ÖZET Yüksek Lisans Tezi ARAZİ YÖNETİMİ

Transkript

1 ÖZET Yüksek Lisans Tezi ARAZİ YÖNETİMİ Esra ESİNA Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Anabilim Dalı Danışman: Yrd. Doç. Dr. Şaban İNAM 2009, 53 sayfa Jüri Yrd. Doç. Dr. Şaban İNAM Yrd. Doç. Dr. Tayfun ÇAY Yrd. Doç. Dr. M. Çağlar MEŞHUR Toprak, insan faaliyetlerinin temel noktası olduğundan, hem bireysel hem de toplumsal hayatta önemli bir yere sahiptir. Ancak bu önemli varlığın bir sonu vardır. Bu nedenle toprağın sürdürülebilir bir biçimde yönetimine ihtiyaç duyulmaktadır. Toplumlar toprağın anlamını farklı tanımlarla ifade etmesi nedeniyle bütün ülkelerde toprağa bakış açısında farklılıklar görülür. Günümüzde ekonomik ve sosyal gelişmelere yön veren küreselleşme süreci sürdürülebilir kalkınma ve yaşanan teknolojik gelişmeler, toprağın kullanım planlamasını, kaydını ve dolaşımını önemli hale getirmiştir. Doğal kaynaklardan en yüksek verimlilikte yararlanmak, hem kırsal hem de kentsel alanlarda, ekonomik ve toplumsal alanlarda sürdürülebilir kalkınmayı i

2 sağlamak; yani ülke kaynaklarının verimli kullanımı için politikaların hazırlanmasında ihtiyaç duyulan verileri üretebilmek amacıyla Arazi Yönetim ve Arazi Yönetim Sistemleri kullanılacaktır. Bu çalışma da arazi yönetimi ve arazi yönetim sistemi açıklanmaya çalışılacaktır. Anahtar Kelimeler: Arazi, Arazi Yönetimi, Sürdürülebilirlik. ii

3 ABSTRACT Master Thesis LAND ADMINISTRATION Esra ESİNA Selcuk University Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Geodesy and Photogrammetry Supervisor: Asst. Prof. Dr. Şaban İNAM 2009, Pages: 53 Jury: Asst. Prof. Dr. Şaban İNAM Asst. Prof. Dr. Tayfun ÇAY Asst. Prof. Dr. M. Çaglar MEŞHUR Land is the main place for human activities; it has vital importance in individuals and societies life. On the other hand, this important entity is also limited in a sense. Therefore it has to be managed in a sustainable manner. Communities of soil means different descriptions expressed because in all countries on the ground perspective, the differences can be seen. Nowadays land, land use planning, registration and circulation become important by reason of globalization, sustainable development and technological developments. In the high productivity of natural resources to benefit both rural and urban areas, economic and social areas to ensure sustainable development; efficient use of i

4 resources for the countries in the preparation of policies needed to generate the data, 'Land administration' and 'Land administration System' is used. In this paper, land administration and land administration system will be examined. Key words: Land, Land Administration, Sustainable Development. ii

5 1. GİRİŞ Arazi, insan faaliyetlerinin temel mekânıdır. Bu nedenle hem bireyler üzerinde hem de toplumsal hayatta önemli bir yer tutar. Toprak bir zenginlik ya da varlık unsuru olduğu gibi bütün ülkelerde mali değer ve toplumların güç göstergesidir. Bu derece önemli olan toprak sonlu bir kaynaktır. Bu nedenle arazinin sürdürülebilir yönetimine ihtiyaç vardır. Sürdürülebilir arazi yönetimi arazi kaynaklarının iyi bir biçimde kullanılması işlemidir. Bu çalışmada arazi yönetimi ve arazi yönetimi sisteminin gerekliliği anlatılmaya çalışılacaktır. Arazi yönetim sistemleri ve arazi yönetim sistemi içinde kullanılan kadastral bileşenler, ülkelerin ulusal altyapı sistemlerinin gerekli bölümlerini oluşturur. Arazi yönetim sistemleri, yönetim ile birlikte iyelik, vergilendirme ve arazi kullanımı etrafında işlemsel bilgi alışverişini ve arazi kullanıcılarının kadastral bilgi alışverişini sağlar. Gelenekselleşmiş arazi yönetim sistemlerinde taşınmaz piyasası hareketlerinin desteklenmesi temel amaç olarak görülürken; ekonomik gelişim, çevresel yönetim ve sosyal istikrarın sağlanmasıyla birlikte arazi bilgi altyapısını oluşturmak için çalışmalar artarak devam etmektedir (Williamson, 2001). Arazi yönetim sistemlerinin kapsamı ve izlenen bu eğilimler eşliğinde sağlanan gelişmeler aşağıda sıralanmıştır: - Çok amaçlı ve güvenilir bir arazi yönetim sistemi, gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkelerin ekonomik durumları içinde düşünülmüştür (Dale ve McLaughlin, 1999). - Merkez Avrupa ve Batı Avrupa daki bir taşınmaz malın ekonomik gelişimi arazi yönetim sistemlerinin desteklenmesiyle sağlanmıştır (Dale ve Baldwin, 1999). - Gelişmekte olan birçok ülke çok amaçlı kadastroya doğru hızla ilerlerken, toprağın sınırlı bir kaynak olduğu gerçeğine işaret etmektedir (Ting ve Williamson,1999).

6 2 Arazi yönetim sistemi, sadece taşınmaz sahiplerine hizmet etmekle kalmamakta aynı zamanda vergilendirme amaçları, taşınmaz kullanım planları ve arazi idaresinin yönetsel amaçlarına da hizmet sunmaktadır. Daha iyi entegrasyona sahip bir arazi yönetimine ulaşabilmek için ise, daha iyi ve daha fazla bilgiye ulaşmak ve bu bilgileri birbirleriyle karşılaştırmak gerekir. Geleneksel kadastrolar, toplumun değişmekte olan ihtiyaçlarına yavaş yanıt vermektedir. Ayrıca son birkaç yıldır, insanoğlunun taşınmazla ilişkisinin daha dinamik hale geldiği de vurgulanmaktadır (Dale ve McLaughlin, 1988). Kadastronun geçirdiği bu evrim ya da kadastroya bakış açısının değişimi, FIG in konuyla ilgili kararlı çalışmalarının sonucunda olmuştur. Kadastrodaki bu değişimler; Kadastro Raporunda (FIG, 1995), Bagor Bildirgesinde (UN-FIG,1996), Kadastro 2014 (Kaufman ve Steudler, 1998) ve Bathurst Deklerasyonunda (UN-FIG,1999) ifade edilmiştir. İnsan ve toprak ilişkisi içinde yer alan en önemli konu arazinin sürdürülebilir gelişmesinin sağlanabilmesidir. Ayrıca, Dale ve McLaughlin (1999) iyi bir arazi yönetiminde toplumun yasal konularının yanında, ticari alanlarda oluşturulabilecek uygun desteklemelerin de etkinlik gösterebildiğini ifade etmişlerdir. Dünya Bankasının arazi yönetimi ve arazi planlamasıyla ilgili ekibi tarafından yapılan araştırmalar (Ekonomik Olarak Etkin İlerleme, Sosyal Toplum ve Çevresel Sürdürülebilir Gelişme), araziye erişim kontrolleri ve arazi yasalarıyla ilişkili konular uygun içerikle düzenlenmektedir. Dinamik insan-arazi ilişkilerine baktığımızda, giderek artan ekonomik, sosyal ve çevresel ihtiyaçlar karşısında bir arazi bilgi sitemine gereksinim olduğunu ve bilgi iletişim teknolojisine doğru ilerlemenin kaçınılmaz olduğunu görüyoruz. Bu ilerlemeler karşısında arazi yönetim sistemleri de sürekli değişim ve gelişim sergileyecek; birçok gelişmiş ve gelişme süreci yaşayan ülkeler de yukarıda ifade edilen nedenlerden dolayı bu değişimle yüz yüze kalacaktır.

7 3 Yeni Kamusal Yönetim Stratejisini benimsemiş olan kamu yönetimlerinin yeni vizyonu; uluslararası düzeydeki en iyi uygulamaları yardımcı organizasyonlarla ilişkilendirilebilecek bir arazi yönetimi sistemi oluşturmaktır. Yani yeni kamu yönetim anlayışı, esnek olan kamu yapılanmasının yeniden düzenlenmesi yaklaşımını ve özel sektörün daha çok katılımını sağlamak üzerine kurgulanacaktır. 1.1 Araştırma Sebebi İkinci Dünya Savaşının ardından barışı güvence altına almaya çalışan ülkeler ve kurumlar oluşturulmaya çalışılırken, yeryüzünün doğal ve kültürel değerlerini giderek yok eden bir sanayileşme ve kalkınma politikaları yürürlüğe konulmuştur (Tanilli, 1997). Bu dönemin ardından ortaya çıkan küreselleşme hareketleri ve bilişim teknolojilerindeki değişimlerle beraber mal veya eşya, hizmet ve sermayenin serbestçe dolaşımına olanak sağlayan yeni bir dünya düzeni oluşmaya başlamıştır. Küreselleşmeyle birlikte etkileşimli çalışan, taşınmaz piyasaları; çok uluslu şirketleri, geniş bilgi ağlarını, yeni kurumları ve araçları ortaya çıkarmıştır. Yeni Dünya Düzeni olarak tanımlanan küreselleşme, liberal politikaların etkisinde sosyal devlet anlayışını (demokrasi) yıkmaya çalışan ulus devletlerin politika alanını kısıtlayan, egemenlik haklarının bir kısmına ortak olmaya çalışan veya bu hakları kısıtlayan yeni uluslararası kurumların oluşmasına (Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği, Uluslararası Para Fonu, Dünya Bankası, gibi) sebep olmuştur. Çevresel kaliteyi ve doğal kaynaklardaki bozulmayı dikkate almadan oluşturulan bu kurumlar sadece ekonomik gelişmeye önem vermiştir. Bunun sonucunda da doğal kaynaklarda giderek bozulmalar ve yok oluşlar meydana gelmiştir. Küresel ekonomi stratejileri, ortaya çıkan çevre sorunlarını kalkınmanın doğal sonucu olarak görmüş, doğal kaynakların tükenmeye başlaması ve çevre kirliliğinin bütün dünyayı etkilemeye başlamasıyla birlikte, küresel ekonomi stratejileri eleştirilmiş; küreselleşmenin neden olduğu ekonomik, çevresel ve kültürel yıkımlara karşı sistemin kendi ürettiği kurumlar ile yine çözüm yolları aranmaya çalışılmıştır. Bunun sonucu olarak Birleşmiş Milletler tarafından (United Nations-UN, 1987) ortaya konulan sürdürülebilir kalkınma politikaları ile bu arayışlar sürdürülmektedir.

8 4 Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu nun Birleşmiş Milletler (UN) Genel Kurulu adına 1987 yılında hazırlanan Ortak Geleceğimiz (Our Common Future) adlı raporda, ekoloji ile ekonomik kalkınma arasında denge kurulması ve kalkınmanın sürdürülebilir nitelikte olması önerilmektedir. Buradaki amaç; insanlığın temel gereksinimlerinin karşılanması, bütün insanlığın yaşam kalitesinin iyileştirilmesi ve güvenli bir geleceğin insanlığa sunulması olarak özetlenmektedir. Sürdürülebilir kalkınma kavramı raporda, Bugünün gereksinim ve beklentilerini, hiç bir taviz verilmeksizin gelecek kuşakların ihtiyaç ve beklentilerinin karşılanması biçiminde tanımlamıştır. Sürdürülebilir kalkınma; ekonomik gelişimi, toprak ve doğal kaynakların doğru kullanımını, teknolojik ve kurumsal gelişmeleri amaçlayan sosyal, ekonomik konumsal, çevresel ve kültürel bir anlayıştır. Sonuç olarak sürdürülebilir kalkınma ya da sürdürülebilir gelişim bu anlayış içerisinde, mesleğimizle de yakın ilişkisi olan arazi yönetimi kavramını ortaya çıkarmıştır. Sürdürülebilir kalkınmanın desteklenmesiyle, ulusal ve uluslararası verici organizasyonlar arazi yönetim sisteminin önemini kavramışlardır. Hem ulusal sistemlerin karşılaştırılmasını hem de değerleme yöntemlerinin ve değerlendirmenin koordinasyon gereksiniminin farkına varılmıştır. Toplumlar toprağın anlamını farklı tanımlarla ifade etmesi nedeniyle bütün ülkelerde toprağa bakış açısında farklılıklar görülür. Arazi yönetim sistemleri toplumların farklı kültürel ve geleneksel yapılara sahip olması nedeniyle her ülkede farklılık gösterecektir. Ancak arazi yönetim sistemleri, sürdürülebilirlik için tüm dünyada oluşturulmaya çalışılması gereken bir reform hareketi olmalıdır. 1.2 Çalışmanın Önemi İnsanlığın temel gereksinimlerinin karşılanması, herkes için yaşam kalitesinin iyileştirilmesi ve güvenilir bir geleceğin sağlanması, ancak sürdürülebilir kalkınmanın oluşmasıyla sağlanacaktır.

9 5 Doğal kaynaklardan en yüksek verimlilikte yararlanmak, hem kırsal hem de kentsel alanlarda ekonomik ve toplumsal alanlarda sürdürülebilir kalkınmayı sağlamak; yani ülke kaynaklarının verimli kullanımı için politikaların hazırlanmasında ihtiyaç duyulan verileri üretebilmek amacıyla Arazi Yönetim ve Arazi Yönetim Sistemleri kullanılacaktır. 1.3 Çalışmanın Amacı Çalışmanın temel amacı, arazi yönetimini anlama, iyi bir arazi yönetim sistemi belirlemeye çalışmak ve arazi yönetim alanında kullanılabilecek alanları saptayıp çözüme gitmeyi sağlamaktır. Çeşitli organizasyonlar, örneğin MOLA (UN- ECE,1998) ya da 7. FIG Komisyonu gibi farklı ulusal/uluslararası sistemler, arazi yönetimini öğrenmeyi ve öğretmeyi amaç edinmişlerdir. Bu çalışmanın amacı; ekonomik, sosyal ve çevresel konular gibi faktörleri içeren bir arazi yönetim sistemini anlamaktır. Diğer bir deyişle, bütün ülkelerin farklı sosyal, politik ve yönetimsel altyapısına rağmen; ekonomik, sosyal ve çevresel konuları göz önünde bulundurarak ulusal bir arazi yönetim sistemi oluşturup karşılaştırma ve değerlendirme yöntemi geliştirmektir. Bu çalışmada ekonomik, sosyal ve çevresel konular için planlama ve performans göstergeleri belirlenerek, arazi yönetim sistemlerinin temel bileşenlerini meydana getirmek (mülkiyet, taşınmazın değeri, taşınmaz kullanımı ve kadastral haritacılık) çalışmanın temel konusunu oluşturacaktır. Arazi yönetim sistemi, bütün olarak veri paylaşımı ve konumsal bilgiyi göstererek bilgi kapasiteleri üzerinde durulacak ve sonuçta Türkiye nin geleneksel, kültürel ve tarihsel durumuyla ilişki kurulmaya çalışılacaktır. Günümüzde küreselleşme, sürdürülebilir kalkınma, kentleşme ve teknolojik gelişmeler ile birlikte; toprağı, taşınmaz kullanım planlaması, taşınmaz kaydı ve taşınmaz dolaşımını daha da önemli hale getirmiştir. Bu gelişme, kadastroyu vergilendirme amaçlı ve taşınmaz iyeliğinin güvencesi olmaktan öte; çok amaçlı kadastroya ve taşınmaz idaresine doğru bir geçişe yöneltmektedir.

10 6 Bu bağlamda, böyle bir çalışma ile sürdürülebilir kalkınma ekseninde evrim sürecinin ulaştığı Arazi Yönetimi ve Arazi Yönetimi Sistemleri ne ulaşılmaya çalışılacaktır. 1.4 Literatür Özeti Brundtland, G.; (1987). Our Common Future. Published by Oxford University Pres: Bu çalışmada, 1987 yılında dünya çevre ve kalkınma komisyonunca hazırlanan Brundland raporu nda sürdürülebilir kalkınma kavramı anlatılmıştır. Çağdaş V. ve Gür M.. Sürdürülebilir Kalkınma ve Kadastroda Evrim: Sürdürülebilir kalkınma çevresinde kadastronun değişim süreci anlatılmıştır. Dale, P. and McLaughlin, J.D.; (1988). Land Information Management: Bu çalışmada, arazi yönetim projelerinin başarılı bir şekilde yürütülebilmesi için yapılması gerekenler anlatılmaktadır ve öneriler sunulmaktadır. Dale, P. and McLaughlin, J.D.; (1999). Land Administration Systems: Bu çalışma, daha iyi entegrasyona sahip bir arazi yönetimi oluşturmak için gerekli konumsal veri alt yapısının önemini anlatır. Arazi yönetim sistemi bileşenlerini tanımlamaya çalışır. Dale, P.; (1999). Is technology a blessing or a curse in land administration : Bu çalışma kadastroda ki veriyi toplama, depolama ve işletilmesini sağlayarak veri paylaşımını sağlama ve geniş kitlelere ulaştırılması gerektiği anlatılmıştır. Enemark, S.; (2001). Land Administration Infrastructures for Sustainable Development: Bu çalışmada, sürdürülebilir kalkınma da arazi yönetiminin önemi anlatılarak arazi yönetim sistemi için arazi yönetim bileşenleri anlatılmıştır EU, (2003). Ten Years of EC Scientific Cooperation for the Transition Towards Sustainability: Bu çalışmada, sürdürülebilir kalkınmanın önemini anlatılarak kültür,

11 7 yapı ve teknolojik etkileşimlerle sürdürülebilirlik için arama ve araştırma tasarımının önemi anlatılmıştır. FIG-Agenda 21; (2001). Bu çalışma, arazi yönetimi ve bio-çeşitliliğin korunması arasındaki ilişkiyi, orman ve su kaynakları, karar vermede güvenilir bilgi ihtiyacı gereksinimleri ve sürdürülebilir kalkınma anlatılmış, öneriler sunulmuştur. FIG-Commission 7; Cadastre and Land Management. Bu çalışmada; FIG kadastronun tanımını ve içeriğini ele almıştır. Sosyal, teknolojik, ekonomik ve çevresel değişimlerle ülkelerin özel ihtiyaçları için arazinin önemi üzerinde durulmuş ve çalışmalar anlatılmıştır. Fourie, C., Van der Molen, P. and Groot, R.; (2002). Land Management, Land Administration: Bu çalışmada, uzman bir grup bir araya gelerek güvenli bir arazi yönetim sistemi sürecinde neler yapılması gerektiği, yeni yasal çerçeveler ve araçlar göstermeye çalışmışlardır. Henssen, J.; (1995). Basic Principles of the Main Cadastral Systems in the World: Bu çalışmada kadastro ve arazi kaydının, konumsal verinin ve yönetimsel bileşenlerin uluslar arası düzeyde tanınması için sürdürülebilir kalkınma doğrultusunda hedefler ortaya konulmuştur. Kaufmann, J. ; (2000). Future Cadastres: Bu çalışma, kadastroyu yeniden ele alarak kadastronun zayıf yönlerini belirtip geleceğin kadastrosundan beklenen hedefler ile kadastral reformları gerçekleştirebilmek için öneriler sunmaktadır. Kaufmann, J. and Steudler D.; (1998). Cadastre 2014: Bu çalışmada kadastronun nasıl gelişebileceği ve gelecekte neye benzeyeceği görüşleriyle geleceğin kadastrosu üzerine öneriler belirterek 2014 yılında hedeflenen kadastroya ulaşabilmek için yapılması gerekenler anlatılmıştır. Enemark, S., Williamson, I. and Wallace, J.; (2005). Building Modern Land Administration Systems in Developed Eceonomies.

12 8 Bu çalışmada gelişmekte olan ekonomiler de sürdürülebilir kalkınma ekseninde modern bir arazi yönetim sistemine ulaşabilmek için yapılması gerekenler anlatılmaktadır. MOLA, (1998). Questionnaire about Land Administration Projects in Europe: Bu çalışmada, arazi yönetimini anlama, iyi bir arazi yönetim sistemi belirlemeye çalışmak ve arazi yönetim sisteminde kullanılabilecek alanları saptayıp çözüme gitmeyi sağlamak amaçlanmıştır. Riley, T.; (2001). Electronic Governance and Electronic Democracy: Bu çalışmada, sosyal eşitlik hakkının gelişmesi ve vatandaş katılımıyla bilgi iletişim teknolojilerinin kullanımının sağlanması anlatılır. E- devletin gelişimini, devlet ve kamu yönetiminin işlemini kolaylaştıran bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanılarak sağlanacağı anlatır. Ting, L. and Williamson, I.P.; (1999). Cadastral Trends: Bu çalışma, insanlık tarihi boyunca kadastro sistemlerinde ki gelişimin nasıl olduğunu ve kadastral reformlarla bu sürüşün nasıl devam ettiğini anlatır. UNCED, (1992). Agenda 21: Bu çalışmada, 21.yy da Avrupa gündemi ve çevrenin iyi yönetimi için ulusal stratejiler geliştirmek amacıyla, 1992 yılında dünyadaki bütün ülkelerin katılımıyla gerçekleştirilen ve Gündem 21 olarak bilinen toplantıda sürdürülebilir kalkınma için politikalar belirlemeye çalışmışlardır. UN-ECE; (1996). Land Administration Guidelines: Bu çalışma, eski Sovyet Bloğu ülkelerinde arazi yönetim sistemlerinin kurulması ve yürütülmesi için mevzuatın, kuruluşların, veritabanlarının ve haritaların nasıl geliştirilebileceğini tanımlayan bir kılavuzdur. UN-ECE WPLA; (2001). Land Administration Reviews: Bu çalışmada, 1999 yılında BM Ekonomi Komisyonu Toprak İdaresi Avrupa Çalışma Grubunda (UNECE-WPLA) arazi yönetimi programına yer verildiği ifade edilip; arazi Yönetimi

13 9 kadastro ile ilişkilendirilerek, ayrı ayrı parsellere ait teknik ve hukuki bilgilerin Arazi Yönetim Sistemi altında birleştirilmesiyle modern kadastro terimi tanımlanmıştır. UN-FIG; (1996). Bogor Declaration on Cadastral Reform: Bu çalışma Geleceğin kadastrosunun, taşınmaz piyasalarının etkinliğini kolaylaştıracak, toprakla ilgili tüm hakları koruyacak, uzun vadeli sürdürülebilir kalkınma ve toprak yönetimini destekleyecek modern bir yapıya kavuşması gerektiğini söyler. Her ülkenin farklı ihtiyaçlara sahip olması ve arazi-insan ilişkisinin farklı konumlarda bulunmasına rağmen ülkelerin fikirlerini ve deneyimlerini paylaşmasını önerir. UN-FIG; (1999). The Bathurst Declaration on Land Administration for Sustainable Development: Bu çalışma da, Uluslararası Ölçmeciler Birliği ile UN nin 1999 da ortaklaşa yayımladıkları Sürdürülebilir Kalkınma İçin Taşınmaz İdaresi Sistemleri/ Bathurst Bildirgesi nde arazi yönetimi kavramı verilmiş ve Toprak yönetim planlarının uygulanması sırasında taşınmaz iyeliğine, değerine ve kullanımına ilişkin bilgileri saptama, kaydetme ve yayımlama süreci olarak tanımlanmaktadır. Williamson, I.P. and Ting, L.; (1999). Land Administration and Cadastral Trends : Bu çalışmada, arazi yönetimi ile birlikte mülkiyetin (iyeliğin) korunması ve vergilendirme amaçları, çevresel yönetim, sürdürülebilir kalkınma, ekonomik gelişim ve sosyal adalet kavramlarına hizmet eden bir yapıya kavuşması gerektiği anlatılmaktadır. Williamson, I.P.; (1985). Cadastres and Land Information Systems in Common Law: Bu çalışmada, bilgi yönetiminin rolü ve özellikle mekânsal bileşeni, arazi bilgi sistemleri tabanında genel kavramsal bir model tanımlanmıştır. Bu kavramsal model, kadastronun merkez noktası olduğu ve topoğrafik harita ve arazi kaydı ile entegresi sağlanmıştır. Kavram, arazi bilgisi esaslı mekanik bir bağlantı sağlayarak bağımsız idari yetkilerle bilgiyi içinde bulundurduğu anlatılmaktadır.

14 10 World Bank; (2002). Land Policy and Administration : Bu çalışmada, dünya bankasının sürdürülebilir kalkınma çerçevesinde arazi yönetimi ve arazi politikaları üzerine öneriler vermektedir. Van Der Molen, P.; (2003). The Future cadastres-cadastres After 2014, Fig working week. Bu çalışmada; gelecekteki kadastro anlatılmaktadır. 1.5 Materyal ve Metot Bu çalışma dört temel bölümden oluşacaktır. Birinci bölüm Giriş ; ikinci bölüm Arazi Yönetimi ; üçüncü bölüm Arazi Yönetim Sistemi Bileşenleri ; son ve dördüncü bölüm Çağdaş Arazi Yönetim Sistemi Durumu. Bu bağlamda; tez çalışması kapsamında, - Sürdürülebilir kalkınma kavramı anlatılacak, - Sürdürülebilir kalkınmanın önemi anlatılacak, - Sürdürülebilir kalkınma için Türkiye şartlarında arazi yönetimi ve arazi yönetim modeli kurgulanacak, - Kadastro ve arazi yönetimi kavramları açıklanarak, kadastro ve arazi yönetimi arasındaki fark anlatılacak, - Çok amaçlı kadastro gereksinimi anlatılacak, - Mevcut kadastrodan arazi yönetimine geçiş anlatılacak, - Arazi Yönetim Sisteminin temel bileşenleri ortaya konulacak, - Arazi yönetim sistemi bileşenleri içindeki bilgi yönetim bileşeninin önemi anlatılacak, - Türkiye de Arazi yönetim sistemi için yapılması gerekenler vurgulanıp sonuçları verilecek, ilişkisi ortaya konulacak - Arazi yönetiminde Harita Mühendisliğinin önemi vurgulanacak ve - Arazi Yönetim Sisteminin yararı ve sonuçlarına ulaşılarak ve tartışmaya açılacaktır.

15 11 2. ARAZİ YÖNETİMİ Bu bölümde, arazi yönetimi hakkında bilgi verip, arazi yönetiminin kadastro ile ilişkisi ortaya konulacaktır. Ayrıca kadastronun tanımı, kadastrodan arazi yönetimine geçiş ve arazi yönetim sistemi anlatılacaktır. 2.1 Tanımlar Kadastro Herhangi bir taşınmaz idare sisteminde temel yapı, kadastroda tanımlanmış parseldir. Yönetim politikalarına ilişkin hedeflerin başarıya ulaşılabilmesi için toprak ve doğal kaynakların kapasitesine ve kullanımına ilişkin bilgiye ihtiyaç duyulmaktadır. Uluslararası Haritacılar Federasyonunda kadastro, toprağa ilişkin hak, kısıtlılık ve sorumluluk kayıtlarını içeren parsel bazında güncelleştirilmiş bilgi sistemi dir. Genelde parselin geometrik tanımını parsele ilişkin hak ve kısıtlayıcı kayıtları, iyeliği ya da bu hakların denetimini ve kimi durumda parselin değerini içerir. Kadastro; mali (değerleme, vergilendirme) ve tüzel (taşınmazın devri) amaçlar içerisinde toprak yönetimi ve kullanımına (planlama) yardımcı olmak ve sürdürülebilir kalkınma ile çevresel korumayı sağlamak amacıyla kurulabilir (FIG, 1995). Kadastro kavramına ilişkin farklı tanımlar bulunmaktadır. - Kadastro, tüm parsellerin konumunu ve boyutunu gösteren bir dizi harita ya da planlar ile arazilerin özniteliklerini tanımlayan metin kayıtlarını içeren bir bilgi sistemidir. Kadastro arazi tescil sisteminden farklıdır (UNECE, 1996). - Kadastro; bir yetki bölgesinde, eyalette ya da devletteki arazilerin genellikle mülkiyet hakkını, değerini ve miktarını kaydeden resmi bir kamu kaydıdır. Yasal arazi parselleri sicillere ve kadastral haritalar üzerine kaydedilir (UNECE, 2004).

16 12 - Kadastro; haritalarla desteklenen özel bir arazi kaydı olmasıyla farklı bir anlama sahiptir. Kadastro bir bölge içindeki arazi birimlerinin sistematik biçimde tanımlanmasıdır. Bu tanımlama her birimin konumunu ve sınırlarını belirten haritalarla yapılır (Larsson, 1991). - Kadastro; kadastral ölçmelerin sonuçlarını gösteren bir haritadır (Bruce, 1998). - Kadastro; arazi parsellerinin eşsiz tanımlayıcılarla sistematik ve resmî biçimde tanımlanmasıdır. Bu tanımlama ayrıca her parselin özniteliklerine ilişkin metin kayıtlarını da içerir. Tanımlamanın ilk örneksel anlamı, parsel sınırları hakkında bilgi sunan büyük ölçekli bir haritadır. Ancak, özniteliklerin seçimi zaman ve konum içinde büyük ölçüde değişebilir (Silva ve Stubkjaer, 2002). Diğer bir yaklaşımla, kadastro; toplumsal, kültürel ve ekonomik gelişmenin yerine getirilmesinde temel işlevi olan arazi ve emlak mülkiyet haklarını anayasal güvence altında garanti etme, arazi ve yapılar hakkındaki çeşitli bilgilerin korunmasını sağlama, ülkesel ve yerel uygulamaların saydamlığına önemli katkı sağlayan bilgi sistemi olarak tanımlanabilir. Kadastro; verilen tanımlardan da anlaşılacağı üzere, ülkelerin başlangıcına, tarihsel ve kültürel gelişimine bağlı olmasından dolayı farklı şekillerde tanımlanmıştır. Aslında kadastro, taşınmazların kayıt altına alınmasıdır. Bugün dünyanın her tarafında hem taşınmaz kaynaklı yasal hakların güvenliği, hem de taşınmazın değeri kadastro kayıtlarında bulunmaktadır. Bundan dolayıdır ki kadastro, kadastro bilgi alt yapısını ya da kadastral sistemler arasındaki iletişimi ifade eder. Bu sistemler, taşınmazın hüviyeti, taşınmaz tescili, taşınmazın değerlemesi ve vergilendirmesi, taşınmazın gelecekte ve bulunduğumuz zamandaki uygun kullanımlarının etkileşimini ve birlikteliğini göstermektedir. İnsan toprak ilişkisinin temelinde yer alan iyelik ve kullanım hakkı, arazi ve

17 13 onun doğal kaynaklarının birey tarafından yasal veya toplumsal kurallara göre kullanılması ve yönetilmesi olarak tanımlanır. Arazi ve kaynaklar üzerindeki güvenli iyelik ve kullanım hakları sürdürülebilir kalkınma için olanaklar sağlar (FAO, 2002). Ülkemizde uygulanan kadastro, hukuksal kadastro olup daha sonra çıkarılan tüm yasalar da bu içeriğe bağlı kalmıştır. Ancak harita ve kadastro bilgilerinden, taşınmaz mülkiyetinin devlet güvencesinde korunması yanında; arazi yönetimi ve toprakla ilgili her türlü planlama, tasarım ve uygulama faaliyetlerinde duyulan gereksinimleri de karşılaması beklenmektedir. Kadastro sistemlerinin amaç ve işleyişi aşağıdaki şekilde gösterilmiştir ( Enemark, 2005). Sosyal istikrar Ekonomik büyüme Taşınmaz piyasalarının verimliliği Mülkiyet hakkının ve yatırımların güvencesi Mülkiyet Taşınmaz hakları Yasal araçlar Taşınmazın değeri Değerleme, vergilendirme mali yatırımlar KADASTRAL SİSTEMLER Taşınmazın kullanımı Planların kontrolü Çevresel araçlar Maddi teminat ve Vergi Finansal hizmetler Kamu hizmetleri Taşınmazın büyümesi Kaynakların yönetimi Çevresel sürdürülebilirlik Şekil 2.1. Kadastral sistemler üç temel bölümün idaresiyle kolaylaşmaktadır; mülkiyet, değerleme ve taşınmaz kullanımı ( Enemark, 2005). İyelik anlayışı ve dünyada kullanılan mevcut kadastral sistemler ülkelerin farklı kültürlere sahip olması nedeniyle farklılıklar göstermesine rağmen, genel olarak sürdürülebilir çevresel yönetim, sürdürülebilir gelişme, ekonomik kalkınma ve sosyal adaleti sağlama amacıyla, yasa ve bilgi alt yapısıyla ilgililere hizmet ve taşınmaza ait çok amaçlı sistemlere yanıt vermek ister (Ting and Williamson, 1999).

18 14 Bilgi sistemlerinin işlevselliği arttıkça ve sistemde bütünleşmeye doğru ilerledikçe taşınmaz kullanımı ve taşınmaz hakları da ilerlemenin etkisinde kalacaktır. Modern kadastrolar ve taşınmaz kaynaklı bilgi sistemleri hem şehirleşmeyi hem de micro-ekonomik reformları, özelleşmeyi ve sigortalamayı (güven-garanti-teminat) yansıtır. Kadastro, tüzel açıdan arazi parsellerinin iyeliğinin tescili; mali açıdan taşınmazların değerlerinin tescili; çok amaçlılık açısından parsellerin özniteliklerinin tescilidir (Dale ve McLaughlin, 1989). Kadastro, bir ülke yada bölge içindeki taşınmazlara ilişkin verileri içeren, taşınmazların sınır ölçülerine dayalı olarak ve sistematik biçimde tutulan kamu kayıtlarıdır. Bu tür taşınmazlar kimi ayrı gösterimlerle sistematik biçimde tanımlanırlar. Taşınmazların sınırları ve parsel tanımlayıcıları normal olarak büyük ölçekli haritalar üzerinde gösterilir. Bu haritalarla birlikte tesciller her bir taşınmazın boyutunu, değerini ve parsele bağlı yasal hakları gösterebilir. Bu anlamda kadastro, nerede ve ne kadar sorularına yanıt vermektedir (Henssen, 1995) Kadastrodan Arazi Yönetimine Geçiş Günümüzde kadastro, arazi idaresi sistemleri içinde değerlendirilmektedir. Arazi idaresi sistemleri ve bu sistemlerin temel bileşenlerinden olan kadastro, sürekli olarak bir değişim göstermektedir. Bunun sebebi, toplum ihtiyaçlarının devamlı değişmesi yanında özellikle son elli yılda insan ile arazi arasındaki ilişkinin daha dinamik bir hal almasıdır (Steudler vd., 2004). Önce bir zenginlik aracı olan toprak, sonra bir ticari mal ve daha sonra kıt bir kaynak olmuştur. Sonuç olarak kadastro sadece iyelik kayıtları olmaktan uzaklaşıp, mali araçlara dönüşerek taşınmaz piyasalarına destek olmuştur. Kadastro, iyeliğin korunması ve vergilendirme amaçlarından çevresel yönetim, sürdürülebilir kalkınma, ekonomik gelişim ve sosyal hak kavramlarına hizmet eden bir yapıya kavuşmuştur.

19 15 İnsan-Arazi İlişkisinin Ana Aşamaları 1700 lerin sonuna kadar Tarım Devrimi sonrasında Feodalizm Arazi=Varlık lerin sonu II.Dünya Savaşı Endüstri Devrimi ve Arazi Piyasaları Arazi=Ticari Mal + Varlık II.Dünya Savaşı & Savaş Sonarsı Yapılanma + + Arazi=Kıt Kaynak + Mal + Varlık 1980 lerden sonrası Bilgi Devrimi, Sürdürülebilir Kal., Sosyal Eşitlik Arazi=Toplumsal Kıt Kaynak Ekonomik/Hukuki + Arazi Transferi Kadastronun Gelişimi + Planlama + Çok Amaçlı Şekil 2.2 İnsan-arazi arasındaki dinamik ilişki ve kadastronun gelişimi (Ting ve Williamson,1999) Arazi Yönetimi Arazi yönetiminin konusunu oluşturan toprak /arazi genel olarak yeryüzünün suyla kaplı olmayan belirli bir bölümü, canlıların beslendiği kaynakların ana deposudur. Dünya ilk defa arazi yönetimi kavramını 1990 lı yıllarda kullanmaya başlamış ve 1996 yılında 58 ülkeden katılımcılarla gerçekleştirilmiş olan UNECE (Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomi Komisyonu ) de resmen çalışma alanı olarak kabul edilmiştir. UNECE nin resmi web adresinde ortaya konulan amaç; mülkiyetin güvenliği, geçiş sürecindeki ülkelerde mülkiyetin tespiti ve taşınmaz piyasasında arazi kayıt sistemlerinin modernizasyonu sağlanarak arazi yönetiminin ilerletilmesi"dir yılında BM Ekonomi Komisyonu Toprak İdaresi Avrupa Çalışma Grubunda (UNECE-WPLA) arazi yönetimi programına yer verilmiştir. Arazi Yönetimi kadastro ile ilişkilendirilerek, ayrı ayrı parsellere ait teknik ve hukuki bilgilerin Arazi Yönetim Sistemi altında birleştirilmesiyle modern kadastro terimi tanımlanmıştır. Bu sistem kurgulaması içerisinde toprak, bireyin ve toplumun ihtiyaçlarını karşılamalı ve uygulamada mevcut yönetim, devir ve temlik, kredi güvenliği, demokratik çözümleme, planlama kontrolü ve yönetimin gelişimi, çevresel

20 16 etki değerlendirmesi, iskân işlemleri ve taşınmaz piyasası, taşınmaz sahipleri, taşınmaz vergisi, arazi reformları, istatistiksel taşınmaz veri denetimi, fiziksel planlama, emlak borsası yönetimi, yerel haberleşme, konumsal yönetim ve koruma gibi yararlar sunmalıdır. Arazi yönetimi; toprak idaresi politikalarını uygulayan, iyelik, vergilendirme ve arazinin kullanımı hakkında bilgiyi belirleyen, kaydeden ve yayınlayan yöntemdir. Bu anlamda arazi yönetimi; arazi kayıtlarını, kadastro ölçmelerini, mali ve yasal bileşenleri de içine almış; ayrıca çok amaçlı kadastroyu ve arazi bilgi sistemlerini de kendi bünyesine eklemeyi düşünmüştür (UNECE, 1996). Bu süreçte, bir çok bilim insanı arazi yönetim tanımını ortaya koymaya çalışmıştır: Dale ve McLaughlin (1999), Williamson (2001), Bogaerts (2002), Fourie (2002) gibi. Dale ve Mclaughlin (1993) göre; - Arazi kullanım ve gelişim kararları; - Arazi düzenlemesi yöntemleri; - Kira, satış ve vergilendirmeyle arazi gelirlerinin toplanması; - Arazi kullanım ve arazi sahipleriyle ilgili çekişmelerin çözümlenmesi, gibi konular arazi yönetimini tanımlar. Uluslararası Ölçmeciler Birliği ile UN nin 1999 da ortaklaşa yayımladıkları Sürdürülebilir Kalkınma İçin Taşınmaz İdaresi Sistemleri/ Bathurst Bildirgesi nde arazi yönetimi kavramı; Toprak yönetim planlarının uygulanması sırasında taşınmaz iyeliğine, değerine ve kullanımına ilişkin bilgileri saptama, kaydetme ve yayımlama süreci olarak tanımlanmaktadır. Tanımlarda geçen toprak ya da arazi kavramı ise, dünyanın yer yüzeyi olup yerin altında, üstünde ya da üzerinde sabitlenmiş iyelik ve kullanım haklarına konu olan her şeyi kapsar şeklinde ifade edilmiştir (UNECE 1996).

21 17 ARAZİ DEĞERİ Değer ve vergilendirme için ekonomik hedefler ARAZİ YÖNETİMİ İYELİK Taşınmaz kaydı için yasal hedefler ARAZİ KULLANIMI Planlama hedefleri Şekil 2.3. Taşınmazın üç özniteliği (Dale ve Mc Laughlin, 1999) Kadastro ve Arazi Yönetimi Arasındaki Fark Arazi yönetimi ve kadastro arasındaki vurgulayıcı fark; Kadastro: Toprağa ilişkin hak, kısıtlılık ve sorumluluk kayıtlarını içeren parsel bazlı bilgi sistemidir. Kadastro parselinin genelde geometrik tanımını, parsele ilişkin hak ve kısıtlılık kayıtlarını, iyeliği ve parselin değerini içerir (FIG, 1995). Kadastro, tüzel açıdan arazi parsellerinin iyeliğinin tescili; mali açıdan, taşınmazların değerlerinin tescili; çok amaçlı açıdan, arazi parsellerinin özniteliklerinin tescilidir (Dale ve McLaughlin, 1989). Arazi yönetimi: Toprak yönetim politikalarının uygulanması sırasında arazi kullanımına, değerine, mülkiyet hakkına ilişkin parsele yönelik bilgileri saptama, kaydetme ve tanımlama sürecidir (UNECE, 1996). Arazi yönetiminin önemi, parsele

22 18 ait veri topluluklarını bünyesinde bulundurması; en önemlisi de kadastroyu içinde bulundurmasıdır. Sonuç olarak kadastro; arazi yönetimi ile birlikte mülkiyetin (iyeliğin) korunması ve vergilendirme amaçları, çevresel yönetim, sürdürülebilir kalkınma, ekonomik gelişim ve sosyal adalet kavramlarına hizmet eden bir yapıya kavuşmalıdır.( Williamson ve Ting, 1999) 2.2 Arazi Yönetim Sistemi Alanında Yapılan Uluslararası Çalışmalar Uluslar arası Haritacılar federasyonu (FIG), Birleşmiş Milletler (UN), Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomi Komisyonu (UNECE), Dünya Bankası ve Avrupa Birliği gibi farklı uluslar arası kuruluşlar bir araya gelerek, teknolojik gelişmeler ışığında, arazi yönetiminin gelişimi ve gelecekteki durumu hakkında politikalar üretmektedirler. Bu kuruluşların yaptığı bazı çalışmalar: - FIG Kadastro Bildirgesi(1995), - Bogor Bildirgesi (1996), - Kadastro 2014 Raporu (1998), - Sürdürülebilir Kalkınma İçin Bathurst Arazi Zilyetliği ve Kadastral Altyapılar Bildirgesi (1999), - Arazi idaresi sistemlerinin karşılaştırılması (2003), - Avrupa birliği arazi politikası ilkeleri (2004), - UNECE (Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomi Komisyonu) Kararları: UNECE (1996), Land Administration (Arazi yönetimi) Guidelines, with Special Reference to Countries in Transition. Eski Sovyet Bloğu ülkelerinde arazi yönetim sistemlerinin kurulması ve yürütülmesi için mevzuatın, kuruluşların, veritabanlarının ve haritaların nasıl geliştirilebileceğini tanımlayan bir kılavuzdur. UNECE (2000), Study on Key Aspects of Land Registration and Cadastral Legislation. UNECE bölgesindeki kadastro sistemlerinin içeriklerinin belirlenmesine yönelik bir anket çalışmasıdır. Anket içeriği şöyledir:

23 19 Mülkiyet hakkı; kadastral sistemlere ilişkin mevzuat; kuruluşların sorumlulukları; tescil süreçleri; tescilde devletin sorumluluğu; açıklık ve bilgi alma özgürlüğü; ölçme, haritacılık ve sınırlar; harçlar ve finansman; belgeler ve formlar; taşınmaz piyasasına katılan uzmanlar ve aracılar; öteki arazi bilgilerine sahip kuruluşlarla ilişkiler. UNECE (2001), Land (Real Estate) Mass Valuation Systems for Taxation Purposes in Europe. Avrupa da uygulanan küme değerleme sistemlerinin anlaşılması ve sorumlu kuruluşlar arasındaki ilişkileri geliştirmek için bir anket düzenlenmiştir. Derlenen bilgilere dayanarak; - Vergisel amaçlarla kullanılan küme değerleme sistemlerinin kurumsal ve yasal içeriği; - Küme değerleme sistemlerinin yöntemsel içeriği, - Emlak vergi sistemleri başlıklarından oluşan bir döküm, hazırlanmıştır. UNECE (2001), Inventory of Land Administration Systems in Europe and North America. Avrupa ve Kuzey Amerika da yürütülen arazi yönetim sistemlerinin tanımlanması amacıyla; - Görevli kuruluşlar ve hükümetin sorumlulukları, - Arazi tescili, - Kadastral ve topoğrafik harita sistemleri, - Arazi kullanımı kayıt sistemleri, başlıklı bölümlerden oluşan bir anket düzenlenmiştir. UNECE (2003), Restrictions of ownership, leasing, transfer and financing of land and real properties in Europe and North America. Tarım ve tarım dışı toprak ve taşınmazların mülkiyetine, kiralanmasına, devrine ve bu taşınmazlar üzerindeki yatırımlara ilişkin kısıtlılıkların belirlenmesi amacıyla bir anket düzenlenmiştir. UNECE (2004), Guidelines on Real Property Units and Identifiers. Arazi sicil ve kadastro sistemlerini yeniden tasarlayan ülkelere yardımcı olmak ve Avrupa Birliği içinde uyumlu bir arazi yönetimi

24 20 terminolojisi geliştirmek amacıyla bir kılavuz hazırlanmıştır. Kılavuzda mülkiyet hakkının içeriği, üçüncü boyut kavramı, arazi kullanım hakları, taşınmaz birimleri ve tanımlama sistemlerine yönelik önerilerde bulunulmuştur. UNECE (2005), Land Administration in the UNECE Region, Development Trends and Main Principles. UNECE, Arazi yönetim alanındaki gelişmeleri de gözeterek, eski Sovyet Bloğu ülkeleri ile Asya ve Afrika ülkelerinde arazi yönetim sistemlerinin kurulması için öneriler getirmektedir. Raporda ele alınan konular özetle şöyledir: Arazi yönetiminin sürdürülebilir kalkınması, arazi yönetimi, politikaları ve reformu açısından önemi; mülkiyet hakkının türleri ve içeriği, kadastro ve arazi tescil sistemlerine ilişkin yasal meseleler; değerleme ve vergilendirme; sürdürülebilir toprak kullanımı; arazi yönetimi için politikalar; arazi yönetiminin kurumsal yönetişimi; ölçme ve veri yönetimindeki teknik meseleler.

25 21 3. ARAZİ YÖNETİM SİSTEMİ BİLEŞENLERİ Arazi yönetim sistemi parsel tabanlı bilgilerle ilgilenerek, hem bireyin hem de toplumun ihtiyaçlarını karşılayabilir. Temeli kadastro yani mülkiyet (iyelik) olan arazi yönetimi, sürdürülebilir kalkınma temelinde üç bileşenden oluşmaktadır. 3.1 Arazi Yönetim Sistemlerinin Yararları Arazi yönetim sistemi, yaşadığımız mekânlara ve bu mekânlar arasındaki ilişkilere, toplumumuzun ulaştığı ekonomik, sosyal ve teknolojik koşullara göre şekil ve yön vermek amacıyla, jeodezi ve Fotogrametri mühendisliği hizmeti içindeki taşınmaz, kadastro, imar, kamulaştırma ve kentsel-kırsal toprak düzenlemede yasal ve teknik bilgileri sunar. Bu bilgiler yeterli olduğu takdirde, ülke ekonomisi içinde zamanla çok büyük kazançlara sebep olacaktır. Arazi yönetim sistemlerinin yararları UN Avrupa Ekonomi Komisyonunun ( United Nations Economic Commission For Europe-UNECE) 1996 da yayınladığı Arazi Yönetim Kılavuzunda (Land Administration Guidelenes) şöyle anlatılmaktadır: - Mülkiyet güvencesi sağlar: Sistem, toprak iyeliğinin güvenliğini; tapu senetlerini düzenleyerek ve sınır anlaşmazlıklarını çözerek taşınmazın yerini değiştirmelerde güven sağlar. Bu güvenin sağlanması sonucunda ise toplumsal düzen meydana gelir. - Taşınmaz piyasasının gelişimini ve denetimini sağlar: Taşınmaz piyasasının saydam ve etkin yürütülebilmesi, spekülasyonların önlenebilmesi, taşınmaz alıcı satıcılarının güncel güvenilir ve herkesin taşınmaz kayıtlarına istediği an ulaşımı ile olanaklıdır. - Taşınmaz vergilendirmesinin desteklenmesini sağlar: Doğru ve güncel arazi kayıtları, taşınmaza ait vergilerin toplanmasında verimlilik ve etkinliğin sağlanmasına, vergi vereceklerin kabul gördüğü sosyal eşitliğin sağlandığı bir sistemin oluşmasına hizmet edebilir.

26 22 - Kredi güvenliğini sağlar: Mülkiyetin güvence altına alınması ve taşınmazla ilişkili tüm hak, kısıtlılık ve sorumlulukların kayıt altında tutulması kredi sağlayan mali kuruluşlar için güvence oluşturmaktadır. - Kentsel planlama ve altyapı gelişimini sağlar: Arazi yönetim sistemi; iyelik, taşınmazın değeri ve kullanımına ilişkin verileri ve fiziksel planlamayı destekleyecek; sosyolojik, ekonomik ve çevresel veriler ile bütünleştirerek planlama süreçleri ile plan uygulamalarına hız ve kabiliyet kazandırır. - Arazi reformunun kolaylaştırılmasını sağlar: Sistem topraksız çiftçilerin topraklandırılması, arazi toplulaştırması, tarım arazilerinin etkin ve verimli kullanılması için planlamasında gerek duyulan iyelik, toprak kullanımı, vb veriler ile toprağın tarımsal verimliliğine, toprağın kimyasal ve biyolojik yapısına ilişkin bilgiler sunmalıdır. - Çevre yönetimini destekler: Sistem, koruma altına alınan çevrelerin kayıt altına alınması ile çevresel etki değerlendirme raporlarının hazırlanmasında görev alır. - İstatistiksel veri üretimini sağlar: Mülkiyet, değer ve toprak kullanımına ilişkin veriler üretilerek; kalkınma programlarında hedeflenen çalışmaların gerçekleşme oranları izlenebilir. Toplum, arazi yönetimine ilişkin politikaları bu istatistiksel verilerle gözden geçirebilir. - Devlet arazilerini korunmasını sağlar: Hazine arazileri üzerindeki yasadışı yapılanmanın önüne geçilmesi, bu taşınmazların kamu yararına hizmet eden biçimde kullanımı, hazine arazilerinin özel mülkiyetteki taşınmazlar gibi kayıt altına alınması, böylesi bir sistem ile mümkün olabilir. 3.2 Arazi Yönetim Sisteminin Temel Bileşenleri Arazi yönetim kavramı ve arazi yönetim sisteminin yararları yukarıda anlatılan bir Arazi Yönetim Sistemi üç temel bileşenden meydana gelir. Bunlar; - Arazi Kaydı (mülkiyet), - Arazi Değerlendirmesi, - Arazi Kullanım Planlaması dır.

27 23 Bu çalışmada Arazi Yönetimi nin bilgiyi yönetebilme durumlarına odaklanılarak arazi bilgisi bağlantısını sağlayacak olan bilgi yönetimi bileşeni sisteme ilave edilecektir. Birçok ülkede tarihsel, teknik ya da bazı politik nedenlerden dolayı bu üç bileşen, birbirinden bağımsız olarak çalışan kurumların sorumluluğu altındadır. Bu bileşenler başlıklarla aşağıda anlatılmaya çalışılacaktır: Mülkiyet (İyelik) Dünyada kabul gören iki temel arazi kayıt sistemi mevcuttur. Bunlar: Arazi Tescili (Land Registration) ve Arazi Kaydı (Land Recording) sistemleridir. Arazi tescili olarak adlandırılan sistem, tıpkı ülkemizde uygulandığı gibi, kadastro ve tapuya tescil esasına dayanır ve mutlaka tapunun kadastro haritasıyla bir bağı söz konusudur. Pratikte önce arazi sınırları tespit edilir, ölçülür ve üzerindeki mülkiyet haklarıyla birlikte parselin tapuya tescili yapılır. Türkiye, Almanya, Fransa, İsviçre gibi yazılı hukuk sistemine (civil law) dayalı ülkelerde bu sistem uygulanmaktadır. Bu yaklaşım, dünyada modern kadastro olarak nitelendirilir. Oysa arazi kayıt sisteminde kadastro zorunlu değildir; yani parsel ölçüm boyutu (Torrens sistemi hariç) yoktur. Sadece noter veya avukatlar eşliğinde yapılan sözleşmeler geçerlidir. Dolayısıyla bir şahsa ait arazi, onaylı sözleşmeye bağlı olarak envanter niteliğindeki bir arazi kayıt defteri ne kayıt edilir. İngiltere, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Avustralya gibi geleneksel hukuk (common law) sisteminden gelen İngiliz kolonisi ülkelerde ve Avrupa dışındaki birçok dünya ülkesinde bu sistem uygulanmaktadır (Yomralıoğlu ve Ark., 2003). İyelik, arazi sahiplerinin haklarına resmiyet kazandırmak için ve bu hakların transferini denetlemek için bir araçtır (Dale ve McLaughlin, 1999). Arazi kayıtları; arazideki belirli ilgi alanlarını, toprak ve bireylerle ilişkili bu ilgi alanlarının adlarını ve bu ilgi alanlarının mekânsal ve konumsal özellikleri hakkındaki bilgileri içeren bir belgedir. Ya da arazi ve kaynaklar üzerindeki iyelik ve hakların güven altına alınması, kamu veya çevre adına kullanımlarının kısıtlanmasını, vergilendirme ve

28 24 alım-satım işlemleri için değerleme işlemlerini, arazi kullanımlarının planlanmasını ve denetimi için bilgi altyapısını, teknik altyapı gibi politika ve uygulama araçlarını içerir. Güvenli bir arazi kayıt sisteminde iyelik, arazi sahiplerine birçok fayda sağlar. İyi bir arazi yönetim sisteminin ekonomik ve sosyal yararları üzerine hazırlanmış UNECE deki bir rapor, etkin bir arazi kayıt sisteminin oluşabilmesi için gerekli olan çalışma alanlarını; - Ulusal Yönetimler: Yönetim, vergilendirme, ekonomik gelişme, piyasa bilgisi ve uluslararası düzenlemeler, vb. - Yerel Yönetimler: Mekânsal planlama, arazi değerlemesi, arazi kullanımı, arazi yönetimi ve arazi bilgisi, vb. - Şirketler ve Üyeleri: Yasaların güvenliği, toplumsal birlik, ipotek finansmanı üzerinde yapılandırma uygulaması, yatırımlar ve kalkınma için potansiyel oluşturma ve Pazar bulma, emlak transferi, vb. olarak ifade etmiştir. De Soto (2000), bir ülkenin, sosyal ve ekonomik refahı için önemli gereksinimlere ihtiyaç duyduğunu güvenilir ve etkili bir arazi kayıt sisteminin de bunlardan birisi olduğunu; ancak başarılı bir arazi kayıt sisteminin önemini devam ettirmesi için yasa, belge, verim ve şeffaflık kriterlerine sahip olması gerektiğini ifade etmektedir Arazi Değerlemesi Arazi bir toplumun zenginliğinin temel elemanlarından biri olarak kabul edilir. Toprak doğal bir maddedir ve insan aktiviteleriyle kullanımı değiştirilmesine rağmen insanlar tarafından üretilemez. Günümüzde toprak, sermaye ve işgücüyle beraber ekonomiyle ilgili teorilerle birlikte düşünülmektedir. Çünkü toprak sosyal, politik ve ekonomik boyutlara sahip olup toprağın idaresi ve ulusal ekonomi içindeki varlığın temel üreticisi durumundadır. Gelişmekte olan ekonomilerde arazi ve gayrimenkul herhangi bir toplumun varlığının ölçüsüdür (UNECE,1996).

29 25 Arazi vergisi, dünya ülkelerinde yüzyıllardır gelir vergisi olarak desteklenmiştir. Arazi ve gayrimenkul vergileri merkezi ve yerel yönetimlere gelir sağlaması, bir araç olarak arazi kullanımına ve kalkınmasına rehberlik etmesi bakımından faydalıdır. Herhangi bir vergi sisteminde, vergi sisteminin dürüst olması, sosyal nesnelere hizmet vermesi ve vergiyi ödeyenler tarafından kabul edilmesi gerekir. Arazi ve emlak üzerindeki vergiler iki temel biçimde alınır; birincisi arazi ya da emlak değerinin hesaplanması sonrası alınan senelik vergi; ikincisi gayrimenkulün değişimi (transfer) sonucu alınan vergi. Ülkeler bu iki yöntemi de kullanmaktadır. Senelik toplanan vergi, normal durumlar altında emlak satıldığı andaki piyasadaki tahmini değer esas alınarak hesaplanır ya da arazi ve gayrimenkulün değerinden kiralama bedeli ya da bazı ülkelerdeki kadastro değeri dikkate alınarak belirlenmiş olabilir. Arazi transferinden toplanan vergi bazen pul vergisi olarak isimlendirilirken aslında arazi ya da gayrimenkul satışı sonucu alınan satış harcıdır. Arazi değerlemesi Dale ve Mclaughlin (1999) e göre şu nitelikte olmalıdır. - Vergiye konu olan taşınmazın tanımlanması ve haritalanması, - Kentsel ve kırsal alanlardaki tüm taşınmazların sınıflandırılması, değer etmenleri ve değerleme için gereksinilen ekonomik ve çevresel verilerin kaydedilmesi, - Taşınmazın satış fiyatları ve satış tarihleri, kiraları, bakım-onarım giderleri, net gelirleri gibi piyasa verilerinin derlenmesi ve analizi, - Taşınmazın vergiye esas olacak zemin ve yapı değerlerinin kestirimi, - Her bir taşınmaz için vergi yükümlülüğünün tanımlanması, - Vergi yükümlülerince ödenmesi zorunlu olan vergi miktarının belirlenmesi, - Yerel ya da bölgesel düzeyde taşınmaz fiyatlarının izlenmesi ve istatistikî bilgilerin üretimi.

30 Arazi Kullanım Planlaması Arazi kullanım planlaması bazı temel amaçlara sahip olmasından dolayı arazi yönetim sistemi içinde önemli yer tutar. Bazı hedefler ve bunların yararları aşağıda sıralanmıştır (Dale ve Mclaughlin, 1999): Arazi kullanımı ve sürdürülebilirlik: Hem insan etkileriyle hem de doğal yöntemlerle bütün görünümler zamanla değişebilir. Kalkınabilir olmak, sadece ekonomik ve sosyal hedefler değil aynı zamanda çevresel sürdürülebilirlikle ilişkili olmalıdır (Dalal-Clayton, 1994). 21.yy da Avrupa gündemi ve çevrenin iyi yönetimi için ulusal stratejiler geliştirmek amacıyla, 1992 yılında hemen hemen dünyadaki bütün ülkelerin katılımıyla gerçekleştirilen ve Gündem 21 olarak bilinen toplantıda ülkeler bir araya gelmiştir. Bu toplantı sonrasında kalkınma için ihtiyaçların giderek arttığının farkına varılmış ve politikalar üretilmeye çalışılmıştır. Sürdürülebilir kalkınma kavramı ile birlikte, tüm dünyada geleneksel yönetim anlayışı yerine çok aktörlü yönetimi tanımlayan ve yönetişim (governance) olarak ifade edilen katılımcılığa ve ortaklıklara dayalı yeni bir yaklaşım benimsenmeye başlanmıştır. Bu yeni yaklaşım kapsamında yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve diğer yerel aktörler, uluslararası topluluk ve merkezi yönetimler tarafından ortaklar olarak görülmeye başlanmıştır. Arazi kullanım kontrolü: Arazinin nasıl gelişebileceği / kalkınabileceği kurumlar tarafından belirlenip, harekete geçirici hazırlıklar ve düzenlemeler yapılmalıdır. Arazi Birleştirmesi: Mal sahiplerinin arazilerini küçük parçalara bölerek araziyi kazançsız hale getirmesi nedeniyle, araziyi bu olumsuzluktan kurtarmak için arazi birleştirmesi tasarlanmıştır. Genellikle parçalanmalar miras işlemleri sonucu oluşmaktadır. Miras bir kişiye ait olan bir parselin çok dağınık parseller haline gelmesine neden olur.

31 27 Çevresel Etki İzlemesi: 1970 yılından sonra bireyler çevresel zararlar konusunda daha duyarlı hale gelmiş ve hazırlanan çevresel etki değerlendirme çalışmaları daha modern bir yapıya ulaşmıştır. Bölgesel Bakış Açısı: Kentsel alanlarda arazi kullanım planlaması ve kontrolleri üzerinde daha çok durulduğundan kırsal çevrenin dikkatini çekmiştir. Bölgesel planlamalardaki genel durum son yıllarda ortaya çıkmıştır. Ayrıca birey, ekonomik ve coğrafi boyutlu bölgesel bir adreslemede iki gruba dikkat çeker; büyüme ve ülkedeki şehirlerin ayrımı, kırsal ekonomilerin geliştirilmesi ve korunması. Genel Katılım: Kamusal Arazi kullanımı Karar-Yapım Yönteminde 1970 den itibaren gittikçe artan anlamlı belirginlikler olmuştur. Büyük kurumların verdiği kararlardan dolayı eleştirilerin gittikçe artmasından dolayı, alınan kararlarda ekonomik değerlemenin öneminin farkına varılması ve daha fazla katılımcı demokrasiye ihtiyaç duyulmasından dolayı kamunun katılımı meydana gelmiştir. Gelişen ülkelerdeki Arazi kullanım Yönetimi: Gelişmekte olan dünyamız arazi kullanım planlaması ve hızlı nüfus artışı, endüstrileşme ve kentleşme sonucu sisteme yapılan itirazlarla karşı karşıya gelmiştir. Ancak kurumlar bu itirazlarda başarısızlığa uğramıştır; çünkü arazi kullanım planlaması ve düzenlemelerinde yapımcı firmalar kullanışsız durumlar yaratmış ve yüksek maliyetler koymuşlardır. Düzenlenen planların birçoğu güncelliğini kaybetmiş ve uygun olmayan planlama mevzuatına dayandırılmıştır. Örneğin; - Master plan uygulamaları ile ortak maliyet çıkarmalarının nadiren adreslenmesi ve hazırlık çalışmalarının çok uzun zaman alması. - Arazi kullanım planlaması ve yönetim fonksiyonları genelde birkaç bakanlık dışında kurumsal parçalara ayrılmıştır. Ayrıca bu fonksiyonlar geleneksel ekonomik etkenlerden ayrı tutulmuştur. - Kalkınma üzerindeki kontrolün öncelikle geniş bürokratik onay prosedürleri ile güçlendirilmesi gerekmektedir.

32 28 Günümüzde arazi yönetim sistemi, tüm plan örgütleri ile plan uygulayıcıları tarafından kabul edilmiş standart bir taşınmaz sınıflandırma yapısına sahip olmalıdır. Arazi yönetim politikaları için gerekli verileri sağlamak ancak arazi kullanımının istenilen biçimde denetimli yapılması, planlama merkezlerinin gereksinim duyduğu verilere ulaşmasıyla sağlanabilir. Bu nedenle arazi yönetim sistemi toprağın sınıflandırılmış nitelik verileri ni içinde bulundurması gerekmektedir Bilgi Yönetim Bileşeni Taşınmaza ilişkin toprak ve iyelik verileri, sürdürülebilirlik ekseninde desteklemek amacıyla yapay ve doğal çevreye ilişkin topoğrafik haritalar, kamusal ve finansman veri blokları, E-devlet ve E-vatandaş uygulamalarını sağlayacak verilerin yönetimini, sistemin son bileşeni olan Bilgi Yönetim Bileşeni sağlar. Bu verilerin yönetiminden en çok fayda elde etmek, ancak verilerin nitelik, güvenilirlik, güncel, kapsamlı, anlaşılabilir ve erişilebilir olmasına bağlıdır. Son yıllarda bilgi teknolojisindeki gelişmeler nedeniyle bilgi yönetimi fonksiyonu oldukça hızlı ilerlemiştir. Çok amaçlı kadastro fikrinin gelişmesiyle birlikte mekânsal veri tabanında diğer alanlarla ilişki kurmayı sağlamıştır. Giderek artan esneklikten dolayı arazi yönetim bileşenlerinin diğer üçü ile işbirliği içinde otomasyonla desteklemesi sağlanır. Toprağa yönelik bilgi sistemleri olan; Kadastro Bilgi Sistemi ( taşınmaz üzerindeki hak, kısıtlılık ve sorumlulukları yani mülkiyeti, kullanımı ve değer verilerini kaydederek şeffaf bir taşınmaz piyasasının oluşumuna yardımcı olur.), Çevresel Bilgi Sistemi (bitki örtüsü, toprağın fiziksel ve jeolojik durumu, su kaynakları, iklim ve doğal kaynaklarla ilgilenir ve bilgiler üretir.), Alt yapı Bilgi Sistemi ( su, elektrik, gaz, metro, ulaşım ve iletişim gibi kamu hizmetlerinin işletilmesiyle ilgili bir bilgi sistemidir.) ve Sosyo-ekonomik Bilgi Sistemi (toplumun sosyal ve ekonomik yapısını göstererek kullanışlı ve güvenli planların hazırlanmasını sağlar. Örneğin eğitim, sağlık, barınma, ekonomik kalkınmışlık gibi) arazi yönetim sisteminin birer fonksiyonel veri kaynaklarını oluşturacaktır.

33 29 Dale ve Mclaughlin (1999) e göre arazi yönetim sistemlerinde temel yapı, kadastro parseli ve dört işleve ayrılmış olan arazi yönetim fonksiyonlarıdır: Düzenleme, maliyet, yasa ve bilgi yönetimi. İlk üç bileşen organizasyonların üç temeli etrafında organize edilmiştir, sonra bilgi yönetimi diğer bu üç bileşenle bütünleşir. Tüzel Bileşen mülkiyet Mali Bileşen arazi vergisi Yönetim Bileşeni arazi kullanımı Bilgi Yönetim Bileşeni Şekil 3.1: Arazi yönetim sisteminin dört temel bileşeni ( Dale ve Mclaughlin,1999). Bilgi yönetiminin rolü ve özellikle mekânsal bileşeni, arazi bilgi sistemleri tabanında genel kavramsal model şeklinde Williamson (1985) tarafından tanımlanmıştır. Bu kavramsal model, kadastronun merkez noktasıdır ve topoğrafik harita ve arazi kaydı ile entegre olmuştur. Kavram, arazi bilgisi esaslı mekanik bir bağlantı sağlayarak bağımsız idari yetkilerle bilgiyi içinde bulundurur:

34 30 Mevcut bağımsız yönetim yetkilileri Maliyet Yerel Yönetimler Hizmetler Diğerleri Arazi bilgi merkezi İşleyiş Zinciri Kadastral veri tabanı Kadastro Örtüsü Arazi Kaydı Topoğrafik haritalama ve yersel harita hazırlığı Topoğrafik Tabanlı Harita Yersel Referans İş Yapısı Şekil 3.2: Kadastrodaki parsel bazlı arazi bilgi sistemlerinin kavramsal bir modeli (Williamson,1985).

35 31 4. ÇAĞDAŞ ARAZİ YÖNETİM SİSTEMİ Toplumların genel yapısı; ekolojik, sosyal, çevresel değişimler ve teknik gelişmeler nedeniyle sürekli değişmekte ve ilerlemektedir. Bu değişimler, arazi yönetim sistemlerini etki altına alırken, bazı yeni oluşumları da ortaya çıkarmıştır. Bu bölümde, arazi yönetiminin bugün için gerekli olan çağdaş genel durumu ve sürdürülebilirlik için neler yapılması gerektiği verilmeye çalışılacaktır. 4.1 Çağdaş Durum Arazi yönetimi, çok karmaşık ve dallar arası sosyal, bilimsel ve doğal bilimlerin karışımını kapsayan bir kavramdır. Arazi yönetimi arazi kaynaklarını iyi şekilde etkileyen süreçler bütünüdür. Bu sürecin içinde arazi politikaları, arazi hakları, mülkiyet ekonomisi, toprak kullanımı kontrolü, düzenlemeler, uygulamalar ve gelişimle ilgili aktiviteler yer alır. Arazi yönetimi, sürdürülebilir gelişmeyi başarmak için bir kaynak ve varlık olarak arazinin yönetimi ile ilgili tüm bu aktivitelerini içine almıştır (Parker, Enemark, 2005). Arazi yönetim sistemlerinin ihtiyaçları ve sistemin kullanılabilir olması için genel durumlar aşağıda ifade edilmeye çalışılacaktır Değişen İnsan - Arazi ilişkisi Arazi / toprağa bakış; toplumsal gelişmelere, toplumların gereksinimlerine ve toprağı algılama çeşidine göre değişim gösterir. Toprak; zenginliğin göstergesi, ticari mal ve nadir bir kaynak olarak düşünülmelidir. Günümüzde toprak, insanoğlunun yaşamını devam ettirebilmesi için tüm ihtiyaçlarını sağladığı bir kaynak olarak görülür. Gelişen ülkelerde, sadece maliyet için kadastro kayıtları tutulmamış; aynı zamanda gayrimenkul piyasası oluşumu amaçlanmıştır. Batı ülkeleri sürdürülebilir kalkınmaya yaklaşmak için çok amaçlı kadastroyu tamamlamaya çabalamışlardır.

36 32 Çok amaçlı kadastro: Taşınmazlarla ilgili olarak hukukun, ekonominin, iktisadi ve sosyal hayatın, bilimin ve idarenin ihtiyaç duyduğu bilgilerin toplanması, işlenmesi, saklanması, güncelleştirilmesi ve ilgililere sunulması işlemlerinin tümüne birden çok amaçlı kadastro adı verilir. Çok amaçlı kadastroyu oluşturmak için bazı ihtiyaçlar vardır. Bu ihtiyaçlar; Teknik gereksinimler, - Veri standartları gelişimi, - Konumsal kaynak yapısı, - Haritacılığın temeli, - Kadastroda yer paylaşımının sürekli kontrolü için standartlar oluşturma, - Parsel tanımlayıcılarına değer biçme ve tasarım, - Uygun teknolojinin kullanımı, İşlemsel gereksinimler, - Veri organizasyonları için standart geliştirme, - Düzenli bir veri akışı için yönetim ve standartlar belirleme, - Tasarım aşaması ve gelişim düşünceleri belirleme, - Uygun kişisel hazırlıkların yapılması, - Yönetimsel organizasyon ve yeniden düzenleme, - Haberleşmenin, işbirliği ve desteklemenin gelişimi, Kurumsal hazırlıklar, - Kullanıcı gereksinimlerinin değerlendirmesi ve sistem sıkıntıları, - Finansal hazırlıklar geliştirme, - Yasal reformlar, - Mesleki destekleme, - Politik destekleme, - Arazi bilgi politikası, şeklinde ifade edilebilir.

37 Sürdürülebilir Kalkınma ve Gündem 21 G.H. Brundtland in başkanlığından oluşturulan BM Çevre ve Kalkınma Komisyonu nun, 1987 de BM Genel Kurulu na sunduğu, Brundtland Raporu olarak da anılan Our Common Future (Ortak Geleceğimiz) isimli rapor; sürdürülebilir kalkınma Kavramını küresel gündeme ilk olarak taşıyan çalışma olması bakımından önem arz etmektedir. Sürdürülebilir kalkınma, raporda en genel ifadesiyle bugünün ihtiyaçlarını gelecek nesillerin de kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme olanaklarından ödün vermeksizin karşılamak şeklinde tanımlanmaktadır. Brundtland Raporu (çevre ve kalkınma üzerine dünya komisyonu), küresel kaygıların bugüne dek ekonomik kalkınmanın çevre üzerindeki olumsuz etkileri konusunda yoğunlaşmasına karşın; bugün çevresel bozulmanın, ekonomik kalkınma üzerindeki olumsuz etkileri konusuna odaklanması gerektiğine dikkat çekmektedir. Raporda önceliğin, çevreye değil de ekonomiye verildiği algısına yol açan bu vurguya paralel olarak; çevrebilimciler tarafından sürdürülebilir kalkınma kavramına yönelik olarak önemli itirazların yükseldiği görülmektedir. Ayrıca bu rapor aynı öneme sahip üç konuyla (Doğal çevreyi koruma, Yoksulluk için sosyal durum geliştirme, Yoksullukla mücadele) ilgili olarak sürdürülebilir kalkınma için politikalar ortaya koymuştur. Bu politikalar sonucunda sürdürülebilir kalkınmadaki ekonomik, sosyal ve çevresel görünüşlere dikkat çekilmiştir. Brundland Raporu üzerine 1992 yılında BM Çevre ve Kalkınma Konferansı (UNCED) Brezilya nın Rio de Janeiro kentinde toplanmıştır. Gündem 21 başlığını taşıyan küresel eylem planı bu konferansta kabul edilmiştir. O tarihten sonra Gündem 21 in ilke, amaç ve hedeflerinin gerçekleşmesini sağlamak amacıyla 1996 da İstanbul da toplanan Habitat II Kent Zirvesi de dâhil olmak üzere birçok uluslararası konferans düzenlenmiştir. Gündem 21 insanlığın son iki-üç yüzyıllık tarihinin ve vaat edip de başaramadıklarının bir muhasebesini yapmayı ve yönetim, kalkınma ve çevre sorunlarını birlikte ele alarak kalıcı çözümler üretmeyi amaçlar. Esas olarak da, sanayi devrimiyle birlikte günümüze kadar üzerinde pek

38 34 düşünülmeksizin uygulanan iktisadi ve teknolojik faaliyetlerin yerel-ulusal ve dünya ölçeğinde yeniden gözden geçirilmesi amacını taşır. Gündem 21 yukarıda belirtildiği gibi, 1992 yılında BM Çevre ve Kalkınma Konferansı nda (UNCED) benimsenen bir Eylem Planı dır; eylem planı dört kısımdan ve toplam 40 maddeden oluşmaktadır. Birinci kısımda, yani Sosyal ve Ekonomik Boyutlar başlığı altında gelişmekte olan ülkelerde sürdürülebilir kalkınmanın hızlandırılması için uluslararası işbirliği, yoksullukla mücadele, tüketim alışkanlıklarının değiştirilmesi, nüfus yapısındaki değişim ve sürdürülebilirlik, insan sağlığının korunması ve kollanması, sürdürülebilir insan yerleşimleri gelişmesinin desteklenmesi ve karar alma sürecinde çevre ve kalkınmanın bütünleştirilmesi yer almaktadır. Gündem 21 in Kalkınma için Kaynakların Korunması ve Yönetimi başlığını taşıyan ikinci kısmında ise, atmosferin korunması, toprak kaynaklarının planlanması ve yönetimine bütünleşik yaklaşım, ormansızlaşma ile mücadele, hassas ekosistemlerin yönetimi, çölleşme ve kuraklık ile mücadele, sürdürülebilir tarımın ve kırsal kalkınmanın desteklenmesi, biyolojik çeşitliliğin korunması, biyo-teknolojinin çevresel açıdan sağlıklı bir şekilde yönetimi, okyanusların, kapalı ve yarı-kapalı denizler de dâhil olmak üzere her türlü denizin ve kıyı alanların korunması, canlı kaynaklarının korunması, rasyonel kullanımı ve geliştirilmesi, tatlı su kaynaklarının temini ve kalitesinin korunması, su kaynaklarının geliştirilmesi, yönetimi ve kullanımında bütünleşik yaklaşımların uygulanması, zehirli ve tehlikeli ürünlerin yasadışı uluslararası dolaşımı dâhil olmak üzere, zehirli kimyasal maddelerin çevresel açıdan sağlıklı bir şekilde yönetimi, tehlikeli atıkların yasadışı uluslararası dolaşımı dâhil olmak üzere, tehlikeli atıkların çevresel açıdan sağlıklı bir şekilde yönetimi, katı atıkların ve atık suların çevresel açıdan sağlıklı bir şekilde yönetimi ve radyoaktif atıkların güvenli ve çevresel açıdan sağlıklı bir şekilde yönetimi bulunmaktadır. Raporda en çok toprağın planlama ve yönetimine entegre yaklaşımın stratejik önemi üzerinde ve tarımsal ve kırsal gelişim için toprağın uygun şekilde yönetilmesi üzerine odaklanılmıştır. Rapor, arazi yönetimi ve bio-çeşitliliğin korunması arasındaki bağlantıyı, orman ve su kaynakları, karar vermede güvenilir bilgi ihtiyacı gereksinimleri ve sürdürülebilir kalkınmada ortaklar gibi hükümetsiz organizasyonlar için güçlü bir rol gerekliliğini gösterir (FIG,2001).

39 İyi Yönetim Arazi yönetim sistemleri, toprağın sınırlı bir kaynak olarak yönetim ve kullanımını etkileyen küresel gelişmelerle karşılaşır. Bu gelişmelerden bir tanesi de arazi bilgisine erişim gereksiniminden dolayı ortaya çıkan iyi yönetim anlayışıdır. Yönetimin durumu sadece merkezi yönetimlerle ilgili değil, daha çok hükümet içindeki resmi makam ve kurumların içeride ve dışarıda güçlü varlığının tanınması şeklindedir.toplumların varlığını sürdürmesi ve gelişmesine öncülük eden üç temel grup vardır; bunlar: hükümet, özel sektör (işletme) ve sivil toplum kuruluşları (kar amaçlı olmayan örgütler) dır. Her bir grup amaçlarını gerçekleştirebilmek için diğer biri veya ikisiyle çalışmak zorundadır. Günümüzde hükümetlerin toplumdaki ekonomik, çevresel ve sosyal faaliyetleri özel sektörle ve sivil toplumla gerçekleşmektedir ve bu iki grup arasındaki işbirliği giderek artan bir şekilde devam etmektedir. UN-Habitat (UN-Habitat, 2002), kentsel yönetimler için sürdürülebilirliği; yardımcı olma, tarafsızlık, verimlilik, saydamlık ve sorumluluk, şehirsel birleşme ve iyelik ve güvenilirlik gibi birbirine bağımlı olan bu ilkelerle karakterize edilmesini ileri sürer. Rapor, arazi yönetimini etkileyen ilkeleri aşağıdaki gibi tanımlar: Tüm boyutlarıyla kentsel gelişimde Sürdürülebilirlik: Kentler, şimdiki ve gelecekteki kuşakların sosyal, ekonomik ve çevresel ihtiyaçlarını dengelemelidir. Gelişim stratejileri, çevresel planlama ve yönetim gibi uzun vadede stratejik vizyonları kullanan araçları kapsamalıdır. Uygun düzeydeki kaynaklar ve yetki tamamlayıcılığı: Servis sağlayıcısının sorumluluğu yetki tamamlayıcılık ilkesi esası üzerinde dağıtılmış olmalıdır. Yani servislere uygun maliyette dağıtılması ve etkin tutarlılığıyla en uygun seviyedeki tamamlayıcılık ilkesi doğrultusunda dağıtılmalıdır. Yerinden yönetim ve yerel

40 36 demokrasi politikalarına cevap bulmalı ve vatandaşın öncelikleri ve ihtiyaçları doğrultusunda ilerlemelidir. Karar verme yöntemleri ve kentsel yaşamın temel ihtiyaçlarında Tarafsızlığa(adalet) erişim: Güçler arasındaki dengenin sağlanması ve kaynakların kullanımıdır. Kadın ve erkek her iki taraf ta eşit olarak karar vermeli, öncelikli ayarlama ve kaynak dağıtım yöntemlerinde pay almalıdır. Kentler herkesi; fakiri, yaşlısı, dindar ya da etnik azınlıkları; beslenme, eğitim, istihdam ve geçim, sağlık, barınma gibi temel konuları içine almalıdır. Genel servislere dağıtımda ve yerel ekonomik gelişmeleri desteklemede etkinlik: Kentler gelir kaynakları ve giderlerinin yönetiminde uygun maliyetli ve mali bakımdan güvenilir olmalı; karşılaştırma yararı temeli üzerinde, özel sektörle ve toplumların düzenli ve düzensiz kentsel ekonomisine katkı sağlamak zorundadır. Etkinliği sağlamada anahtar eleman, kentsel ekonomiye kadınların katılımını sağlamaktır. Karar vericiler ve bütün paydaşların saydamlığı ve sorumluluğu: Yerel yöneticilerin sorumluluğundaki vatandaşlar, iyi yönetimin temel ilkesidir. Yerel yönetimleri baltalayan yolsuzluklara yer vermemelidir. Bilgiye ulaşma iyi yönetimin temel ilkesi olmalıdır. Vatandaşın yönetime katılımı, saydamlık ve sorumluluğun ilerlemesinde ana unsurdur. Vatandaşlık görevi ve vatandaşlık: İnsanlar, kentlerin en önemli zenginlik unsurudur. Bu anlamda insanlar hem amaç hem de sürdürülebilir gelişimi ifade eder. Vatandaşlık görevi sadece birlikte yaşama anlamını ifade etmez, vatandaşlık özellikle kadınlara karar verme yöntemlerinde etkili katılımına izin vermelidir. Bireylerin güvenliği ve bireylerin yaşam alanı: Hiçbir birey satın alınamaz; yaşam hakkına, özgürlüğe ve kişisel güvenliğe sahiptir. Güvensiz ortam, zayıf toplumları gelecekten uzaklaştırmada az da olsa bir etkiye sahiptir. Kentler, insan çekişmeleri ve

41 37 doğal felaketlerle mücadele etmek zorundadır. Güvence özgürlüğü aynı zamanda mülkiyet güvencesini sağlamayı ifade eder. Bu örneklerin birçoğu yetki, bilgiye erişim, karar vericiyle ilgilenir. Arazi yönetimindeki gelişmeler ve toprağa bakış açısı örnek olarak toprak güvenliği ve eşitlik ihtiyaçları, etkili ve güvenilir kadastro sistemi, ekonomik, sosyal ve çevresel faktörler, sürdürülebilir kalkınmanın gerekliliği, güvenilir ve şeffaf mülkiyet bilgisi ve vatandaşlık görevi ancak bütün bu durumların güvenilir arazi bilgisi olabilirliği ile doğrudan doğruya etkilidir Vatandaş Katılımı Yukarıda sözü edilen ifadeler, sürdürülebilir kalkınmadaki en son gelişmeler ile desteklenmiştir. Magel, demokrasi ilkelerinin rollerinin tanımlarına Johannesburg (2002) deki Sürdürülebilir Kalkınma Dünya Zirvesi nde işaret etmiştir. Bu ifadeler; ilk önce toplumların görevi, ulusal ve küresel kuvvetlere bağlı takviyelere ihtiyaç duyacak olması şeklindedir. Bireysel alanları direkt etkilendiğinde vatandaşlar kendi toplumları için daha fazla enerji ve dayanışmaya yatırım yapacaktır. İkinci olarak da sürdürülebilir kalkınmanın genel düşüncesini desteklemek için vatandaşlara imkân verilmelidir. Yeni dünya düzeninde vatandaşlar bağımsız, özgür, kendinden emin ve açık fikirli olmalıdır. Bu nedenledir ki toplum temelinde arazi bilgisi, vatandaşa yetki verme sürecinde anahtar bir rol oynayacaktır E-devlet E-devlet, arazi yönetim sistemlerinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yakın zamanlarda ortaya çıkan genel bir durumdur. Daha basit bir ifadeyle E-devlet, hükümet ve yerel yönetimin işlemsel faaliyetlerinde iletişim teknolojisini ve bilgiyi

42 38 kullanabilir olması olarak söylenebilir. Örneğin; büyük teknolojik gelişmelerle birlikte E-devletin içeriği: - Yönetim sistemlerinin otomasyonu ve kurumsal servislere on-line dağılımı, - Ağ teknolojisinin geniş dağılımı ve kurumsal işlemlerin internet çevresinde taşıma, - Elektronik yeteneklerin uygulaması ve maliyeti düşürmek için kurumsal servislere uygulamalar, - Sosyal eşitlik hakkının gelişmesi ve vatandaşın katılımıyla bilgi iletişim teknolojilerini kullanmak (Riley, 2001) şeklinde geliştirilmiştir. Hükümet aktivitelerinin çoğunluğunda vatandaşların geniş alanlı servislere bağlanması sağlanırken, E-devlet elektronik veya online servis dağıtımının ilerisine gider. E- devletin gelişimini, devlet ve kamu yönetiminin işlemini kolaylaştıran bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımı olarak nitelendirir (Riley, 2001). Arazi yönetim sistemleri hükümetlerin sorumluluğunda olan veri ve bilgi koleksiyonları, belgeleri ve araçlarıdır. E-devletten beklenen ise bilgi ve iletişim sistemlerinin desteğiyle devletin hizmet verdiği bütün kurumlara ve vatandaşlara, hızlı tutarlı güvenilir hakça ve yeterlilikle bilgi verilebilmesidir. Bu süreç etkin, şeffaf ve verimli bir devlet yapısının kurulması anlamını taşır. E-devletten; kamu kurumları yani devletin kendisi, yerel yönetimler, kamu hizmeti veren diğer kuruluşlar, özel kuruluşlar, vatandaşlar yararlanmaktadır. E-Devlet te özellikle ardışık hizmetlerin olabildiğince bağımsız, ancak bütünleşik ve tek nokta hizmetiymiş gibi kesintisiz ve tutarlı yapılması önemlidir. Birçok ülkede görüldüğü gibi, Türkiye'de de E-Devlet dönüşüm sürecinin tetikleyici unsurunun, kamu kurumlarının hızlıca E-Kurum niteliğine kavuşarak vatandaşına beklenen hizmetleri elektronik ortamlarda verebilmesi olduğu bir gerçektir. Daha somut kelimelerle E-Devlet denince; kaynaklarını etkin ve verimli planlayarak kullanan ve etkin çalışan, üretken, şeffaf, katılımcı, vatandaş odaklı, paylaşan, vatandaşlık bilinci ön plana çıkmış bir devlet anlaşılmalıdır.

43 FIG Çalışmaları Uluslararası Kadastrocular Birliği son birkaç yıldır kadastroyu yeniden tanımlamaya çalışmaktadır. Teknolojik, sosyal ve ekonomik değişimler ile sürdürülebilir kalkınmayla ortaya çıkan arazi yönetiminin ihtiyaçları nedeniyle geleneksel kadastronun arazi yönetimine doğru yapılanması zorunlu hale gelmiştir. FIG in 1995 yılında hazırladığı Kadastro Raporu, FIG VE UN in 1996 yılında yayınladıkları kadastral reform üzerine Bogor Bildirgesi, FIG tarafından hazırlanan 2014 kadastrosu (Kauffman ve Steudler, 1998), kadastro 2023, FIG ve UN hazırladıkları sürdürülebilir kalkınma için Bathurst Bildirgesi nde arazi yönetimiyle ilgili konular ele alınmıştır. Kadastro Raporu nda (FIG,1995), kadastronun parsel bazlı bir bilgi sistemi olduğu, sosyal ve ekonomik gelişimdeki önemi vurgulanmaktadır. Arazi politikalarının oluşturulması, uygulanması ve izlenmesinde kadastronun önemi üzerinde durulmaktadır. Kadastronun tanımı yapıldıktan sonra kadastronun oluşturulması ve sürdürülmesi bağlamında çözülmesi gereken yasal, kurumsal ve teknik sorunlar belirtilmektedir. Raporda arazi yönetim kavramı, kaynaklarının kullanımı ve gelişimini yönetme işlemi olarak tanımlanmaktadır. Arazi yönetim politikalarını yerine getirilmesi gereken önemli konuları şöyle sunmaktadır (FIG,1995): - Hızlı gelişen nüfusun ihtiyaçlarının karşılanması için, arazi kaynağının etkinliğinin arttırılması. - Sınır anlaşmazlıklarının giderilmesi. - Kamu hizmetlerinin, vergilendirme ve arazi tabanlı gelirlerle desteklenmesi. - Doğal çevrenin korunması. - Yerleşim alanlarının ve temel alt yapıların sağlanması amacıyla yatırımların yapılması. - Arazi ve taşınmaz pazarının ekonomik faydalarına adaletli ve etkin erişimin sağlanması.

44 40 Bogor Bildirgesi (UN-FIG,1996), geleceğin kadastrosunun, taşınmaz piyasalarının etkinliğini kolaylaştıracak, toprakla ilgili tüm hakları koruyacak, uzun vadeli sürdürülebilir kalkınma ve toprak yönetimini destekleyecek modern bir yapıya kavuşması gerektiğini söyler. Her ülkenin farklı ihtiyaçlara sahip olması ve araziinsan ilişkisi gelişim boyutu farklı konumlarda bulunmalarına rağmen ülkelerin fikirlerini ve deneyimlerini paylaşmasını önerir. Bogor Bildirgesi; kadastronun basit, etkili, nüfusun yapısına ve büyüme hızına endeksli olması, toprağa ulaşmayı sağlaması ulusal ve konumsal veri altyapısının bir parçası olması gerektiğini anlatır. Ayrıca geleceğin kadastrosunun arazi pazarlarının etkinliğini arttırması, sürdürülebilir kalkınmayı ve arazi yönetimini desteklemesi gerektiği üzerinde durulmuştur. Bathurst bildirgesi (UN-FIG,1999), toprağa sahiplik için etkili yasal güvencenin sağlanması, tüm bireylere toprakla ilgili ekonomik faaliyetlerde fırsat eşitliği yaratılması, sürdürülebilir kalkınmayı destekleyecek düzenlemeler yapılması, bu düzenlemelerin başarıya ulaşabilmesi için arazi yönetim alt yapılarına yatırım yapılması, taşınmaza ait bilgilerin farklı kurumlar arasında kolayca akışının sağlanabilmesi için fikirler ortaya koymuştur. Rapor arazi yönetimiyle ilgili bazı öneriler sunar ( UN ve FIG,1999): - Arazinin sonlu bir yapıda olması nedeniyle günümüzde daha bütüncül bir arazi yönetim sistemine yönelim gerekir. - Mülkiyet haklarının kolaylıkla yer değiştirilmesini sağlayabilmek için işlemlerin çabuk ve etkin bir şekilde gerçekleşmesini sağlayabilecek politikalar geliştirilmelidir. - Arazi yönetimiyle ilgili bir yapılanma iş yapısında ilk olarak etkin arazi yönetimiyle siyasal meseleler çözülmelidir. - Devletlerin bütün topluma daha iyi hizmet sunabilmesi için arazi idare sistemlerinde yenileme yapılması gereklidir. - Sürdürülebilir kalkınma için arazi idare reformları hazırlanmalı ve uygulamaya konulmalıdır.

45 41 - Arazi ve arazi üzerindeki her türlü kaynağa sosyal eşitlik kavramı içinde kadın ve erkeğe eşit olarak erişim sağlanmalıdır. - Arazi kaynaklarıyla ilgili ihtiyaçların karşılanabilmesi için bütüncül bir politika izlenmelidir Kadastro 2014 Kadastro 2014 insan toprak ilişkisinin değişimi üzerine eğilmiş; geleceğin kadastrosuna ilişkin altı ilke ortaya koymuştur (Kaufmann ve Steudler, 1998). - Doğal kaynakların korunmasında kadastroya ve araziye ilişkin tüm özel kamusal hak, kısıtlılık ve sorumlulukları sistematik arşivleme başka bir deyişle arazi bilgi sistemi oluşturma görevi düşmektedir. - Kadastro ve tapu sicilinin ayrı kurumların denetiminde olduğu klasik sistem, tapu sicili ile bütünleşik bir kadastroya dönüşmelidir. - Geleceğin kadastrosunda, klasik kadastral harita üretiminin yerini, derlenmiş bir veritabanından farklı ölçek ve veri yapısına esneklik tanıyan modelleme alacaktır. Böyle bir yapıyla haritaların tip ölçek ve içeriği gereksinimlere göre düzenlenebilecek, veritabanındaki bilgilerden aynı veriler kullanılarak farklı ürünler üretilebilecek ve sayısal veri değişimi yardımıyla kadastral bilgilerin yayımlanması ve dağıtılması kolaylaşacaktır. - Bilişim teknolojisi ve geomatik uygulamaları geleceğin kadastrosunda etkin rol oynayacaktır. - Kadastro hizmetleri yüksek oranda özelleştirilecek, kamu sektörü denetigözetim işlevi üzerinde yoğunlaşacaktır. - Önemli maliyet gerektiren kadastronun işletilmesi ve sürdürülebilmesi kamu finansmanı yerine, yararlananlardan geri alınarak oluşturulacak fonlarla sağlanacaktır Veri Paylaşımı Hızla değişime uğrayan bilginin ve teknolojinin ülkemizde en verimli bir şekilde kullanılması kamu yararına, vatandaşa odaklı, gelişmeyi esas alacak bir

46 42 şekilde eğitimden ticarete, bankacılıktan güvenliğe, sağlıktan enerjiye, haberleşmeden ulaştırmaya kadar hemen her konuda kurumlar arasında eşgüdümü sağlayacak, dünyayla entegre olmuş, kamu sektörünün, üniversitelerin, özel sektörün ve sivil toplum kuruluşlarının geniş katılımları ile oluşacak güçlü alt organizasyonların kurulması ile mümkün olacaktır. Devlet strateji geliştirmek ve topluma hizmeti daha etkin bir konuma getirmek için veriye gereksinim duyar. Veri, sürekli olarak kaynağından izlenerek güncellenmelidir. Devletin, gelişmiş teknolojiyi ve çağdaş yönetim tekniklerini birlikte kullanması, bireylere ve vatandaşa hizmeti ön plana çıkaran yeni bir yapılanmaya gitmesi zorunludur. Veri üretimi, standardizasyonu sağlamak, konuyla ilgili uzman kişilerce yapılmalıdır. Kullanılan verinin güvenilirliğini ve saydamlığını artırmak için, hangi kurum/kuruluş tarafından ne amaçla ve hangi yöntemlerle üretildiği topluma açıklanmalıdır. Günümüzde Türkiye de veri üretiminin farklı standartlarda yapılması, veriden bilgi üretmekte karşılaşılan bir sorun olarak ortaya çıkmakta, verinin dönüştürülmesi zaman kaybına yol açmakta ve bazen veri kayıplarını da beraberinde getirmektedir. Aynı konularda çalışan kurum, kuruluş, üniversite, sivil toplum kuruluşları (STK) ve firmalar arasında veri üretiminde standardizasyonun sağlanması ve yinelemelerin önlenmesinde uyuşum çerçeve yapısının bulunması büyük önem taşımaktadır. Türkiye de son dönemlerde sürdürülebilir kalkınma politika ve uygulamalarına yön verecek ekonomik, toplumsal ve çevresel veri ve bilgi varlığı artmaktadır. Bu veri ve bilgiler kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, STK lar ve özel kesim tarafından üretilmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) ekonomik, toplumsal ve çevresel konularda istatistikler hazırlamaktadır. Bunun birlikte, bütün kamu kurum ve kuruluşları kendi görev alanlarıyla ilgili verileri derlemekte ve bilgiye dönüştürmektedir. 4.2 Arazi Yönetiminde Veri Alt Yapısının Önemi Konumsal bilgiler, hemen tüm mühendislik projelerinde ilk başvurulan bilgi ve belgelerdir. Her ne amaçla olursa olsun, bir arazi üzerinde her hangi bir faaliyetin yapılabilmesi için öncelikle o arazi hakkındaki bilgilere ihtiyaç duyulur. Bu bilgi öncelikli olarak konumsal bilgidir. Bir yerde arazi kullanımının geleceğinin

47 43 belirlenmesi, o yerin ekonomik işlevinin ve başka yerleşmelerle olan ilişkilerinin ileride ne biçim alacağının kestirilmesine bağlıdır. Yerleşmelerin bu ekonomik işlevleri ne derecede bilinirse, topraklarından yararlanmanın geleceği de o ölçüde etkinlikle planlanabilir Modern bir arazi yönetim sisteminin inşasında en çok zaman alan ve pahalıya mal olan iş yeni verilerin toplanması ve eski kayıtların sayısal hale dönüştürülmesidir. Burada sözü edilen verilerden en önemlisi konumsal veridir. Çoğu ülkede arazi yönetimi, halen farklı kuruluşlar arasında parçalanmış bir süreçtir. Kurumsal düzeyde, konumsal verinin gerekli bölümlerine kişisel erişim de ve bilgi paylaşımı ile ilgili problemler vardır. Bazı ülkelerde yerel ve geniş alanlarda ağ yönetimi gelişmiştir. Fakat genelde arazi ve özellik bilgisi ortak bir kaynak olarak işlem görmemiştir. Verilerin tamamlanma sürecinde devlet verilerinin kullanımı ve elde edilmesindeki zorluk ve masrafların paylaşılmaması gibi birçok engel vardır. Bireysel verilere erişimde hakların gizliliği kanunlar içerisinde oldukça açık iken, verilerin birleştirilmesiyle oluşan veri kümelerinin kullanımındaki haklar hala belirsizdir. Gizliliği oluşturan şey ve vatandaşın kişisel verilere sınırlı erişim hakkı sık sık belirsizliklere neden olmaktadır (Dale, 1999). 4.3 Gelişen Dünyada Arazi Yönetim Sorunları Gelişmekte olan dünyada yeni düşünceler ve görüşlere ihtiyaç duyan birçok arazi yönetimi yayını vardır. Örneğin, Fourie (2002), UN-ECE tarafından geliştirilen arazi yönetim kılavuzunda arazi yönetiminin kavramı problemi hakkında üç temel düşünceye yer vermiştir. Birincisi, Avrupa merkezinde çok parselli oluşturulan arazi yönetiminin tanımlanmasıdır. İkincisi, kurumsal yeniden yapılanma genel yaklaşımlarıyla Afrika da arazi yönetimini eleştiren hükümet ve kurumsal sorunları tanımlamaya engel olmasıdır. Üçüncüsü, kadastro dışındaki alanların otomatik olarak kadastro merkezinden yoksun bırakılmasıdır. (Örneğin düzensiz yerleşimler) Birçok ülkenin etkin arazi yönetimini desteklemek için konumsal veri alt yapısının tasarımında ve özellikle sayısal formdaki kadastral ve topoğrafik verilerin uyumunda zorluklar vardır. Bu ülkeler konumsal veri alt yapısı için ulusal strateji

48 44 bağlamında ve arazi yönetimi sürecinde yasal ve bilimsel işlemler ile uygun kurumsal gelişmeler için yardıma ihtiyaç duymaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde arazi yönetimi projelerinde birçok durumda konumsal bilginin rolünün önemi anlaşılamamaktadır. Bu ise o bölgelerdeki çalışmaların verimini son derece düşürmektedir. Kadastro 2014 de konumsal veri birimlerinden başka kadastroda yenilenmeye ihtiyaç duyulan parsele dikkat çekilmekte ve gelecekte kurumsal yenilenmeye geçiş olacağı vurgulanmaktadır (Kaufmann ve Steudler,1998). Sürdürülebilir kalkınma Küreselleşme Yerelleşme Teknoloji Mikro ekonomik reformlar DEĞİŞİMİN KÜRESEL SÜRÜŞÜ Sosyal sistem Arazi insan ilişkisi için vizyon Mevcut arazi yönetim sistemi Stratejik planlama Arazi yönetim sistemini anlama Uygulama İşletimsel arazi yönetim sistemi Şekil 4.1 Yeniden yapılanmada Arazi Yönetim Sistemleri Şeması (Williamson ve Ting, 2001). 4.4 Arazi Yönetim Sisteminde Eylem-Sonuç İlişkisi Arazi yönetim sistemiyle ilgili yapılan toplantı ve bildirgelerde vurgulanan böyle bir arazi yönetim sisteminin gerçekleştirilmesi için yapılması gereken eylem ve sonuçlar aşağıdaki tablo da ifade edilmiştir.

49 45 Eylem - Taşınmaz iyeliğini güven altına alan tapu senedi düzenleme, - Sınır anlaşmazlıklarını çözme. - Taşınmaz alıcılarının ve satıcılarının güncel, güvenilir ve açıklık ilkesi ile işleyen tapu sicil kayıtlarına ulaşımı. - Doğru ve güncel bir şekilde taşınmazların sınıflandırılması, - Değerleme için gerekli ekonomik ve çevresel verilerin kayıtlarının tutulması ve analizi, - Taşınmazların vergiye esas olacak değerlerinin belirlenmesi, - Vergi yükümlüsünün tanımlanması, - Taşınmazlara ait istatistiksel bilgilerinin üretimi. - Taşınmazların likiditesi, - Taşınmazlarla ilgili tüm hak, kısıtlılık ve sorumlulukların kayıt altına alınması. - İyelik, - Toprak kullanımı, - Toprağın tarımsal verimliliği ile kimyasal ve biyolojik yapısına ilişkin verilerin kayıt altına alınması. - Taşınmazların iyelik, değer, kullanım verileri ile sosyolojik, ekonomik ve çevresel verilerini bütünleştirme. - Devlete ait taşınmazların kayıt altına alınması. - Taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının kayıt altına alınması. - İyelik, değer ve toprak kullanımına ilişkin istatistiksel verilerin üretimi. Sonuç - Toplumsal düzenin oluşumu. - Saydam ve etkin taşınmaz piyasası, - Spekülasyonların önlenmesi. - Taşınmazlardan alınan vergilerin toplanmasında verimlilik ve etkinlik, - Adil bir vergi sisteminin oluşması. - Yatırımlar için sermaye sağlanması, - Kredi sağlayan mali kurumlar için güvence. - Topraksız çiftçilerin topraklandırılması, - Arazi toplulaştırması ve arazi düzenlemesi çalışmalarında başarı, - Tarım topraklarının etkin kullanımı. - Planlama ve uygulama süreçlerine hız kazandırma. - Yasadışı yerleşme ve yapılaşmaların izlenmesi, - Taşınmazların kamu yararına hizmet edecek şekilde kullanımı. - Çevresel Etki Değerlendirme raporlarının hazırlanması, - Kalkınma projelerinin sonuçlarının izlenmesi. - Kamu ve toprak yönetimine ilişkin politikaların izlenmesi, denetimi ve gerektiğinde değiştirilmesi. Tablo 1: Arazi Yönetiminde Eylem-Sonuç İlişkileri (Çağdaş, Gür, 2003/89 den geliştirilmiş). 4.5 Arazi Yönetim Sisteminde Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliğinin Yeri Arazi yönetimi arazinin sürdürülebilirliğini, kullanımını ve gelişimini garanti eden bir doğal kaynak gibi toprağın yönetimiyle ilgilenir. Bununla birlikte arazi yönetim sistemi toplum, yasalar, ekonomi ve gelişen teknolojik yapıyla da ilgilenmektedir. Geçmişten günümüze insan-toprak ilişkisi sürekli olduğundan

50 46 insanların ölçme ihtiyacı her zaman var olmuştur ve bunun sonucuyla haritacılık ihtiyacı doğmuştur. Günümüzde mesleki disiplinler arası çalışmaların her geçen gün arttığı ve teknolojik gelişmelerin bütün meslek guruplarını etkilemektedir. Harita mühendisliği de bu teknolojik gelişmelerden etkilenir. Özellikle konuma dayalı bilgilerin toplanması depolanması ve paylaşıma sunulmasında Harita mühendisine önemli görevler düşmektedir. Hızla gelişen teknolojiyle beraber, mesleğimizde ölçmeden yönetime doğru yol almaktadır (Enemark, 2007). Bu bağlamda, harita ve kadastro mühendisliği teknolojinin beraberinde getirdiği değişime ayak uydurmak zorundadır. Ayrıca mekânsal veriyi çok iyi anlayıp yürütebilmeyi sağlayacak hedefler belirlenmelidir. Böyle bir anlayışla gelecekte harita mühendisliğinin bulunması gereken yer Enemark tarafından aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. SEKTÖR TOPLUM PLAN YASA TEKNOLOJİ TOPRAK Mekânsal Bilgi Yönetimi Arazi Yönetimi Jeodezi Bilimi Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisi Doğal ve yapay çevrenin tasarımı, inşası, yönetimi, yasal haklar CBS ve mekânsal bilgi alt yapıları Arazi kullanım yönetimi Taşınmaz değerleme ve geliştirme Danışmanlık Harita üretimi Mühendislik ölçmeleri Kadastro çalışmaları Mekânsal planlama ve düzenleme Şekil 4.2: Gelecekteki Haritacılığın durumu (Enemark, 2007)

51 47 5. SONUÇ Arazi yönetim sistemi ve özellikle de arazi yönetim sisteminin merkezindeki kadastral bileşenler, ulusal altyapı sistemlerinin başlıca elemanlarıdır. Temel olarak arazi yönetim sistemleri iyelik, değer ve arazi kullanımı hakkındaki bilgiye ve arazi kayıtlarına sahip olması nedeniyle yönetimsel ve operasyonel işlemlerle ilgilenir. Arazi yönetim sistemi planlama, taşınmaz değerlemesi ve vergilendirmenin gereksinim duyduğu verileri üretir, ama bu görevleri üstlenmez. Arazi yönetim sistemini sürdürebilmek ve işletmek toplumlar için faydalıdır. Ekonomik ve sosyal yararlarla ilgili olarak, arazi kayıtlarını toplamak ve güncellemek zor ve pahalı bir işlem olmasına rağmen iyi bir arazi yönetim sistemi ürünlerine fayda sağlar. Arazi yönetim sistemlerinin yararları; bilgi sistem teknolojisini yakalama ve dijital veri formatının hızlı gelişimiyle birlikte, son on yıldır bilgi paylaşımı aracılığıyla giderek artmaktadır. Özellikle kadastral sistemler ve konumsal bilgi bileşeni, konumsal veri alt yapısının temelini oluşturur. Mekansal veriler iyi yorumlayarak alıcıların, kurumların ve toplumun beklentilerini karşılayacak bir yapıya kavuşmalıdır. Türkiye de yapılması gereken toprak ve toprak yönetimiyle ilgilenen kuruluşların görev ve hedeflerinin yeniden tanımlanması sağlanmalıdır. Ayrıca bu kuruluşlar birbirleri uyumlu çalışacak anlayışa kavuşmalıdır. Bilginin üretilmesi, yoksulluğun azaltılması ve sürdürülebilirlik için geniş bir vizyon, bölgesel gelişmede ülkeler için önemlidir. Sürdürülebilir arazi yönetimi ve ulusal politikalar, yasal çatılar ve standartlara olan ihtiyaçlar bir an önce gözden geçirilip yürürlüğe konmalıdır. Bütün ülkelerin farklı sosyal, politik ve yönetimsel altyapısına rağmen; ekonomik, sosyal ve çevresel konuları göz önünde bulundurarak ulusal bir arazi yönetim sistemi oluşturup karşılaştırma ve değerlendirme yöntemi geliştirmek bütün ülkelerin hedefi olmalıdır.

52 48 6. KAYNAKLAR Brundtland, G. (1987). Our Common Future. Published by Oxford University Press, Oxford; New York, UN-World Commission on Environment and Development chaired by Ms Gro Harlem Brundtland, 400 p. ÇAĞDAŞ, V. ve GÜR, M.; Sürdürülebilir Kalkınma ve Kadastroda Evrim, hkm Jeodezi Jeoinformasyon Arazi Yönetimi Dergisi, sayı: 2003/89 (Temmuz 2003), 42-48, Ankara. Dale, P. and McLaughlin, J.D.; (1988). Land Information Management. Clarendon Press, Oxford; Oxford University Press New York, ISBN , 266 p. Dale, P. and McLaughlin, J.D.; (1999). Land Administration Systems. Oxford University Press, Great Clarendon Street, Oxford OX2 6DP, ISBN Dale P.; (1999). Is technology a blessing or a curse in land administration, UN-FIG Conference on Land Tenure and Cadastral Infrastructures for Sustainable Development, October, pp , Melbourne, Australia. Enemark, S.; (2001). Land Administration Infrastructures for Sustainable Development. Property Management, Vol. 19, No. 5, MCB University Press. ISSN , pp EU; (2003). Ten Years of EC Scientific Cooperation for the Transition Towards Sustainability. FIG; (2001). FIG-Agenda 21. Published by The International Federation of Surveyors. FIG; ISBN: , May, Frederiksberg, Denmark FIG Publication (< accessed: 24 Feb. 2003). FIG-Commission 7; Cadastre and Land Management, Working Group Reforming the Cadastre, International Federation of Surveyors (FIG), Denmark, April, 76 p.

53 49 (< accessed: 18 Aug. 2003) Fourie, C., Van der Molen, P. and Groot, R.; (2002). Land Management, Land Administration and Geospatial Data: Exploring The Conceptual Linkages in the Developing World. (available from < accessed Apr. 2003) Henssen, J.L.G.; (1971). The Principles of Publicity and Speciality in Connection with the Liaison between Cadastre and Land Records. FIG-Congress, Wiesbaden. Henssen, J.; (1995). Basic Principles of the Main Cadastral Systems in the World. In proceedings of the one-day seminar on Modern Cadastres and Cadastral Innovations held during the annual meeting of Commission 7 of the International Federation of Surveyors (FIG), 16 May, Delft, The Netherlands. HKMO; (2005). Türkiye Ulusal Konumsal Veri Altyapisi Stratejileri Çalıştayı, Haziran, Ankara. Kaufmann, J.; (2000). Future Cadastres: The Bookkeeping Systems for Land Administration supporting Sustainable Development. Paper presented at the 1st International Seminar on Cadastral System, Land Administration and Sustainable Developmentin Bogotá, Colombia, 3-5 May. (< accessed:10 Oct. 2002). Kaufmann, J. and Steudler D.; (1998). Cadastre 2014 A Vision for a Future Cadastral System. Results of Working Group 1 of FIG Commission 7, Rüdlingen and Bern, Switzerland, July, 51 p. (< accessed: 10 Oct. 2002) Larsson, G.; (1991). Land Registration and Cadastral Systems: Tools for Land Information and Management. Harlow, Essex, England: Longman Scientific and Technical, New York: Wiley, ISBN , 175 p. MOLA; (1998). Questionnaire about Land Administration Projects in Europe. (<

54 50 accessed: 19 Jul. 2001) Riley, T.; (2001). Electronic Governance and Electronic Democracy: Living and Working in the Connected World Volume 2. Riley Information Services Inc. on behalf of Commonwealth Secretariat, London, UK, Centre For Electronic Governance, for distribution at Commonwealth Heads of Government Meeting, Oct. 2-3, Brisbane, Australia. (< accessed: 1 Apr Simpson, S.R.; (1976). Land Law and Registration. Cambridge University Press, ISBN , 726 p. Steudler, D. and Kaufmann, J. (editors); (2002). Benchmarking Cadastral Systems. Ting, L. and Williamson, I.P.; (1999). Cadastral Trends: A Synthesis. The Australian Surveyor, Vol. 44, No. 1, (< Synthesis.html>, accessed: 10 Oct. 2002) TÜBİTAK; (2002). Bilgi Toplumu Politikaları Üzerine Bir Değerlendirme (Dünya Ve Türkiye). UNCED; (1992). Agenda 21. UN Conference on Environment and Development, New York: UN General Assembly (as cited in Dale and McLaughlin, 1999). UN-ECE; (1996). Land Administration Guidelines, Meeting of Officials on Land Administration. UN-ECE; (1998). Inventory of Land Administration Systems in Europe and North America. Second Edition, April UN-ECE WPLA; (2001). Land Administration Reviews - Note prepared by Mr. P. Creuzer (Germany) in cooperation with the secretariat, HBP/WP.7/2001/6, Geneva November, 3 p. (< hbp/wp7/hbp.wp e.pdf>,

55 51 accessed: 10 Oct. 2002) UN-ECE; (2002). Official Web Site of "Working Party on Land Administration". (< accessed: 9 Dec. 2002) UN-ECE; (2003). Workshop on "Spatial Information Management for Sustainable Real Estate Market Best Practice, Guidelines on Nation-wide Land Administration", Athens, May. (< accessed 12 Aug. 2003) UN-FIG; (1996). Bogor Declaration on Cadastral Reform. United Nations Interregional Meeting of Experts on the Cadastre. Bogor, Indonesia, March, FIG publication No. 13A (< accessed: 6 Jun. 2003) UN-FIG; (1999). The Bathurst Declaration on Land Administration for Sustainable Development. Report from the UN-FIG Workshop on "Land Tenure and Cadastral Infrastructures for Sustainable Development", Bathurst, NSW, Australia, October (< accessed: 8 Oct.2002) UN-Habitat; (2002). Principles of Good Urban Governance. UN-Habitat Global Campaign on Urban Governance. (< Yomralıoğlu, T., Uzun, B., Demir, O.; (2003). Kadastro 2014 Gelecekteki Kadastral Sistem için Bir Vizyon (Çeviri), TMMOB HKMO Yayınları, Ankara. Williamson, I.P.; (1985). Cadastres and Land Information Systems in Common Law Jurisdictions, Part 1. The Survey Review, 28 (217), pp Williamson, I.P. and Ting, L.; (2001). Land Administration and Cadastral Trends - A Framework for Re-Engineering. Computers, Environmental and Urban Systems, Vol. 25, pp (<

56 52 rends.pdf>, accessed: 27 Feb. 2003) World Bank; (2002). Land Policy and Administration About Us. World Bank's Thematic Team on Land Policy and Administration. (< accessed: 25 Sept. 2002) World Bank; (2003). Comparative Study of Land Administration Systems Global Synthesis of Critical Issues and Future Challenges. Report prepared by Tony Burns, Chris Grant, Anne-Marie Brits and Kevin Nettle of Land Equity International Pty Ltd under a contract with the World Bank, March, 147 p. Sürdürülebilir Kalkınma Dünya Zirvesi Türkiye Ulusal Raporu (

57 53 ÖZGEÇMİŞ Esra ESİNA, 1981 Tunceli doğumludur. İlkokul, ortaokul ve lise eğitimini Ankarada tamamladı yılında Selçuk Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi, Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümünden mezun oldu yılında İngiltere de dil eğitimi aldı. Halen Elazığ İl Tarım Müdürlüğü Proje ve İstatistik Şubesinde Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisi olarak görev yapmaktadır.