AVRUPA BİRLİĞİ MALİ KAYNAKLARI

Transkript

1 AVRUPA BİRLİĞİ MALİ KAYNAKLARI 1. KATILIM ÖNCESİ YARDIM PROGRAMI 2001 yılı sonuna kadar Türkiye ye Avrupa Birliği nin çeşitli bütçe kalemlerinden mali ve teknik işbirliğine yönelik yardımlar gelmekteydi yılı sonunda tüm bu yardımlar tek bir bütçe kaleminde toplanmış olup bu yardım bütçesine Katılım Öncesi Yardım Programı adı verilmektedir yılı itibarı ile Katılım Öncesi Mali Yardım Programı kurumsal yapılanma ve yatırıma destek olmak üzere iki temel alanda yoğunlaşmaktadır. Kurumsal yapılanmaya yönelik yardımlar, Türkiye nin AB müktesebatı uygulamaları ile ekonomik ve sosyal uyum gibi alanlarda yürütülen çalışmalara destek vermektedir. Kurumsal yapılanmaya ilişkin mali destekten, merkezi, bölgesel ve yerel düzeydeki kamu kurumları yararlanabilmektedir. Katılıma hazırlık ve müktesebatın uygulanmasında önemli role sahip olan sendika ve ticaret odaları gibi kuruluşlara da bu kapsamda destek verilmektedir. Yatırımlara yönelik yardımlar, müktesebata uyum çerçevesinde gerekli altyapının oluşturulması ve güçlendirilmesi için yapılan yardımlar ile ekonomik ve sosyal uyuma yönelik yatırımları kapsamaktadır. Bu çerçevede, AB üyesi ülkeler ve aday ülkelerle sınır ötesi işbirliğine destek verilmektedir. Türkiye nin Faydalandığı Topluluk Ajans ve Programları Aday ülkelerin bazı Avrupa Topluluğu Programlarına ve ajanslarına katılımları, Ortaklık Konseyi Kararları veya Çerçeve Anlaşmalar temelinde mümkün olabilmektedir. Benzer bir anlaşma Türkiye ile AB arasında Türkiye Cumhuriyeti nin Topluluk Programlarına Katılması için Genel İlkeler üzerine Çerçeve Anlaşması 26 Şubat 2002 de imzalanmıştır. 1. Araştırma Alanında: Altıncı Çerçeve Program ( ) Çerçeve Programlar, Avrupa Birliği nin araştırma ve teknolojik gelişme çalışmalarına destek sağlayan temel araçlardır yıllarını kapsayan Altıncı Çerçeve Program ın hedef grupları üniversitelerde veya araştırma enstitülerinde faaliyet gösteren araştırma grupları, şirketler, KOBİ ler, kamu kurumları, deneyimli araştırmacılar, uluslarüstü araştırma olanaklarına sahip enstitüler ve üçüncü ülkelerden şirketler ve kişilerdir. 1

2 2. Sağlık Alanında: Yeni Halk Sağlığı Programı ( ) Programın amacı, halk sağlığının korunması ve iyileştirilmesine yönelik bir yaklaşım sağlamaktır. Programın hedefleri, sağlığı belirleyen unsurların ele alınması, sağlıkla ilgili bilgilendirme ile sağlığa yönelik tehditlere karşı hızlı tepki ve sağlığın iyileştirilmesidir. Avrupa Uyuşturucular ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Programı Programın amacı, uyuşturucular ve uyuşturucu alışkanlığı ile bunların sonuçları hakkında Avrupa seviyesinde objektif, güvenilir ve karşılaştırılabilir bilgiler sağlamaktır. 3. İstihdam ve Sosyal İşler Alanında: Ayrımcılıkla Mücadele EQUAL ( ) Programın amacı, her türlü ayrımcılığı önlemek, ayrımcılıkla mücadele etmek ve Avrupa seviyesinde yürütülen çabaları desteklemektir. Kadın-Erkek Eşitliği ( ) Programın amacı, beş temel alanda (iktisadi yaşam, eşit katılım, sosyal yaşam, medeni yaşam ve cinsiyet ayrımcılığı) çalışmalar gerçekleştirmektir. Toplumsal Dışlanmayla Mücadele Programın amacı, toplumsal dışlanmayla mücadelenin yaygınlaştırılması ve bu konudaki çalışmalara destek sağlanmasıdır. İstihdam alanında Teşvik Önlemleri Programları ( ) Programın amacı, istihdam ve emek piyasası alanındaki Topluluk faaliyetlerini (analiz, araştırma ve işbirliği) desteklemek ve bu alanda Avrupa Birliği bünyesinde gerçekleştirilen faaliyetlerin devamlılığını sağlamaktır. 4. Teknik İşbirliği Alanında IDA II- İdari İşbirliği Programı Programın amacı, idareler arasında hızlı bilgi değişimini desteklemektir. Avrupa Komisyonu nun öncülüğünde gerçekleştirilen 2

3 bu stratejik gelişim iletişim teknolojilerindeki gelişimlerden faydalanmaktadır. 5. Eğitim Alanında Leonardo da Vinci- Meslek İçi Eğitim ( ) Programın amaçları, mesleki eğitim aracılığıyla özellikle gençler olmak üzere kişilerin yetenek ve becerilerini geliştirmek, yaşam boyu mesleki eğitimin kalitesini arttırmak ve mesleki eğitim yoluyla rekabet gücünü ve girişimciliği iyileştirmektir. Socrates Eğitim ( ) Programın amaçları, öncelikle eğitimin Avrupa boyutunun güçlendirilmesi, eğitim alanında işbirliği ve dolaşımın teşviki, öğretim uygulama ve araçlarında yeniliğin desteklenmesidir. Socrates Programı, yalnızca öğrencilere değil öğretim görevlilerine de açıktır. Topluluk düzeyinde öğrenci ve öğretim görevlilerinin değişimine olanak tanıyan program, kültürlerarası etkileşimi güçlendirerek Avrupalılık bilincinin oluşumuna katkıda bulunmaktadır. Youth- Gençlere Yönelik Etkinlikler ( ) Programın amaçları, gençlerin geleceğin Avrupa sının oluşturulmasına aktif katılımlarını sağlamak, gençlere Avrupa düzeyinde dolaşım fırsatları sunmak, Avrupa Birliği gençlik politkasının geliştirilmesi için bir işbirliği ortamı yaratmak, yaşam boyu öğrenimi ve aktif vatandaşlığı destekleyen çalışmaları teşvik etmektir. 6. Çevre Alanında Avrupa Çevre Ajansı Türkiye dahil olmak üzere toplam 31 ülkenin üye olduğu Avrupa Çevre Ajansı nın temel amacı çevre bilincinin yerleştirilmesidir. Bu çerçevede, çevrenin korunması ve sürdürülebilir kalkınmaya yönelik politikalar üretilmesi için Avrupa düzeyindeki karar alıcılara bilgi akışının sağlanması hedeflenmektedir. 7. Girişimcilik Alanında Şirketler ve Girişimcilik Programı ( ) Programın amaçları, araştırma ve yeniliğin gelişebilmesi için işletmelere yönelik hazırlanmış idari ve düzenleyici çerçevenin basitleştirilmesi ve iyileştirilmesi, başta KOBİ ler olmak üzere işletmeler için finansman ortamının iyileştirilmesi, işletmelerin 3

4 Topluluk destek hizmetleri, programları ve ağlarından daha kolay faydalanmalarının sağlanması ve işletmelerin büyümesini, rekabet güçlerini arttırmayı ve girişimciliği teşvik etmektir. 8. Bilgi Toplumu Alanında E-Content Programı- Avrupa Bilgi Toplumunda Dijital İçerik ve Dil Çeşitliliğinin Desteklenmesi ( ) 9. Gümrük Alanında Gümrükler 2007 Diğer Programlar Türkiye, Orta ve Doğu Avrupa ülkeleri için Avrupa Komisyonu nun açtığı PHARE, ISPA ve SAPARD Programlarına 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren katılabilmekte ve Türk şirket ve kuruluşları ihaleler için teklif verebilmektedir. 4

5 * Şema Türkiye nin 2003, 2004 ve 2005 yıllarında Topluluk Program ve Ajanslarına mali katkısı için Topluluk tarafından verilen mali desteği göstermektedir. Bkz KREDİLER AYB Kredileri a. AYB den doğrudan yararlanılan krediler (bireysel krediler) : Bireysel krediler, yatırım maliyeti 25 milyon Euro dan fazla olan projeler için erilen kredilerdir. Bu krediler için doğrudan AYB ye başvurmak gerekmektedir. AYB kredileri genel olarak bir projenin % 50 sini kapsamaktadır; ancak AYB kredi açtığı kuruluşa yatırımın geri kalan bölümü için aynı derecede ucuz olmasa da en iyi koşullarda kredi bulunmasına destek olmaktadır. Kredi vadeleri sanayi projeleri için yıl, altyapı projeleri için ise yıldır. 5

6 AYB tarafından verilen krediler için belirlenen faiz oranları proje, projenin sektörü, yeri veya borçlanan kuruluş ile kuruluşun bulunduğu ülkeye göre değişmemektedir. AYB sahip olduğu AAA kredi derecesi ile uluslarararası piyasalarda uygun koşullarda borçlanabilmekte ve bu da kredilere yansımaktadır. Faiz oranları kredi vadesine göre sabit olmakta ya da 4-10 yılda bir yenilenebilmektedir. Kredilerin geri ödenmesi yıllık ya da altı aylık sermaye ve faiz ödemesi şeklinde gerçekleşmektedir. Sermaye geri ödemesi projenin süresine göre belirlenen ve beş yıla kadar çıkabilen bir dönemden (grace period) sonra başlamaktadır. Bu dönemde yalnızca faiz ödemeleri yapılmaktadır. AYB, libor oranında faiz uygulaması gerçekleştirdiği ve 0.1 gibi bir masraf aldığı için AYB kredilerinin kullanımı avantajlıdır. AYB, yapılan kredi başvurularında ilgili özel sektör kuruluşunun kredi notunun A+ düzeyinde olmasını veya en az BBB kredi derecesine sahip bir mali kurum tarafından garanti edilmesini öngörmektedir. Türkiye nin kredi notu B olduğu için Hazine tarafından yapılacak teminat yeterli değildir. Proje sahibi Türk özel sektör kuruluşları Türkiye deki bir yabancı bankadan veya yurtdışındaki bir bankadan garanti alabilecekleri gibi yabancı ortak firmaların garantisi ile de AYB teminat koşulunu yerine getirebilirler. Projenin, kredi notu A+ ve üzerinde olan bir yabancı ortağı varsa bu ortak tarafından sağlanacak teminat da AYB tarafından kabul edilecektir. AYB kimi zaman projenin kendisini garanti olarak kabul etse de bu oldukça nadir görülen bir durumdur. AYB nin Türkiye ye sağladığı katılım öncesi kredi kolaylığı (pre-accession facility), doğrudan yararlanılan krediler kapsamına girmektedir. AYB, döneminde Türkiye dahil 13 aday ülkeye altyapıların AB standartlarına uyumlu hale getirilmesi, rekabet gücünün arttırılması, taşımacılık, enerji, telekomünikasyon, çevre konularındaki Trans-Avrupa şebekelerinin aday ülkeleri kapsayacak şekilde genişletilmesi amacıyla 8,5 milyar Euro tutarında bir bütçe ayırmıştır. Bu bütçeden Türkiye ye düşen pay yılda yaklaşık milyon Euro arasındadır. b. Dolaylı Krediler AYB den dolaylı olarak (aracı bankalar kanalıyla) yararlanılan krediler (global krediler) : Global krediler, yatırım miktarı Euro ile 25 milyon Euro arasında olan küçük ve orta ölçekli projelere AYB nin aracı kurum olarak belirlediği bankalar veya mali kuruluşlar tarafından verilen kredilerdir. AYB nin işbirliği yaptığı bankalar bu kredileri genellikle KOBİ lere ve yerel yönetimlere vermektedir. Projelerin değerlendirilmesi ve kredi koşullarının belirlenmesi aracı bankalar tarafından gerçekleştirilir. Türkiye de AYB global kredilerine aracılık eden kurumlar Türkiye Sınai Kalkınma Bankası, Türkiye Sınai Yatırım Bankası ve Vakıfbank tır. Global kredilere başvuran işletmelerin 500 kişiden az personel çalıştırması ve 75 milyon Euro yu aşmayan net bir sabit sermayeye sahip olması gerekmektedir. Bireysel kredilerde olduğu gibi global kredilerde de yatırım maliyetinin en fazla %50 si karşılanmaktadır. Kredi vadeleri 5-12 yıl arasındadır; ancak Türkiye de son dönemde kullandırılan kredilerde vadeler genelde 7 yıl olmuştur. 6

7 Faiz oranları aracı bankalar tarafından belirlenmekte olup Türkiye de finanse edilen projelerde genelde %7 oranında faiz uygulanmaktadır. Kredilerin geri ödenmesi konusu aracı bankalarla birlikte belirlenir. Türkiye de son dönemde kullanılan kredilerde 2-3 yıl geri ödeme yapılmamıştır. AYB nin Euro - Mediterranean II Kredi Verme Yetkisi ( ) dolaylı olarak yararlanılan krediler kapsamına girmektedir. AB üyesi olmayan 11 Akdeniz ülkesi ile birlikte Türkiye'deki projeler, 2000'in başında yürürlüğe girmiş olan bu 6425 milyon Euro tutarındaki Bölgesel Kredi Verme Yetkisi çerçevesinde finansmana hak kazanmıştır. Yetkinin yürürlüğe girmesinden bu yana geçen kısa süre içinde AYB, Türkiye'deki çok çeşitli projeler için yaklaşık 500 milyon Euro kredi taahhüdünde bulunmuştur. Bu rakam, bölgedeki 12 ülke için sunulan toplam yetkinin % 25'inden fazlasını temsil etmektedir. *** 7