Ulusal Hayvan Besleme Kongresi, 7-10 Eylül, s: , Adana. ÖZER, A Farklı fosfor ve çinko dozlarının TTM 813 melez mısır çeşidinin (Zea mays L. indentata) tane verimi, morfolojik ve kimyasal özellikleri üzerine etkileri. Yüksek Lisans Tezi, S. Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya. ÖZGÜREL, M., Bitki Sıklığının Mısır Bitkisinin Su Tüketimi ile Verime Etkileri Üzerine Araştırmalar. Ege Ü.Zir. Fak. Yay. No:380 ÖZYİĞİT, Y., ve BİLGEN, B., Antalya Koşullarında İkinci Ürün Olarak Yetiştirilen Bazı Mısır (Zea mays) Çeşitlerinde Farklı Hasat Dönemlerinin Verim Öğeleri Üzerine Etkisi. Yüksek lisans Tezi PARK, C. S., ERİCKSON, G. M., CHOİ, Y. J., AND MARK, G. D Effect of Compensatory Growth on Regulation of Growth and Lactation: Response of Dairy Heifers to a Stair-Step Growth Pattern, American Society of Animal Science, anim Sci, 64: PATRICIO SOTO, O., B. ERNESTO JAHN and S. SUSANA ARREDONDO 2002.Planting Density and Nitrogen Fertilization of Hybrid Corn for Silage in the Irrigated Central Valley. Agricultura Tecnia, 62(2):

112 PINZARIU, G., and DUMITRESCU, N., Optimum Density a Basic Factor in Obtaining High Maize Yield. Cereale si Plante Tehnice Productia Vegetala, 37(3): 8-13 RUSCHEL, R., and ZIMMERMANN, F.J.P., Population Density and Maize Cultivars Empresa. Capixaba Pesquisa Agr., No: 65, 121 SADE, B., SOYLU, S., PALTA, Ç., Melez mısır çeşitlerinde tane verimi ve verim unsurları arasındaki ilişkilerin korelasyon, path ve faktör analizi yöntemleri ile değerlendirilmesi. Türkiye VI. Tarla bitkileri kongresi, 5-9 Eylül 2005, Antalya Araştırma Sunusu, Cilt II, Sayfa SAĞLAMTİMUR, T., OKANT, M., TANSI, V. VE BAYTEKİN, H Güneydoğu Anadolu Bölgesi sulu koşullarında ikinci ürün olarak yetiştirilen üç mısır çeşidinde bitki sıklığının verim ve bazı tarımsal karakterlere etkisi üzerinde bir araştırma, Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 4 (2), SAĞLAMTİMUR, T., TANSI,V., M. DÜZGÜN ve KIZILŞİMŞEK, M., Çukurova Koşullarında Mısırın En Uygun Bitki Sıklığının Saptanması Üzerinde Bir Araştırma. Türkiye 1. Tarla Bitkileri Kongresi, Nisan, Cilt:1, s:5-8, İzmir. SANGOI, L., GRACIETTI, M.A., RAMPAZZO, C., and BIANCHETTI, P., Corn Plant Varieties Plant Population Genetics. Field Crops Res., 79(1): 39. SARUHAN, V., ŞİRELİ, D., Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde farklı azot dozları ve bitki Sıklığının koçan, sap ve yaprak verimlerine etkisi üzerine bir araştırma. HR. Ü.Z.F.Dergisi, 9 (2): SENCAR, Ö., Mısır Yetiştiriciliğinde Ekim Sıklığı ve Azotun Etkileri. Cumh.Üniv..Zir.Fak.Yay.: 6, Bil.Araş.ve İnc.: 3, Tokat SERİN, İ., and SADE, B., The Effects of Different N and K Doses on Grain Yield, Canopy Character and Crude Protein Rate of Hybrid TTM 813 Corn Cultivars (Zea mays L.). Selçuk Univ. Agric. Fac. J., 6:

113 SERTER, E., Farklı Mısır Gruplarında Büyüme Derece Gün, Sıcaklık Parametreleri ve Verim Komponentlerinin Saptanması. A.D.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, TB-DR , AYDIN. SEZER, İ., ve GÜLÜMSER, A., Çarşamba Ovasında Ana Ürün Olarak Yetiştirilebilecek Mısır Çeşitlerinin (Zea Mays L. indentata) Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma. Türkiye 3. Tarla Bitkileri Kongresi, Cilt I, Genel Ve Tahıllar, Adana. SHAFSHAK, S.E., SALEM, M.S., EL-SAYED, K.E., SEIF, S.A., AND GALILAH, G.Y., Effect of Time and Intensity of replanting on Growth, Yield and Yield Components of Maize (Zea mays L.), Moshtohor Annals of Agric. Sci., 21(1): SHARAR, M.S., AYUB, M., NADEEM, M.A., AHMAD, N., Effect of Different Rates of Nitrogen and Phosphorus on Growth and Grain Yield of Maize (Zea mays L.). Asian Journal of Plant Sciences 2(3): SHAW, R. H., Climate Requirement. Corn and Corn Improvement, 3 rd Ed. Agronomy No:18. ASA. Madison. Wisconsin. SOYLU, S Melez atdişi mısırda (Zea mays L. indentata) farklı ekim zamanları ve azot dozlarının verim, verim unsurları, G.D.D. ve kalite üzerine etkileri. Yüksek Lisans Tezi, S. Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya. STAUBER,. MS. ZUBER., MS. DECKER., WL Estimation of tasselling date of corn. USA. Agronomy Journal Vol. 60: STOSKOPH, N.C., Understanding Crop Production. Reston Publishing Company, Reston, Virginia, USA, SWASON, R.A., ZUBER, J A case Study of a failed Organization Development intervention rooted in the employee survey process. Performance improvement Quarterly, 9(2), pp SUBEDI,. K. D., STEWART, D. W., and DWYER, L. M., Dry Matter Accumulation and Silage Moisture Changes after Silking in Leafy and Dual-Purpose Corn Hybrids. Published in Agron J 98: , DOI: /agronj

114 SÜMERLİ, M., GÜL, İ., KILIÇ, H., KILIÇALP, N., Diyarbakır sulu koşullarında ikinci ürün olarak yetiştirilen Sorghum, Mısır, Sorghum x Sudan otu melezinde farklı biçim zamanlarının bazı verim komponentleri ile silajın kalitesi üzerine etkisi. T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, GATAE Müdürlüğü Sonuç Raporu, Diyarbakır TANO, F., The 1986 Row Spacing and Plant Density for Grain Maize. Informature Agrario 42 (7) , Milan, Italy TANSI, V., SAĞLAMTİMUR, T., ÜLGER, A., BAYTEKİN, H., KIZILŞİMŞEK, M., ÇAKIR, B., YÜCEL, C., ÖKTEM, A., Anadolu Bölgesi nde II. Ürün Mısırda Bitki Sıklığı Ve Azot Gübrelemesinin Tane Ve Silaj Verimi Ve Bazı Tarımsal Karakterlerine Etkisi. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi-Adana TANTAWY, A.A., YOUSEF, M.A., and MEKY, M.S., The effect of plant population and weed control treatments on yield, yield components and chemical contents of some maize varieties (Zea mays L.). Proc. 8th Conf. Agron., Suez Canal Univ., Ismailia, Egypt, Nov., pp: TIMIRGAZIU, E., and PINZARIU, G., Influence of Sowing Date and Rate and Plant Density on Maize Production on the Moldowan Forest Steppe. Cercetari Agronomics in Moldova, 20 (1): TOSUN, F., Erzurum Ovasında Ekşi Silo ve Kesif Tane Yemi Olarak Melez Tarla Mısırı Yetiştirme Üzerine Bir Araştırma. Ankara Üniv. Basımevi. Ankara. TOLLENEAR, M. and A. AAGULERA Radiation use efficiency of an old and a new maize hybrids. Agron. J., 84: TURGUT, İ., Bursa Koşullarında Yetiştirilen Şeker Mısırında (Zea mays saccharata Sturt.)Bitki Sıklığının ve Azot Dozlarının Taze Koçan Verimi ile Verim Öğeleri Üzerine Etkisi. Turk J Agric For 24, TÜBİTAK TURGUT, İ., R. DOĞAN ve YÜRÜR, N., Bursa Ekolojik Koşullarında Yetiştirilen Bazı Atdişi Hibrit Mısır (Zea mays indentata sturt) Çeşitlerinde Bitki Sıklığının Verim ve Verim Öğelerine Etkisi. Türkiye II. Tarla Bitkileri Kongresi, Eylül, s: , Samsun. 99

115 TÜFEKÇİ, A., ve KARAALTIN, S., Kahramanmaraş Koşullarında I. Ürün Olarak Yetiştirilen Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde Farklı Azot Dozlarının II. Verim ve Verim Unsurlarına Etkisi. Türkiye IV. Tarla Bitkileri Kongresi, Eylül, s: , Tekirdağ. TÜRKAY, M. A., CERİT, İ., SARIHAN, İ. H., ÇINAR, S., ÜLGER, A. C., Farklı Azot Dozlarının Atdişi Melez Mısır Çeşitlerinde Tane Verimi ve Bazı Tarımsal özelliklere Etkisi Üzerine Bir Araştırma. Çukurova Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Tarla Bitki Araştırmaları A.T.K., Adana. TUİK, TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU, TUİK, TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU, TUİK, TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU, ÜLGER, A.C., TANSI, V., SAĞLAMTİMUR, T., BAYTEKİN, H. VE KILINÇ, M., Güneydoğu Anadolu Bölgesinde ana ürün ve ikinci ürün olarak yetiştirilebilecek mısır çeşitlerinin saptanması. Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Tarımsal Araştırma, İnceleme ve Geliştirme Proje Paketi, Proje Bileşeni No:5.2.8/2., Kesin Sonuç Raporu, Adana. ÜLGER, A.C., TANSI, V., SAĞLAMTİMUR, T., BAYTEKİN, H., OKANT, M., Güneydoğu Anadolu Bölgesinde I. Ürün veya II. ürün olarak yetiştirilebilecek sorgum ve mısır çeşitlerinin saptanması üzerine araştırmalar. Ç. Ü. Ziraat Fakültesi, (GAP) Tarımsal Araştırma İnceleme ve Geliştirme Proje Paketi Kesin Sonuç Raporları. Adana. GAP Yayınları No: 82 ve 67 ÜLGER, A.C., TANSI, V., SAĞLAMTİMUR, T., KIZILŞİMŞEK, M. B., ÇAKIR, YÜCEL, C., BAYTEKİN, H., ve ÖKTEM, A., Güneydoğu Anadolu Bölgesinde İkinci Ürün Mısırda Bitki Sıklığı ve Azot Gübrelemesinin Tane ve Silaj Verimi ve Bazı Tarımsal Karakterlerine Etkisi Üzerinde Araştırmalar. GAP Bölge Kalkınma Dairesi Başkanlığı. Çuk. Ünv. Zir. Fak., GAP, Tarımsal Araştırma İnceleme ve Geliştirme Proje Paketi, GAP Yayınları, No: 94, Adana. 100

116 ÜLGER, A.C., Mısır Bitkisinde Farklı Sıra Arası ve Sıra Üzeri Uzunluklarının Tane Verimi ve Bazı Tarımsal Özelliklere Etkisi. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, Cilt: 13, Sayı: 3, Sayfa: , Adana VARTANLI, S., EMEKLİER, H.Y., Ankara koşullarında hibrit mısır çeşitlerinin verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi. Tarım Bilimleri Derg., 17(3): WANG, C.S., TSAO, S.H., and LIU, D.J., The Effect of Population Density on the Accumulation of Dry Matter in Maize. Journal of Agricultural Research of China, 36(1): WİDDİCOMBE, D., and THELEN, K.D., Row Width and Plant Density Effect on Corn Forage Hybrids. Agron. J, 94: WİLLİAM, D. W., AND KURT, D.T., Row Width and Plant Density Effects on Corn Grain Production in the Northern Corn Blet. Agron. Journal WERMKE, M., and HOYNINGEN-HUENE, J.V., Influence of Genotype and Density on Chemical Composition and Nutritive Value of Silage Maize. J Agron. Crop Sci, 158: YANDIM, E., İkinci Ürün Mısırda (Zea mays L.) Bitki Sıklığının Verim ve Bazı Tarımsal Karakterler Üzerine Etkisi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarla Bitkileri Anabilim Dalı (Yayınlanmamış), Van, 27 s. YAYLAK, E. VE ALÇİÇEK, A., Sığır Besiciliğinde Ucuz Bir Kaba Yem Kaynağı:Mısır Silajı. Hayvansal Üretim 44(2): YILDIRIM, Ö., ve BAYTEKİN, H., Mısırda Bitki Sıklığının Yeşil Ot ve Tane Verimi İle Bazı Tarımsal Karakterlere Etkisi. Türkiye 5. Tarla Bitkileri Kongresi, Ekim II. Cilt, s. 448 DİYARBAKIR. YILMAZ, Ş., GÖZÜBENLİ, H., CAN, E., ATIŞ, İ Amik ovası koşullarında yetiştirilen bazı mısır (Zea Mays L.) çeşitlerinin silaj verimi ve adaptasyonu. Türkiye 5. tarla bitkileri kongresi, 1.cilt, Ekim, Diyarbakır,

117 YILMAZ, Y., KONUŞKAN, Ö., GÜL, İ. ve ÜLGER, A.C., Diyarbakır da İkinci Ürün Koşullarında Yetişme Süreleri Farklı At Dişi Melez Mısır Çeşitlerinde İki Ekim Zamanının, Tane Verimi ve Bazı Tarımsal Özelliklere Etkisinin Saptanması. GAP IV. Tarım Kongresi Eylül 2005 (1.Cilt) Şanlıurfa, sayfa: YILMAZ, Ş., GOZUBENLI, H., KONUSKAN, O., and ATIŞ, I., Genotype and Plant Density Effects on Corn (Zea mays L.) Forage Yield. Asian J Plant Sci, 6(3): ZEIDAN, M.S., AMANY, A., BAHR EL-KRAMANY, M.F., Effect of N- Fertilizer and Plant Density on Yield and Quality of Maize in Sandy Soil. Research Journal of Agriculture and Biological Sciences, 2(4):

118 ÖZGEÇMIS 1977 yılında Şanlıurfa da doğdu. İlkokul, ortaokul ve Lise öğrenimini Şanlıurfa da tamamladı yılında girdiği Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümünden 2001 yılında mezun oldu yılları arasında Denizli ilinde memur olarak görev yaptı yılında askerlik görevini tamamladı yılında GAPEYAM kurumuna Ziraat Mühendisi olarak atandı yılında GAPEYAM kurumunun kapanması üzerine GAP Toprak- Su Kaynakları ve Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünde çalışma hayatına devam etti yılı içerisinde Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarla Bitkileri Anabilim Dalında yüksek lisans eğitimine başladı. Evli ve iki çocuğu vardır. 103

119 EKLER Deneme Planı C 60 gün 70 gün 80 gün 90 gün 100 gün 110 gün 120 gün 30 gün 40 gün 50 gün 10 cm 14 cm 18 cm 22 cm 26 cm 10 cm 14 cm 18 cm 22 cm 26 cm 10 cm 14 cm 18 cm 22 cm 26 cm 10 cm 14 cm 18 cm 22 cm 26 cm 10 cm 14 cm 18 cm 22 cm 26 cm 10 cm 14 cm 18 cm 22 cm 26 cm 10 cm 14 cm 18 cm 22 cm 26 cm 10 cm 14 cm 18 cm 22 cm 26 cm 10 cm 14 cm 18 cm 22 cm 26 cm 10 cm 14 cm 18 cm 22 cm 26 cm B 40 gün 50 gün 60 gün 70 gün 80 gün 90 gün 100 gün 110 gün 120 gün 30 gün 14 cm 26 cm 22 cm 10 cm 18 cm 14 cm 26 cm 22 cm 10 cm 18 cm 14 cm 26 cm 22 cm 10 cm 18 cm 14 cm 26 cm 22 cm 10 cm 18 cm 14 cm 26 cm 22 cm 10 cm 18 cm 14 cm 26 cm 22 cm 10 cm 18 cm 14 cm 26 cm 22 cm 10 cm 18 cm 14 cm 26 cm 22 cm 10 cm 18 cm 14 cm 26 cm 22 cm 10 cm 18 cm 14 cm 26 cm 22 cm 10 cm 18 cm A 50 gün 60 gün 70 gün 80 gün 90 gün 100 gün 110 gün 120 gün 30 gün 40 gün 26 cm 18 cm 10 m 14 cm 22 cm 26 cm 18 cm 10 m 14 cm 22 cm 26 cm 18 cm 10 m 14 cm 22 cm 26 cm 18 cm 10 m 14 cm 22 cm 26 cm 18 cm 10 m 14 cm 22 cm 26 cm 18 cm 10 m 14 cm 22 cm 26 cm 18 cm 10 m 14 cm 22 cm 26 cm 18 cm 10 m 14 cm 22 cm 26 cm 18 cm 10 m 14 cm 22 cm 26 cm 18 cm 10 m 14 cm 22 cm 104