ELEKTRK Ç TESSLER YÖNETMEL

Transkript

1 ELEKTRK Ç TESSLER YÖNETMEL I.YÖNETMELN KAPSAMI KAPSAM Madde 1 Bu Yönetmelik elektrik iç tesislerinin kurulmasna ve iletilmesine dair hükümleri kapsar; elektrik enerjisinin üretilmesine ve datlmasna dair yap içindeki tesisleri kapsamaz. Aadaki elektrik tesisleri elektrik iç tesisi saylr. a) ( Deiik fkra: RG 12/07/ ) Sürekli elektrik tesisleri: Yaplarn yada kümelerinin içinde, bitiiinde yada bu yaplara ek olarak bunlarn dnda sürekli kullanlmak için kurulan asansör tesisleri dndaki alçak gerilimli her türlü tesislerdir. Yaplarn iç aydnlatma, kuvvet, alçak gerilim kompanzasyon tesisleri, çarma, alarm, arama, yldrmlk, akü, dorultmaç (redresör) hoparlör, anten, telefon ve televizyon tesisleriyle, bu yaplarn bahçe aydnlatma tesisleri ve yukarda açklanan tesislerin darda kurulan bölümleri sürekli tesis saylr. b) ( Deiik fkra: RG 25/10/ ) Tesisi yaptran kimsenin arazisi ile snrl enerji nakil hatt içermeyen, bamsz alçak gerilimli elektrik tesisleri (bir ev, ba veya bahçenin yalnzca kendi gereksinimlerini karlamak için tahsis edilecek motopomp tesisi ve benzeri tesisler) c)geçici elektrik tesisleri Geçici elektrik tesisleri yukarda (a) ve (b) madde bölümlerinde açklanan tesislere balanm olan yaplarn içinde yada dnda, sürekli tesisin iletmeye açlmasna kadar kullanlmak için geçici olarak kurulan ve sürekli olarak kullanlmayan alçak gerilimli her türlü tesislerdir. Lunapark, panayr gibi tesisler ve antiyeler geçici tesis saylr. II. YÖNETMELN UYGULANMASI UYGULAMA Madde 2 - a)bu yönetmelik a.l - Yeni kurulacak tesislerde, a.2 - Kurulu tesislerin tamamen deitirilmesi durumunda, a.3 - Kurulu tesislerde açk ve belli olarak ölüm yaralanma ve yangna neden olabilecek durumlarda, a.4 - Kurulu tesislerde bozukluk yada deiikliin yakndaki dier tesislerde önemli karklk yada tehlikeler dourmas durumunda, a.5 - Kurulu bir tesisi esasna etki etmeyecek biçimde yaplacak geniletmelerin, deiikliklerin ve onarmalarn yalnzca bu bölümlerinde, uygulanr. Kurulu tesislerin kesilmi olan akmlarnn yeniden verilmesi annda yada iletme tarafndan serbest olarak yaplacak muayene sonunda a.3 ve a.4'de açkland gibi bozuk ve tehlikeli görülen tesislerin bu Yönetmelik hükümlerine göre bir ay içinde düzeltilmesi aboneye bildirilir. Tesis bu süre içinde düzeltilmemise, iletme abonenin akmn keser. Bu bozukluk ve tehlikeli durum tümünde varsa, a.2'de yer alan hükme göre ilem yaplr. Akmn derhal kesilmesini gerektiren tehlikeli durumlarda bu süre verilmez.

2 b) Bu Yönetmeliin herhangi bir maddesinin uygulanmas mahalli artlar nedeniyle zorluklar yada teknik gelimeyi önleyecek durumlar ortaya çkarrsa, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl'na yaplacak gerekçeli bavurma üzerine Bakanlk yalnzca o bavurma için söz konusu maddenin uygulanmamasna izin verebilir. III. TARFLER TARFLER Madde 3 - a}tesislere ve ebekelere dair tarifler a.l ( Deiik fkra: RG 08/12/ ) Elektrik Kuvvetli Akm Tesisleri:?nsanlar, dier canllar, bitkiler ve eyalar için baz durumlarda (yaklama, dokunma vb.) tehlikeli olabilecek ve elektrik enerjisinin üretilmesini özelliinin deitirilmesini, biriktirilmesini, iletilmesini, datlmasn ve mekanik enerjiye, a, kimyasal enerjiye vb. enerjilere dönütürülerek kullanlmasn salayan tesislerdir. a.2 - Elektrik Zayf akm Tesisleri: Normal durumlarda, insanlar ve eyalar için tehlikeli olan akmlarn meydana gelemedii tesislerdir, a.3 - Bebeke : Akm kaynandan tüketim araçlarnn balant ucuna kadar olan hava hatlar ve kablolarn tümüdür (Bekil-1). Bekilden anlalaca gibi ebeke, datm ebekesi ve tüketici tesisinden meydana gelmektedir. Bekil-1 Tüketici Tesisi ve Bebeke a.4 - Datm Bebekesi : Akm kaynandan tüketici tesisine kadar olan hava hatlar ve kablolarn tümüdür (Bekil -1.) a.5 - Tüketici Tesisi : Yap balant kutusunda sonraki yada bunun gerekli olmad yerlerde tüketim araçlarnda önceki son datm tablosunu çk uçlarndan sonraki elektrik iletme araçlarnn tümüdür. (Bekil -1) a.6 - ( Deiik ifade: RG 30/11/ ) Yap Balant Hatt (Besleme Hatt,?rtibat Hatt, Rakordman Hatt): Datm ebekesi ile yap giri hatt arasndaki balant hattdr. a.7 - Yap Giri Hatlar: Hava hatlarnda, yapya bal bir konsol yada dam direine konan hava hatt izolatörler ile yap balant kutusu arasna çekilen hatlardr. 2

3 Yeralt kablo ebekelerinde, balant hattnn yapya girdii nokta ile balant kutusu arasndaki balant kablosudur. a.8 Ana Kolon hatt :?letmeye ait besleme noktasndan (ana buat) tüketicinin ilk datm noktasna (ana tablo, sayaç) kadar olan besleme hattdr. a.9 - Kolon Hatt Tüketiciye ait ilk datm noktas ile öteki datm noktalar arasndaki yada tablolar arasndaki hatlardr. a Linye Hatt Datm Kablosundan son aydnlatma aygt (armatürü) yada prizin baland kutuya (buat) kadar olan hatlardr. a. ll- Sorti Hatt: Linye hatt ile aydnlatma aygt yada priz arasndaki balant hattdr. a ( Deiik ifade: RG 30/11/ ) Yap Balant kutusu (Ana Buat veya Kofre): Yaplarn elektrik tesisini ebekeye balayan, sigortalarn tesis edilmesini ve ayn zamanda genel elektrik ebekesinde tüketim tesisine elektrik enerjisi verilmesini salayan bir düzendir. a Yap Elektrik Tesisleri: Ev, ticarethane, büro vb. yerlerde yaplan ve topraa kar gerilimi 250 V'a kadar olan elektrik kuvveli akm tesisleridir. a ( Deiik fkra: RG 30/11/ ) Bebeke (Sistem) Tipleri :. TS 3994'e göre elektrik sistemleri (ebekeleri) snflandrlarak aada açklanan üç tipe ayrlmtr. -TN Sistemi: TN Sistemi, ebeke topraklama noktasn topraa dorudan bal olduu ve tesisatta gövdelerin koruma iletkenleri ile ebeke topraklamasna balantl olduu sistemdir. TN Sistemleri, koruma (PE) ve nötr (N) iletkenlerinin durumlarna göre üç ekilde uygulanabilir: -TN-( Sistemi : TN-( sisteminde koruma ve nötr iletkenleri birletirilerek ebekenin tamamnda ortak bir iletken (PEN) olarak çekilir (Bekil 1-1) -TN-S Sistemi : TN-S sisteminde koruma ve nötr iletkenleri ebekenin tamam boyunca ayr ayr çekilir (Bekil 1-2). TN-C-S Sistemi : TN-C-S sisteminde koruma ve nötr iletkenleri, ebekenin bir bölümünde ayr ayr, bir bölümünde de ortak bir iletken olarak çekilir (Bekil 1-3). TT Sistemi: TT sistemi, ebeke topraklama noktasnn topraa dorudan bal olduu ve gövdelerin ebeke topraklama elektrotlarndan ayr topraklama elektrotlarna baland sistemdir (Bekil 1-4). IT Sistemi: IT sistemi, ebeke topraklama noktasnn topraa bal olmad veya bir empedans (direnç veya endüktans bobini) üzerinden bal olduu ve gövdelerin ayr veya direnç yada endüktans bobinlerinin topraklama elektrotlarna bal olduu sistemdir. IT sistemleri üç ekilde uygulanabilir: -IT sisteminde gövde (koruma) ve empedans topraklama elektrotlar ayr ayr tesis edilmi olabilir (Bekil 1-5). -IT sisteminde gövde ve empedans topraklama elektrotlar ortak olabilir (Bekil 1-6). 3

4 -IT sistemi, bir sfr bileen endüktans bobini (nötr kompanzasyon bobini) üzerinden baka sistemlerden (TN veya TT) beslenmi olabilir (Bekil 1-7). Açklama : TN, TT ve LT eklindeki snflandrmada kullanlan sembollerin anlamlan aada açkland gibidir: Birinci harf : Bebeke (sistem) topraklama noktasnn (üç fazl sistemlerde topraklama noktas, genellikle generatör veya güç transformatörünün nötr noktasdr) topraa göre durumunu belirtir: T: Topraa dorudan (olabildiince düük empedansla) elektriksel balant. I : Hiçbir toprak balants yok (gerilimli bölümler topraktan yaltlm) veya bir empedans üzerinde toprakla balant.?kinci harf: Elektrik tesisatnda gövdelerin topraa göre durumunu belirtir. T : Bebeke topraklama noktas ile herhangi bir balantnn varl gözetilmeden topraa dorudan (olabildiince düük empedansla) elektriksel balant. N : Bebeke topraklamasna dorudan (olabildiince düük empedansla) elektriksel balant. 4

5 5

6 6

7 BEK?L 1-7 B?R DIB S?STEMDEN (TN VEYA TT OLAB?L?R) BESLENMEKTE OLAN S?STEM b)?letme araçlarna dair tarifler: b.l- Elektrik iletme araçlar (Ksaca iletme araçlar): Tüm olarak yada ayr bölümler halinde elektrik enerjisinin kullanlmasn salayan araçlardr. b.2 - Elektrik tüketim araçlar (Ksaca tüketim araçlar yada tüketiciler): Elektrik enerjisini, elektriksel olmayan baka bir enerjiye çeviren yada haberlemede kullanlan elektrik iletme araçlardr. b.3 - Ar akm koruma aygtlar : Elektrik akmn, öngörülen bir snr deeri amas durumunda kendiliinden kesen aygt ve düzenlerdir. Bunlar, -Eriyen telli sigortalar ile, -Ar akm koruma anahtarlar (otomatik sigorta, motor koruma anahtarlar gibi) olmak üzere iki bölüme ayrlr. b.4 - Nemli yer iletkenleri: Nemli, slak yerlerde ve açk havada kullanlmaya elverili iletkenlerdir. c) iletkenlere ve iletken bölümlerine dair tarifler: c.1 - Faz iletkeni : Akm kaynaklarn tüketicilere balayan fakat orta noktadan yada yldz noktasndan çkmayan iletkenlerdir. C.2 - Orta iletken : -Bir doru akm sisteminin yada bir fazla alternatif akm sisteminin orta noktasndan, örnein üç iletkenli bir sistemin orta noktasndan çkan iletkenlerle; -Çok fazl bir sistemin, örnein üç fazl bir sistemin yldz noktasndan çkan iletkenlerdir. Son durumdaki orta iletkene yldz noktas iletkeni yada nötr iletkeni denir. C.3 - ( Deiik fkra: RG 08/12/ ) Koruma iletkeni:?letme araçlarnn gövdesini, 7

8 -Koruma topraklama sisteminde topraklaycya, (NOT: Tamam metal borulardan meydana geldii bilinen su borusu ebekesi topraklayc olarak kabul edilemez) - Sfrlama sisteminde sfr iletkenine -Koruma hatt sisteminde birbirlerine ve topraklaycya -Hata gerilimi koruma balamas sisteminde topraklaycya balayan iletkenlerdir. -Sfrlama sisteminde sfr iletkeni de koruma iletkenidir. c.4 - Sfr?letkeni : Dorudan doruya topraklanm bir iletken olup genellikle sfrlamada koruma iletkeni olarak kullanlabilen orta iletkendir. Sfr iletkeninin kesinlikle bir orta iletken olmas gerekmez: özel durumlarda topraklanm bir faz iletkeni de sfr iletkeni olarak kullanlabilir. c.5 - Aktif Bölümler:?letme araçlarn normal iletme artlarnda gerilim altnda bulunan iletkenleri ve iletken bölümleridir. Orta iletkenler de aktif bölümlere girer, fakat sfr iletkenleri ve bunlara iletken olarak bal bölümler aktif bölüm saylmaz. c.6 - Gövde :?letme araçlarn her an dokunulabilen, aktif bölüm olmayan fakat bir arza durumunda gerilim altna girebilen iletken bölümleridir. d) elektriksel deerlere ve bunlarla ilgili öteki terimlere dair tarifler : d.l -Anma deerleri : Anma gerilimi, anma akm, anma gücü, anma frekans gibi iletme araçlar ile tesislerin boyutlandrlmasnda temel alnan deerlerdir. d.2 - Gerilimler: Aada açklanan gerilim deerleri için alternatif gerilimde etken deerler, doru gerilimde ise aritmetik ortalama deerler göz önüne alnmaldr, i) Bebeke anma gerilimi : Bebekeyi adlandran ve belirli ebeke iletme karakteristikleri için referans gösterilen gerilimdir. ii) Bebeke en yüksek gerilimi : Normal iletme artlan altnda ebekenin herhangi bir noktasnda ve herhangi bir anda var olan gerilimin en yüksek deeridir. Açklama : Bebekedeki açma-kapama olaylar ve gerilimlerdeki ani deimelerden ileri gelen geçici gerilimler bu tarifin kapsamna girmez. iii) Yaltkanlk gerilimi : Bir iletme aracnn yaltkannn boyutlandrlmasnda temel alnan standart gerilimdir. iv)?letme gerilimi: Bir iletme aracnn yada tesis bölümünün iletkenleri arasnda iletme srasnda var olan gerilimdir. v) Topraa kar gerilim : Orta noktas yada yldz noktas topraklanm olan ebekelerde bir faz iletkenini bu noktaya kar gerilimidir. Bu gerilim faz gerilimine eittir. Bunun dndaki ebekelerde, bir faz iletkeninin topraa temas etmesi durumunda öteki faz iletkenleri ile toprak arasnda meydana gelen gerilimdir. Arza yerinde ark yoksa, bir fazn topraa kar gerilimi faz aras gerilimine eittir. vi) El ulama uzakl : Normal olarak girilip çklan yerlerde insan elinin, yardmc bir araç kullanmadan her yönde ulaabilecei 8

9 uzaklklardr. Bu uzaklklar, baslan yüzeyden balayarak yukarya doru 2.5 m. aaya ve yanlara doru 1.25 m. varsaylr. vii)?letme Yaltkanl :?letme srasnda gerilim altnda bulunan tesis bölümlerini öeleri arasnda ve bunlarla gerilim altnda bulunmayan iletken bölümler arasnda yaltkanlk gerilimi için öngörülen yaltkanlktr. viii) Akm devresi: Akm kayna ile tüketim arac arasndaki kapal akm yoludur. e) ( Deiik fkra: RG 08/12/ ) Topraklamaya dair tarifler: Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliine baknz. f) Kapal yer çeitlerine dair tarifler: Kapal yerler, ancak yersel durumlar ve iletme artlar doru olarak bilindiinde aada yazl yer çeitlerinden birine sokulabilirler. Örnei kapal bir yerin yalnz bir bölümünde fazla nem meydana gelmekle birlikte öteki bölümleri iyi bir havalandrma ile kuru tutulabildiinde bu yerin tümünün nemli yer saylmas gerekmez. f.1 - Elektrik iletme yerleri: Esas olarak elektrik tesislerinin iletilmesine ait yerler olup buralarn yalnz ilgili iletme personeli girebilir. Örnein balama tesisi bölümleri, kumanda yaplar ayrlm bölümlerdeki datm tesisleri, ayrlm elektrik deney yerleri ve laboratuarlar, makineleri yalnzca yetkili personeli tarafndan kullanlabilir) santral makine daireleri ve benzeri yerler bu gruba girer. f.2 - Kilitli elektrik iletme yerleri : Yalnz elektrik tesislerin iletilmesine yarayan ve kilit altnda tutulan yerlerdir. Kilit ancak görevliler tarafndan açlabilir. Bu yerlere yalnz yetkililerin girmesine izin verilir. Örnein kilitli balama ve datma tesisleri, sac mahfazal yada yap tipindeki tesisler içinde bulunan hücreler, transformatör hücreleri, direk tipi transformatör postalar ve asansörlerin makine daireleri bu gruba girer. f.3 - Kuru yerler: Normal olarak youma suyunun meydana geldii ve havann su buhar ile doymad yerlerdir. Örnein konutlarn oturma odalar ve salonlar ile otel odalar ve bürolar bu gruba girer. Bunlardan baa ticarethane bölmeleri, sat bölümleri, tavan aralar, merdiven bölmeleri, stlan ve havalandrlabilen bodrumlar da bu gruba sokulabilir. Konutlardaki mutfaklar ile konut ve otellerdeki banyo dairelerinin küvet bölmesinin dnda kalan ve zaman zaman nemlenen yerler tesis olarak kuru yer saylr. f.4 - Nemli ve slak yerler:?letme araçlar güvenliinin nem, younlama suyu, kimyasal yada benzer etkilerle azalabilecei yerlerdir. Örnein büyük mutfaklar, bulak ykama yerleri, frnlarn hamur hazrlama yerleri, souk hava depolar, su pompa daireleri, stlmayan yada havalandrlmayan bodrumlar, konut ve otellerdeki banyo dairelerinde küvet bulunan bölmeler ve kazan daireleri gibi yerler bu gruba girer. Tabanlar, duvarlar hatta donanmlar temizlik amac ile hortumla ykanan nemli ve slak yerler için örnekler :Bira ve arap mahzenleri, slak olan atölyeler, araba ykama yerleri, çamarhaneler, ayrca banyolar, hamamlar ve du köeleri, galvanik iletmeler vb. yerler. f.5 - Yangn tehlikesi olan yerler: Tehlikeli olabilecek orandaki kolay tutuabilen maddelerin, elektrik iletme araçlarna bunlarda meydana gelen yüksek scaklk yada arklar nedeniyle tutuabilecek kadar yakn bulunma tehlikesi olan yerlerdir. 9

10 Örnein kat, tekstil ve kereste fabrikalarnn iletme ve kurutma daireleri, ambarlar yada bunlarn baz bölümleri ve açkta bulunan bu ekildeki yerler, kuru ot, saman, keten ve kenevir ambarlar bu gruba girer. Ayrca motorlar karbüratörlü olan araçlarn garajlar ve bunlarn ek bölmeleri ile kalorifer tesislerindeki ya yakma tesisleri de yangn tehlikesi olan yerlere girer. f.6 - Kolay tutuabilen kat maddelerin bulunduu yerler: Bir kibrit alevine 10 saniye süre ile tutulduktan sonra kendiliinden yanmas süren yada için için yanan kat maddelerdir. Kuru ot, saman, saman tozu, odun tala, magnezyum tala, çeltik sap ve kabuklar, skk olmayan kat, pamuk yada selüloz lifleri bu gruba girer. f.7 - Patlama tehlikesi olan yerler : Mahalli durumlarda ve iletme artlarna göre hava ile patlayc karmlar meydana getiren gaz, buhar, buu yada tozlarn tehlike yaratacak oranda toplanabildikleri yerlerdir. Aseton, asetilen, etil alkol, amonyak, benzin, bütan, dizel ya, stma yalan, metan, naftalin, sülfürik asit, havagaz, hidrojen vb. gibi yanabilen gaz ve buharlar meydana getiren maddeler ile kükürt, fosfor, grafit, magnezyum, çinko,naftalin, polivinil klorid, kauçuk, pamuk tozu, sert ve ine yaprakl aaçlar, tütün, linyit, kok, odun kömürü vb. gibi yanabilen sanayi tozlarn meydana getiren maddelerin ilenmesi, kurutulmas ve ambarlanmasna yarayan bölmeler ile kapal yerler yada bunlarn bir bölümü ile depolar, aygtlar ve açk havadaki tesisler patlama tehlikesi olan yerler saylr. f.8-?naat antiyelerin elektrik tesisleri:?naat antiyeleri ile çelik-yap montaj ilerinde kullanlan elektrik tesisleridir. Geniletme, deitirme, onarm ve ykama amac ile yaplan inaat ilerinin yerleri de inaat antiyesi saylr. Yalnz, el lambalarnn, lehim havyalarnn, kaynak aygtlarn ve elektrikli matkaplar, talama ve parlatma makineleri ile elektrikli aygtlarn ayr ayr kullanld i yerleri inaat antiyesi saylmaz. f.9 - Tarm?letme Yerleri: Tarm ileri ve benzeri amaçlarla kullanlan ve nem, toz, kimyasal olarak kuvvetle etki eden buhar, asit yada tuzlarn elektrik iletme araçlarn yaltkanlar üzerine etki etmesi yüzünden insanlar, hatta büyük ba hayvanlar için kaza tehlikesi olan yada kolay tutuabilen maddelerin bulunmas nedeniyle yangn tehlikesi olan yerlerdir. Bu iletmelerde bulunan konutlarn tesisleri bu tarifin kapsamna girmez. At, sr, koyun ve domuz gibi hayvanlar büyük ba hayvan saylr. Tarmsal iletme yerlerinden : -Ahrlar, kümesler, -Zahire ambarlar, yer ambarlar, samanlklar, kuru ot depolan, -Harman yerleri, zahire kurutma tesisleri, -Bulgur deirmenleri vb. yerler, hem nemli, hem de yangn tehlikesi olan yerler saylr. g) Hata Çeitleri ile Akmlara ve Gerilimlere Dair Tarifler: g.l- Yaltkanlk Hatas: Yaltkann hatal durumudur. g.2- Gövde Temas: Bir hata sonucunda bir elektrik iletme aracnn gövdesi ile aktif bölümler arasnda meydana gelen iletken balantdr. g.3- Ksa Devre :?letme bakmndan birbirine kar gerilim altnda olan iletkenler ( yada aktif bölümler) arasnda, bir arza sonucunda meydana gelen iletken balantdr. Ancak olayn ksa devre saylabilmesi için arzann olduu akm devresi 10

11 üzerinde bir tüketim aygtnn direnci gibi baka bir faydal direncin bulunmamas gerekir. (Bekil-3) Bekil 3 - Ksa devre ve hat temas g.4- Hat Temas : Ksa devre olaynn geçtii akm devresi üzerinde faydal bir direnç bulunursa, bu olaya hat temas ad verilir. (Bekil-3). g.5-toprak Temas: Bir faz iletkeni yada iletme gerei yaltlm bir orta iletken ile toprak yada topraklanm bölümler arasnda iletken bir balantdr. g.6- Hata Akm : Bir yaltkanlk hatas sonucunda geçen akmdr. Hata akm ya bir ksa devre akmdr yada toprak temas akmdr. g.7 - (De&i(ik fkra: RG 04/04/ ) Kaçak Akm : Gerilim altnda bulunmayan iletken bölümler, akm sisteminin orta noktasna, dorudan doruya topraklanm bir ebeke noktasna yada topraa iletken olarak bal ise, gerilim altnda olan tesis bölümlerinde bu bölümlere yaltkan madde üzerinden iletme gerei geçen akmdr. g.8 - Alçak Gerilim : Etken deeri 1000 volt yada 1000 voltun altnda olan gerilimdir. g.9 - Yüksek Gerilim : Etken deeri 1000 voltun üstünde olan gerilimdir. Açklama : g.7 - ve g.8 - de açklanan gerilim deerleri faz arasdr. g.10 - (Deiik fkra: RG 08/12/ ) Tehlikeli Gerilim : Etkin deeri 50 voltun üstünde olan gerilimdir. g.ll -Ar Gerilim : Genellikle ksa süreli olarak iletkenler arasnda yada iletkenlerle toprak arasnda meydana gelen, iletme geriliminin izin verilen en büyük sürekli deerini aan, fakat iletme frekansnda olmayan bir gerilimdir. g.12 - Hata Gerilimi: Aygtlarn gövdeleri arasnda yada bu gövdelerle referans topra arasnda hata durumunda meydana gelen gerilimdir. (Bekil-4). g.13 - Topraklayc Gerilim : Bir topraklayc yada topraklama tesisi üzerinden akm geçmesi durumunda bunlarla referans topra arasnda meydana gelen gerilimdir (Bekil-5). g Dokunma Gerilimi : 11

12 Topraklama geriliminin, insan tarafndan köprülenebilen bölümüdür. (Bekil-4). g.15 - Adm Gerilimi : Topraklama geriliminin, insann 1 m'lik adm açkl ile köprülenebilen bölümüdür (Bekil-5). a. Çplak zemin üzerinde duran bir insana gelen (isabet ede) dokunma gerilimi b. Yaltlm zeminde duran ve su musluuna dokunan insana gelen dokunma gerilimi Ih : Hata gerimi Ud: Dokunma gerilimi Ih: Hata gerimi Ro:?letme topraklamas Rt: Topraklama direnci t: Referans topra Bekil 4 - Bir alçak gerilim tesisinde bir yaltm hatas sonucunda meydana gelen hata akm ve hata gerilimi Ut: Topraklayc gerilimi Uad : Adm Gerilimi Et : Topraklayc E2 : Referans topra Bekil 5- Bir topraklayc ile referans topra arasndaki gerilimin deiimi h-gerilim altndaki bölümlere dolayl (endirekt)olarak dokunmaya kar koruma düzenlerine dair tarifler; 12

13 ( Deiik ifade: RG 08/12/ )?nsanlar ve evcil hayvanlar 5O voltun üzerindeki dokunma gerilimlerinin neden olaca tehlikelerden korumak için kullanlacak düzenlerin tümüdür. Bu düzenler aadaki gibi tarif edilirler: h.1- Koruyucu Yaltma :?letme yaltkanlna ek olarak yaplan ve gerilim altnda olmayan iletken tesis bölümlerinin: iletme yaltmnn görev yapmamas durumunda gerilim altnda kalmalarn önleyecek yada bunlar dtan örtecek biçimde yaplan yaltmadr. h.2 - Üzerinde Durulan Yerin Yaltlmas:?nsann, üzerinde bulunduu yer aracl ile topraa ve el ulama uzakl içindeki toprakla temasta olan gerilim altnda olmayan iletken tesis bölümlerine ve öteki iletken bölümlere kar yaltld bir koruyucu yaltma biçimidir. h.3 - Küçük Gerilim : Bir yaltm hatasnda yüksek dokunma gerilimi ba göstermemesi için, anma gerilimleri 42 volta kadar olan akm devrelerinin topraklanmadan çalt bir korunma tedbiridir. h.4 - Koruma Topraklamas : Bir yaltm hatasnda (tam gövde temas) elektrik devresinin ar akm koruma aygtlar ile açlmasn salamak için, gerilim altnda olmayan iletken tesis bölümlerinin topraklayclara yada topraklanm bölümlere dorudan doruya balanmasdr. h.5 - Sfrlama : Bir yaltm hatasnda (tam gövde temas) elektrik devresini ar akm koruma aygtlar ile açlmasna salamak için, gerilim altnda olmayan iletken tesis bölümlerini sfr iletkenine yada buna iletken olarak balanm olan bir koruma iletkenin ayn biçimde balanmasdr. h.6 - Koruma Hat Sistemi: Yaltm hatalarnda yüksek dokunma geriliminin meydana gelmesin önlemek için gerilim altnda olmayan tüm iletken tesis bölümlerini birbirine ve dokunulabilen iletken yap bölümlerine, boru ebekeleri ve benzeri tesis bölümleri ile yldz noktalar topraklanmam ebekelerin topraklayclarna iletken olarak balanmasn salayan bir düzendir. h.7 - Hata Gerilimi Koruma Balamas: Gerilim altnda olmayan iletken tesis bölümleri ile bir yardmc topraklayc arasnda yüksek bir dokunma gerilimini meydana gelmesi durumunda bir hata gerilim koruma anahtarnn elektrik devresini kendiliinden açt bir balant biçimidir. h.8 - Hata akm Koruma Balamas: Gerilim altna olmayan iletken tesis bölümleri üzerinde yada topraktan anahtarn anma hata akmn aan bir hata akmnn geçmesi durumunda, bir hata akm koruma anahtarnn elektrik devresini kendiliinden açt bir balant biçimidir. h.9 Koruyucu Ayrma : Bir yaltm hatasnda dokunma gerilimi meydana gelmemesi için bir akm tüketim aygtnn bir ayrma transformatörü aracl ile besleme ebekesinden iletken olarak ayrlmasn salayan bir koruma düzenidir. ( Deiik ek: RG 30/11/ ) Açklama : Bu yönetmeliin kapsamna giren tesislerle ilgili dier tarifler için bu tesislerle ilgili standartlardaki ve ilgili bakanlklarca onaylanm teknik artnamelerdeki tarifler göz önünde bulundurulmaldr. 13

14 IV. GENEL HÜKÜMLER GERLMLER Madde 4 - Bu Yönetmeliin kapsamna giren tesislerde kullanlacak gerilimler aydnlatma, kuvvet, sinyal, kumanda ve haberleme tesisleri için alternatif ve doru akmda 1000 volt yada 1000 voltun altnda olan gerilimdir. KISALTMALAR Madde 5: (Deiik:RG / 25494) Bu Yönetmelikte geçen; Bakanlk:Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanln, Kurulu( / (letme: Türkiye Elektrik Datm A.B. Genel Müdürlüünü, Bal Ortaklk, Müessese Müdürlüklerini ve Koordinatörlükler ile 3096 ve 4628 sayl Kanunlara göre kurulmu veya kurulacak olan datm irketleri veya perakende sat irketlerini, Elektrik Tesisatçs veya Tesisatç: Elektrik iç tesis yapm iini üstlenen ve ilgili idarelere kar yürürlükteki kanunlara, yönetmeliklere, imar planna, ruhsat ve eki projelerine, Türk Standardlarna, teknik artnamelere, i güvenlii ile ilgili tüzüe, ilgili dier tüm mevzuat hükümlerine, fen sanat ve salk kurallarna uygun olarak tamamlanmasndan, tesisatn salamlndan, niteliklerinden, usulsüz ve teknie aykr yaplmasndan doacak zararlardan sorumlu olan elektrik yüksek mühendisi, elektrik veya elektrik-elektronik mühendisi yada elektrikle ilgili fen adamlarn, Proje Müellifi:?lgili kanunlar ve yönetmeliklere göre elektrik iç tesis projesini yürürlükte bulunan Elektrik?ç Tesisleri Proje Hazrlama Yönetmelii ne uygun olarak hazrlama yetkisine sahip gerçek kiiyi, Denetim Kuruluu:Tesis sahibi tarafndan tercih edilen ve 4708 sayl Yap Denetimi Hakknda Kanun kapsamndaki yaplar denetlemekle görevli olan yap denetim kurulularn, bu kanunla belirlenen pilot iller dnda kalan yerlerde ise uzmanlk konularna göre yapnn elektrikle ilgili fenni mesuliyetini üzerine alan fenni mesulü ve bu Kanun kapsam dnda kalan dier yaplarda elektrik iç tesislerini muayene etmekle görevli olan, elektrik iç tesislerine enerji verecek kurulular, ifade eder. V. YÖNETMLE LGL HÜKÜMLER : V.A - ELEKTRK TESSATÇILARINA DAR HÜKÜMLER Madde 6 - ELEKTRK Ç YAPILMASI Yaplan iç tesis ileri, iletmeye kaytl elektrik tesisatçlar tarafndan yaplr Madde 7 - ELEKTRK KAVDOLMASI ( Deiik fkra : RG 25/10/ ) Elektrik Tesisatçlar Türkiye'nin herhangi bir yerinde bu yönetmeliin kapsamna giren ileri yapabilmek için herhangi bir iletmeye ba vurarak kayt yaptrmak zorundadr. ( Deiik fkra : RG 25/10/ )?yerinin bulunduu yerin dnda yaplacak tesisler için, tesisin bulunduu yerdeki iletmeye ayrca kayt yaptrmas gerekmez. Bu durumda tesisatçnn Elektrik Mühendisleri Odas'ndan alaca serbest mühendislik yapabileceini gösterir belge yada yetkili elektrik tesisatçsnn (elektrikle ilgili fen adam) bal bulunduu meslek odasna kaytl oldu~unu gösterir belgenin bir örneini vermesi yeterlidir. Kayt için tesisatçnn: a) ( Deiik fkra: RG 08/12/ ) Yasalar çerçevesinde yetkili kurulutan alaca ve serbest tesisatç 14

15 olarak çalabileceklerini kantlayan belgeyi her yln banda iletmeye vermesi zorunludur, b) ( Deiik fkra : RG 25/10/ ) Gerektiinde kendisine bildiriler gönderilebilmesi için elektrik tesisatçsnn i yapaca yerdeki iletmeye yasal iyeri adresini, bu yoksa konut adresini (adres deitiinde en geç bir hafta içinde yeni adresini) bildirmesi, c) ( Deiik fkra : RG 25/10/ ) Vergi karnesine yada vergiden muaflk karnesine bal olarak elektrik tesisatçsnn iletmeye kaydedilecei yla ait bu karneleri, vergi karnesi olmak zorunda olmayan tesisatçnn da yapt iin cinsine göre bal bulunduu vergi dairesinden tesis veya proje yapma mükellefi olduuna dair bir belgeyi her yl iletmeye vermesi, zorunludur. d)iletmeler kendilerine kaydolan elektrik tesisatçlarnn isimlerini her takvim ylnn sonunda bu kimselerin bal olduu vergi dairelerine bildirecektir. e) ( Deiik fkra: RG 30/11/ ) Kamu kurulularnn ve özel kurulularn, görevli mühendislerine veya yetkili elektrik tesisatçlarna kendi kurulularna ait yerler için yaptracaklar projelerde, hazrlayanlarn ad ve imzalarnn bulunmas zorunlu olup bunlardan ayrca serbest çaltklarn kantlayan belgeler istenmeyecektir. f)ayn ekilde bu gibi kurululara ait tesislerin yapmnda çalan ve kuruluta görevli olan yetkili elektrik tesisatçlarndan, serbest çalan tesisatçlardan istene belgeler istenmeyecektir. ( Deiik ek: RG 30/11/ ) Açklama: Özel kurulularda görevli mühendislerin veya yetkili elektrik tesisatçlarnn hazrladklar projenin çaltklar kurulua ait olduunu kantlayan bir belgeyi proje dosyasna koymalar gerekir. ( Deiik ek : RG 25/10/ ) Bayndrlk ve?skan Bakanl'nca onaylanm elektrik iç tesisat projelerinin baka bir kurulu tarafndan ayrca onaylanmas gerekmez. Madde 8 - TESISIN BA@KA BIR ELEKTRIK TESISATÇlSl TARAFINDAN TAMAMLANMASI Ölüm, sürekli hastalk yer deitirme ve iverenle sorumlu elektrik tesisatçs arasnda çkan anlamazlk gibi olaanüstü ve zorunlu durumlarda bir tesisatçnn sorumluluu altnda yapmna balanlm olan bir tesisin baka bir tesisatçnn sorumluluu altnda tamamlanmasna önceki sorumluluklarn sürmesi art ile izin verilebilir. Anlamazlklar sonuçlandrmak için görevli ve yetkili mahkemelere bavurmak hakk sakl kalmak üzere iverenle, tesisatçnn aralarnda doabilecek anlamazlklar önlemek için her iki tarafn yararlarn korumak amac ile bir sözleme yapmalar uygun olur, Bu sözlemede özellikle u bilgiler yer almaldr: Tesisin bitirilecei tarih ve tesise dair artname vb. Yaplacak tesisin onaylanm projesi. Ödeme artlan. Sözleme ile yapm yüklenilen tesisin olaanüstü ve zorunlu görülen durumlarda dnda baka bir elektrik tesisatçsna devredilemeyeceinin belirtilmesi. Kullanlarak gereçlerinin cinsinin ve özelliinin belirtilmesi. Madde 9 - KURULU TESSLERN DE@TRLMES YA DA BÜYÜTÜLMES Kurulu tesislerin deitirilmesi yada büyütülmesi için elektrik tesisatçs, önceden var olan projenin esasna etki eden durumlar varsa, bunlarn deiiklik projesi ile iletmeye sunacak, yoksa gerekçesini açklayarak ilk önce iletmenin iznini alacaktr. V. B Ç TESSLERN YAPILMASINDA GÖZ ÖNÜNDE BULUNDURULACAK KONULAR Madde 10 - (De&i(ik fkra: RG 04/04/ ) KURULU GÜÇLERN DE@TRLMES Yeniden yaplacak tesislerde ve kurulu tesislerin deitirilmesi yada geniletilmesi durumunda iletme en geç 3 15

16 hafta içinde isteklilere cevap verecektir. Madde 11 - ( Deiik : RG 25/10/ ) ELEKTRK BA@LAMASI Elektrik Tesisatçs, ie balamadan önce, tesis sahibi tarafndan tercih edilerek belirlenmi denetim kuruluunun adn belirten dilekçeyi, tesisle ilgili olarak doldurduu ie balama bildirimini (Örnek-1) ve önceden hazrlanarak iletmeye onaylatlm elektrik tesis projesini veya proje dosyasndan alaca tesiste plann iletmeye ve söz konusu denetim kuruluuna verecektir.?e balama bildiriminde; tesisin yeri ile ilgili bilgiler (parsel, ada, pafta) elektrik tesis projesinin onay tarihi ve says, tesisin ruhsat tarihi ve says, tesisi yapacak elektrik tesisatçsnn ad ve unvan bulunacaktr.? balama bildiriminin iletmece kabul edilmesinden sonra ie balanacaktr. Madde 12 - ( Deiik : RG 25/10/ )TESSN YAPIMINA BLDRLMES Elektrik Tesisatçlar tesisin yapmna baladklar zaman iletmeye ve denetim kuruluuna yazl olarak bildireceklerdir. Teknik gerekler yada idari zorunluluklar nedeniyle iletmece istenecek deiiklikler yazl olarak bildirilmek art ile tesisatçlar tarafndan yaplr. Madde 13 - Deiik : RG 30/11/ ) TESSTE YAPILABLECEK DE@KLKLER ( Deiik fkra : RG 25/10/ ) Tesiste yaplabilecek deiiklikler, yetki snrlar içinde kalmak koulu ile kurulu gücün %20'sini geçmeyecektir. %20'yi geçmeyecek deiikliklerle ilgili olarak mevcut proje üzerinde proje müellifi tarafndan yaplacak deiiklikler, iletmece onaylanp tesisatç tarafndan denetim kuruluuna bildirildikten sonra bu bölümlerin yaplmasna balanacaktr. Zorunlu nedenlerle tesiste yaplacak deiikliklerin % 20 'yi geçmesi durumunda uygulama projesi yeniden hazrlanacaktr. Elektrik tesisi bulunan bina bölümlerinde yaplacak tesis deiikliklerinde, (ana kolon ve/veya kolon kesitinin deimesi ve benzeri gibi ) esasa ilikin deiiklikler olmas durumunda deiiklik projesinin tasarmlanmasnda yapdaki elektrik tesisinin tümü göz önünde bulundurulacaktr. (Deiik fkra : RG 25/10/ )? bittikten sonra tesis ebekeye balanmadan önce tesisin esaslarn etkilemeyen deiiklikler varsa yaplan bu deiiklikler ilgili kuruluun onayndan geçmek art ile son durumu gösterir proje 4 takm olarak iletmeye verilecektir. Bu proje onaylandktan sonra birisi iletmece alkonulacak dierleri ise denetim kuruluu ve tesis sahibine de verilmek üzere tesisatçya teslim edilecektir. Madde 14 - YAPILMI@ TESSLERN KULLANILMASI VE NSANLARIN UYARILMASI Elektrik tesisatçlar, yaptklar tesislerde aboneleri elektrik kaza ve tehlikelerin kar uyaran ve tesisin nasl kullanlacan gösteren yazl iletme yönergeleri vermek zorundadrlar. V. C VE TESSN GÖZDEN GEÇRLMES Madde 15 - (Deiik: RG ELEKTRIK BALANTlSININ YAPILMASININ ISTENMESI Tesisin yapm tamamlandktan sonra 30 gün içinde tesisatç iletmeden elektrik balantsnn yaplmasn isteyecektir. Bu konuda aada yazl artlarn tümünün yerine getirilmesi gereklidir. Tesisatç, düzenledii i bitirme bildirimini (Örnek 2) ve denetim kuruluu tarafndan düzenlenen elektrik iç tesisi uygunluk belgesini iletmeye verecektir.? bitirme bildirimini tesis sahibi ve tesisatç imzalayacaktr. Tesisatç, kendisinden istenen proje, plan, yaz ve bilgileri iletmeye verecektir. 30 gün içerisinde tesisatçnn elektrik balanmasn istememesi durumunda tesis sahibi de denetim kuruluunun verdii uygunluk belgesi ile elektrik verilmesi için iletmeye bavurabilir. Elektrik iç tesis ilerinin yaplmasnda yapnn veya birden fazla bloktan olumas halinde yap grubunun tümüne 16

17 ilikin proje esas olup yap/yap grubu, bloklara veya dairelere yada baka bölümlere ayrlarak projesi hazrlanamaz, ayr tesisatçlar tarafndan elektrik balanmas isteinde bulunulamaz. Madde 16 - KRACILARLA EV SAHPLER ARASINDA ANLA@MAZLIKLAR Elektrik isteinde bulunan kimse yap sahibi deilse ve elektrik tesisinin yaplmas yada deitirilmesi nedeni ile ev sahibi ile aralarnda çkabilecek her türlü anlamazlktan kendisinin sorumlu olduunun bildiren noterden onayl bir belge veremiyorsa, iletmeye aadaki açklamalar uygun olarak düzenlenmi ve yap sahibi yada vekili tarafndan imzalanm bir yükümlülük belgesi (taahhütname) vermek zorundadr. Bu belgede : Yap içinde yada yapnn kiraya verilen bölümünde elektrik tesisi yaptrlmas yada elektrik kullanlmas için aboneye izin verildii Kendi yapsna elektrik verilebilmesi için yapnn içine ve dna konulacak tüm düzenlerin kurulmasnn uygun görüldüü ve bunun için de iletmenin hiçbir ekilde zarar karl ödemek zorunda olmad bildirilmelidir. Baka biçimde elektrik verilmediinde iletmenin de izni alnarak yap dna konsol yada dam direi konulabilecei gibi sva üstü yada sva alt kolon tesisi de yaplabilir. Madde 17 (Deiik : RG 30/11/ ) BALANMASI Bir abonenin ebekeye balanmas için yüksek veya alçak gerilim ebekesinden besleme hatt çekilmesi ii, iletme gerekli veya uygun gördüünde tesis sahibi tarafndan yaplr.?letme isterse, giderleri tesis sahibince karlanmak koulu ile bu ileri kendisi de yapar. Besleme hatt ebekenin bir parças olup, kurulu'a aittir. Madde l8 - (Deiik fkra : RG 25/10/ ) SAYAÇ VE SGORTALARIN BÜYÜKLÜÜ VE YERLERNN BELRLENMES Sayaç, kofre ve besleme hatt koruma elemanlarnn türü, büyüklüü nereye konulaca, besleme hattnn yapya nereden girecei proje onay srasnda iletmece belirlenerek projeye ilenir. Konut d tesislerde (hastane, i merkezi, okul vb.) bunlarn yeri iletmenin onay alnmak kaydyla deitirilebilir. (Deiik fkra : RG-16/06/ ) Elektrik iç tesislerinde kullanlacak sayaçlar yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerine uygun olmaldr. (Ahr, kümes gibi basit tarm binalar, barakalar, basit köy evleri ve geçici olarak elektrik verilen antiye, lunapark ve benzeri abonelikler hariç) Çok basit tarm binalar, barakalar, basit köy evleri hariç yap balant kutusuna (ana buat veya kofre) yangn koruma, sayaç kolon devrelerine ise hayat koruma eikli, düzenei ile birlikte termik manyetik alter veya otomatik sigorta (ayr ayr veya birlikte) konulmal ve tüm koruma düzenleri arasnda seçicilik salanmaldr. Yapda tek sayaç varsa, kofre tesis edilemez. Bu maddeye aykr olarak yaplan tesise iletme kesinlikle elektrik vermez. Madde 19 - ( Deiik : RG 25/10/ )Ç TESSLERN DENETLENMES VE MUAYENES?ç tesis, denetim kuruluu tarafndan, tesisin yapm iinin her aamasnda denetlenecektir. Denetim. Örnek-3 de belirtilen teknik hususlar da içeren ve denetim kuruluu tarafndan detaylanarak standardize edilecek bir muayene formuna göre yaplacak ve uygun bulunmas halinde bir asl iki adet suret olmak üzere belgelendirilecektir. Uygunluk belgesinin asl tesis sahibine, bir sureti iletmeye verilmek üzere tesisatçya verilir. Bu suret denetim kuruluu tarafndan arivlenir.?ç tesise ait bu uygunluk belgesi elektrik balant bildirimi (i bitimi) ile birlikte iletmeye verilecektir. Ahr, kümes gibi basit tarm binalar, barakalar ve basit köy evleri için denetim kuruluu tarafndan verilecek iç tesise ait uygunluk belgesi aranmayacak, bu tür tesislerde iletme tarafndan yaplacak muayene yeterli olacaktr. 17

18 (Deiik fkra : RG-16/06/ ) 4708 sayl Yap Denetimi Hakkndaki Kanun kapsamndaki denetim kurulularnn alacaklar minimum ücretler ve ödeme ekilleri, bu Kanun ve ilgili mevzuatta belirlenmitir. Yap Denetim Kurulular tarafndan denetlenen yaplardan ayrca bir ücret alnmaz. (Deiik fkra : RG-16/06/ ) Bayndrlk ve?skan Bakanl tarafndan çkarlan ilgili mevzuata göre I. Snf Yaplar olarak tanmlanan ahr, kümes gibi basit tarm binalar, barakalar, basit köy evleri ve geçici olarak elektrik verilen antiye, lunapark ve benzeri abonelikler hariç yaplardan alnacak muayene ücretleri, Bakanln uygun mütalaas alnarak kurulu tarafndan her yl Ocak ay içinde belirlenir. (Deiik fkra : RG-16/06/ ) Denetim Kuruluunun verecei uygunluk belgesine sahip olan elektrik iç tesisinin kurulu tarafndan tekrar muayene edilmez; zorunlu hallerde edilmesi durumunda bu i için ayrca bir ücret alnmaz. (Deiik fkra : RG-16/06/ ) Elektrik iç tesislerine ait uygunluk belgesi olmayan veya muayeneler srasnda uygun bulunmayan tesise enerji verilmez. Bu ilemler srasnda tesisatçnn bulunmas istenir. Ancak tesisatçnn bulunmamas bu ilemin sonuçlandrlmasna engel olamaz. Muayene sonunda bu yönetmelie uygun olmayan uygulamalar görülürse; tesise elektrik verilmeyerek durumu yazl olarak denetim kurulularna, tesisatçya ve tesis sahibine bildirilir. Muayene srasnda tesisatçnn bulunmas istenir. Tesisatçnn muayene srasnda bulunmamas durumu muayene hizmetinin sonuçlandrlmasna engel olamaz. Denetim ilemleri ve muayene srasnda; istenildiinde içi, merdiven, ölçü aletleri vb. araçlar tesisatç tarafndan ücretsiz olarak denetim kuruluuna veya iletmenin emrine verilir. Tesisatçnn muayene srasnda bulunmamas durumunda, söz konusu imkanlar iletmece salanr. Madde 20 - ELEKTRK TESSATÇININ SORUMLULUU Elektrik tesisatçs, tesisin salamllndan, niteliklerinden, usulsüz ve teknie aykr olarak yaplm olmasndan doacak zararlardan sorumludur Bu tesisin yoklanmas ve ebekeye balanmas olay, tesisatçy bu sorumluluktan kurtaramaz. Madde 21 ( Deiik : RG 25/10/ )YÖNETMELE UYGUN OLMAYAN TESSLER Bu yönetmelie uygun olarak tesis edilmeyen ve uzunluk belgesine sahip olmayan iç tesislere iletmece elektrik verilmez. Madde 22 (Deiik ek: RG 30/11/ ) ZN VERLEN EN BÜYÜK YÜK DEER Üç fazl tesislerde nötr iletkeni bulunanmda faz-nötr arasna nötr iletkeni bulunmayanlarda iki faz arasna balanacak yükün deeri (balant gücü) en çok 5 KW olabilir. KW' in üzerindeki beslemeler üç farl sistemle yaplr. ( Deiik ek: RG 25/10/ )Bu hükmün uygulanmasnda baz yörelerde teknik zorunluluklardan dolay deiiklik yaplmas, gerekli tedbirlerin alnmas kaydyla, kurulu Yönetim Kurulu veya Karar organnn yetkisindedir. Madde 23 TARAFINDAN GEREÇ ÖRNE STENLMES?letme, incelemek için ve tesisin yaplmasndan sonra geri verilmek art ile, kullanlacak gereçlerin birer örneini isteyebilir. Madde 24 - TESSLERDE KULLANILACAK GEREÇLER VE AYGITLAR Tesisin yapmnda kullanlacak gereç ve aygtlar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlnca hazrlanm olan bu konuya ait yönetmelik hükümlerine ve Bayndrlk ve?skan Bakanlnca hazrlanm ilgili teknik artnamelere ve varsa Türk Standartlarna uygun olacaktr. Bu gereç ve aygtlarn Türk Standartlar Enstitüsünden alnm "Kalite belgesi" yada "Standarda uygunluk belgesi" bulunmal, bu yoksa Elektrik Mühendisleri Odas kalite belgesi bulunan gereç yada aygtlar kullanlmaldr. 18

19 Madde 25 - GEÇC TESSLER Geçici tesislerde bu Yönetmelik hükümlerinden baz durumlarda ayrla bilinir, fakat böyle durumlarda ilgililer yazl olarak iletmeye bavur: nal ve iin gereklerine göre belirlenmi olan artlar iletmeden örenmelidir. Geçici tesislerin kurulu kalma süresi iletmeye bildirilmelidir.?letme gerekli gördüünde bu süreyi azaltabilir. Madde 26 - MOTORLAR Deiik fkra: RG 30/11/ ) Anma gücü 0.5 kilowat geçmeyen bir fazl motorlar, elektrik priz linyelerine balanabilir. 0.5 kilovattan, 3 kilovata kadar olanlar için ayr bir hat çekilir ve bunlar 22. Maddedeki kurallara uygun olarak bir faz üzerine balanabilir. Madde 27 - ANMA GÜÇLER 3 KLOWATTAN BÜYÜK OLAN MOTORLAR Anma güçleri 3 kilowattan büyük olan motorlarn üç fazl ebekelere balanabilmeleri için üç fazl olmalar gerekir. Madde 28 - ZN VERLEN GERLM DE@ME ORANI Elektrik ebekelerinde 0.5'den fazla gerilim dalgalanmalarna neden olan tesislerin elektrii kesilir. Madde 29 - YÖNETMELE UYMAYAN ELEKTRK TESSATÇILARI Bu yönetmelie aykr davranan elektrik tesisatçlar için genel hukuk hükümleri çerçevesi içinde gerekli adalet kurulularna bavurulur. VI. TEKNK KONULARLA LGL HÜKÜMLER VI.A - KORUMA TEDBRLER Gerek canllarn gerekse eyalarn güvenliini salamak için elektrik iç tesislerinin yaplmasnda ve iletilmesinde aadaki koruma tedbirlerinin alnmas gereklidir. VI.A.l - KAZALARIN ÖNLENMES Madde 30 - GERLM ALTINDA BULUNAN BÖLÜMLERE DORUDAN DORUYA DOKUNMAYA KAR@I KORUMA a.l - Elektrik iletme araçlarnn gerilim altnda bulunan bölümleri ya bütün devreleri boyunca yaltlm olmal yada yapllar, durumlar ve düzenlenme biçimleri ile yada özel düzenler aracl ile dorudan doruya dokunmaya kar korunmu olmaldr. Elektrik iletme yerleri ile kilitli elektrik iletme yerlerindeki iletme araçlar bu hükmün dndadr. a.2 - Lâk yada emaye tabakas, oksit tabakas ve özel maddeler emdirilmi olsa da lifli maddelerden yaplan örtüler (dokunmu gereçler ve örgülü eritler), dokunmaya kar koruyucu yaltma saylmaz. a.3 - Kaynak tesislerinde, tavlama ve eritme ocaklar ile elektroliz tesisleri gibi elektro kimyasal tesislerde, teknik ve iletme bakmndan yaplmas imkanszsa, dokunmaya kar koruma yaplmayabilir. Bu durumlarda, çalma srasnda üzerinde durulan yerin yaltlmas, yaltlm ayakkab ve aygtlar kullanlmas gibi dier tedbirler alnmaldr. Bunlarn dnda tesisin uygun yerlerine uyarma levhalar da almaldr. a.4 - Anma gerilimi Madde 34.de yazl yöntemlerden birine göre, elde edilmek art ile, 42 volta kadar olan anma gerilimlerinde el ulama uzakl içinde de gerilimli bölümlere dorudan dokunmaya kar koruma yaplmayabilir. Bu hafifletici hüküm yangn yada patlama tehlikeli olan iletme yerlerinde 34. Maddeye göre, koruma amac ile küçük gerilim kullanlmas durumunda uygulanmaz. b) Tel kafes, delikli sac ve benzeri ile yaplan bölmeler, üzerlerinde standart deney parma ile gerilimli bölümlere dokunmaya elverili olan delikler bulunmadnda; iletme gerei gerilim altnda bulunan bölümlere dorudan dokunmaya kar koruma düzeni saylabilir. 19

20 c)kapaklar, koruyucu tel kafesler, gövde vb. tesis bölümleri güvenilir bir biçimde tutturulmu olmal ve mekanik bakmdan dayankl olmaldr. d)ei ulama uzakl içinde bulunan iletken ve kablolarn koruyucu örtü ve d klflar elektrik iletme araçlarnn mahfazalar içine sokulmaldr. Kablo balklar ve balant kutularndan baka hiçbir metal örtü, elektrik iletme araçlarnn balant yerinin içine girmemelidir. Madde 31 - GERLM ALTINDA BULUNAN BÖLÜMLERE DOLAYLI OLARAK DOKUNMAYA KAR@I KORUMA a)dokunma, gerilimlerini meydana gelmesine neden olan örnein gövde temas gibi yaltkanlk bozukluklarnn ba göstermesi, her eyden önce iletme araçlarn güvenli yaplmas, özellikle uygun yaltkan maddelerin kullanlmas ve iletme gerei gerilim altnda bulunan bölümlerin kusursuz olarak yaltlmas (iletme yaltm) ve elektrik tesislerini yetkili elektrik tesisatçlar tarafndan özenle yaplmasyla önlenmi olmaldr. b)bunlardan baak Madde 32a.l'de belirtilen durumlarda ek koruma tedbirlerinin uygulanmas gereklidir. b.l - Ek koruma tedbirlerinin uygulanmas, elektrik iletme araçlar yapmclarnn ürettikleri araçlar kusursuz olarak yapmak zorunluluundan kurtarmaz. Yapmc daha sonra, tesislerin kuruluu srasnda böyle koruma tedbirlerinin alnacana asla güvenmemelidir. b.2 - Elektrik tesislerinde bir arza durumunda yüksek dokunma geriliminin meydana gelmesini yada sürmesini önleyeceinden, tesislerin kurulmaznda koruma tedbirlerine çok önem verilmelidir. c) ( Deiik fkra: RG 08/12/ ) Bu yönetmelie göre 50 V un üstündeki gerilimler, yüksek dokunma gerilimidir. Alternatif gerilimlerde etken deer esas alnr. d) Gerilim altnda bulunan bölümlere dolayl olarak dokunmaya kar korunmak için alnan tedbirler unlardr: Koruyucu yaltma, küçük gerilim, koruma topraklamas, sfrlama, koruma hat sistemi, hata gerilimi koruma balamas, hata akm koruma balamas ve koruyucu ayrma. Deiik ek: RG 30/11/ ) e)bebeke (sistem) tiplerine göre aada belirtilen koruma yöntemleri uygulanabilir: TN Sistemi: Ar akma kar koruma (sistemin her üç eklinde), hata akm korumas (TN-S sisteminde). TT Sistemi: Ar akma kar koruma, hata akm korumas, hata gerilimi korumas.?t Sistemi: Ar akma kar koruma, hata akm korumas, hata gerilimi korumas, yaltm kontrolü. Madde 32 - GERLM ALTINDA BULUNAN BÖLÜMLERE DOLAYLI OLARAK DOKUNMAYA KAR@I KORUMA TEDBRLERN ALINMASI ÇN GENEL BLGLER VE BU TEDBRLERN UYGULANMASI a)uygulama a.l - aadaki tesislerde koruma tedbirlerini alnmas gereklidir : i) ( Deiik fkra: RG 08/12/ ) Aada a.2'de yazl olanlarn dnda, topraa göre gerilimi 50 Voltun üzerinde olan tesisler ve iletme araçlarnda. ii) Bundan önce geçerli olan yönetmelie göre koruma düzenleri gerekli görülmemi, fakat a.l - i'ye göre imdi yaplmas istenilen yerlerdeki kurulu tesislerin geniletilmesinde ve geniletme srasnda kurulu tesislerde, iii) Balangçta aadaki a.2 ii.2 maddesine göre düzenlenmi olan, fakat sonradan su, havagaz ve stma tesisleri gibi rastgele dokunulabilen, toprakla balants bulunan düzenlerin tesis edilmesiyle daha önceki yaltc özelliklerini kaybetmi olan yerlerdeki kurulu tesislerde. a.2 - Aadaki tesislerde ve iletme araçlarnda koruma tedbirlerini alnmas gerekmez: i) ( Deiik fkra: RG 08/12/ ) Topraa göre gerilimi 50 Volta kadar olan tesislerde ve iletme 20

21 araçlarnda. ii) Topraa göre gerilimi 250 volta kadar olan. ii.l) Belli dönemlerde muayene merkezlerinde denetlene elektrik sayaçlar tarife aygtlar gibi genel elektrik ebekesinin elektrik enerjisini ve gücünü ölçmek için kullanlan iletme araçlarnda. Açklama : Bu iletme araçlarnda koruyucu yaltma yaplmas öütlenir. ii.2)?çinde rasgele dokunabilecek, toprakla balants bulunan su, gaz yada kalorifer borular bulunmayan ve zeminleri yaltlm olan yerlerdeki iç tesislerde. Açklama : Büpheli durumlarda zeminin yaltkanl 48. Maddedeki ölçme usulü ile belirlenmelidir. iii) Topraa kar gerilimi alternatif akmda 1000 V ve doru akmda 1500 V'a kadar olan. iii.1) Yaltc klfl metal borular, çok damarl tesis iletkenleri yada kablolar korumak için kullanlan metal borular, yaltkanla kapl metal tesis kutular (sva alt tesis buatlar balama ve datm buatlar), iletkenlerin metal klflar, iletken ve kablolarn zrhlar ve toprak içerisine döenmemise kablolarn metal klflar. iii.2) Datm ebekelerindeki dam direkleri ve bunlara iletken olarak balanm olan metal parçalar. b) Yapm esaslar Maddelerde açklanm olan koruma düzenlerin i seçiminde mahalli artlar göz önünde bulundurulmaldr.?naat antiyeleri, tarmsal iletme yerleri gibi özel iletme yerleri için iaret edilen hükümlere uyulmaldr. Açklama : Sayaç tablolar, sayaç dolaplar ve kablolu datm kutular için koruyucu yaltma yaplmas öütlenir. b.1 - Uygulanan koruma sistemlerini etkisi aadaki gibi salanmaldr: Bu sistemler dayankl bir biçimde yaplmaldr. ii) Koruma iletkenli sistemlerde balantlar doru bir biçimde yaplmal ve VI-A.4 bölümüne göre muayene edilmelidir. iii) Gerilim altnda olmayan tüm iletken tesis bölümlerini birbirlerine, koruma, iletkeni balant klemensine ve koruma iletkenine balantlar iyi iletken bir biçimde yaplmaldr. iv)?letme araçlar bilinçli olarak kullanlmaldr: iv.1) Topraklama konta olan prizler, koruma iletkenine balanmadan kullanlmamaldr. iv.2) Topraklama konta olan prizlerin bulunduu bir yerde yada koruma iletkenli bir koruma sisteminde kullanlan iletme araçlarnda topraklama konta olmayan prizler ve koruma düzeni olmayan iletme araçlar kullanlmamaldr. Küçük gerilim ve koruyucu ayrma sistemi ile korunan tesislerde kullanlan prizler bu hükmün dndadr. v) Ayn yerlerde çeitli koruma sistemlerini birbirlerini, çalmalar bozulacak biçimde etkilemeleri önlenmelidir. b.2 - Koruma iletkenlerinde aadaki özellikler bulunmaldr: i) Koruma iletkeni olarak kullanlan yaltlm iletkenler ve kablolar bütün uzunluklar boyunca belirli renklerde iaretlenmi olmaldr. Sfr iletkenleri de ayn biçimde iaretlenmelidir ve bu iaret baka hiçbir iletken için kullanlmamaldr. 1.1) Balama ve datm tesisleri ile elektrikli tat iletkenlerinde, koruma iletken yada bu iletkenin balant yeri, örnein ekli yada yaz ile iaretlenmise yukarda belirtilen renkli iaretleme yaplmayabilir. 1.2) Koruma iletkeni elektrik iletme araçlarn gövdeleri yada çelik yap bölümlerinden meydana geliyorsa, renkli iaretleme yaplmayabilir. 1.3) Renkli iaretleme hava hatlarnda da yaplmayabilir. 1.4) Dayankl bir iaretleme yapma imkan yoksa çplak koruma iletkenlerini iaretlenmesi gerekmez. Açklama : Örnein maden eritme tesisleri, kimya tesisleri vb. tesislerde bozucu özellikteki hava ve kir nedeni ile her zaman dayankl bir iaretleme yaplamaz. ii) Koruma iletkenini kesiti, koruma iletkenli koruyucu sistemlerin kendi bölümlerinde verilmi olan hükümlere uygun olmaldr. iii) Koruma iletkeni özenle döenmeli ve toprak iareti ile belirtilmi olan balant noktalarna balanmaldr. 21

22 iv) Metal yap bölümlerini koruma iletkeni olarak kullanlmasnda aada yazl artlarn salanmas yeterlidir: iv.l) Elektrik iletme araçlarnn metal gövdeleri yada bunlarn çelik yap bölümleri ile elektrik tesislerinin vinç köprüleri, tablolar, kablo tayc zgaralar gibi metal bölümleri elektriksel iletkenlii yeterli olan bir bütün meydana getirmelidir. iv.2) Yukarda yazl metal yap bölümleri vb. ek yerleri, iyi iletken kalacak biçimde kaynak yaplmal yada uygun yardmc gereçler kullanlarak cvata yada perçinlerle birbirine balanmaldr. iv.3) Metal yap bölümlerinin elektrik ileten kesimleri, iletkenlik bakmndan en az gerekli koruma iletkeninin kesitine edeer olmaldr. iv.4) Metal yap vb. tesis bölümleri, uygun yardmc gereçler kullanlarak koruma iletkenine balanmaldr. Bu balantlar, kendiliinden gevemeyecek biçimde yaplmaldr. iv.5) iv.2 madde bölümüne göre koruma iletkenini meydana getiren çeitli metal yap bölümlerini sökülmesi, koruma iletkenini kesilmesine neden olmamaldr. iv.6) Gerdirme telleri, ask telleri, metal tesis borular, metal hortumlar vb. tesis bölümleri koruma iletkeni olarak kullanlmamaldr. iv.7) Civatalar koruma iletkenini balant yeri olarak kullanlamazlar. v) Bükülebilen kordon ve iletkenler: v.l) Koruma düzeni gerekmeyen ve kullanlmayan kapal yerlerde, bükülebilen kordon ve iletkenler, fi-priz düzeni kullanlmadan dorudan doruya tesise yada iletme araçlarna balanrsa, bunlarda koruma iletkeni bulunmayabilir. v.2) Aadaki durumlarda nötr iletkeni koruma iletkeni olarak kullanlabilir: v.2.l) Yaltkan klf lastik olan ve neme dayankl iletkenler sabit olarak döenirse ve bunlarn kesitleri en az 10 mm211ik bakra edeer olursa. v.2.2) Bu iletkenler tanabilen hat olarak kullanlrsa, fakat bu durumda kesitleri 10 mm2'lik bakra edeer olursa ve bunlara ait f-priz düzenlerinde, kutuplarn farkl biçimde balanmasn önleyen bir güvenlik düzeni bulunursa. vi.) Koruma iletkenini ve balama yerlerini kendiliinden gevemesi önlenmelidir. vii) Aadaki durumlarda birden fazla akm devresi için ortak bir koruma iletkeni kullanlabilir: vii.l) Koruma iletkeni ayr olarak, mekanik bozulmalara kar yeteri kadar korunmu ve olabildiince kendi akm devreleri boyunca çekilmise. vii.2) Koruma iletkeni 57. maddeye göre kendi akm devreleri ile ortak bir klf içinde ise. Bu koruma iletkenini kesiti, en büyük faz iletkeni kesitine göre seçilmelidir. b.3 - Fi ve priz düzenleri i) Deiik ifade: RG 30/11/ ) Filer, prizler ve ara prizler yürürlükteki Türk Standartlarna uygun olmal ve elektrik aygtlarn filerinde ve prizlerinde topraklama konta (koruyucu kontak) bulunmaldr. Koruyucu yaltmal tüketim araçlarnn fi-priz düzenlerinde topraklama konta bulunmayabilir. ii) Koruyucu ayrma düzeni kullanlan tesislerde prizlerin topraklama konta bulunmayabilir iii) Filer, ayn tesiste daha yüksek bir gerilim için kullanlan prizlere sokulamayacak yap ve özellikte olmaldr. b.4 - Koruyucu yaltmal tüketim araçlar i)33. maddede açklanan koruyucu yaltmal tüketim araçlar için aadaki hükümler uygulanr: Koruyucu yaltmal tüketim araçlarna madde 32b.2.iii'deki hükmün dnda, bir koruma iletkeni balanamaz. ii) madde 32b.2-v'deki hükmün dnda, koruyucu yaltmal tüketim araçlarna sabit olarak balanan bükülebilen iletkenlerde; koruma iletkeni bulunamaz. 22

23 Bununla birlikte arac çaltrmak için üç damarl bir kordon kullanldnda, üçüncü iletken koruma iletkeni olarak tüketim araçlarna balanamaz. iii) Tüketim araçlarna sabit olarak balanm olan ve koruma iletkeni bulunmayan bükülebilen kordonlarla birlikte bir bütün meydana getiren lastik yada termoplastik gibi yaltkan maddelerde yaplan filer, topraklama konta olan prizlere uymal, fakat kendilerini topraklama konta bulunmamaldr. Bu filerin yan taraflarndaki oyuklarn içine konulan metal levhacklar, koruma konta saylmaz. Çünkü, bunlar koruma iletkenlerine balant salamaz. iv) Fi ile bir bütün meydana getiren, koruma iletkeni bulunmayan bükülebilen kordonlar, yalnz koruyucu yaltmal tüketim araçlarnda kullanlabilir. b.5- Örnein koruma iletkeni bulunmayan uzatma kordonlar, aygt kordonlar yada topraklama konta olmayan ara filerle bir tesisin koruma düzenleri kaldrlmamal ve etkisiz duruma getirilmemelidir. c) Potansiyel dengelemesi c.1- Potansiyel dengeleme iletkenleri, koruma iletkenleri gibi iaretlenebilir. c.2- Gerektiinde kullanlacak olan potansiyel dengelemesi 62. ve 63. maddelere göre yaplmaldr. Madde 33- KORUYUCU YALITMA a) Koruyucu yaltma yaplamasnn amac, toprakla temasta bulunan iletken bölümlere yada üzerinde durulan yere kar yüksek dokunma gerilimlerinin etkisinde kalmay önlemektir. b)?letme araçlarnn koruyucu olarak yaltlmas, çalma srasnda üzerinde durulan yerin yaltlmasna yelenmelidir. c)?letme araçlarna da koruma tedbiri olarak koruyucu yaltma uygulandnda, gerilim altnda nlmavan bütün iletken tesis bölümleri yaltkan bir madde ile sk ve dayankl bir biçimde kaplanmaldr.bunun yerine iletme yaltmna ek olarak, dokunulabilen iletken parçalar, salam bir biçimde tutturulan yaltkan parçalarla arza durumunda dorudan doruya gerilim altnda kalabilecek bütün bölümlerden ayrlabilir. Açklama :?letme araçlarnda koruyucu yaltma, örnein yaltkan maddeden yaplm mahfaza ve kapaklarla, tamamen yaltlm tesis gereçleri kullanlarak ve küçük makinelerin preslenmi yaltkan gereçlerden yaplmas yada dili, mil, hareket çubuklar ve gövdelerde yaltkan ara parçalarnn kullanlmas ile salanr. Lak yada emaye tabaka, oksit tabakas ve özel maddeler emredilmi olsa bile lifli maddeden örtüler (iletkenler üzerindeki dokunmu gereçler ve örgülü eritler) koruyucu yaltma saylmaz. Buna karlk, yürürlükteki ilgili Türk Standartlarna uygun nemli yer iletkenlerinin d klflar, dokunmaya kar koruyucu yaltma saylr. d) Taban yaltmnn, yalnzca yerleri deimeyen iletme araçlarnda izin verilir. Bunun için yaltlmam durma yerleri ile el ulama uzakl içinde bulunan, topraa deen iletken bölümler yaltkanla kaplanmaldr.bu örtüler aadaki artlara uygun olmaldr. d.1- Dayankl olmal ve iletme araçlarna ancak üzerinde durulan yerlerden dokunulabilecek kadar büyük olmaldr. d.2- Alt yaplarna sk biçimde bal olmaldr. Elektrik iletme yerleri bunun dndadr. d.3- Üzerinde durulan yaltlm yerden ulalabilen birden fazla iletme arac bulunduunda bunlarn gerilim altnda olmayan metal bölümlere iletken olarak birbirine balanmaldr. Madde 34- KÜÇÜK GERLM (ÇOK DÜ@ÜK GÜVENLK GERLM) a) Küçük gerilim kullanlmasnn amac, yüksek dokuma gerilimlerinin ba göstermesini önlemektir, b.l- Küçük gerilim dokunma düzeninde, anma gerilimi 42 V 'dan daha yüksek olmamaldr. b.2 - Bu koruma düzeninde, küçük gerilim tarafndaki gerilim altndaki bölümlerin -Topraklanmasna : -Daha yüksek gerilimli bölümlere iletken olarak 23

24 balanmasna izin verilmemelidir. c) Küçük gerilimlerin elde edilmesi için aadaki aygtlar kullanlabilir: -Güvenlik transformatörleri, -Sarglar elektriksel olarak birbirinden ayr olan çeviriciler. -Akümülatörler, -Piller. d) Küçük gerilimli akm devreleri aada yazl artlara uygun olmaldr: d.l -?letme araçlar ve hatlar en az 250 V'luk yaltkanlk gerilimine göre yaltlm olmaldr. (Oyuncak ve haberleme aygtlar bunun dndadr.). Bekil 6 - Küçük gerilimin elde edilmesine ilikin örnekler d.2 - Bu devrelerdeki filer, ayn yerde bulunabilecek olan örnein 110 V yada 220 V gibi daha yüksek gerilimi tesisin prizlerine uymamaldr. Madde 35 - KORUMA TOPRAKLAMASI Koruma topraklamasnn amac, insanlar ve hayvanlar tehlikeli dokunma ve adm gerilimlerine kar korumak için gerilim altnda olmayan iletken tesis bölümlerinde meydana gelebilecek yüksek dokunma gerilimini sürekli olarak kalmasn önlemektir. Koruma topraklamas, anlan tesis bölümleri topraklayclara yada topraklanm bölümlere balanarak yaplr. b)koruma topraklamasn uygulanmasnda göz önünde bulundurulacak en önemli kurallar aada açklanmtr. b.l - ( Deiik ifade: RG 08/12/ ) Bir hata durumunda toprak temas akm, devresini toprak üzerinden kaparsa (Bekil-7), korunacak olan iletme aracnn koruma topraklama direnci aadaki art salamaldr: Burada 50 V izin verilen en büyük dokunma gerilimi, Ia ise ebeke tarafnda iletme aracnn önünde balanan ar koruma aygtnn açma akmdr. Koruma aygtnn anma akm In ise Ia = k In'dir. Burada k katsays tesisin 24

25 biçimine ve kullanlan aygta göre farkl deerler alr. En çok kullanlan k katsays çizelge -1'de verilmitir. Çizelge 1- Ar koruma aygtlarnn açma akmlarnn anma akmlarna orann veren k katsaylar ( Ia = k.ia) 25

26 AS: Ana Sigorta Rk: Koruma Topraklamas P: Parafudr Ro:?letme Topraklamas O: Orta iletken Bekil 7- Toprak temas akmnn devresini toprak üzerinden kapad koruma topraklamas biçimleri b.2 - Yldz noktas yada iletme gerei topraklanm faz iletkeni ve tüketici tesisinin koruma iletkeni su borusu ebekesine (Bekil - 8) yada yer alt kablo ebekesini koruyucu metal koruncana balanm ise, koruma topraklama tesisi için aadaki artlar geçerlidir: -Yldz noktas yada bir faz iletkeni topraklanan ebekelerde bir orta iletken (nötr iletkeni) yada topraklanm a iletkeni, Su borusu çok yerde ana su borularna yada ev balantlarnda su borusu ebekesine balanmaldr. Su borusu yerine yer alt kablosunun metal korunca kullanlyorsa, ayn art bunun içinde geçerlidir. -Bebeke hatt ile iletme ve koruma topraklamalarnn dirençlerinden meydana gelen akm devresini toplam direnci Ut/la deerinde büyük olmamal. olmamaldr. Burada Ut topraa kar gerilim, la ise topraklanm iletme aracn ebekeye balayan ar akm koruma aygtnn açma akmdr. b.3 - Evlerde, bürolarda, ticarethanelerde, iliklerde vb. i yerlerinde kullanlan tüketici aygtlarn ve makinelerin f ve priz üzerinde tanabilir balantlarnn yaplmasnda Bekil - 9'da gösterilen balant artlar geçerlidir. Bu sekile 26

27 uygun olarak aygtn yada makinenin gövdesi, f ve priz üzerinden koruma topraklamasna balanmaldr. b.4- Koruma iletkenlerini anma kesitleri en az çizelge -2'de yazl deerlere uygun olmaldr. b.1) Ayrtma uygun olarak koruma topraklamas uygulanan ebeke ve tesislerde elektrik tüketim aygtlarnn sfrlanmasna izin verilmez. b.5- Tüketici tesislerinde orta iletken mekanik bakmdan korunmal ve yaltlm olarak çekilmelidir. SU BORUSU BEBEKES? a: Orta (nötr) iletkini olan tesis b: Orta (nötr) iletkeni olmayan tesis Bekil 8- Toprak temas akmnn devresini su borusu ebekesi üzerinden kapad koruma topraklamas biçimleri a... Doru balantlar b... Yanl balant o... Orta iletken (nötr iletkeni) Rk... Koruma topraklamas Bekil 9- Elektrik tüketicilerinin koruma topraklamasnda fi ve priz üzerinden tanabilir balantlarnn yaplmas 27

28 b.6- Hava hatt ebekelerinde el ile ulaabilen uzaklklar içindeki iletme topraklamas iletkenleri, mekanik zorlamalar ve rasgele dokunmaya kar korunmu olmaldr.?letme topraklamas iletkeninin aaç direklerde ve yaplarda rastgele dokunmaya kar korunmas için 2.5 m uzunluunda bir tahta çta ile kapatlmas yeterlidir. Demir ve beton direklerde ise iletme topraklamas iletkenleri yaltlm olarak çekilmelidir.?letme topraklamas iletkeni için çelik erit kullanlrsa, en az 3 mm kalnlnda 100 mm2'lik bir kesit yeterlidir. Çizelge - 2 Koruma iletkenlerinin anma kesitleri (en küçük kesitler). viii) Topraklama barasn kesiti, hiç olmazsa en büyük sigorta ile yada otomatik anahtarla korunan iletme aracnn koruma iletkeninin kesitine eit olmaldr. ix) Koruma topraklamasnn etkinlii, tesis iletmeye sokulmadan önce VI-A.4 bölümündeki kurallara göre denetlenmelidir. Madde 36 - SIFIRLAMA a.1 - Sfrlamann amac, iletme araçlarnn gövdesinde yüksek dokunma gerilimlerinin sürekli olarak kalmasn önlemektir. a.2 - Sfrlama, iletme araçlarn gövdeleri i)10 mm2'nin altndaki bakr iletken kesitlerinde ayr bir koruma iletkeni üzerinden sfr iletkenine balanarak. ii) 10 mm21nin üzerindeki bakr iletken kesitlerinde de dorudan doruya sfr iletkenin balanarak, yaplr (ekil -10). a.3 - Anma gerilimleri 3x220 volta kadar olan ve orta iletkenleri bulunmayan önceden tesis edilmi ebekelerin geniletilmesi durumunda bir faz iletkeni topraklanr ve sfr iletkeni olarak kullanlrsa sfrlama uygulanabilir. Bu faz iletkeni ve topraklama iletkeni için de aanda hükümler ayn biçimde geçerlidir. a.4 - Sfrlama ancak aadaki artlar altnda koruma tedbiri olarak uygulanabilir; )Akm kayna yada transformatör ile elektrik tüketim aygtlar arasndaki iletkenlerin kesitleri ebekenin 28

29 herhangi bir yerinde bir faz iletkeni ile sfr iletkeni yada buna bal bir aygtn gövdesi arasnda tam ksa devre meydana geldiinde bu ksa devre noktasna en yakn bulunan ar akm koruma aygtndan en az çizelge -lle uygun açma akm geçebilecek büyüklükte olmaldr. a Ayr (özel) bir koruma iletkeni kullanlmadan yaplan sfrlama b Ayr bir koruma iletkeni ile yaplan sfrlama Bekil - 10 Sfrlamann uygulama biçimleri i.1 - Ar akm koruma aygtlar yerine, sfr iletkeninde en küçük bir ksa devre akmnn ba göstermesi yada üç faz iletkeninden fark akmnn geçmesi sonucunda açclar çalan ve çizelge-1'deki, kablo ve hava hatt ebekeleri için geçerli olan katsaysna uygun olarak devreyi kesen istasyon koruma anahtarlar da kullanlabilir. i.2 - a.4-i'de yazl art, datm ebekesinin herhangi bir bölümünde gerçekletirilemezse o bölümde sfrlama uygulanamaz. i.3-a.4-i'de yazl art, tüketici tesislerinde gerçekletirilemezse, sfr iletkeni bir koruma anahtar ile örnein hata gerilimi koruma anahtar ile denetim altna alnrsa, sfrlama uygulanabilir. Bu durumda koruma anahtar faz iletkenleri ile birlikte sfr iletkenini devresini de kesmelidir (ekil-11). ii) Sfr iletkenini iletkenlii en az haz iletkenininkine eit olmaldr. Çizelge -3'e uygun ayrcalklara izin verilir. 29

30 iii) Sfrlama uygulanan ebekelerde, toprak üstünde kullanlan ve sfr iletkeni ile topraklayn arasna çekilen topraklama iletkenlerini kesiti, bakr için en az 16 mm2, galvanizli çelik erit için en az 100 mm2 ve erit kalnl 3 mm olmaldr. Toprak içinde çekilen yaltlm bakr iletkenlerini kesiti de toprak üstündekiler gibi olmaldr. Toprak içinde çekilen çplak iletkenler için topraklayclara dair hükümlere uyulmaldr. iv) Elektrik datm ebekesini bulunduu alanda iyi nitelikli topraklaydlar bulunuyorsa, sfr iletkeni bunlara balanmaldr. Metal su ebekesi bulunan yerlerde sfr iletkeni, su borularna olabildii kadar çok yerde balanmaldr. Balant iletkenleri iletkenlik bakmnda sfr iletkenine edeer olmaldr. Bununla birlikte balant iletkeni kesitinin bakr için 50 mm21den çelik erit için en az 3 mm kalnlkta olmak art ile 100 mm2 den fazla olmas gerekmez. 30

31 Bekil 11- Bir tüketici tesisinde sfr iletkenin hata gerilimi koruma anahtar ile denetlenmesine dair örnek v) Sfrlamann uyguland ebeke ve tesislerde sfr iletkeni ile balants olmayan koruma topraklamasnn yaplmasna izin verilmez. Ancak madde 35.b.2'de yazl artlara uygun olan tüketici tesisleri ile alçak gerilim bölümündeki metal parçalar yüksek gerilim bölümündeki koruma, topraklama tesisine balanan ve yldz noktalan ayrca topraklanan transformatör merkezleri bu kuraln dndadr. vi) Sfrlanmann uyguland ebeke ve tesislerde koruma iletkeni sfr iletkenine balanmakszn, hata gerilimi ile çalan koruma aygtlar kullanlabilir: ancak bu durumda koruma iletkeni ve korunacak aygt, topraklama direnci lohm' den küçük olan bir topraklaycya balanmamaldr yada bunlarn topraa geçi direnci 1 ohm' den küçük olamamaldr. vii) Tüketici tesislerinde sfr iletkenleri de faz iletkenleri gibi yaltlmal, özenle döenmeli ve bunlarla birlikte ayn boru içinde yada çok damarl kablo ve iletken kullanldnda bunlarla ortak klf içinde çekilmelidir. Sfr iletkenlerinin sonradan çekilmesi durumunda sabit çekilen iletkenler ortak bir klf yada boru içinde bulunmayabilir, fakat bunlarn yaltlmas, özenle çekilmesi ve belli renklerle tantlmas zorunludur. Birden fazla akm devresi için ortak bir sfr iletkeni kullanlamaz. Açklama : Akm devresi, bir sigorta üzerinden beslenen tesis bölümüdür. viii) Sfr iletkeni, özel koruma iletkeni ve orta iletken belli renklerle tantlmaldr. ix) Madde 35.b'deki gibi ayr bir koruma iletkeni üzerinden sfrlanan ebekelerde, koruma iletkeninin çekilmesi için aadaki kurallar geçerlidir. ix.l - Koruma iletkenini iletkenlii a.5-ii'ye göre belirlenmelidir, ix.2 - Koruma iletkeni olarak, kesitleri yeterli olmak art ile kablolarn konsantrik iletkenleri yada klflar ile mineral yaltkanl kablolarn kurun klflar yada elektriksel iletkenlikleri yeterli olan metal yap bölümleri kullanlabilir. ix.3 - Koruma iletkeni ayr olarak çekilebilir: bu durumda koruma iletkeni mekanik bozulmalara kar yeterli biçimde korunmal ve olabildiince ait olduu akm devresi boyunca çekilmelidir. ix.4 - Koruma iletkeni orta iletkenle yan bara yada balama ucunda (klemens) balanamaz; bunun için ayr bir koruma iletkeni baras yada koruma iletkeni ucu bulunmaldr (Bekil-10). ix.5 - Sfr iletkeni datldktan sonra artk orta iletkenler ve koruma iletkenleri birbirine balanamaz. Bu durumda orta iletken de artk topraklanamaz. ix.6 - Ayr bir koruma iletkeni bulunmayan sfrlamann uyguland kurulu tesislerin geniletilmesinde, genileme noktasnda, örnein bir datm kutusundan balayarak 10 mm2'nin altndaki bakr kesitlerinde a.2'dekii gibi 31

32 ayr bir koruma iletkeni bulunan sfrlama uygulanmaldr. x) Sfr iletkeni üzerine ar akm koruma aygtlar konulamaz. xi) Sfr iletkenlerinin devresi yalnz bana açlp kapatlmamaldr. Sfr iletkenlerinin devresini faz iletkenlerininki ile birlikte açlp kapatlabilir olmas durumunda, bu iletken üzerinde bulunan bir kontak, kapamada öncelikle ve açmada gecikme ile hareket etmelidir. Ani açp kapamal anahtarlar kullanlyorsa sfr iletkeni ile faz iletkenleri devresinin ayn zaman da açlp kapanmas yeterlidir. xii) Kablolarn kurun klflar yalnz bana sfr iletkeni olarak kullanlmaz. xii.l - Bununla birlikte kurulu kablo ebekelerinde gerilimin deitirilmesi durumunda sfrlama artlar yerine getirilmise ve kurun klf ebekenin birçok yerinde ve olabildiince tüm abone balantlarnda su borusu ebekesine iletken olarak balanmsa, kurun klf yalnz bana sfr iletkeni olarak kullanlabilir. xii.2 - Kurun klflar kablo ek kutularnda birbirlerine iyi iletken bir biçimde balanmaldr. xiii) Konsantrik iletkenli kuvvetli akm kablolarnda bu iletken sfr iletkeni olarak kullanabilir. Alüminyum klfl kablolarda, bu klf bütün ayrlma noktalarnda kesintisiz ve sürekli olarak iletken biçimde balandnda yalnz bana sfr iletkeni olarak kullanlabilir. Alüminyum klfn ve ek kutularndaki balant iletkenlerini kesitleri, iletkenlik bakmndan en az sfr iletkenininkine e deer olmaldr. Alüminyum klfl kablolarn ek yerlerinde klflar, ek yerlerinden önce bir iletkenle köprülenmelidir. Tüm ek yerleri korozyona kar korunmaldr. Sfr iletkeni olarak kullanlan ve topraa kar yaltlm olan alüminyum kablo klflar, kablo ebekesini birçok noktasnda topraklanmaldr. Kurun klfl ve kat, lastik yada termoplastik yaltkanl kablolar için de ayn artlar geçerlidir. xiv) Elektrik tüketim aygtlarn ve makinelerini fi ve priz üzerinden tanabilir balantlarnn yaplmasnda ekil - 12'de gösterilen balant artlar geçerlidir. xv) Sfrlamann etkinlii, tesis iletmeye alnmadan önce denetlenmelidir. Bekil 12 - Elektrik tüketicilerinin sfrlamada f ve priz üzerinden tanabilir balantlarnn yaplmas Madde 37 - KORUMA HAT SSTEM : a) Bu sistemin kullanlmasnn amac, yüksek dokunma gerilimlerini önlemektir. Bu istek gerilim altnda olmayan bütün iletken tesis bölümlerinin birbirine dokunabilin metal yap bölümlerine boru hatlarna vb. ile topraklayclara bir 32

33 koruma iletkeni üzerinden balanmas ile salanr (Bekil-13). Bekil 13- Koruma hat sistemi b)koruma hat sistemini uygulanmasna, yalnzca kendi akm üreticileri yada primer ve sekonder sarglar birbirinden ayr transformatörleri olan fabrikalar yada ayr ayr tanabilir iletme araçlarn çaltrlmas için kullanlan hareket eden yedek akm üretim tesisleri gibi snrl tesislerde izin verilebilir. c) Koruma hat sisteminde aada yazl artlar yerine getirilmi olmaldr. c.l - Bebeke topraklanmadan çaltrlmaldr. Açk topraklama yaplabilir. Bununla birlikte iç dirençleri yüksek (en az 15 kohm) ölçü aletleri yada röle düzenleri, tesisin yaltkanlk durumunun belirli en küçük deerlerin altna dütüünü denetlemek yada bildirmek için iletkenlerle toprak arasna balanabilir. c.2 -?letme araçlarnn gövdeleri ile dokunulabilen iletken yap bölümleri, metal boru hatlar ve öteki iyi topraklayclar koruma iletkenine iyi iletken bir biçimde balanmaldr. c.3 - Tesisin yaltm durumunu yoklamak için bir denetim düzeni bulunmaldr. Bu düzen, yaltm durumunun belirli bir snr deerin altna dütüünü optik yada akustik yoldan göstermeli ve bir ar gerilim koruma aygt bulunduunda da bunun çalmaya baladn belirtmelidir. c.4 - Koruma iletkeni faz iletkenleri ile birlikte açk gri renkli yaltlm iletken olarak ortak bir klf yada boru içinde yada bunlardan ayr çplak iletken olarak çekilmelidir. Çplak koruma iletkenleri de özel iaretlerle belirtilmelidir. c.5 - Koruma iletkenleri ve bunlara balanan bölümlerin anma kesitleri en azndan çizelge-2 ve madde 45'e uygun olmaldr. c.6 - Kablolarda metal klflar, koruma iletkeni kesitinin artrlmas için ek olarak kullanldnda, 10 mm2'nin üstündeki. faz iletkeni kesitlerinde koruma iletkeni kesiti, çizelge - 2'de verilen deerlerin bir alt basamanda alnabilir. Bu durumda metal klflar, ek kutularnda birbirlerine balangç ve son noktalarnda ise koruma iletkenine elektriksel bakmdan iyi bir ekilde balanmaldr. C.7 - Koruma hat sisteminin toplam topraklama direnci 20 ohm'u aamaz.. Bu deer ek topraklayclarn kullanlmasyla da elde edilemezse, koruma iletkenini topraa kar gerilimi bu gerilimin 65 voltu amas durumunda tesisin akmn çabucak kesen rölelerle denetlenmelidir. 33

34 c.8 - Topraklamann ve topraklama iletkenini yaplmasnda ve düzenlemesinde bu yönetmeliin VI-A.3 bölümündeki hükümler uygulanr. C.9 - Hareketli iletkenler ve tüketim araçlarnn hareketli iletkenler üzerinden balanmasnda madde 35.b.3'deki hükümler uygulanr. Madde 38 - HATA GERLM KORUMA BALAMASI a) Bu sistemin kullanlmasn amac, gerilim altnda olmayan iletken tesis bölümlerinde meydana gelebilecek olan yüksek dokunma gerilimlerini tesiste sürekli olarak kalmasn, böyle bir durumun ortaya çkmas durumunda tüm faz iletkenlerini ve varsa orta iletkenin devresini birlikte 0.2 s içinde açarak önlemektir. Bu sistem, hata gerilim bobini olan koruma anahtar ile bunun denetleme düzeninden, koruma iletkeninden, yardmc topraklaycdan ve bunun balant iletkeninden meydana gelir (Bekil-14). b) Bu sistemin uygulanmasnda aadaki artlar yerine getirilmelidir. b.l - Bu sistemde amaca uygun nitelikte hata gerilimi bobinleri olan anahtarlar kullanlmaldr. A Koruma Anahtar K Koruma iletkeni balant noktas Ç Yaltlm yardmc topraklama iletkeni P Denetim düzeni RZ Yardmc topraklayc Rp Denetim direnci F Hata gerilimi bobini Ü Parafudr H Yardmc topraklama iletkeni balant noktas KI Koruma iletkeni b.2 - Hata gerilimi bobinleri bir voltmetre gibi balanmal; böylece korunacak tesis bölümü ile yardmc topraklayc arasndaki gerilimi denetlemelidir, b.3 - Yardmc topraklama iletkeni, koruma iletkenine, korunacak aygtn gövdesine ve aygt ile iletken bir balants bulunan metal yap bölümlerine göre, hata gerilimi bobini ksa devre edilmeyecek biçimde yaltlm olarak çekilmelidir (Bekil-15). Bobinin rasgele ksa devre olmasn önlemek için yardmc topraklama iletkeni yaltlm olarak çekilmelidir. b.4 - Koruma iletkeni ancak, akm devreleri bir arza durumunda koruma anahtar ile açlan elektrik iletme 34

35 araçlarn gerilim altnda olmayan iletken bölümlerine balanabilir. Deilse, koruma iletkeni de yaltlm olarak çekilmelidir. b.5 - Koruma iletkeni ile yardmc topraklama iletkeni, yaplarn içerisinde korunacak (boru vb.) içinde çekilerek yada bu amaçla çok damarl kablolarn damarlar yahut madeni klfl olmayan bir damarl iletkenler kullanlarak mekanik etkilere kar korunmu olmaldrlar. Açklama : Koruma iletkenini, öteki iletkenlerin yaltkanlk durumlarn denetlemek için kullanlmas durumunda, koruyucu boru içinde çplak olarak çekilmesi uygun olur. b.6 - Yardma topraklama iletkeni yapnn dnda bulunan bir topraklaycya balandnda kesiti madde 45.b'ye uygun olmaldr. b.7 - Birden çok aygt, bir hata gerilimi koruma anahtarna ve bu aygtlardan birisi koruma topraklaycsna edeer nitelikteki bir topraklaycya balandnda, aygtlara ait her koruma iletkenini kesiti en az sigorta akm iddeti en büyük olan aygtn faz iletkeni kesitini yars kadar olmaldr. b.b - içlerinde Madde 32.al'e göre koruma tedbirlerini uygulanmas gerekli olan yerlerde kullanlan hata gerilimi koruma anahtarlar yaltmal olmaldr. b.9 - Tüketim aygtlarnn hareketli (bükülebilen) kordonlarla balanmasnda Madde 32-b.2-v'deki hükümler uygulanr (Bekil-9 ve l2'ya bk). b.10 - Yardmc topraklayc olarak, b.ll'deki ayrcalklar dnda, öteki topraklayclarn gerilim alannda bulunmayan özel topraklayclar kullanlmaldr. Buna göre yardmc topraklayc, öteki topraklayclardan en az 10 m. Uzaklkta olmaldr (Bekil -l5b). Açklama : Yardmc topraklayclar, genellikle tarm iletmeleri ve öteki sanayi iletmelerinde çamarhaneler gibi slak yerlerde kullanlr. b.11 - Su borusu ebekeleri yardmc topraklayc olarak kullanlabilir. Ancak bu durumda hata gerilimi bobini ksa devre edilmi olmamaldr. Açklama : Gerektiinde iletme araçlarn toprakla balantlar kesilmelidir. Örnein bir yaltkan parça kullanlarak bu salanabilir. b.12 - ( Deiik: RG 08/12/ ) Yardmc topraklamann yaplmasnda 44. ve 45 maddelerde yazl hükümler göz önünde tutulmal ve Aada yazl en küçük boyutlar salanmaldr: 35

36 Boru topraklayclar : 1/2 parmaklk boru, 1.5 m uzunlukta Levha topraklayclar : 50 cm x 50 cm Berit topraklayclar : 10 m uzunlukta Yukarda yazl boyutlardaki topraklayclar kullanldnda normal olarak 200 ohm'un altnda bir topraklama direnci elde edilir. b.13 - Hata gerilimi koruma anahtar olarak ancak, faz iletkenlerinin hepsini ve varsa orta iletkeni de açp kapayan anahtarlar kullanlabilir. b.14 - Orta iletkenleri topraklanmam ebekelerde, en az iki kutuplu denetleme düzeni olan hata gerilimi koruma anahtarlar kullanlmaldr. b.15 - Büyük mutfak frn gibi bir aygt, kaçak akmlar aktmak üzere bir topraklama tesisine balandnda bunun hata gerilimi koruma tesisinin çalmasn etkilememesi salanmaldr. Açklama : Örnein 100 m A'lik bir kaçak akm meydana geldiinde topraklaycnn RA direnci 50 ohm'dan daha büyük olmaldr (Bekil-16). b.16 - Hata gerilimi koruma balamasnn etkinlii, tesisin iletmeye alnmasndan önce denetlenmelidir. Madde 39 - HATA AKIMI KORUMA BALAMASI a)bu sistemin kullanlmasnn amac, gerilim altnda olmayan iletken tesis bölümlerinde meydana gelebilecek olan yüksek dokunma gerilimlerinin tesiste sürekli olarak kalmasn, böyle bir durumun ortaya çkmas durumunda akan ve belirli bir deeri aan arza akmnn, tüm faz iletkenlerini ve varsa orta iletkeninin devresini 0.2 s içinde açmas ile önlemektir. Hata akm koruma anahtar ile korunan tüm aygtlar anahtarn açma akm sistemin topraklaycs üzerinde geçtiinde bu aygtlar yüksek bir dokunma gerilimi almayacak biçimde topraklanmaldr (Bekil-17). 36

37 Bekil - 17 Hata akm koruma balamas b)bu sistemin uygulanmasnda, aadaki artlar yerine getirilmelidir: b.l - ( Deiik fkra: RG 08/12/ ) Bu sistemle korunan iletme araçlarnn Rt topraklama direnci için R[ \ 50 V I]n balants geçerlidir. Burada hata akm koruma anahtarnn anma hata (açma) akmdr. b.2 - Tüketim araçlarn hareketli kardanlar üzerinden balanmasnda Madde 32.b.2-v'deki hükümler uygulanr (Bekil-9 ve 12'ye de bk). b.3 - Topraklamalar 44. ve 45 maddelere uygun olarak yaplmaldr. b.4 - Hata akm koruma sistemini etkinlii, tesisin iletmeye alnmasndan önce denetlenmelidir. c) Deiik ek: RG 30/11/ ) Koruma iletkenli tesislerde, ek bir önlem olarak bata banyo gibi tehlikenin daha çok olduu yerlerdeki priz devreleri olmak üzere, iç tesislerde hata akm koruma düzeninin kullanlmas tavsiye edilir. Deiik ek: RG 30/11/ ) Açklama : Hata akm koruma düzeni bulunmayan tesislerde korumann etkinliini arttrmak için, ana ve datm tablolarnda koruma topraklamas ve sfr iletkeni baralar, gerektiinde kolaylkla ayrlabilecek ekilde birbirine elektriksel olarak balanmaldr. Madde 40 - KORUYUCU AYIRMA a) Koruyucu ayrma düzeni, anma gerilimleri en çok 380 volta kadar olan elektrik tüketicilerinin akm devrelerini, bir ayrma transformatörü yada motorgeneratör aracl ile besleme ebekesinden ayrr. Bu sistemin kullanlmasnn amac, transformatörün çk tarafna bal iletme aracnda bir gövde temas, iletme aracnn gövdesi ile toprak arasnda besleme ebekesinden geçebilecek dokunma gerilimlerinin meydana gelmesini önlemektir Koruma tedbiri olarak koruyucu ayrma ancak, örnein hatlarn zedelenmesi yada metal gövdenin bir ara fi-priz düzeninde gövde temas sonucunda sekonder tarafta toprak temas olmad sürece etkilidir. (Bekil - 18). 37

38 b) Koruyucu ayrma düzeninin uygulanmasnda aadaki artlar yerine getirilmelidir: b.1 - Koruyucu ayrma düzeni ancak gerilimleri 500 V' a kadar olan ebekelerde uygulanabilir. Ayrma transformatörü yada motor-generatörün çk tarafndaki anma gerilimi, bir fazl tüketicilerde 250 V. üç fazl tüketiciler de 380 V' dan daha yüksek olamaz. b.2 - Bir ayrma transformatörü yada motor-generatörü ancak anma akm en çok 16 A olan bir tüketici balanabilir. b.3 - Ayrma transformatörü yada motor generatörlerde, tüketicilerin balanmas için! sabit olarak taklan ve koruma konta olmayan bir priz bulunmaldr. b.4 - Tüketicilerin balant kordonlar en azndan Türk Standartlarna uygun tipte lastik kordon olmaldr. b.5 - Ayrma transformatörleri, TSE' nün Güç transformatörleri standardna göre yaplm ve iaretlenmi olmaldr. Sabit ayrma transformatörlerinin metal gövdeleri üzerinde koruma iletkeninin balanmas için bir balant ucu bulunmaldr.tanabilir ayrma transformatörleri 32. madde' ye göre koruyucu yaltlm olmaldr. b.6 - Ayrma transformatörleri yada motor-generatörlerin ikinci akm devreleri topraklanamaz ve öteki tesis bölümlerine iletken olarak balanamaz. b.7 - Buhar kazanlar, çelik iskeleler, gemi gövdeleri vb. iletken metal çalma bölümleri gibi çok tehlikeli olabilecek yerlerde, korunmas gereken tüketim araçlarnn gövdeleri özel bir iletken ile üzerinde durulan yerdeki metal bölüme balanmaldr. Bu iletken, çizelge - 2 de yazl kesitte seçilmeli ve öteki beslenme hatlarndan ayn olarak görülebilecek biçimde çekilmelidir. Madde 41 - ELEKTRK Ç TESSLERNDE KORUMA LETKENL KORUMA TEDBRLERN ALINMASI Elektrik iletmelerinden alçak gerilimle enerji alan tüketicilerde, koruyucu yaltma, koruyucu ayrma ve küçük gerilim koruma tedbirlerini dnda, alnacak koruma tedbirleri için iletmeler teklifte bulunurlar, VI - A.2 A@IRI GERLMLERE KAR@I KORUMA Madde 42 - ALAÇAK GERLM TARAFINDAN TOPRAA KAR@I 250 V'UN ÜSTÜNDE OLAN GERLM YÜKSELMELERNN ÖNLENMES?letme gerilimleri, faz iletkenleri arasnda 250 V'un üstünde olan ve faz iletkenleri ile orta nokta arasnda 250 V'tan büyük olmayan çok iletkenli tesislerde, bir faz iletkeninde toprak temas olarak öteki bir faz iletkeninin topraa kar gerilimin 250' V'tan daha fazla olmasn önlemek için orta nokta dorudan doruya topraklanmaldr (37. Maddedeki ayrla 38

39 dikkat ediniz.) Madde 43. ELEKTRK TESSLERNN ATMOSFERK SONUCUNDA MEYDANA GELEN GERLMLERE KORUNMASI Bu tesislerin yaplmasnda özellikle aadaki yazl hükümlere uyulmaldr: a.l- Hava hatt ebekeleri i) Topraklama Deiken dirençli parafudrlar ve atlama aralklar (eklatörler) ile en uygun korumann salanabilmesi için bunlar en ksa yoldan ve olabildiince küçük topraklama direnci ile topraklanmaldr. Önceden tesis edilmi topraklayclar, örnein yldrmdan koruma tesisini topraklayclar ile toprak içindeki boru ebekeleri parafudrlarn topraklanmasnda kullanlabilir. ii) Tüketici tesislerinin korunmas: Tüketici tesisleri parafudrlarla korunacaksa bunlar olabildiince yap giri hattnn yaknna konulmaldr. Parafudrlarn ve tüketici tesisinin topraklamalar birbirine balanmaldr. Sfrlama uygulamasna izin verilen ebekelerde parafudrlarn topraklama iletkenleri ve sfr iletkeni birbirine balanmaldr. Sfrlama uygulamasna izin verilmeyen ebekelerde nötr iletkenine de bir parafudr konulmaldr. Parafudrlar ve atlama aralklar kolaylkla alev alabilen yerlere konulmamaldr. Bu aygtlar ayrca, tahta gibi kolay yanabilen maddelerden ayr ve yangn tehlikesine kar güvenilir biçimde tesis edilmelidir. a.2 - Yldrmlk tesisi bulunan yaplardaki elektrik tesisleri : Yldrmlk tesisi bulunan yaplardaki elektrik tesisleri bu tesisten yeterli uzaklktaki düünülmesi yada yaklama noktalarnda ar gerilime kar koruma düzenleri ile bu tesise balanmaldr. Potansiyel dengelemesi yaplmsa O/S m uzaklk yeterlidir. ( Deiik ek: RG 08/12/ ) Yldrmlk tesisleri, TS 622., Yaplarn Yldrmdan Korunmas Kurallar standard'na uygun olarak tesis edilmelidir. b) Dam Direkleri : Kuvvetli akm hava hatlarn dam direkleri, yldrmlk tesisine iletken olarak balanamaz. Bu tedbirin amac, gerilim sürüklenmesini neden olaca kazalar ve arkl toprak temaslar yüzünden çkabilecek olan yangn tehlikesini önlemektir. c) Topraklamalarn birletirilmesi : (Deiik: RG-16/06/ ) tarih ve sayl Resmi Gazetede yaymlanan Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmelii hükümleri uygulanr. VI - A.3 TOPRAKLAYICILAR Madde 44 - TOPRAKLAYICILARLA VE TOPRAKLAMA TESSLERNE DAR GENEL HÜKÜMLER (Deiik: RG-16/06/ ) tarih ve sayl Resmi Gazetede yaymlanan Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeli"i hükümleri uygulanr. Madde 45 - TOPRAKLAYICILARIN VE TOPRAKLAMA ILETKENLERININ TESISI (Deiik: RG-16/06/ ) tarih ve sayl Resmi Gazetede yaymlanan Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeli"i hükümleri uygulanr. VI- A.4 DENEYLER VE DENETIMLER Madde 46-GERLML BÖLÜMLERE DOLAYLI OLARAK DOKUNMAYA KAR@I KULLANILACAK KORUMA DÜZENLERNN DENETLENMES 39

40 a) Bir tesis iletmeye açlmadan önce yapmcs tarafndan çeitli tesis bölümleri ve iletme yerlerinde yaplmas istenilen, dolayl dokunmaya kar koruma düzenlerini uyguland belirlenmelidir. Uygulanan koruma düzenlerinde bunlarn maddelerdeki ilgili hükümlere uyup uymad denetlenmelidir. b) Denetimler göz ve elle denetlemeyi, denetlemeleri ve ölçmeleri kapsar. Denetimlerin Çizelge - l'ye göre yaplmas genellikle yeterlidir. b.l Göz ve elle denetleme Tüm tesis bölümleri, koruma düzenlerini yönetmelie uygun olarak yaplmalar bakmndan esasl biçimde gözden geçirilmelidir. i)koruma iletkenli koruma düzenlerinde : - Koruma iletkenler topraklama iletkenleri ve potansiyel dengeleme iletkenlerini en az istenilen kesitte olmalarna, - Yukarda anlan iletkenlerin en iyi biçimde çekilmesi ve güvenilecek biçimde balanmasna, - Koruma iletkenleri ve bunlarn balant noktalarnn doru olarak iaretlenmesine, - Koruma iletkenlerini gerilimli bölümlere balanmamasna, - Koruma iletkenleri ile orta iletkenlerin birbirine kartrlmamasna, - Prizlerdeki koruyucu kontaklarn düzenli olmasna, - Sfr iletkenlerinin devresinde ar akm koruma aygtlarn yada anahtarlarn bulunmamasna ve bu iletkenlerin devrelerini yanlz olarak açlp kapatlmamasna, - Hata gerilimi koruma anahtarlar, hata akm koruma anahtarlar, yaltkanlk gözetme aygtlar gibi koruma düzenlerini doru olarak seçilmesine, dikkat edilmelidir. ii) Koruma iletkeni bulunmayan koruma düzenlerinde : - Küçük gerilim ve koruyucu ayrma uygulana tesislerde güç kaynaklar, iletkenler ve öteki iletme araçlarn doru seçilmesine, - Küçük gerilim uygulanan tesislerde yalnzca ayn tesisdeki daha büyük gerilimler için kullanlamayan prizlerin tesis edilmesine. -Koruyucu ayrma uygulana tesislerde, her tüketim arac için bunun üzerine tesis edilen bir priz kullanlmasna, -Koruyucu yaltmann, iletken bölümler nedeniyle yada bozulma ve zedelenme sonucunda etkisiz kalmamasna. - Üzerinde durulan yerin yaltmnn doru olarak yaplmasna, dikkat edilmelidir. b.2 - Deneme Deneme, yaltkanlk gözetleme aygtlarna ve hata gerilimi ile hata akm koruma anahtarlarna ait denetim düzenlerinin çaltrlmasn kapsar. b.3 - Ölçme i) Ölçmelerle, koruma tedbirlerini etkinliine karar verebilecek deerler elde edilmelidir. ii) Ölçmeler hiçbir ekilde kazalara ve yangnlara neden olmamaldr. Bunu salamak için uygun ölçme aygtlar kullanlmal ve gerekli koruma tedbirleri alnmaldr. iii) Ölçmelerin teknik ve ekonomik bakmdan istenilen biçimde yaplamad özel durumlarda, örn~in topraklama tesislerinin geni ve iletken tesislerini büyük olmas durumuna (b.3..i)'e göre elde edilen deerlerin korunduu baka bir biçimde örnein hesaplanarak yada bir ebeke modeli yardm ile gösterilmelidir. 40

41 Çizelge - 7 Koruma düzenlerinin denetimi ( Deiik : RG 08/12/ ) 41

42 Madde 47 - YALITKANLIK DRENC VE BUNUN DENETLENMES (Deiik: RG-16/06/ ) tarih ve sayl Resmi Gazetede yaymlanan Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeli"i hükümleri uygulanr. Madde 48 - ZEMN YALITKANLIK DRENCNN ÖLÇÜLMES Herhangi bir zemini yaltkanlk durumunu uygun olduunun gösterilmesi için üzerinde durulan yerin geçi direncinin ölçülmesi gerekir (Bekil-20). a) U1 gerilimi olarak aadaki gerilimler seçilerek kullanlabilir: a.l- Ölçme yerindeki topraklanm ebekelerdeki topraa kar gerilim, a.2 - Sarglar elektriksel olarak ayrlm bir transformatörün sekonder gerilimi, a.3- Bir yedek elektrik üretim aygtnn bota çalma gerilimi, b) Ölçme yapmak için a.2 ve a.3 durumlarnda bir iletken topraklanmaldr. c) Zeminin (taban örtüsünün geçi ve ek yerleri gibi) en elverisiz yerlerine 270 mm x 270 mm'lik bir slak bez serilir. Bu bez üzerine 250 mm x 250 mm x 2 mm boyutlu bir metal levha konur ve levha yaklak 75 kg'lk bir arlkla yüklenir. Metal levha ile (a)'da açklanan gerilim kaynann topraklanmam iletkeni arasndaki U2 gerilimi ekil 20'de görüldüü gibi ölçülür. d) Voltmetrenin iç direnci, seçilen ölçme bölgesi deerlerinin her bir voltu için en az 300 ohm olmaldr. 42

43 e)bu ölçme zeminde gelii güzel seçilen yerlerde üçden az olmamak art ile yeterli sonuç alnncaya kadar yaplmaldr. U1 f) Üzerinde durulan yerin geçi direnci Rg = R aadaki deerlerin altna dümemelidir. (...-1) U2 Anma gerilimleri 500 V (topraa kar 300 V) olan tesislerde 50 kohm. - Daha yüksek anma gerilimlerinde 100 kohm. VI-B ELEKTRK MAKNELER-TRANSFORMATÖRLER VE REAKTANS BOBNLER Madde 49 - ELEKTRK MAKNELER a) Elektrik makinelerinin yerletirilmesi. a.1 - Elektrik makinelerini yabanc maddelere, suya ve dokunmaya kar koruma tipi, yerletirildikleri yerlerdeki artlara; güçleri ise ihtiyaç ve çalma biçimine uygun seçilmelidir. a.2 - Elektrik makineleri, iletme ve bakmlar kolaylkla yaplabilecek ve tiplerine yeterli soutma salanacak biçimde yerletirilmelidir. a.3 - Elektrik makineleri üzerindeki yol verme ve ayar düzenleri ile termometre vb. gibi denetim düzenlerine iletme srasnda da kolaylkla ve tehlikesiz bir biçimde ulalabilmelidir. a.4 - Elektrik makinelerinin üzerindeki etiketler, makineler yerletirildikten sonra bile kolaylkla okunabilmelidir. b) Elektrik makinelerine ait balantlar b.l - Elektrik makinelerine ilikin balantlar, çalma srasnda meydana gelecek titreimlere dayankl biçimde seçilmeli ve yaplmaldr. b.2 - Metal hortumlar, iletme gerei hareket eden makinelerde bir damarl yaltlm iletkenlerle lastik yaltkanl kordonlarn korunmas amacyla kullanlamaz. c) Denetim ve koruma giderleri Özellikle sürekli olarak denetim altnda bulundurulmayan elektrik makineleri ar snmalara kar korunmu olmaldr. Bu koruma, uygun bir yapmla (konstrüksiyonla) yada otomatik koruma düzenleri (motor koruma anahtarlar) kullanlarak yaplabilir. Makinelerin sv soutma maddelerine ait denetim düzenleri, makineyi kullanacak kimsenin bulunduu ',erden kolayca manevra yapabilecei biçimde yerletirilmelidir. 43

44 Madde 50 - TRANSFORMATÖRLER VE REAKTANS BOBNLER a)transformatörlerin yerletirilmesi a.1- Elektrik makinelerin ait a.1 bölümü, transformatörler ve reaktans bobinleri için de olduu gibi geçerlidir. a.2 - Transformatörler, yeterli soutma salanabilecek biçimde yerletirilmeli ve tesis edilmelidir. a.3 - Transformatörlerin üzerindeki ayar düzenleri, vantilatörler, denetim düzenleri vb. aygtlara iletme srasnda da kolaylkla ve tehlikesiz bir biçimde ulalabilmelidir. a.4 - Transformatörlerin yap içindeki bölmelere yerletirilmesinden yangna yangnn yaylmasna kar gerekli tedbirler alnmaldr. Bu amaçla aadaki tedbirlerden bir yada bir kaç uygulanabilir: - Ya boaltma düzenleri, çakl yada krma tala örtülü ya çukurlar, 630 kva'ya kadar olan güçteki transformatörler için eikleri oldukça yüksek demir kaplarn kullanlmas yeterlidir. - Özellikle daha büyük güçteki transformatörler için sabit olarak tesis edilen su, karbonik asit ve benzeri maddelerin püskürtülerek kullanld yangn söndürme düzenleri. - Yangnn yaylmasn önleyici duvarlar. a.5 - Transformatörler ve reaktans bobinleri, yangn ve duman nedeniyle merdivenlerdeki ve çklardaki serbest trafiin kesilmeyecei biçimde yerletirilmelidir. a.6 - Haval reaktans bobinleri, ksa devre akmnn meydana getirdii magnetik alann çevresinde bulunan demir parçalar bobin içine çekmeyecei ve komu metal parçalarn ar derecede snmayaca biçimde yerletirilmelidir. b) Denetim ve koruma düzenleri Güçleri 16 kva'dan büyük olan transformatörler ve reaktans bobinleri, ar snmalara kar korunmaldr. Uygun bir konstrüksiyonla yada otomatik koruma düzenleri kullanlarak yaplacak bu koruma sistemi iç ve d arzalarn etkisine kar da koruyucu olabilir. VI-C (Deiik?fade:RG-16/06/ ) ENERJ ODASI, KABLO BACASI(KABLO AFTI), ÖTEK LETME ARAÇLARI Madde 51-(Deiik?fade: RG-16/06/ ) ENERJ ODASI, KABLO BACASI(KABLO AFTI), DAITIM TABLOLARI, A.G. KOMPANZASYON TESSLER, SAYAÇ ALTLIKLARI VE ZL TRANSFORMATÖRLER a) (Deiik ifade: RG-16/06/ ) Enerji odas ve kablo bacas (kablo aft) Elektrik?ç Tesisleri Proje Hazrlama Yönetmelii hükümleri dorultusunda tesis edilecektir. Datm tablolar iletme srasnda ortaya çkan mekanik zorlamalar, nem ve s etkilerine dayankl ve zor tutuan yapay (sentetik) yada metal gereçlerden yaplmal, sayaç altlklar için sac kullanlmaldr. Kullanlacak gereçler yürürlükteki ilgili standartlara uygun olmaldr. Datm tablolarnn yapmnda kullanlan korozyona dayankl olmayan gereçler, gerektiinde boyanmal yada bunlara galvanik yüzey korumas gibi uygun bir yüzeysel ilem uygulanmaldr. (Deiik ifade: RG-16/06/ ) Sac tablolar için 0,5 m 2 ye kadar (0,5 m 2 dahil) en az 1 mm, 1,5 m 2 ye kadar (1,5 m 2 dahil) en az 1,5 mm, 1,5 m 2 den büyük olanlar için en az 2 mm kalnlkta düzgün yüzeyli DKP saç kullanlacaktr. b) Gerilim altndaki çplak bölümler arasnda en az 10 mm açklk bulunmaldr. Gerilim altndaki çplak bölümler iletme araçlarnn yaltmam iletken bölümlerinden çevredeki metal parçalardan ve yap bölümlerinden en az 15 mm açklkta olmaldr. Gerilim altndaki çplak bölümler koruyucu d engellerden en az aadaki açklkta olmaldr. 44

45 Sac klflar, sac kaplar vb. tesis bölümlerinde 40 mm Örgülü tel, örgülü tel kap ve öteki engellerde 100 mm c) Datm tablolarnn ön ve arka taraflarndaki gerilim altnda bulunan madeni bölümlere insanlarn dokunmasna engel olacak düzenlerin yaplmas ve bu yaplamadnda tablolarn çevresinin kapatlmas gerekir. d) Datm tablolarndaki aygtlara (sigorta, anahtar, sayaç, zil transformatörü vb.) etiket taklmal, klemens ve iletkenlere numara verilmelidir. Tablolarn üzerinde bulunacak aygtlar, tablonun yapsna uygun seçilmelidir. e) 60 A'e kadar akm çeken tablolar barasz 60 A'den daha fazla akm çeken tablolar baral tipte olmaldr. f) Tozlu yada nemli yerlerde kullanlan tablolar, tamamen szdrmaz biçimde, kapal dökme demir yada çelik sacdan yaplmaldr. g)? yeri, konut vb. yerlerde datm tablolar merdiven ba gibi umuma açk yerlere konulmamal, ait olduu bamsz bölümün içerisine konulmaldr. h) Tablolarn demir gövdesi ile gerilim altnda olmayan tüm demir bölümleri topraklanmaldr. i) (Deiik fkra : RG-16/06/ ) Sayaçlarn hangi durumlarda enerji odas içine koyulaca Elektrik?ç Tesisleri Proje Hazrlama Yönetmelii nin 11 inci maddesi hükümleri dorultusunda enerji veren yetkili kurulu tarafndan belirlenir. j) Tozlu yerlere yada aça konulmas zorunlu olan sayaçlar galvanizli saçtan yaplm ve kilitli bir dolap içine yerletirilmeli ve sayaca gelen kolonlarn dolaba giri ve çk delikleri toz ve nem girmeyecek biçimde kapatlmaldr. k) (De&i(ik fkra: RG 04/04/ ) Sayacn alt kenarnn yerden yükseklii en çok 1.80 m olmaldr. I) Zil transformatörleri Zil transformatörleri üzerinde hiçbir ekilde aydnlatma yaplmamal ve bunlarn devresi ayr bir sigorta ile korunmaldr. m) (Deiik: RG-16/06/ ) Bu yönetmelik kapsamnda bulunan elektrik iç tesislerine ait kompanzasyon tesisleri, Elektrik Projelerinin Hazrlanmas ve Elektrik Tesislerinin Gerçekletirilmesi Sürecinde Güç Faktörünün?yiletirilmesi?le?lgili Tebli hükümleri dorultusunda tesis edilecek, ancak bu Yönetmelik hükümleri dorultusunda denetlenerek veya muayene edilerek uygun bulunmas halinde enerjilenecektir. Madde 52 (De&i(ik ek: RG 30/11/ ) BALAMA AYGITLARI a)anahtarlar i) Elektrik tesislerinde Türk Standartlarna uygun anahtarlar kullanlmaldr. ii) Anahtarlar anma akmnn ve geriliminin üstündeki deerlerde kullanlamazlar. Anahtarlar kullanlma amacna uygun güçte seçilmelidir. iii) Anahtarlarn normal olarak topraa göre gerilim altnda bulunan bütün kutuplar ayn zamanda açlp kapanmaldr. iv) Anma gerilimi 250 V'ye kadar olan elektrik devrelerinde kullanlacak anahtar1ann anma akm 10'A'dan aa olmamaldr. v) Nötr hatlar topraklanm olan sabit tesislerde, anahtarlar faz iletkenleri üzerine konulmaldr. Nötr hatlar topraklanmam olan sabit tesislerde, faz ve nötr hatlarn ayn anda açp kapayan anahtarlar kullanlmaldr. vi) Anahtarlar, iletmede meydana gelen titreimlerle yada kendi arlklar ile kendiliinden açlp kapanmayacak nitelikte olmaldr. 45

46 Anahtarlarn hareket eden kollar, çaltrma zincirleri ve benzeri gibi el ile dokunulan metal parçalan yaltkan ara parçalarla (örnein porselen izolatörlere) anahtar gövdesinden ayrlm olmaldr. vii) Scaklklar 60 C' nin üstünde olan yerlerde, scak yerler için elverili anahtarlar (örnein porselen yaltkan!) anahtarlar) kullanlmaldr. viii) Anahtarlarn bir ucuna birden fazla iletken balanamaz. Yani anahtar, datm kutusu olarak kullanlamaz. ix) Topraklanm tesiste sfr iletkenleri hiçbir ekilde kesilemez ve bu iletken üzerine anahtar konulamaz. x) ikinci (tali) datm tablolarnda kullanlacak anahtarlar tercihen pako alter yada ev tipi devre kesici olmaldr. xi) Aydnlatma devrelerinde termik ve magnetik koruyuculu anahtar kullanldnda bunun ayrca sigorta ile korunmas gerekmez. xii) Anahtardan, anahtar alt prize geçi yaplamaz. Bu priz bulunduu konum bakmndan bu ad almtr. Anahtara ve anahtar alt prize gelen besleme iletkenleri normal olarak ayr borular içinde çekilir. b) Yol vericiler ve ayar aygtlar i) Bu aygtlar yürürlükteki Türk Standartlarna yada tannan yabanc standartlara uygun olmaldr. ii) Çalrken s çkaran yol verici ve ayar aygtlar, kullanldklar yer izin verilmeyecek derecede snmayacak nitelikte seçilmeli ve yerletirilmelidir. iii) Yol verici ve ayar aygtlar, ait olduklar motor ve devrelere uygun boyut ve nitelikte seçilmelidir. iv) Kendi transformatörü bulunan tüketicilerde dorudan (direkt) yol verilebilecek en büyük ksa devre senkron motor gücü tüm iletme yükleri devrede iken, en büyük güçlü motorun devreye girmesi durumunda transformatör empedanslar dahil, yol alan motorda, yol alma akmnda bal gerilim %15'i amamak koulu ile tüketici tarafnda belirlenir. Kendi transformatörü bulunmayan tüketicilerde, dorudan yol verilecek en büyük ksa devre asenkron motor gücü köy ve benzeri yerlerde 7.5 kw, alçak gerilim ebekesi hava hatt olan kasaba ve ehirlerde 15 kw, alçak gerilim ebekesi yeralt kablosu olan kasaba ve ehirlerde 30 kw"r. Ancak motorun gücü transformatörün gücünün %10"nu aamaz. c) Fi ve priz düzenleri i) ( Deiik fkra : RG 25/10/ )?ç tesislerde kullanlacak f ve prizler Türk Standartlarna uygun olmal ve bunlarn topraklama konta koruyucu kontak bulunmaldr.?ç tesislerde kullanlacak f ve prizlerin anma deerleri 10 A'in altnda olamaz. Belirli bir cihaz için öngörülen prizlerin anma akmlar cihaz gücü ile uygun olacak ve bu prizlerin anma akmlar 16 A'in altnda olmayacaktr. iii) Koruma iletkenleri f ve prizlerin toprak iareti bulunan yerlerine balanmaldr. iii) Elektrik tesislerinde lambalarn duy ve soketlerine takl prizler kullanlamaz. Ayn ekilde sabit fileri bulunan çok prizler de kullanlamaz. iv) Prizler datm kutusu olarak kullanlamaz. v) Bir fie birden fazla sabit olmayan iletken balanamaz. Bu ekildeki birkaç iletkenin balanmas için yaplan özel filer bu hükmün dndadr. vi) Sva alt tesislerde prize balanan iletkenlerin üzerindeki yaltkanlarn prizin tutturma parçalar ile zedelenmemesine dikkat edilmelidir. vii) Büyük salonlarda zemine bu amaç için yaplm olanlar kullanlmak ve gerekli koruyucu tedbirler alnmak art ile priz tesis edilebilir. viii) ( Deiik fkra : RG 08/12/ ) Konutlarda salonlar (20 m2 den büyük alanl) ve mutfak için en az ikier, odalar ve banyo için en az birer priz tesis edilmelidir. Barakalar, basit köy evleri hariç olmak üzere ayrca; çamar 46

47 makinesi, bulak makinesi ve Müstakil linyeden için üç adet ayr linye tesis edilmelidir. Müstakil linyeden beslenen bu prizlerin güçleri, söz konusu elektrikli cihazlarn aada verilen güçlerinden az olamaz. GÜCÜ (KW) Çamar Makinesi 2.5 Bulak Makinesi 2.5 Elektrikli Frn/Ocak 2.0 ix) (De&i(ik fkra: RG 04/04/ ) Konutlar ile kre, çocuk yuvas ve okul gibi çocuklarn bulunduu yerlerde prizlerin perdeli (shutter) tip olmas tavsiye edilir. d) Sigortalar i) Elektrik hatlar eriyen telli sigortalar yada kesiciler ile korunmaldr. ii) Sigortalar, koruyacaklarn iletkenlerin ve aygtlarn tehlikeli biçimde snmalarn önleyecek nitelikte seçilmelidir. Bakr iletkenlerin dayanabilecei en büyük sürekli akmlarla bu iletkenleri koruyacak sigortalarn anma akmlar çizelge - 13'de verilmitir. iii) elektrik tesislerinde yamanm yada üzerine tel sarlarak köprülenmi sigortalar kullanlamaz. iv)?letken kesitlerinin akm tüketilen yerlere doru küçüldüü noktalara sigorta konulmaldr. Önceki sigorta küçük kesiti de koruyorsa ayrca ikinci bir sigorta konulmas gerekmez. (De&i(ik ek: RG 04/04/ ) Açklama : Bu madde bölümünün uygulanmas zorunlu deildir. v) Sigortalar ve kesiciler korunacak hattn bana konulmaldr. Bebekeden sigortaya gelen faz iletkeni her zaman sigorta gövdesinin alt kontana balanmaldr. Sigortal anahtarlar açldktan sonra sigorta eleman gerilim altnda kalmamaldr. vi) Priz devreleri aydnlatma devrelerinden ayr olacaktr. Ancak zorunlu durumlarda ve tablolardan her birinde yalnz bir priz bulunmas durumunda aydnlatma devresine en çok bir priz balanabilir. Gerektiinde priz devresine de bir lamba balanabilir. vii) (De&i(ik fkra: RG 04/04/ ) Yap balant hatlar ve kullanlacak iletkenlerin kesiti bakr gereç için en az 6 mm2 alüminyum gereç için en az 10 mm2 olmaldr. viii) Kolon hatlar için kullanlacak bakr iletkenlerin kesiti en az 4 mm2 olmaldr. Bu hatlar için seçilen iletkenlerin korunmas için kullanlacak ar akm aygtlarnn anma akmlar iletkenini kesitine göre çizelge-13'den seçilecektir. Kolon hatlar, ksa devre kesme kapasitesi yeterli ev tipi devri kesiciler varsa, bunlarla korunacaktr. Bu kesicilerin ksa devre akmlar en az 10 ka olacaktr. Ksa devre kapasitesi yeterli olan ev tipi devre kesici bulunmamas durumunda, tel sarlmam eriyen telli sigorta kullanlabilir. ix) Aydnlatma sortileri için en az 1.5 mm2 ve aydnlatma linyeleri için en az 2.5 m2 kesitli bakr iletkenleri kullanlacaktr. Seçilmi olan bu iletkenlerin korunmas için kullanlacak ar akm koruma aygtlarnn anma akmlar, iletkenini kesitine göre çizelge 13'den seçilecektir. Aydnlatma linye hatlar ev tipi devre kesiciler ile korunacaktr. Bu kesicilerin ksa devre akmlar en az olacaktr. 47

48 x) Priz sortiler ve linyeleri için en az 2.5 mm2 kesitli yaltlm bakr iletkenler kullanlacaktr. Priz linye hatlar ev tipi devre kesicilerle korunacaktr. Bu kesicilerin ksa devre akmlar en az 3 ka olacaktr. xi) (De&i(ik fkra: RG 04/04/ ) Bir aydnlatma linyesine balanacak sorti says, linyenin yükü (gücü) ve gerilim düümüne bal olarak belil1enir. Aydnlatma gücü, aydnlatma hesab yaplan binalarda bu hesap sonucunda elde edilir. Kullanl bakmndan özel bir durumu olmayan küçük alanl yap birimleri için aydnlatma hesab yaplmas gerekmeyebilir. Aydnlatma hesab yaplmayan yerler için aydnlatma gücü, m2 bana en az 12W(12V/m2) alnarak belirlenecektir. Konutlarda en az iki adet aydnlatma linyesi bulunacaktr. Flüoresan lambalarn görünen güçlerini belirlenmesinde ilgili Türk standard esas alnacaktr. xii) ( Deiik fkra : RG 25/10/ )Bir priz linyesine balanacak sorti says, priz güçleri bir fazl priz için en az 300W (konutlarda müstakil linyeden beslenen priz güçleri hariç), üç fazl priz için en az 600 W olmak üzere ihtiyaca göre belirlenecektir. Belirlemede linye yükü ve gerilim düümü de göz önünde bulundurulacaktr. (Bantiye elektrik tesislerinde kullanlan bir yerde priz güç hesabna katlmaz) Prizlere balanacak aygtlar belli ise sorti says bunlarn miktarna göre belirlenecektir. xiii) Aydnlatma ve priz devrelerine balanacak sorti says bir fazl devrelerde aydnlatma için 9, priz için 7'den fazla olmayacaktr. xiv) Buonlu sigortalar, buona uygun vidal kontak elemanlar ile donatlacaktr. Yay, vida, para ve benzeri gibi cisimler bu amaçla kullanlamaz. xv) Tablolara taklm ev tipi devre kesiciler, kumanda anahtar olarak kullanlamaz. xvi)?ç tesislerde bçakl sigorta açk tipteki sigortalar rasgele dokunmaya kar tedbir alnmadan kullanlamaz. xvii) Topraklanm iletkenlere sigorta konulamaz. xviii) Doru akmla çalan çok iletkenli yada alternatif akmla çalan çok fazl sistemlerde sfr iletkenine sigorta konulamaz. xix) Hava hatlarndan ayrlan balant hatlarnn ayrlma noktalarna yada hatlarn yaplara girdii yerlere sigorta konulmaldr. Madde 53- AYDINLATMA AYGITLARI VE BUNLARA AT DONANIMLAR a)genel a.1 - Aydnlatma tesislerinde yürürlükteki standartlara uygun aydnlatma aygtlar (armatürler) ve donanmlar kullanlacaktr. a.2 - Aydnlatma tesislerinde 250 V'dan yüksek ebeke gerilimi kullanlmayacaktr. a.3 - Anahtardan geçerek duya gelen faz iletkeni her zaman duyun iç (orta) kontana balanacaktr. Ters balama belirlenirse tesise elektrik verilmez. a.4 - Aydnlatma aygtlarnda faz ve nötr iletkenleri olarak yaltlm iletkenler kullanlacaktr. Aygtlarn metal parçalar nötr iletkeni olarak kullanlamaz. a.5 - Duylar, aydnlatma aygtlarna ampuller çkarlp taklrken dönmeyecek biçimde tutturulacaktr. a.6 - Aydnlatma aygtlar hareket ettiklerinde iletkenleri zedelemeyecek biçimde taklacaktr. a.7 -?letkenlerin geçirilmesi için braklan boluklar, tellerin kolayca ve yaltkanlarn zedelenmeden geçmesini salayacak biçimde olmaldr. Bu boluklardan birkaç lambann akm devresi iletkenleri birlikte geçirilebilir. a.8 - Yap dnda kullanlacak aydnlatma aygtlar içlerinde su toplanmayacak biçimde yaplm olmaldr. a.9 - Aydnlatma aygtlarn ask düzenleri, örnein tavan kancalan en az 10 kg olmak üzere aslacak aygt arlnn 5 katnn herhangi bir biçim deiikliine uramadan tayabilmelidir. a. l0 - Sva alt tesislerde apliklere gelen iletkenler duvar kutularnda (buatlar) sona ermelidir. 48

49 (De&i(ik ek: RG 30/11/ ) Tamamlanm döemeden 230 cm yükseklie kadar tesis edilen aplik sortilerin koruma iletkenli olmal yapda koruma topraklamas yoksa, sfrlanmaldr. a.11 - Aydnlatma aygtlarnn içine çekilen iletkenler sya dayankl olmaldr. Bu iletkenlerin anma kesitleri 12 numaral çizelgeye bal olarak 9 numaral çizelgeden seçilmelidir. a.12 - Üç fazl akm devresinin iletkenleri (örnein üç fazl aydnlatma aygtlarnda) çok damarl bir iletken olarak düzenlenmeli, boru içinde çekilmeli yada iletkenlerin geçirilmesi için ayrlan boluklara yerletirilmelidir. a Makineler ile bunlarn hareket eden parçalarnn aydnlatlmasnda ve bu gibi makinelerin çalt iletme yerlerinin aydnlatlmasnda ksal görüntü yanlmalarn (stroboskobik etkileri) önlemek için örnein uygun lamba seçme, faz kaydna kondansatörlü, dekalörlü balast kullanmaya yada üç fazl besleme gibi tedbirler alnmaldr. a Armatürlerin seçilmesinde, kullanma amacna uygunluu, suya yada toza kar korunma düzeni bulunmas ve ortam scaklna dayankll göz önünde bulundurulmaldr. a.15 - Sabit aydnlatma aygtlar, besleme hatlarna bu aygtlara ait klemensler ile fi-priz düzenleri ile yada dorudan doruya balanabilir. Tanabilen aydnlatma aygtlar ebekeye sabit balant düzenleri yada fi-priz düzenleri üzerinden balanabilir. a.16 - Kazanlar, hazneler, borular vb. iletken gereçlerden yaplm dar ve hareket edilmesi snrl yerlerde el lambalar gibi tanabilen aydnlatma aygtlar ancak aadaki artlar yerine getirilirse kullanlabilir. - Alternatif gerilim kullanlacaksa, balant iletkenleri kesinlikle küçük gerilimi yada koruyucu ayrma mac ile kullanlabilen bir transformatöre balanmaldr. Küçük gerilimli elektrik üretmek için kullanlan güvenlik transformatörleri, motorgenetarlör yada koruyucu ayrmay salayan aygtlar kazan, hazne ve borularn darsna konulmaldr. - Doru gerilim kullanlacaksa 31. Maddede açklanan düzenlerden birisi kullanlmaldr. - Sabit tesis edilmeyen iletken olarak ilgili Türk Standartlarnda açklanan bu amaca uygun iletkenler kullanlmaldr. - Ara fi-priz düzenlerinde yaltkan mahfazalar bulunmaldr. Uzatma iletkenlerine anahtar balanamaz. a.17 - Tünel, galeri vb. gibi nemli ve slak yerler madde SO a.1s'e uygun olarak tanabilen aydnlatma aygtlar ile aydnlanabilecei gibi bu amaçlar sabit aygtlarda kullanlabilir. Bu durumda nemli ve slak yerlerde kurulacak elektrik tesislerine ait hükümler uygulanmaldr. a Aydnlatma aygtlar, çkardklar s kendi içlerindeki ve yaknlarndaki cisimlere zarar vermeyecek biçimde tesis edilmelidir. a (De&i(ik ek: RG 04/04/ ) Sva alt, sva üstü ve etan tesislerde zorunlu olmadkça lambadan lambaya geçi yaplmamaldr. Dekoratif amaçla ve zorunlu durumlarda (mimari gerei vb) lüstr klemens vb. gibi uygun düzenler kullanlarak lambadan lambaya geçi yaplabilir. (De&i(ik fkra: RG 30/11/ ) Kazan dairesi, banyo, hamam ve benzeri gibi nemli ve slak yerlerde lambadan lambaya geçi yaplmas tavsiye edilmez, lambadan lambaya geçi yaplmas gerekli ise geçiler lütsr klemens ve benzeri düzenler kullanlarak yaplmaldr. b) Gazl boalma (dearj) lambalar b.l - Gazl boalma lambalarnda (f1üoresan, cva buharl, sodyum buharl vb.) kullanlan tüm plastlar kondansatörlü olacaktr. b.2 - Flüoresan tüplü tesislerde bir yerin aydnlatlmas için alternatif akmla çalan birden fazla tüp kullanldnda ksal görüntü yanlmalar en az olacak biçimde dekalörlü balast yada çok fazl bir besleme biçimi 49

50 kullanlmas salk verilir. b.3 - Üç faz hattna bölünerek balanan f1üoresan lamba gruplar (üç fazl aydnlatma aygtlar) için üç kutbu birden açlp kapanan anahtarlar kullanlmaldr. Bu durumda üç fazl akm devresinin iletkenleri bir boru içinde hep birlikte çekilmeli yada çok damarl yaltlm bir iletkenin damarlar bu amaçla kullanlmaldr. b.4 - Armatürler yada datm tablolar içine konulmayan balastlar, transformatör ve dirençler toza ve dokunmaya kar bir mahfaza ile korunmaldr. b.5- Dolgu maddesi yanc olan kondansatör, balast, transformatör ve direnç gibi ön balama aygtlar yanc maddelerin içine yada yaknna konulmamaldr. Bu aygtlar vitrin gibi yanma tehlikesi olan yerlerin dna konulmal yada yangn tehlikesi olmayacak biçimde yerletirilmelidir. b.6- (Deiik ifade: RG-16/06/ ) Reaktif tarife uygulanan müterilerin elektrik iç tesislerinde kullanlacak dearj(boalmal) lambalar ile balant gücü 9 kw geçen yeni yaplardaki ortak kullanm amaçl kazan dairesi, klima ve hidrofor tesislerinde kullanlan motorlarda güç faktörünün, ilgili mevzuatta öngörülen deerine çkarlmas için, en azndan yükle birlikte devreye girip çkan bir kondansatör (kondansatörler) ve benzeri tesis edilecektir. Madde 54- ELEKTRK MOTORU LE ÇALI@AN TÜKETM ARAÇLARI VE ALETLER Elektrik motoru ile çalan araçlar tamamen standartlara uygun olmaldr. Islak elle tutulan bileme makineleri küçük gerilim yada koruyucu ayrma düzeninde çaltrlmaldr. Beton kartrma makineleri ile ayn biçimde çalmal yada koruyucu yaltmal olmaldr. Elektrikle çalan aygtlar, kazanlar, hazneler, borular vb iletken gereçlerden yaplm dar ve hareket edilmesi snrl yerlerde ancak aadaki artlar yerine getirilirse kullanlabilir. Alternatif gerilim kullanlacaksa kesinlikle küçük gerilim yada koruyucu ayrma düzeni uygulanmaldr. Küçük gerilimli elektrik üretmek için kullanlan güvenlik transformatörleri ve motor generatörler yada koruyucu ayrmay salayan aygtlar kazan, hazne ve borularn darsna konulmaldr. Bir doru akm ebekesinin doru gerilimi kullanlacaksa anma gerilimi 260 V'u amamaldr. 21 maddedeki koruma tedbirlerinden birisi uygulanmaldr. - Elektrikle uzaktan kumanda düzeni küçük gerilimle yada koruyucu ayrmal düzenini gerilim.. ile çaltrlmaldr. - Sabit tesis edilmeyen iletken olarak ilgili Türk Standartlarnda açklanan bu amaca uygun iletkenler kullanlmaldr. - Ara fi-priz düzenlerinin, yaltkan mahfazalar olmaldr. Uzatma iletkenlerine anahtar balanamaz. Elektrik motoru ile çalan oyuncaklar ancak aadaki ekillerde balanarak çaltrlabilirler: - Anma gerilimleri 24 V'a kadar olan tesislere balanabilirler (bu gerilimler madde 33 C'ye göre elde edilmi olmaldr). - Sekonder anma gerilimleri 24 V'a kadar olan oyuncak transformatörleri yada motorgeneratörler üzerinden balanabilirler. Oyuncakla ebeke arasnda, koruma iletkenli yada dirençler üzerinden, örnein lamba dirençleri üzerinden yaplsa bile iletken bir balant bulunamaz. Madde 55 - ELEKTRIKLI ISITMA AYGITLARI Bu aygtlar standartlara uygun olmaldr. Elektrikli battaniye, elektrikli yastk, hayvan bakmna ve yetirilmesine ait stma aygtlar, elektrotlarn stlmasnda kullanlan aygtlar ancak anma gerilimleri 380 V'a kadar olan tesislerde kullanlabilir. Deri ve saç bakmndan kullanlan elektrik stma aygtlarnn normal çalma durumunda insan yada hayvanlarn deri yada saçlarna dokunan bölümleri, bu aygtlar küçük gerilimle çalamyorsa, koruyucu yaltmal olmaldr. Elektrikli su stma aygtlar ve kazanlar ancak sabit olarak yerletirilebilir. Lamba duylar elektrikli stclarn ve stma lambalarnn balanmasnda kullanlamaz. 50

51 Madde 56 - HABERLE@ME, RADYO VE TELEVZYON AYGITLARI Bu aygtlar standartlarna uygun olmaldr. Radyolar ve benzeri aygtlar ancak topraa göre gerilimleri 250 V'a kadar olan tesislerde kullanlabilir. VI-D- LETKENLER VE YER ALTI KABLOLARI Madde 57 - YALITILMI@ LETKENLER VE KABLOLAR Elektrik içi tesislerinde ilgili Türk Standartlarna uygun bakr tellerden yaplan yaltlm iletkenler Yada kablolar kullanlr. Yap balant hatlarnda çplak yada yaltlm alüminyum i/etkenler kullanlabilir. Bu iletkenlerin kesiti bakr için en az 5 mm2 alüminyum için en az 10 mm2 olmaldr. (De&i(ik fkra: RG 30/11/ ) Atölye, iyerleri, sanayi tesisleri vb. gibi yerlerdeki kuvvet hatlarnda, en küçük iletken kesiti 6 mm2 olmak ve balantlar alüminyum kablo pabuçlar ile yaplmak art ile Türk Standartlar yada tannan öteki standartlara uygun alüminyum iletkenli kablolar kullanlabilir. Elektrik?ç tesislerinde iletkenler için aadaki renk kodlar kullanlacaktr: - Koruma iletkenleri için Yeil- sar - Orta iletkenler ve nötr iletkenler için Açk mavi - Faz itetkenler için Yürürlükteki kablo standartlarna uygun olmak üzere her faz için farkl renkler Aydnlatma tesisatnda anahtardan geçen iletkenin krmz, va-e-vien anahtarn bacaklar arasndaki iletkenlerin pembe renkli olmas tavsiye edilir. a)?letken ve kablolarn boyutlandrlmas Elektrik iç tesislerinde kullanlacak iletken ve kablolarn kesitleri aadaki iletme artlarna göre seçilir: a.1-mekanik dayanm?letken ve kablolarn mekanik dayanm yeterli olmaldr. Mekanik dayanm bakmndan iletkenler, çizelge-8'de verilen en küçük kesitlerden daha küçük anma kesitinde seçilmeli ve kullanmamaldr. a.2- De&i(ik ek: RG 30/11/ )?letken kesitinin belirlenmesi için yaplan hesaplarda ezamanl yük (balant gücü) esas alnmaldr. Ezamanl yükün (gücü) belirlenmesi: Ezamanl güç (ayn zamanda çekilen güç), kurulu güç deeri ezamanllk katsays ile çarplarak bulunur. Konutlarda kurulu güç genel olarak aydnlatma gücü, priz gücü ve biliniyorsa elektrikli ev aletlerinin gücünden oluur. Konutlarda bir dairenin ezamanl yükünün belirlenmesinde aadaki ezamanllk katsaylar esas alnmaldr. - Kurulu gücün 8 kw'ye kadar olan bölümü için %60 - Gücün kalan bölümü için % 40 Binann ezamanl yükünü belirlenmesi için aadaki ezamanllk katsaylar esas alnmaldr. Daire Says E Zamanl Katsay ve daha fazla 23 Köy kasaba ve imar plan bulunmayan alanlarda yaplan tek evlerde ve yazlklarda bu esaslara uyulmayabilir. 51

52 ( Deiik ifade: RG 25/10/ )Bütün konutlarda ezamanl yük 3 kw'dan az olamaz.?yerleri, idare binalar, sosyal binalar, salk binalar ve benzeri yerlerde ezamanl yükün belirlenmesi için kurulu yük aydnlatma yükü, priz yükü, yedekler hariç mekanik tesisat k-yaz yükünden büyük olan, asansör yükü ve mutfak yükünden elde edilir. Mekanik tesisat k-yaz yükünden büyük olannn ezamanllk katsays %100, mutfak yükü için ise ezamanllk katsays %70 alnmaldr. Aydnlatma, priz ve asansör yükü için aada belirtilen ezamanllk katsaylar alnmaldr. Ezamanllk Katsays Binann Cinsi Yük Miktar Ezanllk Katsays% Aydnlatma yükü için ezamanllk katsays : Hastaneler?lk 50 kva 40 Kalan Yük 20 Oteller, Moteller ve?lk 20 kva 50 Tatil Köyleri kva 40 Kalan Yük 30 Depolar?lk 12,5 kva 100 Kalan Yük 50 Dier Binalarda Tüm Yük 100 Priz yükü için ezanllk katsays: Tüm yaplarda ilk 10 kva 100 Kalan Yük 50 Asansör yükü için ezamanllk katsays: Biro binalarnda, otellerde 100 Okullarda, hastanelerde 85 Apartman ve dier binalarda 55 a.3- Gerilim düümü i) (De&i(ik fkra: RG 30/11/ )?ç tesis hatlarnda sürekli en büyük iletme akm ile iletme gerilimine göre yüzde gerilim düümü, Yap balant kutusu ile tüketim araçlar arasnda: - Aydnlatma ve priz devreleri için % l,5'i - Motor devreler için % 3 'ü, geçmemelidir. ii) (De&i(ik ek: RG 30/11/ ) Yapnn yada yap kümesinin beslenmesi için bir transformatör kullanlmsa, bu transformatörü çk uçlar ile yap balant kutusu arasndaki gerilim düümü % 5'i geçmemelidir. Açklama : Gerilim düümü hesaplar, gerekli görüldüünde görünen güç göz önüne alnarak yaplmaldr. iii) Elektrik iç tesislerinde gerilim düümlerini hesaplanmasnda aadaki formüller kullanlabilir: -Bir fazl alternatif akm tesislerinde: akm biliniyorsa : u = 2 L. I.cosp 52

53 X.S Güç biliniyorsa : u = 2 L. N X. S. U L. N Yada yüzde gerilim düümü olarak : % e = X. S.U2 -Üç fazl dengeli yüklü alternatif akm tesislerinde : l,73 L. I.cos p akm iddeti biliniyorsa : e = X.S L.N 100. L. N Güç biliniyorsa : e = yada % e = X.S U X.S.U Yukardaki formüllerde e: Gerilim düümü (Volt) (Bir fazl hatlarda gidii ve dönü iletkenleri üzerindeki; üç fazl hatlarda ise yanlzca faz iletkenini üzerinde gerilim düümü hesaplanacaktr.) L: Hat uzunluu (metre) I: Akm iddeti (amper) U:?letme gerilimi (üç fazl ebekelerde faz aras gerilimi) (volt) Cosp : güç katsays (omik yüklenmede ve doru akmda cos O 1 alnr) N: güç (Watt) X:özgül iletkenlik katsays (m/ohm.mm2)-bakr için = 50 m/ohm.mm2 alnr) S : iletken kesiti (mm2) No Çizelge-8 Elektrik tesislerinde kullanlacak bakr iletken kesitleri?letkenin Döenme Biçimi En Küçük Kesit 1 Sabit ve korunmu olarak döenmi iletkenler : 1,5 2 Balama tesislerinde ve datm tablolarnda iletkenler: -2,5 A 'e kadar 0,5-2,5 A ile 16 A arasnda 0,75-16 A 'n üzerinde 1,0 3?zalatör üzerinde açkta döenmi iletkenler :?stinat noktalar arasndaki açklk: -20 m 'ye kadar 4-20 mi ile 45m arasnda 6 4 Lamba duya balant iletkenleri : 0,75 5 Yap içindeki donanma lambalarnda: -Donanma duyu ile fi arasndaki iletkenler 0,75 -Lambalar arasndaki iletkenler 0,75 53

54 6 Kuvvetli akm hava hatlar : 'Elektrik Kuvvetli Akm Tesisleri Yönetmelii'ne baknz. a.4- Sürekli Yük Akm i)yaltlm iletkenler Yaltlm iletkenler, izin verilen en yüksek snma bakmndan en çok çizelge-9'da verilen akmlarla sürekli olarak yüklenebilir. Çizelge 9'daki yük akmlar 25 C ortam scakl için verilmitir. Daha yüksek ortam scaklklar için bu deerler çizelge-l1'deki düzeltme katsaylar ile çarplmaldr. 55 C in üzerindeki ortam scaklklarnda yüksek scakla dayankl iletkenler kullanlmaldr. Bu iletkenler için izin verilen yük akmlar, çizelge 9'daki deerler çizelge -12'deki düzeltme katsaylar ile çarplarak bulunur. Birden fazla iletkenin yanyana birlikte döenmeleri durumuna iletken kesitlerinin bulunmasnda ortam scaklnn artabilecei göz önünde tutulmaldr. ii) Kablolar Kablolar izin verilen en yüksek snma bakmndan en çok kablo yapmclarnn çizelgelerinde verilen akmlarla sürekli olarak yüklenebilirler. a.5 - Özel durumlarda iletken ve kablolarn yüklenmesi i) Kesintili yada ksa süreli iletme gibi durumlarda kullanlan iletken ve kablolarn yük akmlarnda zamal11a yükselmeler olabilir. Bu nedenle yük akmnn artmasn gerektiren iletme yada kullanlma deiiklii yapld zaman iletken kesitleri yeniden hesaplanmaldr. Snr scaklk lastik yaltkanl iletkenlerde 60 C termoplastik yaltkanl iletkenlerde 70 Cdr. ii) Çok motorlu tesislerde motorlarn anma akmlar, yol verme süresinin uzun olmas, bu ilemin sk sk yaplmas yada iletmede oluan yük darbeleri nedeni ile zaman zaman aldnda iletkenlerin kesitleri çekilen akmlarn karesel ortalamas alnarak hesaplanmaldr. Meydana gelen akm tepe deerlerinin devam süresi çizelge-10'daki sürelerin altnda kaldnda gerekli iletken kesiti, karesel ortalama akm deerlerine göre çizelge-9'dan bulunur. Tersi durumda a.4- l bölümüne uyulur. Makineler, transformatörler, akümülatörler, balama tesisleri ve benzer aygt tesisler arasnda çekilen tesisleri 50 mm3'ye kadar olan çplak bakr iletkenleri ve basit olarak tesis edilen bir damarl balant iletkenleri için çizelge-9'da 3. Gruptaki deerler kullanlr. Daha büyük kesitler ve hava hatlar için çizelge-9'daki deerler geçerli deildir. Bu iletkenler meydana gelebilecek en büyük iletme akmnda yeterli mekanik dayanm salanacak ve iletmeye yada çevresine zararl olabilecek derecede snmayacak biçimde boyutlandrlmaldr. b)?letken ve kablolarn ar snmaya kar korunmas?letkenler ve kablolar iletmedeki ar yüklenmeler ve tam ksa devrelerde meydana gelebilecek olan ar snmalara kar korunmaldr. 54

55 b.1- Ar yüklenmeye kar koruma : Çizelge 9 - Yaltlm bakr iletkenlerin 25 C 'a kadar olan ortam scaklklarnda sürekli olarak tayabilecekleri yük akmlar Anma 1.Grup 2.Grup 3.Grup Kesiti mm² A A A Açklamalar 0, Grup Boru içinde çekilmi bir yada birden 1, fazla tek damarl, iletkenler (NV gibi) 2, Grup Termoplastik klfl iletkenler, borulu ?letkenler, kurun klfl iletkenler, plastik yaltkanl yass iletkenler, hareket ettirilebilen iletkenler gibi çok damarl iletkenler Grup Havada açk olarak iletkenler arasnda en az iletken d çap kadar açklk bulunacak biçimde çekilmi bir damarl iletkenler balama tesisleri ve datm tablolarnda kullanlan bir damarl iletkenler Çizelge 10-?letkenlerin karesel ortalama akm deerine göre yüklenebilmesi için izin verilen yüklenme süreleri Anma Kesiti?zin verilen yüklenme süresi mm² s 6'ya kadar 4 10'dan 25'e kadar 8 35'den 50'ye kadar 15 70'den 150'ye kadar 'den yukar 60 55

56 Çizelge 11- Ortam scaklklar 25aC'in üstünde veya 25aC'a kadar olan yerlerde kullanlan yaltlm iletkenler için verili yük akmlar Çizelge -9'daki deerlerin %'si olarak Ortam Scakl izin verilen sürekli yük akmlar rile yük akmlar ac Lastik Yaltkanl?letkenler Termoplastik Yaltkanl?letkenler Çizelge 12- Scakla dayankl iletkenler için 55aC' nin üstündeki ortam Scaklklarnda izin verilen yük akmlar Ortam Scakl (ac) Çizelge -' daki deerlerin %'si olarak izin?zin verilen snr scakl 100aC olan iletkenlerde?zin verilen snr scakl 180aC olan iletkenlerde verilen sürekli Yük akmlar i) Konu Bu koruma bir devredeki iletkenlerin yük akmlarn, balant ve ek yerlerinde iletkenlerin yaltkannda yada iletkenlerin çevresinde zararl olabilecek bir snma meydana gelmeden önce kesen koruma organlar kullanlarak salanabilir. ii) Ar yüklenmeye kar koruma organlarnn cinsi Aadaki düzenler ar yüklenmeye kar koruma organ olarak kullanlabilirler: Yalnz ar yüklenmeye kar koruma salayan düzenler: Bu düzenler geneilikle kesme yetenekleri, beklenebilen bir ksa devre akmndan daha küçük olan, akma baml gecikmeli koruma organlardr. Örnein yalnz ar akm koruyucusu bulunan kontaktörler Ayn zamanda ar yük ve ksa devre korumasn salayan düzenler: Bunlar, kendi küçük muayene akmlar ve beklenebilen ksa devre akmlar arasndaki her akm salayabilen, geçirebilen ve kesebilen koruma organlardr. Örnein eriyen telli sigortalar, otomatik sigortalar ve kesiciler. iii) Ar yüklenmeye kar koruma elemanlarnn belirlenmesi iii.1 - Çizelge-9'da yazl akm deerlerini aan uzun süreli yüklenme durumlarnda ar akm koruma organlarn toleranslar da göz önünde tutularak çizelge-13'deki deerlerin bir alt basamana uyan sigortalar kullanlmaldr. Koruma anahtarlarnda otomatik açma düzeni izin verilen akmn bir alt basamandaki deere ayarlanmaldr. 56

57 iii.2 - Hatlarn korunmas için 25 C'a kadar olan ortam scaklklarnda çizelge-13'deki yaltlm iletkenlerin kesitlerine uyan eriyen telli hat koruma sigortalar yada hat koruma otomatlar kullanlmaldr. Ortam scakl 25 Cm üzerinde ise 11 ve 12 numaral çizelgeler gözönüne alnmaldr. Isl gecikmeli otomatik anahtar ve kontaktörler kullanldnda bunlarn açma düzenleri, açma akm en çok, 9,11 yada 12 numaral çizelgelerdeki deerlere uyacak biçimde ayarlanmaldr. iii.3 - Kablolar için kullanlan ar akm koruma aygtlarnn anma akmlar ve ayarlanan açma akmlar, bu kablolar için izin verilen sürekli yük akmlarndan daha büyük olmamaldr. iii.4 - Paralel bal birden çok hat, ortak bir koruma aygt ile korunuyorsa bu durumda yük akm bütün hatlarn yük akmlarnn toplam olur. Bununla birlikte böyle bir koruma düzenine ancak, bütün hatlar ayn elektriksel özellikleri (cins çekilme biçimi, uzunluk, kesit) tarlarsa ve tüm uzunlar boyunca hiçbir dallanma olmazsa izin verilir. iv) Ar yüklenmeye kar koruma aygtlarn düzenlenmesi iv.1-genel Hüküm Ar yüklenmeye kar koruma aygtlar akm devrelerinin ban ayada iletkenler için izin verilen yük akmnn azald her yere konulmaldr.?v.2'de açklanan durumlar bu hükmün dndadr. Yük akm iletken kesitinin küçülmesi, hattn çekilme biçimi ve iletken üzerindeki yaltkannn ve damar saysnn deimesi nedeniyle azalabilir. iv.2 - Ar yüklenmeye kar korumadan vazgeçilmesi zorunlu durumlar. Akm devresini kesilmesi bir tehlike dourursa ar yüklenmeye kar koruma organlar tesis edilemez. ÖRNEKLER - Dönen makinelerin uyarma devreleri, - Alternatif akm makinelerinin endüvi devreleri, - Kaldrma ve tama mknatslarnn besleme devreleri, - Akm transformatörlerinin sekonder devreleri, - Kumanda ve ayar devreleri, - Gerilim ayar devreleri, - Sinyal devreleri. b.2 - Ksa devreye kar koruma I)Konu Akm devresinin en az bir iletkeninden ksa devre akm geçerse ve bu durumda toplam açma süresi iletkenlerin zarar görmeyecei kadar ksa ise, ksa devreye kar koruma, akm kesen koruma aygtlar ile salanr. Açklama : Yalnz bir ve ayn akm devresinin iletkenleri arasndaki tam ksa devreler göz önüne alnmaldr. ii) Ksa devreye kar koruma aygtlarnn cinsi Ksa devreye kar koruma aygtlar aadaki iki art için yeterli olmaldrlar: - Eriyen telli sigortalar - Otomatik sigortalar - Kesiciler iii) Ksa devreye kar koruma aygtlarnn belirleyici (karakteristik) deerleri iii.1 - Genel Hükümler Ksa devreye kar koruma aygtlar aadaki art için yeterli olmaldrlar. - Bunlarn kesme yetenei en az, tesis edildikleri yerdeki beklenebilen ksa devre akmna uygun olmaldr. - Akm devresinin herhangi bir noktasnda tam ksa devreden ileri gelen akmn kesilmesine kadar geçen süre, bu akmn, iletkenleri izin verilen en büyük snr scaklk derecesine kadar stmas için geçen süreden daha uzun 57

58 olamaz. Çizelge - 13 Yaltlm iletkenlerin anma kesitlerine göre ar akm koruma aygtlarnn (Sigorta, otomatik sigorta vb.) seçilmesi Anma 1.Grup 2.Grup 3.Grup Kesiti mm² A A A 0, , , (*)?letkenlerin anma kesitleri çizelge - 8 'de verilen en küçük kesit deerlerine uygun olmaldr. Ortam scakl 25 C'n üstünde ise, ar akm korum aygtlarnn anma akmlar, 11 ve 12 numaral çizelgelerdeki yüzde deerleri ile çarplarak küçültülmelidir. Hesap sonucunda bulunan anma akm deerine göre, en yakn alt basamaktaki akml koruma aygt seçilmelidir Ksa devre akmnn deerleri Konutlara ait elektrik tesisler için ksa devre akmnn hesaplanmas zorunlu deildir. Bu tesislerin projelendirilmesinde bu tesislerde kullanlan koruma aygtlar için yürürlükteki ilgili standartlarda belirtilen snr ksa devre açma yetenekleri göz önüne alnacaktr. Fabrika, atölye, imalathane, büyük ticarethane, hastane, büyük okul vb. gibi büyük güçlü alçak gerilim iç tesislerinin projelendirilmesinde, projeyi yapann gerekli görmesi durumunda ksa devre hesab yaplacaktr. Ksa devre akmlarnn deerleri aadaki yollardan bulunabilir. 58

59 - Uygun bir hesap usulü ile - Bir ebeke modeli aracl ile. - Tesisteki ölçmelerle Toplam açma süresi Seçilecek koruma aygtnn toplam açma süresi bulunmu olan izin verilen açma süresini geçemez ve 5 saniyeden fazla olamaz. iv) Ksa devreye kar koruma aygtlarnn düzenlenmesi v.l - Bu aygtlar bir akm devresini balangcna ve ksa devre yük akmnn azaltlaca her yere konulmaldr. Açklama :?letken kesitinin küçültülmesi, iletkende baka bir yaltkann kullanlmas ve dinamik dayanm küçülmesi, ksa devre yük akmnn azalmasnn nedenleri olabilir. iv.2 - Ksa devreye kar koruma yaplmasndan vazgeçilebilecek durumlarda ksa devreye kar koruma organlar kullanlmayabilir: - Elektrik makinelerini, transformatörleri redresörleri ve akümülatör bataryalarn bunlara ait panolara balayan iletkenlerde. - Açlmalar, söz konusu tesislerin iletmesi için tehlikeli olabilen iv.2'de açklanan akm devrelerinde. - Ölçme devresi iletkenleri ksa devre ve toprak temas bakmndan güvenlik altndaysa ve yanabilen yap gereçlerini üzeren dorudan doruya yerletirilmise ölçme akm devrelerinde. b.3 - Faz iletkenleri ve orta iletkenlerin korunmas i) Faz iletkenlerinin korunmas Üç fazl motor devreleri dndaki tüm faz iletkenlerin ar akm koruma aygtlar konulmaldr. Bunlar aar akm meydana gelen iletkenin devresini kesmeli fakat gerilim altndaki öteki iletkenlerin devresini kesmemelidir. ii) Orta iletkenlerin korunmas ii.1 - Yldz noktalar dorudan doruya topraklanm tesisler orta iletkeni kesiti en azndan faz iletkeni kesitine eitse, bu durumda orta iletken için ar akm belirleme düzeni ve açma aygtnn tesis edilmesi gerekmez. ii.2 - Orta iletkenin kesiti faz iletkeni kesitinden daha küçük ise orta iletkenini kesitine uygun bir aar akm belirleme düzeni tesis edilmelidir. Bu düzen faz iletkenlerinin devresini kesmeli, fakat orta iletkenin devresini kesmemelidir. c) özel Hükümler c.l - Aydnlatma ve iki kutuplu priz devreleri i) Aydnlatma devrelerinde en çok 25 A'e kadar olan ar akm koruma aygtlar kullanlabilir. Dearj (boalma) lambal akm devreleri ile E 40 duyunun kullanld lamba devreleri, daha yüksek akml ar akm koruma aygtlar ile korunabilir. Bu durumda hatlar ve tesis gereçleri için izin verilen yükler göz önünde tutulmaldr. Priz devrelerindeki ar akm koruma düzeni yalnz hatlarn izin verilen yüküne deil, devreye bal prizlerin anma akmna da yani iki deerden daha düük olanna ayar edilmelidir. ii) Ev ve benzeri yerlerdeki aydnlatma devreleri, anma akmlar l6 A'e kadar olan prizleri de bulunan aydnlatma devreleri ve prizlerinin anma akmlar l6 A'e kadar olan Sal priz devreleri, ancak 10 A'e kadar olan sigorta ve otomatik sigortalarla korunabilir. Ev ve benzeri yerlere ait tipde (gecikmesiz) otomatik sigortalar kullanlrsa bunlarn anma akm l6 A olabilir. Madde 58 - ILETKENLERIN VE KABLOLARIN DÖ@ENMES a) Genel Hükümler 59

60 a.l - Hatlar mekanik ypranmalara kar uygun yerlere döenerek yada elverili örtü ve klflar kullanlarak korunmaldr. EI ile ulalabilen uzaklar içinde döenen iletkenler mekanik darbelere kar her zaman koruyucu klfl olarak yada boru içinde çekilmelidir. (elektrik iletme yerler ive kuvvetli akm hava hatlar bu hükmün dndadr.) a.2 -?letkenlerin korunma biçimi, balant yerlerinde de sürdürülmelidir. a.3 - Döeme geçilerinde olduu gibi, fazla tehlike söz konusu olan yerlerde iletkenler salam bir ekilde tutturulmu olan termoplastik boru, çelik boru yada korunacaklar (mahfazalar) içinden geçirilmelidir. Yalnzca elektrik hatlarnn çekilmesi için kullanlmayan, içine girilebilen kanallarda ve yap aydnlklar gibi yerlerde iletkenler ancak düzenli olarak yerletirilirse ve zararl etkilere açk olmazlarsa döenebilirler. Dökme yada sktrlm betondan yaplan duvar, tavan yada döemelerin içinde ve betonarme demirlerinin üstünde ve altnda ancak beklenebilecek zorlamalara dayankl termoplastik d klfl iletkenler, çelik yada termoplastik borular içinde geçirilen yaltlm iletkenler kullanlabilir. Toprak içinde yada yaplarn dndaki içine girilemeyen kanallarda yalnzca yeralt kablolar kullanlabilir. a.4 (De&i(ik fkra: RG 30/11/ ) Sva içinde ve altnda çekilen hatlar el ulama alanlar dnda ve mekanik bakmdan korunmu saylrlar. Tavan ve duvar boluklarndan geçirilen hatlar mekanik etkilere kar ayrca korunmaldr. Elektrik hatlar yerine göre duvarda, tavanda veya döemede betona gömülü ve/veya sva alt tesis edilebilir. Duvarlara tesis edilen sva altna tesis edilirse geçi yerlerinin kestirilmesini salayacak ekilde anahtar, priz, aydnlatma sortisi, buat, tablo ve benzeri hizalarnda yatay veya düey olarak tesis edilmelidir. Duvarlara döemelere ve tavanlara tesis edilen hatlar betona gömülü iseler bunlarn güzergah için yalnzca ekonomiklik ve tesis kolayl düünülmelidir. Yaplarn içerisindeki bacalarn duvarlar üzerinden her hangi bir elektrik tesis geçirilmemelidir. a.5 - Akm devreleri iletkenlerinin birlikte çekilmesi i) Boru içinde bir damarl iletkenler kullanlacaksa, bir boru içine yalnzca bir ana akm devresinin iletkenleri ile bu devreye ait yardmc akm devrelerini iletkenleri yerletirilebilirler. Elektrik iletme yerleri ve kilitli elektrik iletme yerleri bu hükmün dndadr. ii) Çok damarl bir yaltlm iletken yada kablo içinde, birden çok ana akm devresi ve bu devrelere ait yardmc devreler birlikte bulunabilir. iii) Yardmc akm devreleri ana akm devrelerinde ayr olarak çekilecekse, birden çok yardmc akm devresini iletkenleri çok damarl yaltlm bir iletken yada kablo içinde ve tek damarl iletkenler kullanldnda bir boru içersine birlikte çekilebilirler. iv) Küçük gerilimli devrelerin iletkenleri öteki devrelerden ayr olarak çekilmelidir. v) Gerilimleri farkl olan devrelerin iletkenleri bir arada çekilecekse, en büyük iletme gerilimine uygun kablolar ve iletkenler kullanlmaldr. Farkl linye ve kolon devrelerine ait iletkenler ayr borulardan geçirilemez. Üç fazl besleme durumunda ilk fazlara ayrlma noktasna kadar, üç fazn iletkenleri ayn boru içinden geçirilebilir. vi) Birden fazla ana akm devresi için ortak bir sfr iletkeni yada orta iletken düzenlenemez. Fakat baral tablolarda sfr iletkeninin yada orta iletkenin kesiti faz iletkenlerinin toplam kesitine eit olduunda buna izin verilir. a.6 -?letkenler kesilmeksizin bir geçi kutusundan geçirilecekse, birden fazla akm devresi için ortak geçi kutular kullanlabilir. Bu kutularda balantlarn yaplmas gerektiinde kullanlacak klemensler birbirlerinden yaltkan ara parçalarla ayrlm olmaldr. Klemens dizilerek kullanlyorsa bu ayrma gerekmez. a.7 - iletkenlerin balanmas 60

61 i) iletkenlerin balants ancak yaltkan parçalar üzerinde yada yaltkan klfl olarak vidal klemens, vidasz klemens, lehim yada kaynakla yaplmaldr. Çözülebilen balant yerlerine (klemens balantlar gibi) ulalabilmelidir. Dökme usulü ile yaplm balant yerleri çözülmeyen balantlara girer. ii) iletkenlerin balanmas - Borulu tesislerde ancak kutular içinde, - Çok damarl yaltlm iletkenler yada kablolara yaplm tesislerde ancak kutular yada ek kutular (muflar) içinde, yaplabilir. iii) Balant ve ek parçalar balanacak yada eklenecek iletkenlerin say ve kesitlerini uygun nitelikte olmaldr. iv) (De&i(ik fkra: RG 30/11/ ) Ekler duvarlarda 60 mm derinlikte olmak artyla kasalarda, tavanlarda ise armatür veya armatüre ilikin elemanlarla gizlenmi kutular (buatlar) içinde yaplabilir. Bu ekler kesinlikle klemensler ile yaplmaldr. Anahtar-priz balant uçlar ek amacyla kullanlmamaldr. Kasalar ve buatlarn içine su szmamas için gerekli önlemler alnmaldr. a.8 ) Bükülebilen iletkenlerin tüm balantlar geçici olarak konulan elektrik iletme araçlarndan da hatasz ve özenle yaplmaldr. i) Bükülebilen iletkenlere, balant noktalarnda çekme ve kayma kuvveti gelmemelidir.?letken klflarnn kaymamas ve iletken damarlarn dönmemesi salanmaldr. ii)?letkenlerin giri yerlerinde kvrlarak zedelenmesi, uygun tedbirlerle örnein giri yerinin yuvarlaklatrlmas yada azlklarla önlenmelidir.?letkenlerde ku gözü meydana gelmesine ve iletkenlerin iletme araçlarna sabit olarak balanmasna izin verilmez. iii) Çok telden meydana gelen iletkenlerin tellerinin ezilmemesi ve kopmamas için aadaki tedbirler alnmaldr: - Uygun balant klemensleri kullanmak, Örnein ezilmeye kar koruyucu klfl klemensler kullanmak, -?letken uçlarnda uygun ilemler uygulamak, Örnein kablo pabuçlar kullanmak, damar uçlarnda kovan kullanmak yada lehim ve kaynak yapmak.?letme gerei sarsntya urayan balant noktalarnda lehim ve kaynak yaplmasna ve lehimli kablo pabucu kullanlmasna izin verilmez. Açklama : 10 mm2 kesite kadar tek telli iletkenler kablo pabucu kullanlmadan balanabilir. Daha büyük kesitlerde kablo pabucu kullanlmaldr. Balant yerlerinde özel bir düzen varsa kablo pabucu kullanlmayabilir. Örgülü iletkenler balant yerlerinde lehimlenerek tek iletken durumuna getirilmelidir. a.9 - Sabit iletme araçlar - Ocak, ofben, çamar mal<inesi vb. gibi bulunduklar yerler balama, temizleme ve benzer amaçlarla geçici olarak deitirilebilen yada - Kullanlmalar srasnda örnein titreimlerle snrl ölçüde hareket edebilen yada - Balant noktalar, sabit döenmi iletkenler için düzenlenmemi yada kendilerin eriilemeyen, Sabit iletme araçlar bükülebilen iletkenlerle balanmaldr. Bükülebilen iletken tesisi sabit olarak balanacaksa, bu durumda balant sabit koruncaktaki (mahfazadaki) balant uçlarnda, örnein aygt balant kutularnda yaplmaldr. a Kuvvetli akm tesislerinde dönü iletkeni olarak yalnzca toprak kullanlamaz. Dönü iletkeni olarak her zaman özel bir iletken kullanlmaldr. a. ll - Kuvvetli akm ve iletiim (haberleme) hatlar arasnda, bunlarn birbirine yaklatklar ve birbirinin üzerinden atklar yerlerde en az 16 mm'lik bir açklk bulunmal yada bu iki hattn arasna yaltkan bir parça konulmaldr. b) Yap içinde açk olarak çekilen iletkenler 61

62 b.l -Yaltlm iletkenler NV gibi termoplastik yaltkan klfl bir damarl iletkenler, tahta çtalarn üzerinde ve içerisinde yada dorudan doruya sva içerisinde, sva altnda ve sva üzerinde kullanlamaz. Bu iletkenler tesislerde ancak kuru yerlerde boru içinde sva altnda ve üstünde kullanlabilir. Yaltlm iletkenler yap içerisinde açk olarak çekileceklerse, izolatörler üzerine yerletirilmeli ve duvardan en az 1 cm uzaklkta bulunmaldrlar. b.2 - Çplak iletkenler i) Topraklanmam çplak iletkenler Bu iletkenler ancak bulunduklar yerlerdeki elektrik ve mekanik zorlamalar dayankl izolatörler üzerine yerletirilebilir Bu iletkenler birbirlerinden en az: 6 m'den daha fazla olan açklklarda 20 cm 4-6 m olan açklklarda 15 cm 2-4 m olan açklklarda 10 cm 2 m'den az olan açklklarda 5 cm uzaklkta bulunmaldrlar. Çplak iletkenler yap duvarlar üzerinde çekilmilerse, duvara uzaklklar en az 5 cm olmaldr Balama tesislerinin, akümülatör bataryalarnn, elektrik makinelerinin ve transformatörlerin içerisine ve arasna ve anma akmlar 1000 A'nn üzerinde olan tesislerin içerisine döenen çplak iletkenler arasndaki açklklarn deimesi, mesnet izolatörleri ve dayanm yeterli iletken profiller kullanlarak salanmsa bu iletkenler arasndaki açklk 5 cm'den daha az olabilir Çplak iletkenler kesit artrlmas amac ile paralel balanmlarsa aralarnda herhangi bir açklk bulunmadan da döenebilir. ii) Bakr yada galvanizli çelikten yaplm olan çplak, topraklanm iletkenler dorudan doruya yaplara tutturulabilir yada toprak içerisine döenebilirler. Tutturma donatmlar yada d etkiler nedeniyle iletkenlerin zedelenmeleri önlenmelidir. Elektrolitik korozyonun beklenen etkileri göz önünde bulundurulmaldr. c) Elektrik tesislerinde kullanlan borular ve boru tesisleri c.1 - (De&i(ik fkra: RG 30/11/ ) Elektrik tesislerinde ancak Türk Standartlarna uygun metal ve plastik elektrik tesisat borular ve boru donanmlar kullanlabilir. c.2 - (De&i(ik fkra: RG 30/11/ ) Bergman ve talpanzer borular sva üstünde ve sva altnda; plastik ve peel borular ise ancak sva altnda kullanlabilir. c.3 - Borularn az çapakl ve keskin köeli olmamaldr.?letkenlerin zedelenmemesi için boru uçlarna azlklar taklmaldr. c.4 - Borularn iç çap ile kvrlma yar çap ve says, gerekli saydaki yaltlm iletkenin zedelenmeden geçebilecei büyüklükte seçilmelidir. Seçme yaplrken iletkenlerin gerektiinde deitirilecei de göz önünde bulundurulmaldr. c.5 - Boru iç çaplar, çizelge 14'den uygun olarak seçilmelidir. c.6 - Borular içlerine su girmeyecek ve toplanmayacak biçimde yerletirilmelidir. c.7 - Borular kvrldklar zaman krlmamal ve katlanma yerlerinden yada diki yerlerinden açlmamaldr. Berkman borular boru çapna uygun penslerle kvrlmal fakat boru içindeki yaltm bozulmamaldr. Peel borular özel dirseklerle kullanlmaldr. c.8 - (De&i(ik fkra: RG 30/11/ ) Borulu tesislerde iletkenler boru ve T parçalar içerisinde 62

63 eklenemez.?letkenler ancak balant kutulular (buatlar) yada akm datma kutular içersinde, uygun tipteki yaltlm klemenslerle eklenebilir. Bu kutular kolaylkla açlabilmeli ve muayene edilebilmedir. c.9 - Peel ve çelik borularn kutulara, anahtar ve priz kasalarna girdii yerlerde boru azlarnda iletkenler üzerindeki yaltkanlarn zedelenmemesi için azlk (entül) taklmas vb. tedbirler alnmaldr. c.10 - Peel borulu tesislerde kullanlacak peel kutularn iç çap en az 58 mm2 olacak ve bu kutularda dörtten fazla boru ile balant yaplmayacaktr. c.11 - Borular, duvarlara yada tavanlara en çok 60 cm aralklarla koroer ile tutturulmaldr. Bundan baka anahtar, priz, kutu, dirsek ve T parçalar yaknn ada (en fazla 10 cm) koroeler konulmaldr. c.12 - Tavan aralarna tesis edilecek ve ayak alt yerlerden geçecek tesis bölümleri çelik boru içinden geçen antikron vb. iletkenlerle yada yeralt kablolar yaplmal, olabildiince kutu vb. donatm gereçleri kullanlmamaldr. c.13 - Bir kattan öteki kata açkta geçecek peel, berkman ve PVC borular zeminden 80 cm yükseklie kadar metalik etkilere dayankl olan metal borular içerisinde geçirilmelidir. c.14 - Sva altna döenecek borular sva ilemi srasnda dar gelmeyecek biçimde belli noktalarda tel ve çivilerle duvara tutturulmaldr. Bu amaçla kesinlikle alç kullanlmamaldr. Sva altndaki ini borular dik yada yatay olarak döenmeli ve kutularn anahtar yada priz dorultusunda bulunmasna dikkat edilmelidir. d) Yeralt kablolar Çizelge - 14 NV iletkenleri kullanlmas durumunda gerekli en küçük boru çaplar Açklamalar: 1 - Parantez içindeki deerler, kvrk yapmadan dorusal olarak döenen 4 m uzunlua kadar borular için kullanlabilecek boru iç çaplarn göstermektedir. 2 - Bir boru içerisinde yönetmeliin ilgili hükümlerine uygun olmak artyla 5 yada 6 iletken kullanlrsa, 63

64 çizelgede-4'de iletken için verilen boru iç çaplarnn bir üst deeri kullanlacaktr. 3 - Çplak iletkenler için bir alt boru çap kullanlacaktr. 4 - Bu çizelge her çeit boru için geçerlidir. d.1 - Yeralt kablolar döendikleri yerlerdeki kimyasal ve mekanik etkilere kar korunmu olmaldr. d.2 - Yeralt kablolar yangn çkmas tehlikesini olabildiince azaltacak biçimde döenmelidir. Kablolarn üzerinde d klflar varsa, yangnn yaylmasna engel olmak için bunlar gereken yerlerde soyulmaldr. d.3 - Yeralt kablolarnn ek ve balant yerlerinde, iki parçann birbirine göre yaltlmas söz konu5u deilse emerkezli (konsantrik) iletkenler, siperler ve zrhlar birbirlerine iletken olarak iyice balanmaldr. d.4 - Yal kablolarn uçlarndaki balklar, ya szmayacak ve içlerine nem girmeyecek biçimde tesis edilmelidir. Termoplastik yaltkanl kablolarn balklar da içlerine su girmeyecek biçimde tesis edilmelidir. d.5 - Yeraltna döenecek kablolar, sokak ve alanlarda en az 80 cm derinlie gömülmelidir. Bu yerlerin dnda derinlik en az 60 cm olabilir. Bu derinlik zorunlu durumlarda özel koruyucu tedbirler alnarak SO cm dolaynda azaltlabilir. Kablo kanallarnn taban salam zeminli, düzgün ve tasz olmal. Kablolar kum içine yada ta ayklanm toprak içine gömülmelidir. e) Hava hatlar "Elektrik Kuvvetli Akm Tesisleri Yönetmelii" nin hava hatlarna dair hükümlerine uygun olarak yaplmaldr. f) Açk havada açk olarak çekilen iletkenler Açk olarak yani mahfazasz çekilen iletkenler balkon, pencere, çat gibi yerlerde el ulama alan dnda çekilmelidir. Bu en en fazla sarkm durumda, yol ve alanlarda yerden en az 5.5 m öteki yerlerde en az 4.5 m yükseklikte olmaldr. g) Yap giri hatlar g.l) Genel Yap giri hatlarna ait en küçük kesitler, yap balant kutusundaki sigortann anma akmna göre çizelge 13'den, dam direkli balantlarda 1. Gruptan, duvar balantlarnda 2. Gruptan seçilmelidir. i.1 - Dam direkleri ve duvar balantlarnda kullanlan iletkenler kesinlikle patlama tehlikesi olan yerlerden geçirilmemeli ve böyle yerlerde son bulmamaldr. g.2 - Hava hatt ebekelerinden yaplan duvar balantlar i)?letkenler ve kablolar i.l - Bu ekildeki balantlar için iletken olarak neme dayankl ve d tesislerde kullanlabilir özellikte bir damarl iletkenler, kurun klfl yada termoplastik d klfl çok damarl nemli yer iletkenleri yada yeralt kablolar kullanlmaldr. i.2 - Arkalarnda kolay tutuabilen gereçler bulunmayan aaç yap öeleri ile bölünmü olan duvarlar üzerindeki yap giri hatlar ancak aadaki ekillerde çekilebilirler. - Yeralt kablolar ve nemli yer iletkenleri, en az 30 cm geniliinde, elektrik arkna dayankl bir levha üzerine yada duvardan en az 5 cm'lik bir hava aral kalacak biçimde yaltkan içlikli kroeler üzerine döenmelidir. Örnein 1 cm kalnlktaki amyantl beton bir levha elektrik arkna dayankl saylabilir. Sac ve amyant levhalar genellikle elektrik arkna dayankl deildir. i.1 madde bölümünde yazl bir damarl yaltlm iletkenler kullanlacaksa, bunlar aralarnda en çok 30 cm aralk bulunan seramik yada benzeri bir yaltkan gereçten yaplan kroeler üzerine, damarlar arasnda ve damarla duvar arasnda 64

65 en az 3 cm açklk kalacak biçimde yerletirilmelidir. i.3 - Arkalarnda kolay tutuabilen gereçler bulunan i.3 madde bölümünde yazl çatkl duvarlarla ahap yapl duvarlar ve sac kapl duvarlar üzerindeki yap giri hatlar ancak aadaki ekillerde çekilebilirler: i.3 madde bölümünün 1. paragrafnda açkland gibi en az 30 cm geniliindeki elektrik arkna dayankl levhalar üzerinde kablolar ve nemli yer iletkenleri ile yada i.4 madde bölümünün 2. paragrafnda açkland gibi bir damarl yaltlm iletkenlerle Yap giri hatlarnn bu döeme biçiminde kolay tutuabilen gereçlerin yan taraflardan kablolara,nemli yer iletkenlerine yada en dta bulunan bir damarl yaltlm iletkenlere 30 cm'ye kadar yaklamasn önleyecek yapsal tedbirler alnmaldr. i..4- Duvar üzerinde dirsekli boru kullanlarak yaplan yap giri hatlarnda boru, duvardan en az S cm açklkta olmaldr. Duvar arkasnda kolay tutuabilen gereçler bulunursa bu açklk en az 30 cm olmaldr. Boru ile duvar arasnda en az 30 cm geniliinde, elektrik arkna dayankl bir levha yerletirilirse yukardaki açklklar daha küçük tutulabilirler. Bu ekildeki yap giri hatlarnda, kolay tutuabilen gereçlerin iletkenlere yaklamasn önleyici tedbirler alnmaldr. ii) Duvar giri delikleri ii.1 - Atee dayankl duvarlarda bir damarl iletkenler, duvarlardan ayr borular içinde geçirilmeli ve bu borular darya doru eim verilerek yerletirilmedir. Bu amaçla, seramik vb. borularn kullanlmasn salk verilir. Kablo ve nemli yer iletkenleri ayrca koruyucu bir düzen kullanlmadan dorudan doruya duvar içinden geçirilebilir. ii.2 - Aaç çatkl duvarlarda iletken ve kablolar, yanmayan bir dolgu maddesinin içinden geçirilmeli ve bunlar ahap çatk öelerinden en az 10 cm uzaklkta bulunmaldr. ii.3 - Tahta yada saçla kapl duvarlarda bir damarl iletkenler darya doru eitimi olan ayr ayr plastik yada seramik borular içinden geçirilmeli, çok damarl kablolar ve nemli yer iletkenleri ise elektrik arkna dayankl gereçlerle yanc yap öelerinden yaltlm olarak duvardan geçirilmelidir. g.3 - Dam direkli yap giri hatlar i) Yap giri hatt iletkeni olarak, neme dayankl ve d tesislerde kullanlabilir özellikteki bir damarl plastik yaltkanl iletkenler kullanlmaldr. ii) Dam direkli yap girileri aada yazl artlar altnda yaplabilir. ii.1 - Dam direinin alt ucu, yapnn ve yangn tehlikesi olmayan bir yerinde son bulmaldr. ii.2 - Çat kaplamas, fazla youma suyu birikmeyecek biçimde düzenlenmelidir. ii.3 - Dam direinin delip geçtii çat kaplamas, kiremit ve beton gibi sert gereçlerden yaplmaldr. ii.4 - Dam direine sigorta konulmamaldr. iii) Dam direi kolay tutuabilen maddelerin depoland yada ilendii yerlerin içinden geçirilemez ve böyle yerlerde son bulamaz. Bu arta uygun bir yer bulunamadnda yap balant kutusunu her yan amyantl beton levha gibi atee dayankl bir gereçle kolay tutuabilen maddeler içeriye szmayacak biçimde örtülmelidir. iv) Dam direkli ve bunlara iletken olarak tesis bölümleri sfrlanamaz yada koruma topraklamasna balanamaz. Bir koruma düzenine ait olan öteki tesis bölümleri dam direklerinden yaltlmaldr. Dam direkleri için koruma düzeni olarak koruyucu yaltma yada üzerinde durulan yerin yaltlmas salk verilir. v) Çelik konstrüksiyon yada betonarme yaplarda ve metal kapl çatlarda dam direi iletken yap bölümlerinden yaltlmaldr. g.4 - Yeralt kablosu giri hatlar g.i.2 ve g.2-i.3 madde bölümlerindeki ilgili hükümlere uygun olarak döenirler. g.5 - Yap balant kutular 65

66 i) Yap balant kutular g.3-iii'de açklanan tedbir alnmadan yangn tehlikesi olan yerlere konulamaz. ii) Hava hatt ebekelerinden yaplan duvar balantlarna ve dam direkli giri hatlarna ait yap balant kutular sfrlanamaz ve koruma topraklamasna balanmaz. Bir koruma düzenine ait olan öteki tesis bölümleri yap balant kutularndan yaltlmaldr. iii) Yap balant kutular,kolay ulalabilir yerlere konulmal ve bu yerlerin gerektirdii biçimde suya ve d etkilere kar korunmu tipte olmaldr. Açk havada ve nemli yerlerde kullanlan yap balant kutular püskürtme suya kar dayankl tipte olmaldr. iv) Tahta gibi yanabilen yap bölümleri üzerinde bulunan yap balant kutularnn altna elektrik arkna dayankl levhalar konulmaldr. v) Yap balant kutusunun konulaca yerin üstünde kolay tutuabilen gereçler bulunuyorsa ve tavanda ahap ise püskürtme suya kar korunmu tipte balant kutusu kullanlmal ve kutunun üstündeki tavan aralklar, yukardan kolay tutuabilen maddelerin dümemesi için çtalarla kapatlmaldr. Yap balant kutsu ve buna balanan iletkenler, tavandan en az 20 cm aada olmaldr. VII- YERLER VE TESSLERE AT EK HÜKÜMLER Elektrik iç tesisleri, kullanldklar yerlerin cinsine ve bu yerlerdeki artlara göre bundan önce açklanan genel hükümlere ek olarak bu bölümde yazl özel hükümlere de uygun olmaldr. Madde 59- YERLER a) Elektrik iletme yerleri iaretlenmelidir. b) Elektrik iletme yerleri örnein kap, metal halat yada engellerle snrlandrlmaldr. Kaplar kilitlenebilecek biçimde yaplmaldr. c) Çplak ve gerilim altndaki bölümlere dorudan doruya dokunmamak için örnein koruyucu çta, parmaklk yada herhangi bir engel gibi koruma düzeni konulmaldr. Madde 60 - KLTL YERLER a) Kilitli elektrik iletme yerleri iaretlenmelidir. b) Bu yerlere ancak kilitlenebilen kaplar yada özel geçitlerden girilebilmelidir. i- Kaplar dar açlmaldr. ii - Kap kilidi görevli olmayan personelin giriine engel olacak fakat tesiste bulunan personelin giri-çkna engel olmayacak biçimde olmaldr. c) Çplak ve gerilim altndaki bölümlere dorudan doruya dokunmay önlemek için örnein koruyucu çta, parmaklk yada herhangi bir engel gibi koruma düzeni konulmaldr. Madde 61 - NEMLI VE ISLAK YERLER a) Sabit tesis için yalnz plastikle kapl nemli yer ve iletkenler yada kablolar kullanlabilir. b) Elektrik iletme araçlar i en azndan su damlalarna kar korunmu tipte olmaldr. Bunlar youma suyu toplanmayacak biçimde yaplmaldr. c) Fi-priz düzenlerin yaltkan korunaca bulunmaldr. Bunlarn kullanldklar yerdeki olaanüstü etkiler metal bir korunaca gerektirebilir. Bu durumda metal koruncakl fi-priz düzeni kullanlmaldr. d) El lambalar su demetlerine (yüzmelere) kar korunacak tipte olmaldr. e) Döemelerine, duvarlarna ve donatmna temizlik amacyla su fkrtlan yerlerde bulunan ve üzerlerine dorudan su püskürtülen iletme araçlar en azndan su demetlerine kar korunacak tipte olmaldr. f) Ypratc etkisi olan buhar ve dumana açk metal parçalara, örnein koruyucu boya yada dayankl gereçler 66

67 kullanlarak korozyona kar korunmaldr. Madde 62- AÇIK HAVA TESSLER a) Bu tesisler için slak yerlere dair hükümler geçerlidir. Fakat bütün iletme araçlar en azndan püskürtme suya kar korunmu tipte, aydnlatma aygtlarnda en azndan yamura kar korunmu tipte olmaldr. b) Açk olarak çekilen hatlar için madde S8... deki hükümler uygulanr. Madde 63- BANYOLAR VE YERLERI a) iletkenler a.1 - Bu yerlerde yalnzca çok damarl termoplastik klfl, yaltlm iletkenlerle metal olmayan borular içersinde çekilen bir damarl termoplastik yaltkanl iletkenler sva altna tesis edilerek kullanlabilir. a.2 - Banyo küveti yada du küveti bulunan bölgelerde koruma bölgesinde (yerden 2.25 m yükseklikte ve küvet yada du havuzu kenarlarndan 60 cm uzaklktaki bölüm) sva altndan ve duvar örtülerinin arkasndan kesinlikle iletken geçirilemez. Küvet üst kenarnn üzerine sabit olarak tesis edilmi olan elektrik tüketim araçlarn beslemek için bu araçlarn üzerine dik olarak döenen ve bunlara arkadan giren iletkenler bu hükmün dnda kalmaldr. a.3 - Baka yerleri besleyen hatlar banyo yada du yerlerinden geçirilemez. a.4 - iletkenler yukardaki a.2 ayrtnda tanmlanan koruma bölgesi içerisinde duvarlarn arkasnda, sva üstüne yada sva altna döendiinde iletkenlerle duvarn iç yüzü arasnda en az 6 cm'lik bir duvar kalnl kalmaldr. b) Priz ve anahtarlar a.2'de tarif edilen koruma bölgesinin içerisinde priz ve anahtar tesis edilemez. Burada ancak slak ve nemli yerlerde kullanlabilecek tipteki prizler kullanlabilir. Anahtarlar banyonun dna tesis edilmelidir. Ayn maddede açklanan sabit elektrik aygtlarnn üzerinde bulunan anahtarlar bu hükmün dndadr. Bekil - 21 Banyoda koruma bölgesi c) Elektrik tüketim araçlar Bu araçlar olabilirse du püskürtme aygtnn püskürtme bölgesinin dna konulmal bu imkanszsa hiç olmasa püskürtme suya kar korunacak tipte olmaldr. Açklama : Ek elektrik düzenleri bulunan gaz yada ya yakan su stclarn elektrikli tüketim arac saylr. d) Çarma ve sinyal tesisleri Bu tesisler, koruma bölgesi içerisinde ancak en fazla 24 V'luk küçük gerilim bulunursa kullanlabilir. e) Potansiyel dengelemesi e.l - Banyo da d küvetlerindeki metal çk borular, metal banyo yada du küveti ile metal su borular ve gerekiyorsa öteki metal boru sistemleri bir potansiyel dengeleme iletkeni ile birbirine balanmaldr, (Bekil-22) Banyo ve du yerlerinde elektrik tesisleri bulunmasa bile bu balantlar yaplmaldr. e.2 - Potansiyel dengeleme iletkeni olarak, kesiti en az 4 mm2 olan bakr iletken yada kesiti en az 2.5 mmx20 mm olan galvanizli çelik erit kullanlmaldr. e.3 - Koruma düzeni olarak "koruma iletkeni" kullanlmsa potansiyel dengeleme iletkeni koruma iletkeni merkezi bir 67

68 yerde, örnein datm tablosunda kesiti en az 4 mm2 olan bir bakr iletkenle balanmaldr. Bekil -22 Potansiyel dengelemesinin yapl Madde 64 - YANGIN TEHLKES OLAN YERLER a) Yaltkanlk hatas nedeniyle çkan yangnlarn önlenmesi a.l - Yaltlm iletkenlerle yada kablolarda tesis edilen sabit hatlarda bir ksa devre ve toprak temas noktasndaki ar snma sonucunda çkacak yangnlarn önlemek için (ii) yada (iii) ayrtlarnda yazl tedbirlerden birisi alnmaldr. Açklama :?letken ve kablolar yangn tehlikesi olan yerlerden geçirilirse yada bu yerlerdeki yanabilen d duvarlar üzerine döenirse bu tedbirler alnmaldr. i) Ksa devre ve toprak temas sonucunda yangn çkmasn önleyen koruma düzenlerinin kullanlmas i.1 - Ar akm koruma aygtlar ile ksa devre sonucunda yangn çkmasn önlenmesi:?letken ve kablolarn kesitleri, akm devresinin sonunda meydana gelecek bir yada iki kutuplu bir tam ksa devrede en yakn ar akm koruma aygtlarndan i == k, i ama akm geçebilecek büyüklükte seçilmelidir. Burada k, çizelge-1'de verilen katsayy i ar akm koruma aygtnn anma akmn, i hesaplana yada ölçülen en küçük ksa devre akmna (ama akmn) göstermektedir. i.2 -?letkenlerin döenme biçimiyle yada hata akm koruma anahtar kullanarak toprak temas sonucunda yangn çkmasn önlenmesi Bu durumda, - D yaltkan klflar PVC gibi alevlenmeyen plastik gereçlerden yaplan iletkenler kablolar yada - Hata akm anma deeri en fazla 0,5 A olan hata akm koruma anahtarlar ile denetlenen yaltkan d klflar bulunmayan metal klfl yada kablolar. kullanlmaldr. Metal klflarn topraklanmas gerekmez. ii) Hata gerilimi yada hata akm koruma balamas düzeni ile yaltkanln denetlenmesi Yaltlm iletken ve kablolarn ortak klflar içerisinde ayr bir denetim iletkeni kullanlmaldr Bu iletken : Nemli yer iletkenlerinden ayr bir damar - Plastik klfl bir kablolardan emerkezli siper iletkeni. - Bu plastik boru içinden yaltkan iletkenlerle birlikte geçirilen çplak bir iletken olabilir. Bu durumda hata akm koruma anahtarlarnn anma hata akm en çok 1A olabilir, iii) Güvenlik açkl: 68

69 Bir damarl iletkenler ve kablolar birbirlerinden ve topraa temas eden iletken bölümlerden ayrlm olarak döenmelidir. Bu amaçla örnein: - Bir damarl nemli yer iletkenleri, borular - Bir plastik boru içinde INV iletkeni kullanlabilir. a.2 - Sfrlama uygulanmas durumunda, yangn tehlikesi olan yerin dndaki son datm tablosunda balayarak bu yerde korunmas gereken aygtlara kadar koruma iletkeni olarak ayr bir iletken çekilmelidir. a.3 - Sfrlamann 10 mm2'nin altndaki bakr iletkenlerle yaplmas durumunda datm tablolarnn orta iletken, baralarndan örnein ayrma klemensleri kullanlarak orta iletkenlerin topraa kar yaltkanlk dirençlerinin bu iletkenler sökülmeden ölçülmesini salayan tedbirler alnmaldr. a.4 - Konutlardaki ayr garajlarda yada yakt ya ile çalan stma tesislerinde kullanlan 10 mm2 ve bunun üstündeki bakr iletkenler için a.2 ve a.3 tedbirlerinin alnmas gerekmez. a.5 - Çelik yaplar, metal borular gibi dokunulabilen büyük iletken yap bölümleri birbirlerine ve örnein datm tablolarnda koruma iletkenlerine balanmaldr. b)?letkenler ve kablolar b.l -?letkenler açk olarak örnein izolatörler üzerine çekilemez.?plik fabrikalarnda olduu gibi fazla yanc maddelerin tehlikeli olabilecek kadar toplanma imkan olmayan yerlerdeki seri iletkenleri bunun dndadr. b.2 - Bükülebilen iletkenleri en azndan lastik klfl kordon yada benzeri iletken olmaldr. c) Tesis gereçleri c.l - Toz ve lifli maddeler nedeniyle yanma tehlikesi gösteren yerlerdeki tesis anahtarlar, f-priz düzenleri, kutular (buatlar) ve benzeri tesis gereçleri kapal yada en azndan su damlalarna kar korunmu tipte olmaldr. c.2 - Fi ve prizlerin gövdeleri yaltkan maddeden yaplm olmaldr. Tehlikeli yerlerdeki duvar prizleri, mekanik darbelere kar korunmu olmaldr. d) Balama tesisleri, transformatörler ve elektrik makineleri d.l - Balama tesisleri tablolar, balama aygtlar, ar akm koruma aygtlar, yol vericiler, transformatörler vb. aygtlar yar kapal tipte ve toz yada lifli maddeler nedeniyle yanma tehlikesi gösteren yerlerde kullanlanlar ise tamamen kapal tipte olmaldr. Baralann kapal tipte olmas yeterlidir. d.2 - Elektrik makineleri yar kapal tipte olmaldr. Toz ve lifli maddeler nedeniyle yanma tehlikesi gösteren yerlerde kullanlan makinelerin klemens kutular ise tamamen kapal tipte olmaldr. d.3 - Otomatik olarak uzaktan kumanda ile çalan yada sürekli olarak denetim altnda bulundurulmayan motorlar, motor koruma anahtarlar yada buna edeer düzenlerle korunmaldr. ' e) Aydnlatma aygtlar e.l - Aydnlatma aygtlarnn gövdeleri zor tutuan gereçlerden yaplm olmaldr. e.2 - Toz ve lifli maddeler nedeniyle yanma tehlikesi gösteren yerlerde kullanlacak aydnlatma aygtlar tamamen kapal tipte olmaldr. e.3 - Mekanik darbeye açk olan yerlerdeki lamba/ar ve aydnlatma aygt bölümleri dayanm yeterli koruyucu kafes ve camlarla korunmaldr. Koruma düzenleri sonradan eklenerek duylara taklamaz. f) Istma aygtlar f.1 - Yanc maddelerin yaknnda kullanlan stma aygtlarnda, stma iletkenlerinin bu maddelere dokunmasn önleyici düzenler bulunmaldr. f.2 - stma aygtlar en azndan atee dayankl altlklar üzerine tespit edilmelidir. f.3 - Elektrikli stma aygtlar ve dirençlerin gerilim altnda bulunan bölümleri rastgele dokunmaya kar bir koruncak 69

70 ile korunmu olmal ve bu koruncan scakl iletme srasnda hiçbir yerde 115 dereceyi geçmemelidir. Madde 65 - a) Besleme noktas a.1 -?naat antiyelerinde bulunan elektrik iletme araçlar, özel olarak ayrlm olan besleme noktalarndan beslenmedir. Bantiyelerdeki elektrik balant ve datm kutular ile önceden tesis edilmi olan sabit datm tablolarndan inaat antiyeleri için ayrlan besleme çk hatlar ve sarglar birbirinden ayrlm olan transformatörler besleme noktalar olarak kabul edilirler. Yap ve benzeri sabit tesislerdeki duvar prizleri besleme noktas saylmazlar. a.2 - Bantiye elektrik balant ve datm kutularndan beslenen iletme araçlarnda aadaki koruma tedbir ve düzenlerinden bir yada birkaç uygulanmaldr: - Koruyucu yaltma - Küçük gerilim - Hata akm koruma balamas - Koruyucu ayrma a.3 - Koruma iletkeni bulunan koruma düzenleri elektrik tesisi iletmeye alnmadan önce özellikle antiye elektrik balant ve datm tablolarnda yüksek dokunma gerilimine kar denetlenmelidir. b) Ana anahtar Bantiye tesisleri, her zaman kolaylkla ulalabilen yaz yada iaretlerle belirtilen bir yada birkaç anahtarla devre d edilebilmelidir. Bu anahtarlarn, açk yada kapal durumlarn gösteren düzenleri bulunmaldr. Ana anahtar olarak örnein hata akm koruma anahtarlar kullanlabilir. c) Balama tesisleri ve tablolar c.1- Balama tesisleri ve tablolar 0.5 m21ye kadar en az 1 mm 0.5 m21den daha büyük kesitlerde en az 2 mm kalnlktaki sac atan yaplmal, kapal tipte, kilitli ve d etkenlere kar yaltlm olmaldr. c.2 - Bu tesislerde tahta, ancak koruma parmakl yada ek örtü ve çerçeve olarak kullanlabilir. d)?letkenler d.l- Bükülebilen iletken olarak ancak iki kat lastik klfl, çok damarl iletkenler kullanlmaldr. Bu iletkenler, mekanik bakmndan büyük zorlamalar olabilecek yerlerde, uygun düzenlerle, örnein ask düzeni kullanlarak korunmaldr. Elektrikli el aletleri ve el lambalar için en azndan mekanik orta zorlamalara dayankl, lastik klfl iletkenler kullanlmaldr. d.2- Asli durumdaki hatlara balant yaplrken, balant yerlerine çekme kuvveti gelmemelidir. d.3- Bantiye tesislerinde kullanlan hava hatt direkleri bu yerlerin gerektirdii yüksek mekanik zorlamalara kar dayankl olmaldr. d.4-42 V'tan daha yüksek gerilimlerde çplak ve yaltlm bir damarl açk hava iletkenlerine, iskele ve yap bölümlerinden dokunulamamaldr. e) Tesis gereçleri Anahtarlar, priz, fi ve kutu (buat) gibi iletme araçlar, en azndan damlayan suya kar korunmu tipte olmaldr. f) Balama ve kumanda aygtlar, transformatörler ve makineler f.l- Balama ve kumanda aygtlar, yol verme ve ayar dirençleri ile transformatörler ve makineler balama tesisleri ve tablolarn darsna yerletirilecekse, en azndan kapal tipte olmaldr. f.2- Elektrik motoru ile çalan bütün aygt ve makineler, bunlara ayrlan bir anahtarla çaltrlabilmeli ve durdurulabilmelidir. Bu anahtarlar ulalabilecek yerlere konulmaldr. g) Aydnlatma aygtlar g.l- Küçük gerilimle çalanlar dnda bütün aydnlatma aygtlar en azndan yamura kar korunmu tipte 70

71 olmaldr. g.2 - Küçük gerilimle çalanlar dnda bütün el lambalar püskürtme suya kar korunmu tipte olmaldr. h) Istma aygtlar Istma aygtlar en azndan püskürtme suya kar korunmu tipte olmaldr. Madde 66- YERLER a)ana anahtar Elektrik tesisi yapnn yada yap bölümlerinin tümünde her zaman kolaylkla ulalabilen belirli yerlere konulan ve iaretlenen anahtarla devre d edilebilir. Bu anahtarlarn, açk ve kapal durumlarn belirtilen göstergeleri bulunmaldr. Ana anahtar olarak hata gerilimi koruma anahtar yada akm koruma anahtar kullanlabilir. Harman zaman gibi yln yalnz belirli sürelerinde kullanlan atom devrelerini üzerine, yaz yada iaretlerle belirtilen ayr anahtarlar konulmaldr. b) Dolayl olarak dokunmaya kar korunma b.1 - Büyük ba hayvanlara alt ahrlarn içinde ve yaknndaki su pompalar, su stclar, gübre vinçleri, pancar kesme makineleri, gübre erbeti pompalar ve priz gibi elektrik iletme araçlarnda arza olduunda 24 V'tan daha yüksek bu dokunma gerilimi sürekli olarak kalmamaldr. Bu istek örnein hata akm yada hata gerilimi koruma sistemi ile yerine getirilebilir. Hata akm koruma sisteminde korunacak iletme araçlarnn topraklama direnci 24V/Ih deerinden daha büyük olmamaldr. Burada h anma hata akmdr. Hata gerilimi koruma sisteminde yardmc topraklaycnn topraklama direnci 200 ohm'dan daha büyük olmamaldr. b.2 - Ahrlarn içine giren su borular ve süt sama tesislerine ait borular gibi metal borularn üzerine ahr içine girmeden önce; i) Düey döenen borularda, ahrdan en az 0.2 m açklkta ii) Yatay döenen borularda ise ahrdan en az 1 m açklkta yaltkan ara parçalar konulmaldr. b.3- Tarmsal iletme yerlerinde ancak anma hat akmlar en fazla 0.5 A'e kadar olan hata akm koruma anahtarlar kullanlabilir. c)?letken ve kablolarn ar snmaya kar korunmas c.1 -?letkenleri ar yüklere kar korumak için çizelge-13'e göre seçilen ar akm koruma aygtlar hat balarna konulmaldr. c.2 - Aydnlatma ve priz akm dereleri için madde 57e deki hükümler uygulanr. d)?letkenler ve kablolar d.l - Tesis iletkenleri sabit olarak çekilecekse, iletken olarak nemli yer iletken/eri ve plastik klfl kablolar kullanlmaldr. d.2 - Bahçe ve avlularda yalnzca yer alt kablosu kullanlabilir. Açk havada ise yerden en az S m yükseklikte olmak üzere yaltkan klfl nemli yer iletkenleri, gergi tellerine aslarak kullanlabilir. d.3 - Hava hatt iletkenlerine aslan balant düzenleri kullanlamaz. d.4 - Bükülebilen iletken olarak en azndan orta yada büyük mekanik zorlamalar dayankl lastik kordonlar kullanlmaldr. d.5 - Bir i makinesi üzerinde motor, anahtar vb. aygtlar birlikte bulunuyorsa, bunlara ait hatlar makine gövdesine sabit olarak tesis edilmelidir. e) Tesis gereçleri 71

72 e.l - Priz ve filerin gövdeleri yaltkan maddeden yaplmal ve bunlar kolay tutuabilen maddelerin bulunmad yerlere tesis edilmelidir. Tehlikeli yerlerdeki duvar prizleri mekanik darbe/ere kar korunmaldr. e.2 -Bir tarmsal iletme yerinde kutup saylar gerilimleri ve akmlar belirli olan ayn tipteki fi ve prizler kullanlmaldr. f) Balama aygtlar, transformatörler ve makineler f.l - Balama tesisleri, datm tablolar balama aygtlar, aa akm koruma aygtlar,yol vericiler, transformatörler vb. aygtlar en azndan kapal tipte olmaldr. Koruma anahtarlar, regülatörler vb. aygtlarn kuru yerlere, örnein konutlarn içine konulmas salk verilir. Konutlarn içinde bulunan aygtlarn kapal tipte olmas gerekmez. f.2 - Ar akm koruma aygtlar olarak, anma akmlar 25 A'e kadar olan otomatik hat sigortalar yada koruma anahtarlar kullanlmaldr. f.3 - Elektrikli el aletlerinin dndaki makineler kapal ve koruncakl tipte uç (klemens), kutular ise her yan kapal tipte olmaldr. f.4 - Otomatik olarak yada uzaktan kumandal olarak çaltrlan yada sürekli olarak denetim altnda bulundurulmayan motorlar, motor koruma anahtarlar ile yada benzer düzenlerle korunmaldr. f.5 - Süt sama tesisleri kendi standartlarna uygun olmaldr. g) Aydnlatma aygtlar Bunlar koruyucu yaltmal tipte olmaldr. h) Istma aygtlar h.l - Inl stma aygtlar - Bu aygtlar kendi standartlarna uygun olmaldr. - Bu aygtlar, hayvanlardan ve yanabilen maddelerden her yönde en az O.S m uzakta bulunmaldr. Sabit olarak tesis edilmeyen nl aygtlar, güvenli bir asma düzeni ile almaldr. Bu aygtlara ait kordonlar ask düzeni olarak kullanlamaz. - Kzl ötesi stma aygtlar zeminleri kum yada benzeri maddelerle örtülü olan ahrlarda kullanlabilir. h.2 - Civciv yetitirme bataryalar - Burada kullanlacak stma levhalar yanc maddelerden uzaa konulmaldr. - Korunma düzeni olarak, koruyucu yaltma yada küçük gerilim uygulanmaldr. - Bükülebilen iletkenler metal ara perdelerde bunlara sabit olarak tesis edilmi olan ve aygtn ön arkasndan taan yaltkan bir borunun içinden geçirilmelidir. i) Elektrikli tel çitleri i.1 - Büyük ba hayvanlarn kaçmalarn önleyen elektrikli tel çitler kendi standartlarna uygun olarak yaplm olmal ve bunlar yangn tehlikesi olan yerlere konulmamaldr. i.2 - Bu tesise ait hatlar yangn tehlikesi olan yerlerden geçirilmemelidir. Madde 67 - TYATRO, SNEMA VB. TOPLANTI YERLERNDE YAPlLACAK TESSLER (Bu maddenin kapsamna giren yerlerde kurulacak elektrik iç tesisleri için Bakanlmzda ayr bir yönetmelik hazrlanmaktadr) a) Genel a.l - Tiyatro, sinem vb. topli3ntl yeri tesislerinde topraa kar 250 V'u geçen gerilimler kullanlamaz. a.2 - Bu gibi yerlerde ana ve ikinci datm tablolar güvenlik altna alnacak ve kolayca ulalabilecek bir yere yerletirilecektir. Yapnn öteki bölümlerinde bir yangn çktnda tablolara ulamay önleyecek hiçbir engel bulunmayacaktr. 72

73 a.3 - Transformatör ve yal anahtarlar, bunlarn yanmalar yada patlamalar durumunda izleyicilerin kesinlikle tehlikeye dümeyecekleri bir yere konulacaktr. a.4 - Elektrik hatlar ana tabloda kümelere ayrlacaktr. Çok fazla tesislerde en azndan aydnlatma hatlar ana tabloda tek fazl hatlara ayrlacaktr. a.5 - Üçten fazla lamba bulunan yerlerde hol, merdiven ve kaplardaki lambalar ayr sigortas bulunan en az iki devreye balanacaktr. a.6 - Sigorta ve anahtarlar, halkn giremeyecei bir yerde bir arada bulunacaktr. a.7 - Yedek elektrik tesisi, ana tesisten ayr bir yada birkaç akm kaynana balanacaktr. a.8 - Ana ve yedek aydnlatmadan baka bir yerde yardmc aydnlatma tesis edildiinde, buna ait anahtarlar projeksiyon dairesini dndaki bir yerde bulunacaktr. Bu tesise 'ait dorudan doruya ana tablodan çekilecektir. Bu hat üzerine ayar direnci konulamaz. a.9 Avizeler kendiliinden açlmayan, avizenin birkaç kat ve en az 5 kg arl tayabilen yanmayan cinsten ask düzenleri ile aslacaktr. b) Sahne düzeni b.l Sahne ve sahne arkasndaki tesiste genel tesis hükümleri geçerli olmakla birlikte aadaki kurallara da uyulacaktr. b.2 - Datm tablolar ve ayar aygtlar ilgisi olmayan kimselerin rastgele dokunmalarna engel olacak yerlere konulacak ve belirlenecektir. b.3 - Akm devresi kutuplarnn hepsi birlikte merkezden kesilebiliyorsa akm devresi, sahne regülatörleri araclyla tek kutuplu olarak kesilebilir. b.4 - Yldz noktas iletkeni bulunan birden çok fazla tesislerde sahne regülatörlerinin dirençleri kesinlikle faz iletkenine balanacaktr. b.5 - Renk deitirmede kullanlan aydnlatma aygtlarnn birleik dönü iletkenlerinin en büyük iletme akmna uygun olacaktr. b.6 - Sahnede ve makine dairelerinde i sahanlklarnda vb. yerlerde akm iletkeni için çplak tel kullanlamaz. b.7- Sabit tesislerde iletkenlerin mekanik etkilerle zedelenmemesi salanacaktr. b.8-? odalarna, onarm yerlerine ve artistiere ait elbise dolaplarna, merdivenler ve hollere sabit olarak tesis edilecek aydnlatma aygtlarn gövdelerine (duylara deil) tutturulmu güvenlik kafesleri yada cam örtüleri bulunacaktr. b.9 - Sahne aydnlatma aygtlar ile bunlarn balant düzenlerinde ampulleri korumak için tel kafes bulunacaktr. b.10 - Aslarak kullanlan aydnlatma aygtlar topraklanm, sfrlanm yada baka bir biçimde yüksek dokunma gerilimlerine kar korunmu olsalar da asma tellerine kar yaklacaklardr. b.ll - Sahne projektörleri, fla lambalar vb. aygtlardan meydana gelerek kvlcmlarn darya çkmamas salanacaktr. Sahnede film, projeksiyon makinesinin kullanlmas gerektiinde b. lo'daki hükümlere uyulacaktr. c) Projeksiyon odalarndaki tesisler c.l - Bu gibi yerler için 64. Madde hükümleri uygulanacaktr. c.2 - Projeksiyon lambalarnn akm iletken bölümleri, koruncana kar yaltlacak ve bu lambalarda rastgele dokunmalar önleyecek düzenler bulunacaktr. Balant yerleri içinde de ayn artlar geçerlidir. Projeksiyon aygtlarn balant iletkenleri, balant noktalarn kendiliinden gevemesini önleyecek biçimde düzenlenecektir. Projektör içinde ark lambas kullanlyorsa kzgn parçalarn dar dümemesi salanacaktr. Lambay ayarlamak için ayrlan bölümler yaltkan maddeden yaplacaktr. c.3 - Projeksiyon lambalarnn dirençleri madde 52.b'ye uygun olacaktr. Projeksiyon dairesinde bulunan ve topraa kar gerilimi 250 V'u geçmeyen projeksiyon lambalarnn transformatörleri, direnç gibi ilem görecektir. 73

74 Direnç aygtlar ile transformatörlerin koruncaklar üzerlerine bir ey konulmayacak yada aslamayacak biçimde olacaktr. c.4- Projeksiyon dairesinde yalnz aydnlatma, stma, havalandrma,erit sarma aygtlarna ait tesislerle, seyirci yerinin ana aydnlatmasna ait ana anahtarlar bulunabilir. c.5 Projeksiyon dairesinde bulunan bütün tesislerin akmlar bu yerin dnda bulunan uygun bir yerden kesilecektir. c.6 - Ana aydnlatma tesisinden baka seyirci salonu, sahne vb. yerlerdeki aydnlatma bölümlerine de projeksiyon dairesinden kumanda edilmesi istenildiinde, bunlar için uzaktan kumanda düzeni kullanlr. Bu düzenlere ait iletkenler projeksiyon dairesine girmeden o yerlere çekilecektir. Anlan aletlerin yangndan korunmu klflar bulunmas artyla kumanda dümeleri kullanlabilir. VIII- ÖTEK TESSLER LE ZAYIF AKIM TESSLERNE AT HÜKÜMLER Madde 68 - ( Deiik: RG 08/12/ ) ÖTEKI TESSLER Bu yönetmelikte kural bulunmayan öteki elektrik iç tesislerinin yaplmasnda öncelik srasna göre TS, EN, IEC, VDE standartlarnda yer alan hükümler uygulanmaldr. Madde 69 - (De&i(ik : RG 30/11/ ) ZAYIF AKIM TESSLER Hoparlör ve anten tesisleri, çarma tesisleri, alan tesisleri, arama tesisleri, yangn ihbar ve alarm tesisleri "ve benzeri tesislerin yaplmasnda yürürlükteki Bayndrlk ve Iskan Bakanl "Elektrik Tesisat Genel Teknik Bartnamesi" esas alnacaktr. Bina içi telefon tesisleri PTT' ce hazrlanan ve onaylanan " Bina içi Telefon Tesisat (Ankastre) Bartnamesi" ne uygun olmaldr. IX - YÜRÜRLÜE L@KN HÜKÜMLER Madde 70-29/12/1954 tarihli ve 8891 sayl Resmi Gazetede yaynlanm olan "Elektrik?ç Tesisat Yönetmelii ve Fenni Bartnamesi" ve 27/03/1971 tarihli ve sayl Resmi Gazetede yaynlanm olan "Elektrik?ç Tesisat Yönetmelii ve Fenni Bartnamesini Baz Maddelerinin Deitirilmesine Dair Yönetmelik" yürürlükten kalkmtr. Madde 71- Bu yönetmelik resmi gazetede yaynland tarihte yürürlüe girer. Madde 72- Bu yönetmelik hükümlerini Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan yürütür gün ve sayl resmi gazetede yaynlanan Elektrik?ç Tesisleri Yönetmeligi'nin Baz Maddelerini Deitirilmesine Dair Yönetmelik'in 23. Maddesi : Ayn Yönetmeliin içerisinde geçen (hat koruma anahtar, otomatik sigorta, anahtarl otomatik sigorta, minyatür kesici, otomat ve hat koruma otomat) terimleri yerine (ev tipi devre kesici veya kesici) terimi ve (yap sahibi ve mal sahibi) terimleri yerine (tesis sahibi) terimi kullanlacaktr. 74

75 Elektrik Tesisatçnn: Ad, Soyad: Oda Sicil No:?letme Kayt No: Tesis Sahibinin: Ad ve Soyad: Mahalle: Cadde: Sokak: No :.. Daire No::.?lçe:..?l:. Yeni Tesisat A(a&da Gösterilmi(tir. (B?RKET VEYA ORTAKLIdI) ELEKTRK BALANTI Müterinin: Ad ve Soyad: Mahalle : Cadde:..Sokak:. No.. Daire No::..?lçe:.?l:.. Bavuru No : Abone No : ÖRNEK-1 Yapnn /?naatn: Pafta:... Ada:.. Parsel:.. Ruhsat Tarihi:. Ruhsat No: Lamba Gücü Priz Gücü Çeitli Güçler (Aydnlatma+priz) Kurulu gücü Adet Watt Adet Watt Cinsi Watt Adet Cinsi Watt Elektrik Motorlar Adet Volt Amp. Watt Cos g Devir Says Fabrika Markas Kuvvet Kurulu Gücü Niçin kullanld Adet Cinsi Watt Alçak Gerilim Kompanzasyon Tesisi kvar (sabit) kvar (oto.).. kvar (toplam) Güç lavesi Yeni Eklenen Tesisat A(a&da Gösterilmi(tir. Eski Güç Yeni Güç Priz Lamba Elektrik Motorlar Toplam Güç Adet Watt Adet Watt Adet Cinsi Watt Adet Cinsi Watt Elektrik?ç Tesisat Projesinin: Onay Tarihi :... Onay Says :... Denetim veya muayene kuruluunun Unvan :... Adresi : Yetkili imza : DÜBÜNCELER : Yukarda ada, parsel ve açk adresi belirtilen yapnn elektrik iç tesisatnn yapmna.../.../20... tarihinde balanacaktr. Yap sahibinin Elektrik tesisatçsnn Denetim Kuruluu Ad, Soyad ve?mzas Ad, Soyad,Tarih ve?mzas Elektrik Mühendisi.../.../20... Ad, Soyad ve?mzas 75

76 76

77 Elektrik Tesisatçnn: Ad, Soyad:. Oda Sicil No:?letme Kayt No:. Tesis Sahibinin: Ad ve Soyad:. Mahalle :.. Cadde:..Sokak:. No :.. Daire No: :.?lçe:.?l:. Yeni Tesisat A(a&da Gösterilmi(tir. (B?RKET VEYA ORTAKLIdI) ELEKTRK BALANTI BTM Müterinin: Ad ve Soyad:.. Mahalle :... Cadde:..Sokak:. No :.. Daire No:?lçe:.?l:. ÖRNEK-2 Bavuru No :. Abone No :.. Yapnn /?naatn: Pafta:... Ada:.. Parsel:... Ruhsat tarihi:. Ruhsat No: (Aydnlatma+priz) Çeitli Güçler Lamba Gücü Priz Gücü Kurulu gücü Adet Watt Adet Watt Cinsi Watt Adet Cinsi Watt Elektrik Motorlar Devir Adet Volt Amp. Watt Cos g Says Fabrika Markas Niçin Kullanld Kuvvet Kurulu Gücü Adet Cinsi Watt Alçak Gerilim Kompanzasyon Tesisi kvar (sabit) kvar (oto.).. kvar (toplam) Güç lavesi Durumunda Yeni Eklenen Tesisat A(a&da Gösterilmi(tir. Priz Lamba Elektrik Motorlar Toplam Güç Adet Watt Adet Watt Adet Cinsi Watt Adet Cinsi Watt Eski Güç Yeni Güç Mü(terinin Ölçü ve Sayaç Sistemi Bilgileri 1-Sayacn: Aktif Reaktif(End) Reaktif(Kap) 2-Ölçü Trafosunun Akm Trf. Gerilim Trf. Akm Çevirme Oran Gerilimi Snf Snf Markas Cinsi Seri No (A Faz) Markas Seri No (B Faz) Seri No Seri No (C Faz) Tipi Tipi Bal. Endeksi Gücü (VA)?mal Tarihi 3-Sayacn Bulundu&u Yer?mp-Dev/kWh a-)enerji Odasnda (X) Hane Says b-)giri Merdiven Boluunda (X)?ç Çarpan c-)darda Kap Yannda (X) Faz/Tel Adeti d-)dier (Bamsz bölüm içerisinde vb.) (X) Denetim Kuruluu tarafndan elektrik iç tesisleri denetlenmitir..../.../200.. Denetim Kuruluu Kae /?mza (1. snf yaplar için) tesisat muayene edilmitir..../.../200..?letme Görevlisi Kae /?mza Yap kurulu gücü : Yap balant gücü : Müterinin Enerji Ald Yer Bilgileri Trafo Ad: Trafo No: Trafo Gücü:. Fider / Kol No:.Direk No: En Yakn Abone No: Tesis sahibinin ad soyad ve?mzas : Yukarda adresi yazl ve ekte plan verilen elektrik iç tesisat tarafmdan yaplmtr..././200.. Tesisatçnn Kae /?mza Bu tesisat ebekeye balanabilir..../.../200..?letme Mühendisi Kae /?mza Tarafmca temin edilen ve yukarda özellikleri belirtilen elektrik sayac / sayaçlar iletme yetkililerince kontrol edilerek mühürlü vaziyette teslim edilmitir.../../2000 Abonenin imzas: / /200 Sayaç monitörü Kartoteks kaytlarna ilenmitir. Kae/?mza: 77

78 ÖRNEK-3 ELEKTRK Ç TESSLER DENETM VE MUAYENE UYGUNLUK BELGES YAPININ BELGENN Sahibi :... Tarihi :... Adresi :... Says :... Ruhsat Tarih/No :... TESSATÇININ Pafta, Ada, Parsel No :... Ad Soyad :... Enerji Tahsis Bavuru No.su :... Yetki Grubu :... Yapnn Kurulu Gücü :... Oda Sicil No :... Yapnn Balant Gücü :...?letme Kayt No:. Sayaç Adeti :... Normal Kusurlu 1.Tür ve kesit olarak projeye uygun mudur? 2. Harici kablo bal, mekik sigortas, klemensi uygun mudur? 3. Gergi teli galvanizli ve kesitçe yeterli midir? 4. Kablo koruma borusu boy ve kesitçe uygun mudur? 5. Yer alt kablo tesisi uygun mudur, dam direi galvanizli midir ve 2 (inç) borulu mudur? 6. Temel topraklayc ile varsa dier topraklayclar malzeme ve boyutça uygun mudur? 7. Branman kablosu antigron olarak ilenmi midir? 8. Kesicili saç pano yerine monte edilmi midir? ENERJ ODASI, SAYAÇ VE DAITIM TABLOLARI 9. Enerji odas ve kablo aft ilgili mevzuata ve genelgelere uygun ve düzgün müdür? 10. Ölçü ve sayaç bölümleri kilitlenip mühürlenecek ekilde midir? 11. Sayaçlarn akm deerleri ile ölçü trafolar çevirme oranlar projeye uygun mudur? 12. Sayaç balantlar normal midir? 13. Ölçü devresinin balantlar uygun mudur? 14. Tüm kolon ve dier kablo kesitleri, türleri ve renkleri normal midir? 15. Ortak sigortalar ve abone giri sigortalar bir fazlda kesici, üç fazlda kofre midir? 16. Sigorta ve kesici amperajlar uygun mudur? 17. Sigorta viskontaklar normal midir? 18. Sigorta balant uçlar normal kullanlm mdr? 19. potansiyel dengeleme (epotansiyel kuaklama) baras (PDB) normal midir? 20. PDP ye gerekli topraklama balantlar yaplm mdr? 21. Tüm tablolarn iç balantlar normal ve düzgün müdür? 22. Sayaç panolar içindeki aydnlatma düzeyi uygun mudur? MOTORLAR kw tan küçük motorlar için termik alter kullanlm mdr? kw tan büyük motorlarda ar akm ve düük gerilim röleleri ile donanm otomatik alterlerle yaplan koruma uygun mudur? kw tan büyük motorlarda yldz / üçgen vb. yol verme düzeni kullanlm mdr? 26. Motor gövdeleri topraklanm mdr? 27. Motorlar plana uygun olarak tesis edilmi midir? ASANSÖRLER 28. Fiziksel ve elektriksel balantlar normal midir? 29. Devre koruma sigortas ve otomatik açclarn akm deerleri uygun mudur? 30. Besleme kablosu tür ve kesit yönünden uygun mudur? 31. Gerekli koruma topraklamalar yaplm mdr? 32. Asansör makine dairesi elektrik tesisat tam ve uygun mudur? AYDINLATMA 33. Merdiven otomatiine bal aydnlatma tesisat normal midir? 34. Sabit aydnlatma tesisat normal midir? 35. Kablo ve sigorta deerleri ile balantlar normal midir? 36. Kullanlan lambalar güç ve balant yönünden normal midir? ZL vb. TESSAT 37. Tesisat genel olarak normal midir? 78

79 79

80 80

81 KUVVETL LSTES 2 81

82 82

83 83

84 84

85 85