1. B LG SAYAR A G R!

Transkript

1 1. B LG SAYAR A G R Bilgisayar k saca verileri i leyen sistemdir. Kendisine verilen komutlar do rultusunda verileri çok h zl bir ekilde i leyen makinelerdir. Fiziksel yap s genel anlamda elektroniktir. Elektronik olmayan bile enlere de sahiptir. Örne in sabit disk elektroni in yan nda, hem mekanik hem de elektromekanik yap dan olu maktad r. Bilgisayar n elektronik ve elektromekanik k sm na donan m(hardware) ad verilir. Donan m üzerinde, bir i i yapmak üzere haz rlanm komutlar içeren, program parçalar çal r. Bu programlara yaz l m(software) denilir. Bu yaz l m parçalar kullan c ile donan m aras nda i leri kotar r. Günümüzde bilgisayar yaz l mlar, bilgisayardaki temel i levleri çocuklar n dahi kullanabilmesine imkan verir derecede geli mi lerdir. Bilgisayar üzerindeki en önemli yaz l m parças i letim sistemidir(os). letim sistemi bilgisayardaki en temel i lemleri yapmak için gereklidir. Dosya kopyalama, dosya silme, program çal t rma, haf za yönetimi, disk yönetimi, donan mlar ayarlama ve kullanmaya imkan verme gibi birçok hayati i levi yerine getiren yaz l m parças d r. Bilgisayar bile enlerini yöneten en temel yaz l md r. Tüm di er programlar i letim sistemi taraf ndan çal t r l r ve sonland r l r. Dolay s yla i letim sistemi ile kulland m z program uyumlu olmas gerekir. Yayg n i letim sistemlerinden Windows98, Windows2000, WindowsXP, Windows2003, WindowsVista, çe itli Linux sürümleri, Unix ve MacOS i letim sistemleri say labilir. Dünyada genel anlamda iki farkl yap da bilgisayar sistemi vard r. Birincisi IBM PC uyumlu bilgisayarlar di eri Apple Macintosh uyumlu bilgisayarlar. Ülkemizde daha çok IBM PC yap ya sahip bilgisayarlar kullan l r. Bu bilgisayarlar üzerinde Windows ve Linux i letim sitem çe itleri çal rlar. Ülkemizde Apple Macintosh uyumlu bilgisayarlar genelde matbaa ve çe itli foto raf stüdyo hizmetlerinde kullan lmaktad r. Bilgisayar ikili say düzenini kullanarak aritmetik (toplama, ç karma, çarpma, bölme, atama ) ve mant ksal (ve, veya, de il ) i lemleri gerçekle tirir. Tüm veri tipleri say sal, sözel, resim veya ses... bilgisi içerse de, temelde bu veriler say sal ve mant ksal e de erine çevrilerek i lenirler. Bilgisayar n, h zla geli erek bu günlere ula mas nda, üphesiz bilim dünyas n n ve di er teknoloji(sava, a r sanayi ) sahalar n n ba etmek istedi i zorlu problemleri hesaplama ihtiyac vard r. Modern bilgisayar n temeli kabul edilecek modeller, 1940 l y llarda yap lmaya ba lanm t r. Günümüzde ise birçok üretici ve geli tirici firma, bilgisayar teknolojisini çok daha h zl bir ekilde farkl farkl alanlarda geli tirmektedir.

2 ekil 1. Bilgisayar, yaz l m, donan m ve kullan c ili kisi Bilgisayar Çe itleri Microcomputer/PC(Personal Computer=Ki isel Bilgisayar) Tek ki inin kulland bilgisayar ifade eder. letmelerde kullan lanlara göre daha küçük yap dad r. Günümüzde iki çe it yap da PC vard r. Birisi IBM uyumlu di eri Macintosh uyumlu bilgisayarlard r. Macintosh(Mac) bilgisayarlarda asl nda PC olmas na ra men, günümüzde Windows i letim sisteminin çal t ki isel bilgisayarlara PC denilmektedir. Ki isel bilgisayarlar 3 farkl yap da bulunabilmektedir. Masaüstü Bilgisayarlar(Desktop) Sabit bir konsol veya masa üzerine uygun yap daki bilgisayarlard r. Ta n p kald r lamazlar. Boyutlar büyük ve a r olmas ndan çevresel faktörlerden daha az zarar görür. Yüksek güç harcarlar ve daha az maliyete sahiptirler. Kasa, klavye/fare ve ekran ayr olarak bulunur. Dizüstü Bilgisayarlar(Laptop/Notebook) Tüm donan m birimi ayn kasa içerisindedir. Masaüstü bilgisayarlara göre daha az enerji harcar, fakat daha hassast r.

3 PDA(Personal digital assistants) Sabit disk yerine flash haf zan n kullan ld daha küçük cep boyutlar nda yap ya sahip bilgisayard r. Daha çok randevu, not tutmak, internet ve ofis uygulamalar için kullan l r. PalmTop, el veya cep bilgisayar olarak ta bilinir. Birçok modelde klavye ve fare yerine dokunmatik ekran(touch screen) bulunur. HTPC(Home Theater PC) Ev sinema sistemi bilgisayar anlam na gelmektedir. Yap s temelde PC+TV kart + Büyük LCD ekran ve geli mi ses sisteminden olu ur. Daha çok televizyon izlemek/kaydetmek, DVD, HD, DIVX filmler izlemek, müzik dinlemek veya dijital resim görüntüleme amaçl kullan l r. Kendilerine has kasa yap lar vard r. Baz lar nda uzaktan kumanda ve kasa önünde ayd nlat lm LCD bilgi ekran bulunur. ekil 2. HTPC ekil 3. Soldan sa a s rayla masaüstü, dizüstü ve cep bilgisayarlar

4 Workstation( stasyonu) Çok geli mi bir i lemciye sahip, belirli bir görevi yerine getirmek için optimize edilmi bilgisayarlard r. Üzerinde PC lerde olmayan belirli bir i veya performans için donan m birimleri kullan l r. Server(Sunucu) Ba ka bilgisayarlara a üzerinden hizmet üretmek amac yla güçlü i lemci, büyük RAM ve disk boyutlar ile yap land r lm bilgisayarlard r. Mainframe Eskiden hayati hesaplamalarda bir oda veya daha büyük kapal alana s acak kadar büyük olan bu yap lar günümüzde toplu sunucu yap (server enterprise) olarak kar m za ç kmaktad r. Büyük birçok ticari irkette bu yap i lemlerin yürütülmesi ve verilerin depolanmas gibi görevler için kullan lmaktad r. Süpercomputer(Süper bilgisayarlar) Büyük bilimsel çal malarda, nükleer enerji ara t rmalar nda, hareketli animasyonlarda, ak kanlar n karakteristiklerini hesaplamada ve meteoroloji gibi alanlarda gereken hesaplamalar için kullan l r. Mainframe ile aras ndaki fark süper bilgisayarlar i lemci gücüne dayal tek bir çal maya has iken mainframe çoklu kullan c yap ya sahiptir. ekil 4. Soldan sa a s rayla i istasyonu, mainframe ve süper bilgisayar

5 Bit ve Byte Kavramlar Bilgisayarlar ikili düzene sahip say larla çal maktad r. kili düzendeki her bir rakama(1 yada 0) bit denir. Dolay s yla ikili düzendeki her basamak bir bittir. A a daki say 8 basamak dolay s yla da 8 bit uzunlu undad r. Onluk sistemde 155 say s na e ittir. ( ) 2 =(155) 10 Bir anlam ifade eden en küçük say sal veri miktar na byte denir. Byte 8 bitten olu an, ikili say kümesidir. Yukar daki ( ) 2 say s 1 byte uzunlu undad r. SI Standard IEC Standard Sembol Ad Çarpan Sembol Ad kili Çarpan Fark K Kilo Ki Kibi =2 10 % 2,40 M Mega Mi Mebi =2 20 % 4,86 G Giga Gi Gibi =2 30 % 7,37 T Tera Ti Tebi =2 40 % 9,95 P Peta Pi Pebi =2 50 % 12,59 E Exa Ei Exbi =2 60 % 15,29 Z Zetta Zi Zebi =2 70 % 18,05 Y Yotta Yi Yobi =2 80 % 20,89 Bilgisayar dünyas nda al lagelmi in d na ç k larak 2 nin 10 lu kuvvetleri çarpan olarak kullan l r. A a da bir çevrim örne i verilmi tir Bayt = KB = 7860,2 MB = 7.67 GB Baz donan m üreticileri özellikle haf za(sabit disk) ürünlerinde çarpan olarak 1000 ve katlar alarak haf za boyutunu daha fazla gösterme çabalar na girmi tir. Tablo 1 de çarpan de eri artt kça aradaki fark n yüzde olarak artt n görmekteyiz. Örne in bir 40GB diye sat lan sabit diskin toplam byte büyüklü ü olarak görünmektedir. Windows i letim sistemi 1024 ün katlar n kulland için diskin kapasitesini 37,28GB olarak görmektedir. Ama üretici bu diski 40GB olarak satmaktad r. IEC (Uluslararas elektroteknik toplulu u) standard na göre yukar daki tabloda da yer ald üzere 2 nin çarpanlar na örne in kilo yerine kibi gibi sonuna bi tak s eklenerek isimler verilmi tir. Bu standart yayg n olarak kullan lmamaktad r.

6 Harf ve Karakterler Nas l lenir? Bilgisayar temelde aritmetik ve mant ksal i lemler yapabildi ine göre matematiksel bir anlam olmayan harf ya da karakterler nas l i leme al n yor? Tüm bilgisayar dünyas nda standart olarak kabul edilen ve her bir karaktere kar l k gelen say sal de erlerin belirlendi i ASCII(American Standart Code for Information Interchange) isminde karakter tablosu kullan l r. Tüm bili im dünyas nda ASCII standard n n kullan lmas, farkl yörelere ve kurumlara ait uygulamalara ortak bir zemin sunar. Bu tablo 1963 y l nda ANSI taraf ndan olu turulmu tur. ASCII, ki isel veya kurumsal tan mlamalar nda önüne geçen bir standartt r. Temelde 128 adet olan (33 adet bas lamayan 95 adet bas labilen) karakter say s, geni letilmi ASCII tablosunda toplamda 256 adete ula m t r. Bu geni letilmi tablo dahi birçok dildeki çe itli karakterleri tan mlamada eksik kalmaktad r. Bu eksiklikleri kar lamak için ASCII karakter tablo varyasyonlar kullan lmaktad r. Örne in Kuzey Amerika, Bat Avrupa, Avustralya ve Afrikaya ait uygulamalarda ISO olarak bilinen ASCII tablosu kullan lmaktad r. Tablo 1. Baz karakterlerin ASCII say sal kar l klar Karakter Say sal Kar l Karakter Say sal Kar l A B a b 98 * 42

7 2. DONANIM B R MLER Band Geni li i (Bandwidth): ki donan m aras nda gerçekle en veri al veri inin birim zamandaki büyüklü ünü gösterir. Chip: Tümle ik devre. Entegrenin di er ad d r. DMA(Direct Memory Accesss):Do rudan haf za eri imi anlam na gelir. Haf za ile I/O kanallar aras ndaki ileti imi CPU yerine DMA kontrolcüsünün yapmas na imkan verir. Örne in ses kart na gidecek veriler i lemci yerine DMA kontrolör yard m yla gönderilerek i lemci bo yere me gul edilmez. CPU, DMA kontrolöre aktaraca verinin, ba lang ç adresini, uzunlu unu ve ne h zda transfer etmesi gerekti ini söyleyerek transferi ba latt r r. DRM(Digital Rights Management): Say sal Hak Yönetimi anlam na gelir. Dijital ortamlardaki verinin kopyalanmas, çal nmas genelde masrafs z ve kolay oldu u için bunlar önleme ad na veri trafi inin izlenmesi ve k s tlanmas yöntemlerine verilen isimdir. ESD: Elektrostatik yük bo almas na kar hassas cihazlar için kullan l r. Bu tip cihazlar ç plak el ile tutmak sak ncal d r bozulabilir. Hot Plugging/Hot Swapping: Bir donan m biriminin sistem çal rken sökülüp tak labilece ini gösterir. OnBoard: Anakart üzerindeki donan m birimlerini ifade eder. Örne in anakart üzerinde tümle ik olarak bulunan ses, ekran, ethernet kartlar na onboard kartlar denilir. Pin: Portlar n her bir iletken telin ba lant s n sa lamak amac yla sahip oldu u i neye benzer yap lard r. ekil 5. Port ve pin yap lar

8 PnP(P&P): (Plug and Play) Tak çal t r anlam ndad r. Yaz l m n, donan mla ilgili temel ayarlar (IRQ numaras, I/O adresi, DMA ) yapabilmesine imkan veren bir özelliktir. Ancak biosun, i letim sisteminin ve donan m n bu özelli e sahip olmas gerekir. Günümüzde USB, CDROM, HDD, Klavye gibi hemen tüm donan mlar bu özelli e sahiptirler. Port: Bilgisayara özellikle harici donan m ürünlerini ba lamak için kullan lan soket yap ya sahip giri ç k kap s. Günümüz bilgisayarlar Paralel (LPT), USB, Seri, RJ45 gibi portlara sahiptir. Veriyolu (Bus): Donan mlar aras iletimi sa layan hat. Bu hat iletken tellerden olu ur. Bilgisayar Nas l Çal r? Bilgisayarda tüm donan m birimleri anakart üzerine do rudan veya dolayl ba lan rlar. Do rudan ba lananlara internal(dahili), dolayl (kablo ile veya kasan n d ndan) ba lananlara external(harici) donan m denilir. Dahili donan mlar kasan n içinde, dolayl ba lan donan mlar ise genelde bir kablo yard m yla kasan n d nda yer al r. lemci kendisine haf za veya giri ç k portlar ndan gelen verileri, üzerinde çal t r lan programlar yard m yla i ler ve elde edilen verileri yine program do rultusunda, gerekirse haf za birimlerine veya giri ç k portlar na gönderirler. Bilgisayardaki i lenen veriler istenirse dosya denilen veri kümeleri halinde kal c haf zalara da kaydedilebilir. Bilgisayardaki komut i leme performans veriyollar n n band geni li ine, veriyollar n n h z na ve disk eri imini azaltan RAM büyüklü üne ba l d r. Disk eri imi performans ise daha çok sabit diskin eri im ve yazma h z na ba l d r. lemci(cpu) üzerinde çal acak kodlar, mutlaka 16 l k (hexadecimal) yap dad r. Bu biçimdeki i lemci kodlar na makine kodlar denir. Her bir kod i lemci üzerinde ayr ayr tan ml d r. Programlar sadece i lemciden, i lemci üzerinde tan mlanm komutlar çal t rmas n isteyebilirler. Zaten programlar, i lemcide tan ml kodlar n belirli bir mant k yoluyla problemleri çözebilecek ekilde s ralanmas yla olu an, komut bloklar d r. lemci, tüm donan m birimleri ile dolayl yada dolays z etkile im halindedir. Tüm donan m birimleri i lemcinin isteklerini yerine getiren birer hizmetçi olarak çal r. Baz donan mlar kendilerine has i lemciye sahiptir. Bu tip donan mlara ak ll donan m denmektedir. Bunlar i lemciye daha az yük olmaktad r. lemci artakalan zamanda ba ka görevlerini yaparak zaman kazanmaktad r.

9 ANAKART(MAINBOARD) Tüm donan m birimlerinin dolayl ya da dolays z ba land elektronik kartt r. Elektri i geçirmeyen fiberglas malzemeden yap lm lard r. Üzerinde chipleri ve konektörleri birbirine ba layan metal yap da, ince ve iletken ba lant yollar vard r. Bu ba lant yollar n küçük boyutlarda tasarlamak için anakart n fiberglas olan ana maddesi katmanlardan(layer) olu arak her bir katmandan ayr ayr iletkenlerin geçirilmesi ile boyutlar küçültülür. Bu ba lant yollar iki uç aras nda güç iletimi(gerekli elektrik enerjisi) veya da elektriksel veri i aretlerini ta makla görevlidirler. Elektriksel veri i aretlerini ta yan iletken yap lara veriyollar denilmektedir. En önemli görevleri, yap lar farkl donan m birimlerini, birbiri ile haberle tirmek ve ihtiyaçlar olan elektrik enerjisini sa lamakt r. Anakart n performans tüm donan m birimlerini do rudan etkilemektedir. ekil 6. Anakart ve bile enleri Anakartlar çok çe itli yap da ve boyutta üretilirler. Daha çok iki standart yap söz konusudur. Bu standartlar kart üzerindeki bile enlerin yerle iminden, boyutlar na kadar her türlü fiziksel özellikleri tan mlamaktad r. Bu standartlar örne in anakart üzerindeki slotlar n yerle imi, vida yerleri, anakart boyutlar, fan ve anakart güç kablo konektörleri gibi yap lar tan mlar.

10 ATX(Advanced Technology Extended): 1995 y l nda Intel taraf ndan ç kar lm t r. matx e göre daha büyüktür. Kendine has güç giri i ve port bile enlerinin da l m vard r. 30,5 x 24,4cm uzunlu a sahiptirler. microatx(matx): ATX yap ya %100 uyumludur. Yani ATX yap ya uygun her türlü kasaya, matx anakartlar sorunsuzca montaj edilebilir. matx in sahip oldu u vida delikleri ATX ile uyumludur. Boyut olarak yakla k %25 daha küçüktür. Birçok ATX kasada rahatl kla kullan labilir. ATX ile ayn güç giri ini kullanmaktad r. Aralar nda slot ve I/O say lar nda farkl l klar vard r. ATX anakartlardan daha az geni leme slotlar na sahiptir x 24,4 cm boyutlar na sahiptir. ekil 7. ATX ve matx anakart yap lar Yayg n anakart üreticilerinden Asus, Intel, Giga-Byte, FoxConn, MSI ve BioStar isimlerini sayabiliriz. ekil 8. Chipset yap s ve ana veriyollar (

11 Anakart Bile enleri Bus Bilgisayardaki veriyoluna verilen isimdir. Paralel iletken tellerden olu ur. lemci, RAM ve di er giri ç k ayg tlar n birbirine ba layan yap d r. Anakart üzerindeki bu yap bus mimarisi olarak isimlendirilir. Anakart üzerinde ta nacak verilerin miktar n (bant geni li ini) ve h z n belirler. Anakart üzerinde bir çok çe it bus yap s vard r. Bu farkl l k her bile enin farkl ihtiyac ndan kaynaklanmaktad r. Çünkü donan m birimlerinin h zlar ve bant geni likleri birbirlerinden farkl d r. Örne in haf za veriyolu(memory bus), kuzey köprü(haf za kontrolcusu) ile haf za aras ndaki veriyoludur. Yeni nesil bilgisayarlarda(günümüzdeki) haf za ile CPU aras ndaki veriyoluna FSB(front side bus), CPU ile level2 bellek aras ndaki veriyoluna BSB(back side bus) ismi verilmektedir. Chipset Anakart üzerinde fakl donan mlar n birbiri ile ileti imini sa layan chiplerdir. Norhbridge(kuzey köprü) ve Soutbridge(güney köprü) ad nda iki bile enden(chip) olu ur. Norhbridge h zl bile enleri(cpu, RAM, PCI Express ve AGP) birbirine ba lar. SouthBridge ise yava bile enleri birbirine ba lar(ide, USB, PCI ). Günümüzde southbridge baz ek onboard denilen kartlar (ses, ekran, ethernet ) bar nd rabilir. Önemli chipset markalar ndan Intel, SIS, VIA ve NVIDIA say labilir. BIOS Basic Input Outpu System kelimelerinin k saltmas d r. Temel giri ç k sistemi anlam na gelir. Bilgisayar ilk aç ld nda bu sistemin sahip oldu u program kodlar ile ba lat l r. Bu kodlar eeprom veya flash haf za denilen yap larda saklan r. Biosun ilk i i sistem elemanlar n (ekran kart, sabit disk, Ram ) tan mlamak ve onlar kontrol etmektir. Donan m birimleri denetlendikten ve ba lang ç parametreleri yüklendikten sonra BIOS i letim sistemini ça rarak kontrolü ona b rak r. Anakart üzerinde güncellemeye ve bozulmaya kar n kolay müdahele etmek için rahatl kla ç kar labilecek ekilde genelde slot yap daki yuvalara yerle tirilir. ekil 9. Bios çipi ve CMOS pili

12 BIOS, donan m için ba lang ç parametrelerini, CMOS denilen haf zadan okuyarak ayarlar. CMOS haf zan n içerdi i parametreler(saat, ifre, disk parametreleri ) kullan c taraf ndan rahatl kla de i tirilebilir. CMOS parametrelerini de i tirmek için setup program denilen bir arayüz program kullan l r. Bu programa ula mak için bilgisayar açt ktan hemen sonra Del veya baz bilgisayarlarda F2 tu una basmam z gerekir. Bu tu lar BIOS çe idine göre de i ir. Önemli baz BIOS üreticileri Award, Phoenix ve American Megatrends(AMI) firmalar d r. ekil 10. CMOS parametrelerini de i tirmek için kullan lan setup program Veriyollar (Buses) Donan m ayg tlar aras ndaki ileti imi sa lar. Veriyollar na ba lanacak donan m ayg tlar slot veya soket denilen geçmeli konektörlerle anakarta ba lan rlar. Veriyollar h z, zeka ve band geni li i aç s ndan birbirinden ayr l rlar. Günümüzde PCI, AGP, PCI Express, USB,SCSI, firewire ve PCMCIA gibi veri yollar vard r. Verileri baz lar seri baz lar ise paralel olarak iletir. Her bir veriyolu yap s kendisine has bir konnector(ba lay c ) slot veya soket yap s na sahiptir. Veriyollar ayg t sürücüleri yard m yla kontrol edilir. SCSI(Small Computer System Interface): Birçok farkl donan m birimini(yaz c, cd-rom, sabit disk, taray c ) destekleyen, 20 y l a k nd r bilgisayar dünyas nda kullan lan ve ayn veriyoluna birçok donan m biriminin ba lanmas na imkan veren bir veriyolu yap s d r. SCSI bugün hala genel geçer bir standarda oturmam t r. Sistemden sisteme, konektörü, kablosu, veri yolu geni li i, arayüzü ve h z de i mektedir. Uzun süredir kullan lan SCSI yap s tarihsel geli imi aç s ndan h z, bit geni li i ve ayn hatta desteklenen donan m say s ile çe itli tiplere sahiptir. Bir bilgisayara SCSI arayüzünü destekleyen bir donan m takmak için SCSI kartlar(adaptör) tak lmas gerekmektedir. Baz anakartlar üzerinde SCSI yap s onboard olarak bulunabilmektedir. A a da SCSI kart ve tak labilecek kablo gösterilmektedir.

13 ekil 11. SCSI kart ve kablo konektör yap lar. SCSI veriyoluna ba lanan her bir donan m n tekil bir numaras (ID) olmas gerekmektedir. Ana ba l klar halinde SCSI tipleri a a da aç klanm lard r. SCSI-1: Desteklenen donan m say s 8, veriyolu h z 5Mhz ve veriyolu geni li i 8 bittir. SCSI-2: Wide, Fast, Fast/Wide olarak üç çe idi vard r. Wide çe idi 16 bit geni lik, 5Mhz h zda ve 16 donan m desteklerken, Fast, 8 bit geni lik, 10 Mhz h zda ve 8 donan m desteklemektedir. Fast/Wide tipi ise 16 bit geni lik, 10Mhz h zda ve 16 donan m desteklemektedir. SCSI-3: Ultra/1/2/3 ve bunlar n wide versiyonlar n içine alan çe itleri vard r. Burada maksimum veri yolu geni li i 16, veriyolu h z 80Mhz ve desteklenen donan m say s 16 d r. SCSI yap lar önceleri paralel çal rken onun seri olarak çal an tipleri geli tirilmi tir. Seri olanlar komutlarla çal makta ve bant geni li i 3Gbite kadar ç kabilmektedir. Desteklenen donan m say s ise 128 adettir. SCSI sürücüleri her iki uçta da sonland r c ya ihtiyaç duyarlar. IEEE1394 Firewire: Daha çok video, ses, görüntü i leme ve DVD dünyas nda kullan lan yüksek h zlarda seri veri aktaran bir yap d r. -Link(Sony) ve DV(Panasonic) olarak ta isimlendirilmektedir. SCSI n n daha da geli mi eklidir. Günümüz bilgisayarlar nda paralel SCSI nin yerini alm t r. Ayn veriyoluna 63 adet donan m biriminin ba lanmas na imkan verir. Bu donan m birimlerinin SCSI da oldu u gibi tekil bir adresi veya ba ta ve sonda sonland r c olmas na gerek yoktur. Sistem tüm donan m birimini istedi i adresi atayabilmektedir. Firewire bant geni li i 400, 800 ve 3200 Mbit de erlerinde olabilmektedir. En önemli özelli i ise h z n n yan nda yüksek gerilim(30v) ve elektriksel güce(port ba na 45W) sahip olmas d r. Firewire HotPlugging yap ya sahiptir.

14 ekil 12. IEEE1394 Firewire kablo ve port konektörleri PCMCIA veya PC Card (Personal Computer Memory Card International Association): Dizüstü bilgisayarlarda kullan lan geni leme yuvalar n n ba land veriyoludur. Dizüstü bilgisayarlarda geni leme yuvalar d ar dan ç kar l p tak lacak ekilde tasarlanm t r. Dizüstü bilgisayarlara donan m eklemek için kullan lan geni leme yuvalar d r Mbit bant geni li ine sahiptir. ekil 13. PCMCIA/PC yap da; solda, kablosuz a kart ve sa da, dizüstü bilgisayara tak lm bir ses kart PnP özelli ine sahip bu veriyoluna uyumlu donan m birimleri, masaüstü bilgisayarlarda da PCMCIA geni leme kart ile kullan labilir. Bu kart a a da gösterilmi tir. ekil 14. PCMCIA/PC kartlar masaüstü bilgisayarlarda kullanmak için gerekli geni leme kart

15 PCMCIA veriyolu yap s 4 adet farkl standarda PnP özelli e sahiptir. Tip I: 3.3 mm kal nl kta, 16 bit veri uzunlu una sahip ve 68 pinli yap d r. Daha çok bellekler(ram) için kullan l r. Tip II: 5.4 mm kal nl a, bit veri uzunlu una ve TipI ile ayn fiziksel özelliklere sahiptir. Ethernet kart, modem gibi donan m birimleri bu yap y kullan r. Tip III: 10.5mm kal nl a ve bit veri uzunlu una sahiptir. TipI ve II ile uyumludur. Ta nabilir diskler bu yap y kullan rlar. Tip IV: Toshiba taraf ndan geli tirilmi ve henüz yayg n olmayan 16mm kal nl a sahip yap d r. USB(Universal Serial Bus): Evrensel seri veriyolu anlam ndad r. PnP özelli e sahiptir. Tek bir bilgisayara 127 adet donan m ba lamaya izin veren bir yap d r. Harici donan m birimlerini bilgisayara ba lamak için kullan l r. Günümüzde monitör, klavye, fare, TV kart, Ses kart, sabit disk gibi birçok donan m birimi bu veriyolunu kullanmaktad r. Veri aktar m seri olarak yap l r Mbit bant geni li ine sahiptirler. stenirse bilgisayara USB-HUB denilen donan m tak larak daha fazla USB port elde edilebilir. HotPlugging yap ya sahiptirler. ekil 15. Solda USB kablo ve port sa da ise USB-HUB gösterilmektedir. USB veriyolunda trafi i kontrol eden yap ya USB Host kontroler denilmektedir. USB Host kontroler aktif oldu unda(bilgisayar aç ld nda) kendisine ba l tüm USB cihazlar kontrol ederek onlara adres numaralar n atar. Ayr ca host kontroler donan m n nas l haberle mek istedi ini de saptar. Bu haberle me ekli 3 biçimde olmaktad r. Kesme(Interupt) Modu: Fare ve klavye gibi dü ük miktarlarda verilerin aktar lmas s ras nda kesme modu kullan l r. Y n(bulk) Modu: Burada gönderilen veri üzerinde hata düzeltme i lemi yap l r. Yaz c gibi büyük boyutta kesintili verilerin iletimi bu mod yard m yla gerçekle tirilir.

16 E zamanl (Isochronous): Sürekli veri ak oldu unda(hoparlör gibi) bu mod kullan l r. Burada hata düzeltme yap lmaz. Host kontroler kendisine ba l donan m birimlerinin harcad klar toplam band geni li ini denetleyerek kesme ve e zamanl moddaki ileti ime bazen izin vermeyebilir. Çünkü bunlar band geni li inin %90 kadar n kullan rlar. Kontrol amaçl gönderilen komut paketleri ve y n moda ait veri paketleri bant geni li inin %10 kadar n kulland için genelde sorun olmaz. USB port yap lar dü ük güçle çal an sistemlere harici güç kayna ba lamaks z n gerekli gücü sa lamak amac göz önüne al narak üretilmi tir. Ayr ca bir çok üründe üreticinin donan ma ait sürücü dosyalar olmaks z n i letim sistemi taraf ndan tan nmas na olanak k lan yap ya sahiptirler. USB port ve kablo konektör yap lar, çe itli büyüklüklerde ve tiplerde cihazlar n büyüklü üne göre üretilebilmektedir. Konektörler büyüklüklerine göre mikro, mini, B ve A diye isimlendirilmektedir. Cep telefonlar ndaki bir konektörle yaz c lardaki elbette ayn boyutta olamazlar. USB h z ve bant geni li i olarak a a daki farkl yap larda bulunabilmektedir. USB1.0 Dü ük h zl ve 1.5 Mbit bant geni li ine sahip USB yap d r. USB1.1 Orta h zl ve 12 Mbit bant geni li ine sahip yap d r. USB2.0 Yüksek h zl ve 480Mbit bant geni li ine sahiptir. USB3.0 Çok yüksek h zl olup 4.8Gbit bant geni li ine sahiptir. USB yap da donan m cihazlar n destekledikleri h zlarda kullanabilmek için USB kontrolöründe ayn h z destekliyor olmas gerekmektedir. USB, donan m birimlerine, maksimum 5V ve yakla k 500mA ak m sa lamaktad r. Bir port için oldukça yüksek olabilecek bu güç, USB uyumlu farkl cihazlar kar m za ç kartmaktad r. Bu tür cihazlara örnek; masa lambas, vantilatör, kahve s koruyucular say labilir. ekil 16. Çe itli USB konektör yap lar PCI(Peripheral Component Interconnect): Daha genel bir yap ya sahiptir. Ses, ekran, tv ve a kartlar ba lanabilir. Paralel ileti imi kullan l r. Anakart üzerine onboard olarak veya slotlar

17 yard m yla ba lanan donan m yap lar n destekler. 33/66Mhz frekans de erini ve 32/64 bit band geni li ini kullanan modelleri vard r. AGP(Accelerated Graphics Port): Video kartlar için tasarlanm t r. Paralel ileti imi kullan r. 32 bit geni li e sahiptir. 1x, 2x, 4x ve 8x gibi sürümleri vard r. AGP yap s bir veriyolu olmas na ra men noktadan noktaya iletimi sa lar. Sabit 32 bit geni li in her bir çarpana 66Mhz eklenip çarp lmas yla band geni li i hesaplan r. Günümüzde standart olmayan bir çok AGP yap vard r ve AGP slotlar farkl yap larda kar m za ç kmaktad rlar. AGP veriyoluna ekran kart ndan ba ka kart ba lanmad için ayr lan tüm kayna kendisi kullan r. Ayr ca pipeline mimarisine sahip olup render yapmak için gerekli bilgileri bir seferde alarak bekleme yapmaz. PCI veri yolun da ise render için gerekli bilgiler parçalar halinde beklemeli olarak gelir. PCI veriyolunda bir veri paketi içerisine al c adresi konularak gönderilir ve her donan m birimi bu paketi açar ve adrese bakarak kendine gelip gelmedi ini anlar. AGP de ise adres veri paketi içerisine konulmaz ayr bir pakette tutulur. AGP veriyolu PCI ya göre, sistem kaynaklar n ve özellikle RAM haf zay daha az kullan r. PCI Express: En yeni bus yap s d r. Bus yap s ndan ziyade a mant ile çal r. Çarpanlar sahip oldu u hat say s n gösterir. Veriler paketler halinde iletilir. Veri seri olarak birkaç hattan gönderilip al nabilir. Bu hatlar n her birine kanal denmektedir ve çarpanla gösterilir. Veriler anahtarlama yöntemiyle istenen noktalara kanalize edilerek band geni li inden ba ms z iletim olu turulur. Yani her bir kanal için adanm bir yol anahtarlanarak sa lan r. Her bir hat say s 250MB/s band geni li ine sahiptir. Haberle me ekli seridir. Kartlara sa lad elektriksel güç AGP den yakla k iki kat fazlad r. Slot uzunlu u, çarpan say s ile do ru orant l d r(a a daki resimde gösterilmi tir).

18 ekil 17. PCI-Express veriyolu çal ma prensibi PCI-Express veriyolunun çal ma mimarisi ayn donan m birimlerini ortak çal t rmak için elveri lidir. Örne in PCI-Express slotlara tak lan iki adet ekran kart olu turulacak görüntüyü aralar nda payla arak yar s n birinci kart di er yar s n ikinci kart yapmaktad r. Mesela NVIDIA firmas n n Scalable Link Interface (SLI) ve ATI firmas n n CrossFire özellikli uyumlu ekran kart bu özelliktedir. ekil 18. ki PCI-Express ekran kart n n anakarta ba lanm ekli

19 Yukar da iki kart n e zamanl (senkron) çal abilmesi için iki kart resimde de görüldü ü üzere 3. bir kart(sli) taraf ndan birle tirilmesi gerekmektedir. ATI de ise crossfire denilen kablo ile birle tirilmeleri gerekmektedir. ekil 19. Çe itli veriyolu slot yap lar Ad AGP 1x AGP 2x AGP 4x AGP 8x PCI(32Bit, 33Mhz) PCI(64Bit, 33Mhz) PCI(64Bit, 66Mhz) PCI Express 1x PCI Express 2x PCI Express 4x PCI Express 8x PCI Express 16x PCI Express 32x EISA Band geni li i 266MB/s 533MB/s 1067MB/s 2133MB/s 132MB/s 266MB/s 533MB/s 250MB/s 500MB/s 1000MB/s 2000MB/s 4000MB/s 8000MB/s 32MB/s ekil 20. Günümüz bilgisayarlar nda kullan lan yayg n veriyollar ve çe itlerine göre parametreleri Donan m ayg tlar bu slotlara uygun yönde üzerine yerle tirilip üzerine az bir kuvvet uygulayarak tak labilir.

20 Pil CMOS haf zadaki parametrelerin kal c olmas için gerekli elektrik enerjisini sa lar. Bitti inde CMOS üzerindeki parametreler s f rlan r. Özellikle BIOS ifresi unutulursa, bilgisayar n fi i çekildikten sonra pili k sa süreli ç kar p takmak yeterli olacakt r. Portlar Bilgisayar n d dünya(modem, kalvye, yaz c, kamera ) ile ileti imini sa layan giri ç k kap lar na port denir. Asl nda bunlarda birer veriyoludur. Seri, paralel, USB, PS/2 gibi çe itleri vard r. ekil 21. Anakart üstündeki port yap lar No Ad No Ad 1 Paralel port 8 Ön speaker(limon) 2 IEEE 1394 portu 9 Mikrofon(pembe) 3 Rj-45 Portu 10 USB2.0 4 Yan speaker(gri) 11 USB2.0 5 Arka speaker(siyah) 12 Seri(Com) port 6 Centrall/Bass(Portakal) 13 PS/2 Klavye(Mor) 7 Ses giri i (Aç k mavi) 14 PS/2 Fare(Ye il) Ba lant Pinleri Kasa üzerindeki ledleri(küçük diyot yap da lamba), anahtarlar, USB portlar n, ses ç k veya giri lerini ve sistem hoparlörünü ba lamak için kullan lan i nelerdir. Bilgisayar n kasas nda yer alan bir anahtar yard m yla bilgisayar açar, bir ba kas yla da resetleriz. Bilgisayar n çal p çal mad n veya sabit diskin okuma ve yazma yap p yapmad n kasadaki ledler yard m yla anlayabiliriz. Bu anahtar ve ledleri anakarta ba lamak için ba lant pinlerini kullan r z. Her anakarta göre bunlar farkl l k arzedebilir. Bu pinlerin aç klamas anakart üzerinde küçük harflerle yanlar nda veya kullan m k lavuzunda yaz l d r.

21 ekil 22. Anakart üzerinde güç ve reset buton ba lant pinleri ile HDD okuma/yazma ve güç aktif LED ba lant pinleri Anakart Parametreleri 1. CPU Deste i: Her anakart üzerindeki CPU pin yap s na uygun i lemcileri destekler. Dolay s yla CPU ve anakart uyumlu seçilmelidir. Anakartlar ba l ca yap olarak, AMD ve Intel uyumlu olarak ikiye ayr l rlar. Her biride kendi aralar nda soket yap lar na göre farkl l k arz edebilir. Örne in Intel in baz i lemcileri LGA775 ve baz lar ise 478 pin yap lar na sahiptirler. Durum böyle olunca anakart veya i lemci al nmadan, bu durum ikisi içinde önem arz etmektedir. Çünkü i lemci pin yap s na göre anakartlar da farkl olacakt r. Farkl soketler farkl say da ve yap da pine(i ne) sahiptir. ekil 23. S rayla sa dan sola Intel LGA775, Intel 478 ve AMD AM2 940 pin soket yap lar 2. FSB H z : Front side bus=ön veriyolu anlam na gelir. System bus da denilir. Kuzey köprüsü ile CPU aras ndaki ba lant h z n gösterir. Günümüzde 1333, 1066, 800, 533 Mhz gibi h z de erleri vard r. 3. Bellek Deste i: Anakart n yap s na göre destekledi i RAM tipleri de de i iklik göstermektedir. Günümüzde desteklenen RAM tiplerinden SD, DDR, DDR2, DDR3 say labilir. Ayr ca ayn RAM çe idinin farkl h z seçenekleri de vard r. Anakarta uygun RAM seçimi yap lmal d r. Ayn tip fakat farkl h zlarda yap lacak, anakart ve RAM tercihinde sistem yava olan n h z nda çal r.

22 4. Slot Tipleri ve Say s : Bilgisayara tak lacak kart çe idine ve say s na göre anakart n ayn yap da slotlara sahip olmas gerekir. Her anakart slot say s ve çe idi bak m ndan farkl l k gösterebilir. 5. OnBoard Kartlar: Baz anakartlar n üzerinde ses, ekran, IEEE1394, ethernet gibi kartlar tümle ik olarak üretilmektedir. Bu tip anakartlar al nd nda ayr ca bu kartlardan almaya gerek kalmamaktad r. Yaln z bu tümle ik kartlar genelde standart bir performansla çal r. stendi inde bunlar setup program ndan(bios) iptal edilerek daha geli mi kartlar tak labilir. ekil 24. Tümle ik olarak ekran, ses, ethernet ve modem kart görülmektedir. 6. Disk Arayüzü: Diskler SATA ve ATA(PATA) arabirimli olarak sat lmaktad r. Anakartlarda da bu yap ya olan uyumluluk aranmal d r. Günümüzde her anakartta mutlaka 1 adet ATA arayüzü bulunmaktad r. SATA çe itleri olsa da CDROM veya DVDROM yap lar n n bir ço u hala ATA soketlere tak lmaktad r. Kart n SATA deste i yoksa ATA soketi iki tanedir. E er SATA deste i varsa en az iki adet de SATA soket anakart üzerinde yer al r.

23 LEMC LER(CPU-Central Processing Unit-Merkezi lemci Birimi) Bilgisayar n en önemli bile enidir. Transistor denilen yar iletken elektronik malzemelerden olu urlar. Kendisine s ras yla verilen aritmetik ve mant ksal komutlar yapar. Tüm donan m birimlerini emrinde kullanabilir ve yönetebilir. lemcinin matematiksel ve mant ksal i lemleri yapan birimine ALU(Arithmetic Logic Unit) denir. lemcinin ALU dan geriye kalan yap s n, haf za birimleri, veriyolar, çe itli kontrol ve denetleme bile enleri olu turur. Günümüzde Intel, AMD, Motorola, VIA gibi i lemci üreticileri vard r. ekil 25. Rakip iki üreticiye ait modern i lemci resimleri lemcinin Temel Bile enleri 1. ALU(Aritmetik ve Mant ksal lem Birimi): Toplama ç karma, çarpma, bölme, mant ksal ve, veya, de il komutlar ve kayd rma komutlar. 2. Komut Çözücü(Instruction Decoder): lemcinin yapmas gereken kodlar n icras için gerekli i lemleri ba lat r ve komutun çal t r lmas için gerekli i lemleri belirler. 3. Kaydediciler(Registery): lemci içerisinde say lar depolamak için kullan lan haf za çe ididir. lemci veri uzunlu u kadar geni li e(32, 64 bit) sahiptirler. Literatürde test, EBX, EAX, BX, ES, IP gibi isimler alan kaydedici haf za gözleri vard r. 4. Bayraklar(Flags): lemlerin sonucuna göre 1 ya da 0 de erlerini alan 1 bit geni li e sahip haf za gözleridir. S f r, i aret, elde, e lik, ta ma gibi çe itleri vard r. Örne in bir ç karma i leminde sonuç s f r ç karsa s f r bayra 1 de erini al r. 5. Veriyollar (Buses): lemcinin di er donan m birimleri ile ba lant s n sa layan iletken elektriksel yollard r. Üç adet veriyolu bulunur. Bunlar veri(data), adres(address) ve kontrol(control) veriyollar d r.

24 ekil 26. lemcinin temel bile enleri ve çal ma ekli lemciler üretilirken kendilerine yüklenen komutlar istenildi inde yapabilme kabiliyetine sahiptirler. Bu komutlar genel i lemlerin icras için üç gruba ayr l rlar. Bir bilgisayar kendisinde tan ml olmayan komutlar icra edemez. Matematiksel ve Mant ksal lem komutlar. Toplama ç karma, çarpma, bölme, mant ksal ve, veya, de il komutlar ve kayd rma komutlar. Verilerin haf za veya kaydediciler aras nda transfer edilmesini sa layan komutlar. Haf za ve kaydediciler kendi aralar nda veya kar l kl veri transferi. Karar verme ve istenen komut sat r na dallanma komutlar. Say lar n kar la t r larak, pozitif, s f r, e itlik, negatif durumlar n n olu umuna göre istenen komuta dallanabilme. lemciler komutlar yürütürken öncelikle i letilen komut s ras n üzerinde tutan program say c n n(pc=program counter) gösterdi i adresteki komut RAM den al n r(fetch). Al nan komut, komut çözücü taraf ndan, nas l yürütülece i ve ne anlama geldi i belirlenir(decode). Sonunda ise çözülen komut do rultusunda ALU ya verilen direktifler yard m yla istenen i lemler yapt r l r(execute). Elde edilen sonuçlar istenen haf za gözlerine yaz l r(write Back). Bu i lemler bir sonraki komut için benzer ekilde devam ederek i letilmesi gereken komutlar bitene kadar sürer. Yukar da bahsedildi i üzere komutlar n icra edilmesi 4 a amada gerçekle mektedir. Fetch(F), Decode(D), Execute(E) ve WriteBack(WB) a amalar d r. E er bir komutun icras önceki komutun write back a amas ndan sonra ba larsa burada zaman kay plar olu ur. Çünkü i lemcinin

25 örne in fetch s ras nda ALU çal maz bo ta kalm olur. Zaman kay plar n önlemek için pipeline(kesintisiz i ak ) denilen bir yap kullan l r. Yani ayn anda i lemcinin bo ta kalan tüm birimleri kullan lm olur. Bu kay p a a da gösterilmi tir. 12 saat frekans nda sadece üç komut icra edilirken pipeline yap da 4 komutun icras 7 saat frekans nda halledilir. ekil 27. Pipeline yap s lemci Parametreleri 1. H z: lemcinin en önemli parametresi komutlar i leme h z d r. Birimi frekans olarak GHz katsay s ( ) ile de erlendirilir. lemcinin h zl olmas i lemlerini daha k sa sürede tamamlamas anlam na gelmektedir. Günümüzde 1.8, 2.0, 2.2, 2.4, 2.6, 3.0, 3.2, 3.6, 3.8 GHz h zlar nda olanlar vard r. 2. Bit Geni li i: lem yapabilme boyutunu gösterir. Günümüzde 64 ve 32 bit i lemciler vard r. lemcinin sahip oldu u kaydediciler, veri hatt ve adres hatt n n geni li ini gösterir. 3. FSB H z : lemcinin, kuzey köprüsü ile ileti im h z n gösterir. Günümüzde 1333, 1066, 800, 533 Mhz de erlerine sahip i lemciler vard r. 4. Level2(L2) Cache: lemciye yak nl ndan dolay bu isim verilir. En yak n olana L1, di erine L2, L3 gibi isimlendirmeler kullan l r. Yap s SRAM haf za tipindedir. SRAM haf zalar daha h zl fakat maliyetleri yüksek haf za çe itleridir. Yava olan RAM eri imlerini azaltmak için i lemci içerisinde yer alan daha h zl fakat küçük boyutlardaki haf zaya verilen isimdir. lemcinin haf za kontrol devresinden(mch) istekte bulundu u her kod bu belle e yaz l r. lemci ayn kodu RAM yerine daha h zl olan bu bellekten al r. E er bu bellekte olmayan bir kod iste i gelirse MCH uzun süre kullan lmayan kod yerine yenisini yerle tirir. Böylece cache belekte s k kullan lan kodlar kalarak, ortalama bellek eri imi h zlanm olur. Günümüzde Athlon 64 X2 Dual i lemcilerde 2x1MB, P4 lerde 2MB, Core2 Dualarda 4MB, Core2 Quad larda 8MB ve Celeron larda 1MB veya 512 KB L2 bellek miktar vard r. L2 miktar ne kadar fazla olursa o kadar çok

26 kod saklanabilir. Fakat uygulama belirli kodlar daha s k kullan yorsa bu büyük L2 kapasitesinin faydas olmayacakt r. RAM den tipik olarak 4 kat daha h zl çal maktad r. 5. Çekirdek(Core) Say s : lemci paketi içerisinde birbirinden ba ms z olarak komutlar çal t rabilen her yap ya çekirdek ismi verilmektedir. Gerçek zamanl olarak kendisine verilen i a k görevlerini ayn anda yerine getirerek performans art r r. Her çekirdek birbirinden ba ms z FSB ye sahiptir. Tüm çekirdekler L2 yi ortak kullan rlar. Günümüzde 2 ve 4 çekirdekli i lemciler bulunmaktad r. Intel Pentium Dual Core, Intel Pentium Core 2 Duo, Intel Quad Core ve AMD Athlon X2 serisi çok çekirdekli yap ya sahiptir. ekil 28. Tek ve çift çekirdekli yap y gösterir temsili resim 6. Soket Yap s : Anakartlar konusunda da de inildi i gibi i lemci pin yap s ile anakart soket yap s birbirinin ayn s olmas gerekir. Anakart konusuna bakabilirsiniz.

27 RAM(Random Access Memory=Rasgele Eri imli Bellek) Bilgisayarda verilerin geçici olarak depoland haf za birimidir. CPU nun ihtiyaç duydu u kodlar saklad için h zl ve kapasitesinin çok olmas performansa do rudan etki edecektir. Rasgele eri imli olmas sayesinde belle in s ra gözetmeksizin istenen adresindeki veriler okunup yaz labilir. Disk, CDROM ve I/O portlar ndan gelen ve giden veriler geçici olarak RAM üzerinde i lenmek üzere tutulur. RAMler üzerindeki bilgiyi tutabilmeleri için elektrik enerjisine ihtiyaç duyarlar. Elektrik enerjisi kesildi inde üzerlerindeki verilerde kaybolur. Örne in bir kelime i lem program n (word, lotus) kullan rken yaz lan her ey RAM e aktar l r. Kullan c onu diske kaydedene kadar RAM de kal r. imdi 1 sayfa yaz lm ve diske kaydedilmemi farzedelim. Bu bir sayfa RAM de tutulacakt r. Tam bu s rada elektrik kesilse yazd m z her ey(1 sayfa) kaybolacakt r. Önemli RAM üreticilerinden Kingston, HiLevel, Corsair, Bigboy ve Twinmos say labilir. ekil 29. Üstte DDR SDRAM ve altta SD RAM RAM ler dinamik haf za yap s na sahiptir. Her bir haf za hücresi(bir bit depolayan), bir adet yar iletken kondansatör ve transistordan meydana gelmi tir. Kondansatör bilgi depolar, transistor ise bilginin okunmas ve de i tirilmesi için kullan l r. Elektrik yükü prensibi ile çal r. Veriler elektrik yükleri ile temsil edilerek haf zada tutulur. Kondansatörde elektrik yükü varsa 1 yoksa 0 kabul edilir. Kondansatörler iki plaka aras na yal tkan malzeme konulmas yla elde edilir. Plakalar n alan n n(a) büyük olmas ve plakalar aras uzakl n(d) küçük olmas, depolayaca elektrik yükü miktar n art r r. Kondansatörler uçlar na gerlim uyguland nda s as kadar yükü depolar. Uçlar na bir yük ba land nda ise sahip olduklar elektrik yükünü bo alt rlar. S a ne kadar büyükse, o kadar uzun sürede de arj olurlar. Bir kondansatör uçlar na herhangi bir yük ba lanmasa da zamanla bo al r. Yar iletken malzemelerden yap lan ve boyutlar çok çok küçük olan kondansatör yap lar saniyede binlerce

28 kez, yap lar gere i, bo almalar laz md r. Ama haf za kontrol devresi(memory controller) yard m yla haf za hücresindeki yük bo almadan tekrar arj edilirler. Bu yap lar ndan dolay dinamik bellek olarak adland r l rlar. ekil 30.Solda kondansatör yap s ve sa da bir bit haf za gözü RAM, her bir hücresi bir transistor ve kapasitordan olu an 2 boyutlu(sat r ve sütunlardan olu an) matris yap ya sahiptir. Hücreler arj edilirken hücre hücre de il, sat r sat r edilir. Verileri tazeleme oran (refresh rate) sat r baz nda de erlendirilir. Örne in 2K tazeleme oran na sahip bir bellekte 2048 adet sat r tazeleniyor demektir. ekil 31. Haf za hücrelerinin yerle imi imdi RAM haf za yap lar ile ilgili önemli tan mlamalar ve parametre isimlerini verelim. Precharge: Okuma ve yazma öncesi haf za gözlerinin arj edilmesi için kullan lan bir terimdir. CAS(Column Address Strobe) Latency(Sütun Adresleme Darbe Gecikmesi): SDRAM üzerinde istenen bir sütunun adreslenmesi için harcanan darbe i aret(clock cycle) say s d r. Gecikmeyi ifade eder. CL2(CAS2) ifadesi, 2 saat darbesinde, CL3(CAS3), 3 saat darbesinde gerçekle ti i anlam na gelmektedir. Gecikme ne kadar az ise bellek o kadar h zl d r.

29 RAS(Row Address Strobe) Latency(Sat r Adresleme Darbe Gecikmesi): CAS gibi SDRAM üzerinde istenen bir sat r n aktif olabilmesi için gereken darbe i aret say s d r. Az olmas belle in h zl oldu unu gösterir. RAS to CAS: RAS ve CAS i lemleri aras ndaki bekleme darbe miktar n gösterir. Veri depolama performans ile ilgilidir. RAS Precharge: Precharge ve aktif komutlar aras ndaki darbe i areti cinsinden zaman fark n gösterir. Precharge komutu RAM i me gul gösterirken aktif komutu ise RAM in okuma yazmaya aç k oldu unu gösterir. Precharge durumundaki bir haf za gözü okuma ve yazma i lemlerine tepki gösteremez. Activ to Precharge: Aktif ve precharge durumlar aras ndaki toplam geçen süredir ve maksimum de eri a a daki e itlikle bulunur. Active to Precharge = CAS + Rast o CAS + RAS Precharge NOT: RAM in performans na ili kin verilen, bekleme süreleri a a daki formatta sunulur. Rakamlar n dü ük olmas RAM in h zl oldu unu gösterir. ekil 32. Haf za zamanlama belirtim biçimi SPD(Serial Presence Detect): RAM üzerinde bulunan ve içerisinde RAM le ilgili zamanlama ve frekans parametrelerini tutan EEPROM haf za yap d r. Amaç bilgisayar aç ld nda BIOS a RAM i tan tmakt r. Bank: Haf za soket veya modüllerinden olu an sanal bir birimdir. Bir bellek 2 veya daha fazla banka sahip olabilir. Günümüzde bellekler daha çok 4 banka sahiptir. Haf zada bir bilgiye ula mak için bank, sat r ve sütun adreslerinin bilinmesi gerekmektedir. Burada amaç e zamanl olarak bir bankta veriler i lenirken di er bank ayn anda tazelenebilmektedir( arj). Bu i lem dolay s yla bant geni li ini ve performans art rmaktad r. Bursting: Haf zaya ard k veri aktar m veya haf zadan ard k veri transferi s ras nda her bir haf za gözünün okunmas veya yaz lmas için onay verilmesini beklemeden belirli

30 uzunluktaki(burst length) verinin transferini gerçekle tirmeyi sa lar. Bu teknikle performans artm olur. Günümüzde DDR SDRAM(double-data-rate synchronous dynamic random access memory), DDR2 SDRAM, DDR3 SDRAM ve SDRAM yap da haf za ürünleri kullan lmaktad r. Anakart n deste ine göre RAM seçimi yap lmal d r. Bilgisayarda RAM ihtiyac oldu unda i letim sistemi taraf ndan HDD üzerinde RAM gibi kullan lmak üzere virtual memory(sanal bellek) diye adland r lan bir alan ayr l r. Bundan sonra bu alan, ek RAM olarak kullan l r. Bu durum tüm aç k uygulamalarda gözle görülür bir yava lamaya hatta donmalara neden olur. Bir i lemci RAM i 200 ns de i lerse HDD ayr lan bu alan ns de i ler. Bu demektir ki; i lemci RAM üzerinden 3.5 dakikada bitirdi i ayn i i, HDD ile 4.5 ayda bitirecekti. SDRAM(Synchronous Dynamic RAM): 64 bit veri geni li ine sahiptir. Günümüz bellek yap lar ndan en az band geni li ine sahiptir. DDR çe it RAM lerin temelini olu turur ve onlardan en az iki kat yava çal r. Dinamik bellek yap s ndad r. 168 pine sahiptir. DDR SDRAM: 64 bit veri geni li ine sahiptir. Veri transferi için, saat(clock) i aretinin alçalan ve yükselen kenarlar n kullanan yap ya sahip, SDRAM çe ididir. Dolay s yla SDRAM e göre iki kat h zl d r. 184pin yap dad r. Tablo 2. DDR SDRAM için band geni li i de erleri ADI RAM frekans Modül Ad Band Geni li i DDR MHz PC GB/s DDR MHz PC GB/s DDR MHz PC GB/s DDR MHz PC GB/s DDR2 SDRAM: 64 bit veri geni li ine sahiptir. DDR SDRAM ile ayn yap da olup ayn saat h z nda çal rlar. Aralar ndaki fark latency(istenen adrese ula mak için harcanan zaman) de erinin DDR da daha büyük olmas ve daha fazla güç gereksinimidir. Ayr ca burada belle in, I/O bus frekans DDR a göre iki kat h zda çal maktad r. 240 pin yap ya sahiptir. RAM ad RAM frekans Modül Ad Band geni li i DDR MHz PC GB/s DDR MHz PC GB/s DDR MHz PC GB/s

31 DDR MHz PC GB/s DDR MHz PC GB/s DDR3 SDRAM: 64 bit veri geni li ine sahiptir. DDR yap ya sahiptir. Fakat en az güç gereksinimine sahiptir. DDR2 ye göre dahili geçici haf za miktar büyüktür. DDR3 ün, I/O bus frekans DDR2 ye göre iki kat h zda çal maktad r. 240 pin yap ya sahiptir. Ad RAM h z Modül ad Band Geni li i DDR MHz PC GB/s DDR MHz PC GB/s DDR MHz PC GB/s DDR MHz PC GB/s Her üç RAM çe idinin farklar a a da kar l kl olarak verilmi tir. Özellik DDR DDR2 DDR3 Dahili clock 100 MHz 100 MHz 100 MHz I/O clock 100 MHz 200 MHz 400 MHz Veri Tranfer h z 200 MHz 400 MHz 800 MHz Paket tipi TSOP(-II) FBGA FBGA Prefetch Haf za uzunlu u 2 bit 4 bit 8 bit Pin say s Volt 2,5V 1,8V 1,5V RAM Parametreleri Kapasite: Bir bilgisayarda performans art rman n en temel kural ne kadar RAM o kadar performans demektir. Ayr ca benchmark(performans) testlerinde i letim sistemi ve veritaban yönetim sistemleri daha fazla RAM miktarlar nda disk eri iminin azald ve haf zaya daha fazla verinin al narak kullan ld görülmü tür. Böylece çal an veya çal t r lacak olan uygulamalar n tepki süresi k sal r. (Kingston 2007). Bilgisayar kullan m s ras nda uzun süre beklemeler, HDD nin, kullan c n n neden oldu u disk i lemi olmadan sürekli çal mas, uygulamalar n uzun yan t verme süreleri veya bir uygulaman n di erleri kapat lmadan çal mamas gibi durumlar RAM yetersizli inin belirtileridir. Bilgisayara eklenecek RAM miktar i letim sistemine göre de i iklik arz eder. Mesela ihtiyaç duyulan RAM miktar aç s ndan Win98<WinXP<WinVista d r. Daha sonra ise bilgisayar üzerinde kullan lacak uygulamalar baz al narak RAM miktar belirlenir. 3 boyutlu

32 oyunlar, çizim programlar, resim düzenleme programlar, tasar m programlar en fazla kapasite miktar na ihtiyaç duyan uygulamalard r. H z: Bir i lemci RAM üzerindeki veriye ihtiyaç duydu unda haf za kontrol devresine(mch=memory Control Hub) istekte bulunur. MCH bu iste i RAM e aktar r ve MCH veri okunmaya haz r oldu unda bunu CPU ya rapor eder. CPU-MCH-RAM-MCH-CPU aras nda gerçekle en bu i lemler RAM in ve veriyolunun yap s na göre de i iklik gösterebilir. RAM in ald bi talebe kar l k vermesi için geçen süreye Access Time denir. Haf za modülleri 80-50ns aras nda de i en Access Time sürelerine sahiptir. Sürenin k sa olmas modülün h z n gösterir.

33 EKRAN KARTI(Graphic Card, Video Card) Ekranda gösterilecek resimleri olu turmakla sorumludur. lemciden ald verileri(ikili), resme dönü türerek ekrana yollar. Ekran kart asl nda CPU ile ekran aras nda çevrim i i yapar. Ekran kartlar küçük bir bilgisayar gibi kendine has i lemci ve haf za birimine sahiptir. Günümüzde SVGA ve daha geli mi i XGA ekran kart standartlar kullan l r. Aralar nda çözünürlük ve desteklenen renk miktar nda farkl l klar vard r. Yayg n ekran kart üreticilerinden Asus, Giga- Byte, Biostar, Leadtek, Sparkle ve Sapphire say labilir. ekil 33. Ekran kart ve önemli bile enleri Özellikle 3 boyutlu görüntülerde, resimler her bir noktas xyz düzleminde bir de ere sahip olan çizgilerden olu an modele sahiptir. Çizgilerin olu turdu u bu model nesnenin, yüzeyi birle tirilerek 3 boyutlu görünür ve gerçe e yak n resimler elde edilir. Hatta bu nesneye doku giydirme, renklendirme, gölgelendirme ve kland rma i lemleri uygulanabilir. Tüm bunlar matematiksel anlamda, ondal kl say i lemlerinin çokça kullan ld karma k fonksiyon çözümleri ile elde edilir. Özellikle üç boyutlu oyunlarda, bu tür sahnelerden saniyede birçok kez(fps) olu turulma ihtiyac vard r. Bu yükü i lemciden almak için geli mi CPU ve haf za deste i olan ekran kart seçimi yap lmal d r.

34 Ekran Kart Parametreleri lemci(gpu=graphic Processing Unit): Ekran kart nda i lenen komutlar icra eden grafik i lemcidir. Amaç i lemcinin(cpu) yükünü hafifletmektir. 3D fonksiyonlar nda s kça kullan lan ondal kl say i lemleri için optimize edilmi lerdir. CPU için belirlenen kriterlerin ço u bunun içinde geçerlidir. Yayg n GPU üreticilerinden NVIDIA ve ATI say labilir. Haf za: GPU nun, daha büyük ve karma k i lemler gerektiren verileri h zl bir ekilde i leyebilmeleri için büyük haf za miktar na sahip olmalar gereklidir. A a da ekran kartlar nda bulunan haf za tipleri ve band geni likleri verilmi tir. Tip Saat H z (MHz) Band Geni li i (GB/s) DDR ,4 DDR GDDR ,4 GDDR ,6 Günümüzde baz ekran kartlar, hem kendi üzerindeki hem de anakart üzerindeki haf zay beraberce PCI Expressin sa lad yüksek band geni li i sayesinde kullanabilmektedir. Bu konuda her iki i lemci firmas n n kendine has teknolojileri; ATI nin HyperMemory ve NVIDIA n n Turbo Cache dir. RAMDAC: Analog monitörler için ç k üreten üç adet DAC ve bir SRam den meydana gelen yap d r. SRam renk paletini olu turan üç ana renk(k rm z, ye il ve mavi) de erlerini depolamak ve DAC ise her bir renk kanal için monitöre uygun analog voltaj de erini olu turmada kullan l r. RAMDAC n h zl olmas performans art r r. Ç k lar: Bilgisayardaki görüntüyü aktarmak istedi imiz ortama uygun kart ç k lar n n olmas gerekmektedir. Günümüzde a a daki ç k lar vard r. Ç k SVGA DVI Aç klama CRT monitörler için kullan l r. Baz LCD ve plazma monitörlerde desteklemektedir. Fakat elektiksel gürültü ve resim bozma gibi dezavantajlar vard r. SVGA n n yerini almaktad r. Dijital cihazlar(lcd, Plazma ve projeksiyon) için üretilmi tir. Ama hem dijital hemde analog olarak çal abilmektedir. SVGA n n eksikleri burada görülmez. Üç farkl tipi vard r. DVI-D: Sadece dijital DVI-A: Sadece analog

35 S-VIDEO DVI-I: Hem analog hem de dijital TV, DVD oynat c, oyun konsolu gibi ürünlerde kullan l r. Bilgisayardaki görüntüyü TV ye aktarmak için kullan l r. ekil 34. S rayla soldan sa a do ru, S-Video, DVI ve SVGA/XGA ç k lar

36 SAB T D SKLER(DRIVERS=SÜRÜCÜLER) Verileri kal c olarak depolayan haf za birimidir. Bundan dolay d r ki; en önemli donan m birimidir. Ar zaland nda kendi maliyetinden çok daha fazla önemlidir. Tüm donan m birimi ar zalansa maliyeti kadar zarar verir ama sabit disk ar zaland nda veri kayb ve daha fazlas anlam na gelmektedir. Sistem programlar n n birço u diskler üzerinde ar za onar m ve veri kurtarma üzerinde yaz lmaktad r. Sabit diskler bu gün, ta nabilir olmalar ile geli en teknolojiye ayak uydurmaktad r. 3 farkl yap da sabit disk vard r. Yayg n sabit disk üreticilerinden Seagate, WesterDigital, Samsung, ve Maxtor say labilir. HDD(Hard Disc Driver): Verileri bir eksen etraf nda dönebilen manyetik disk üzerinde tutan yap ya sahiptirler. Yap s nda elektronik ve elektrik bile enlerin yan nda mekanik bile enler de vard r. Mekanik yap sabit disklerin bant geni li ini s n rlamaktad r. Çünkü dönü h zlar ve eksensel hareket kabiliyetleri, elektronik yap lara göre oldukça dü üktür. Fakat veri kurtarma kabiliyeti en iyi sabit disk modellerdir. SSD(Solid State Driver): Verileri SDRAM ve Flash haf za yap lar nda tutan sürücülerdir. Mekanik parçalar olmad için performans daha iyi ve güç gereksinimi daha dü üktür. Veri kurtarma olanaklar çok dü üktür. Mekanik yap lar olmad için sessiz çal rlar. HHD(Hybrid Hard Driver): SSD ve HDD kar m melez yap ya sahiptirler. Flash haf za içeren yüksek boyutta tampon belle e sahiptirler. Böylece mekanik sisteme göre daha h zl olan flash yap kullan larak disk eri imlerindeki bekleme süreleri azalt l r. A. HDD=Hard Disk Drive Manyetik yüzeye sahip genelde alüminyum veya seramik katk l cam malzemeden olu an disklere sahiptirler. Bu diskler sabit bir h zla döner. Okuma/yazma kafas dönen disk üzerindeki dosya sistemine göre hareket ederek verilen komutlar icra etmeye çal r. Manyetik yüzey eski disklerde demir oksit, imdiki disklerde ise kobalt denilen malzeme ile kaplan r. Veriler h zla dönen diskler üzerinde arkal önlü olarak, dijital formatta tutulmaktad r.

37 ekil 35. Sabit diskin iç yap s ve teme bile enleri HDD Çe itleri Fiziksel olarak tüm HDD çe itleri birbirine benzerler ve ayn boyutlardad r. Bunlar birbirinden ay rt etmek için, güç ve veri kablo soketlerine bak l r. Ba land klar arayüz aç s ndan farkl l k gösterirler. A- PATA(IDE): Parallel Advanced Technology Attachment aç l m ndad r. Paralel ileri teknoloji eklentisi anlam na gelmektedir. Bu kelime ATA, IDE, ATAPI olarak ta birçok yerde geçmektedir. Paralel olarak veri iletimine sahiptir. Sahip olunan arabirim CDROM, DVDROM ve HDD ler için de ayn d r. 40 ve 80 iletkenli kablo(ribbon kablo) ile anakarta ba lan r. 80 iletkenli kablo daha yüksek band geni li ine sahiptir. ekil 36. IDE(ribbon) ve sata sabit disk data kablosu

38 B- SATA(Serial ATA): Seri olarak veri al veri i yapan yeni bir modeldir. Band geni li i daha fazla ve kablo boyutlar uzun ve incedir. C- SCSI(Small Computer System Interface): Daha çok sunucularda kullan lan disklerdir. Disklerinin dönü h zlar ve performanslar çok yüksektir. Bu yüzden fiyatlar ev kullan m için uygun de ildir. SCSI arabirimi disklerin d nda birçok farkl donan m (taray c, DVDROM ) ile de beraber çal abilir. Seri ve paralel çal an tipleri vard r. Band geni li i 640MB/s ye kadar ç km t r adet HDD yi birbirine ba lanabilir. Kablo iletken say lar 68 veya 50 adettir. A a da IDE, SATA ve SCSI disklerin önemli parametrelerinin karl kl olarak verildi i tablo yer almaktad r. PATA(IDE) SCSI SATA Max H z 100 MB/s 133 MB/s 320, 640 MB/s 150, 300, 600 MB/s Kablo uzunlu u 45 cm 1,5-25 m 100 cm Kablo pin say s 40 50, 68, 80 7 Güç giri i Disk Bile enleri 1. Disk Plakalar (Platters): Üzerinde manyetik ortam bulunan, dairesel biçimdeki metal veya seramik katk l cam malzemeden yap lm disklerdir. Her bir diskin iki yüzü de kullan l r. Her bir disk için iki adet okuma/yazma kafas (head) vard r. z ve sektör denilen veri bile enleri plakalar üzerinde yer al r. ekil 37. Plakalar n disk üzerindeki yerle imi 2. Okuma/Yazma Kafas : Disklerin üzerinde de meden gezen ve istenen adrese verileri yaz p, istenen adresten de verileri okuyan kafad r. Günümüzde bu kafa üzerinde okuma ve yazma k s mlar birbirinden ayr yap ya sahiptirler. Eski disklerde okuma ve yazma kafas ayn olup C eklinde demir yap dan olu maktayd. Bu disklerde okuma yazma kafas okuma i leminde manyetik i areti elektrik i aretine, yazma i leminde ise elektrik i areti manyetik i arete

39 çevirerek okuma yazma yapard. Günümüzde yazma i lemi için ayn yap kullan l r. Bu kafan n sarg lar n n üzerinden geçen ak m n yönüne göre olu an farkl yönlerdeki manyetik alan n etkisi ile veriler disk üzerine yaz l r. Veriler okunurken ise manyetik koruyucu içerinde yer alan GMR(Giant magnetoresistance) denilen sensor yard m yla bitlerin manyetik durumu alg lan r. GMR manyetik alan n durumuna göre direnci de i en bir alg lay c d r. ekil 38. Okuma yazma kafas ve sa da bile enleri( 3. Silindir(Cylinder): Birden fazla disk tabakas için dü eyde ayn hizadaki tüm izleri içine alan silindir eklindeki tan mlamad r. Okuma yazma kafalar hep birlikte hareket ederler. Bir okuma yazma kafas 4. iz üzerinde ise di erleri de ayn iz üzerindedir. Okuma yazma kafas n n konumunu de i tirmeden, okuma yazma yapabildi i tüm izler silindir yap y olu turur. E er sabit disk tek bir disk tabakas ndan olu sayd silindir ve track ayn anlama gelecekti. 4. Sektör: 256, 512Byte gibi büyüklüklere sahip ard k veri depolama kümeleridir. A a daki resimde B harfi ile gösterilmi tir. 5. z(track): Verilerin kaydedilmesi amac yla iç içe halkalar eklinde disk üzerinde olu turulmu veri kay t bölümleridir. Merkeze ayn uzakl kta iç içe dairesel halkalardan olu ur. Bir iz üzerinde ard k sektör parçalar yan yana dizilmi lerdir. Okuma yazma kafas bir iz üzerine konumlanarak istedi i sektörleri okuyup yazabilir. 6. Kümeler(Cluster): Disk üzerinde varsay lan bir büyüklüktür. letim sisteminin disk yönetimi ile alakal d r. Dosya ve dizinlerin yerle tirildi i en küçük disk alan na denir. Boyutu dosya sistemine göre de i ir.

40 ekil 39. Solda disk yap s ve sa da sabit diskin d tan görünü ü Disk Parametreleri Disk Dönü H z (RPM=Rotate Per Minute): Diskin dakikadaki dönü h z n gösteren bir parametredir. Günümüzde , , 7200, 5400rpm de erlere sahip diskler bulunmaktad r. Tampon Bellek(Cache veya Buffer): Disk eri imi bellek eri iminden daha yava oldu u için disk performans n art rmak için HDD üzerine bellek haf za birimleri yerle tirilmi tir. Amaç eri ilmesi öngörülen verileri bellekte haz r bekletmektir. E er istenen veri bellekte varsa disk eri imi olmadan veriler do rudan bellek üzerinden gönderilir. Konumlanma Süresi(Seek Time): Disk üzerinde okuma yazma kafas n n, istenen adrese yazma veya okuma amaçl ula mak için harcad süredir. Kafan n disk üzerindeki konumuna göre bu süre k sal p uzayabilir. Bunun için ortalama konumlanma süresinden(average seek time) bahsedilir. K sa olmas diskin okuma ve yazma performans n n daha iyi oldu unu gösterir. Kapasite: Depolayaca veri miktar n gösterir. Günümüzde 750 GB, 1TB ve hatta 4TB kapasiteli diskler bulunmaktad r. Master/Slave Ayar Diskler anakart üzerine kendilerine has data ve güç kablosu ile ba lan rlar. IDE HDD ler için, anakart üstündeki tek bir IDE sokete iki adet HDD ba lanabilir. Bu ba lant ekline paralel ba lant denir. Günümüz anakartlar nda iki adet IDE yuvas vard r. Dolay s yla bir bilgisayara en fazla 4 adet (IDE)PATA disk ba lanabilir. SATA diskler için ise anakart üzerinde kaç adet soket varsa o kadar disk ba lanabilir. Bunlarda paralel ba lant (ayn kabloya iki adet) söz konusu de ildir. A a da IDE ve SATA anakart ba lant soketlerini gösterilmektedir.

41 ekil 40. Anakart üzerindeki IDE ve SATA veri kablosu ba lant soketleri Bir IDE kablosuna iki adet HDD ba lanabilir. kisi de birbirine paralel ba land için birisi için gelen veri ve okuma yazma komutu, di erine de gelecektir. Bu durumda gelen veriler ve komutlar hangi disk için oldu u anla lamaz. Bu karga ay önlemek için disklerden birisi birincil(master), di eri ikincil(slave) olara ayarlanmal d r. ekil 41.PATA diskler için master/slave ayar yap l ve jumper resimleri Her PATA diskin üzerinde master/slave ayar n n nas l yap laca na ili kin bir tablo vard r. Bu tabloya bakarak jumper denilen iletken birle tiricileri uygun pinlere takar z. Her IDE kablosuna ba lanan iki HDD den biri master di eri slave olmak zorundad r. E er master/slave ayar yap lmazsa diskler sistem taraf ndan görülmezler. ekil 42. Master slave ayar tablosunun disk üzerindeki yerle imi

42 NOT: Master/slave ayar na alternatif olarak e er 80 iletkenli kablo kullan l yorsa paralel ba lanan her iki IDE diskin, Cable Select pinlerine jumper tak l rsa bu durumda master/slave ayar na gerek kalmadan disklerin birisi master di eri slave olarak otomatik ayarlanacakt r. Disklerin Montaj PATA disklerin montaj n yaparken önce Master/Slave ayar gerekiyorsa yap lmal d r. Bahsedildi i üzere SATA disklerde bu ayara gerek yoktur. Sonra sabit disk kasa içerisindeki yuvalara vida ile her iki taraftan s k ca oynamayacak ekilde vidalanmal d r. Son olarak veri ve güç kablolar tak larak montaj tamamlan r. A a da PATA ve SATA sabit disklerine ait veri ve güç kablolar n n ba l oldu u resimler görülmektedir. PATA disklerde veri kablosunun bir kenar nda kablo boyunca genelde k rm z (a a da beyaz) renkte bir erit bulunur. Kablo disk üzerine ba lan rken, bu renkli erit taraf mutlaka güç kablolar na bakmal d r. ekil 43. IDE ve SATA diskler için kablo ba lant lar B. SSD(Solid State Drive) HDD disklerin yerini almaya ba layan kay t birimidir. Mekanik(motor, disk, okuma yazma kafas ) yap ya sahip olmad için arama ve bekleme gibi mekaniksel gecikmeler burada görülmezler. Veriye ula m daha h zl d r. Yap s n SDRAM veya Flash haf za tipleri olu turur.

43 ekil 44. Solid State Driver kal c haf za birimi. D ve iç yap s HDD disklere göre daha h zl, sars nt ile zarar görmeyen, daha az güç harcayan, daha az yer kaplayan bir yap lar vard r. Fakat veri kurtarma olanaklar, kullan m ömürleri, çal mas n etkileyecek elektriksel faktörlere kar hassasiyeti ve fiyatlar ile imdilik HDD lerin gerisindedir. HHD(HYBRID HARD DRIVER) Fiziksel olarak HDD ye benzerler. Hem disk hem de flash haf zaya sahiptirler. Dolay s yla SSD ve HDD kar m melez yap ya sahiptirler. Flash haf za içeren yüksek boyutta tampon belle e sahiptirler. Böylece mekanik sisteme göre daha h zl olan flash yap kullan larak disk eri imlerindeki bekleme süreleri azalt l r. Böylece performans(boot gibi) ve h z art r lm olur. WindowsVista taraf ndan yaz l mla ReadyDrive ile adland r lan yap yla desteklenmektedir. HHD sürücülerde manyetik disk iki durumda çal mak zorundad r. Birincisi üzerindeki flash bellek doldu unda di eri ise flash bellekte olmayan bir veriye ula lmak istendi inde. Dolay s yla birim zamanda diskin dönme gereksinimi azalt larak performans art r l r. Bu durum güç gereksinimi de azaltmaktad r.

44 ekil 45. HHD disk d tan görünü ve sa da bile enleri RAID(Redundant Array of Independent Disks) Ba ms z disklerin art kl dizisi anlam na gelmektedir. Ayn veriyi farkl disklerde saklama teknolojisidir. Art kl kelimesi ise veri güvenli ini ifade etmektedir. Yani farkl diskler birbirlerindeki verilerin parametre art klar n tutuyor anlam na gelmektedir. Bu teknoloji disk bozulmalar na, hatal kodlamalara, büyük disk boyutlar elde etmeye ve performansa pozitif etkisinden dolay özellikle sunucularda s kça kullan lan bir yöntemdir. letim sistemi RAID arayüzü ile birbirine ba lanm diskleri tek disk gibi görmektedir. Yedekleme i lemi is etim sisteminin ço unlukla haberi olmadan donan m baz nda yedeklenmektedir. RAID teknolojisinde SATA, PATA ve SCSI diskler kullan labilmektedir. Çe itli RAID konfigürasyon seviyeleri a a da verilmi tir. PATA disklerle yap lan RAID seviyeleri RAID0, RAID1 ve RAID0+1 dir. RAID 0: E lik biti(hata tolerans için) olmaks z n performans art r c özelli e sahip RAID türüdür. Hata düzeltme etkisi yoktur. Herhangi bir diskin bozulmas tüm diskleri kullan lmaz yapar. Bilgi bloklara ayr larak her blo un farkl disklere yaz lmas sa lan r. Ba l disklerin boyutlar toplanarak diskin kapasitesini olu turur. Örne in 360GB l k iki adet disk RAID0 konfigürasyonunda toplamda 720GB l k bir kapasite sa layacakt r. Bu seviye için en az iki disk gereklidir. RAID 1: Burada performans yerine veri güvenli i esas al nm t r. Disklerdeki veriler birbirinin ayn s d r(mirrorng=aynalama). Toplam disk boyutu en küçük disk kadard r. Bu seviyede disk okuma h z artar fakat yazma h z tek disk h z kadard r. Veri güvenli i çok çok önemli oldu u durumlarda kullan l r. Disklerden birinin bozulmas sistemin çal mas n etkilemez. Bozulan diskin yerine yenisi tak larak yedekleme i lemi di er disk üzerinden yeniden yap labilir. Bu seviye için en az iki disk gereklidir.

45 RAID 2: Bit seviyesinde her bir diske yay lm veri bloklar na kar l k birden fazla ECC(hata bulma&düzeltme) sürücüleri kullan larak olu an yap d r. Burada disk performans ve güvenlik orta seviyede olsa da veri boyutunun dü ük olmas verimi azaltmaktad r. Ayr ca diskten okuma yaparken her bir veri ECC disklerindeki e lik bitlerine bak larak kontrol edilmesi gerekir. RAID3 e göre bir avantaj yoktur ve ticari anlamda kullan m yeri hemen hiç yoktur. Rasgele okuma ve yazma h zlar dü üktür. Bu seviye için en az 10+4 veya 32+7 disk gereklidir yap da 10 disk veriyi 4 diskte ECC kodlar n tutmaktad r. RAID 3: Burada veriler byte büyüklü ünde farkl disklere yaz l r. Veriye ait ECC kodlar ayr bir diske yaz l r. Bir anda tüm sürücüler ayn adreste olmak zorundad r. S ral yazma ve okuma performans oldukça yüksektir. Rasgele okuma h z iyi fakat yazma h z dü üktür. Ayr disk üzerine e lik bitlerinin yaz lmas yazma i lemi s ras nda darbo az olu turur. Yüklü tek parça dosya(video) uygulamalar için çok uygun bir çözümdür. Bu seviye için en az üç disk gereklidir.

46 RAID 4: RAID3 e göre verilerin boyutu art r lm t r ve RAID ile s kça kar t r l r. Veriler bloklar halinde ayr ayr disklere yaz l r. S ral ve rasgele okuma performans RAID3 e yak nd r. RAID3 e göre tek avantaj veriler bloklara ayr ld için uygulamaya göre bloktaki veri miktar n n yüksek performans için ayarlanabilmesidir. RAID3 teki gibi ayr disk üzerine e lik bitlerinin yaz lmas yazma i lemi s ras nda darbo az olu turur. yi bir performans ve hata düzeltmeye sahiptir. Bu seviye için en az üç disk gereklidir. RAID 5: RAID seviyelerinin en çok kullan lan popüler seviyesidir. Veriler farkl disklere bloklar halinde yaz l rlar. Fakat ECC kodlar için ayr bir disk bulunmaz ve her bir veri diskine veriye ait ECC kod parçalar yaz l r. Bu seviyede RAID3 ve 4 seviyelerindeki yazma i leminde meydana gelen darbo az en aza indirilmi tir. Veritaban ve sunucu uygulamalar nda s kça kullan l r. Bu seviye için en az üç disk gereklidir.

47 RAID Aç klama Ayr herbir veri parças disklere 2 da t l r. Kullan lan diskler 2 iki erli kopyad r Min Gerekli Sürücü Ayr herbir veri parças bit seviyesinde ayr 14, disklere yaz larak 39 ayr disklerde ECC kodu tutulur. Ayr herbir veri parças byte seviyesinde ayr 3 disklere yaz larak ayr disk üzerinde ECC kodu tutulur. Ayr herbir veri parças blok seviyesinde ayr 3 disklere yaz larak ayr disk üzerinde ECC kodu tutulur. Ayr herbir veri parças bit seviyesinde ayr disklere yaz larak 3 veri diskleri üzerinde ECC kodu tutulur. Ar zalanma Durumu Bir disk bozulursa tüm veri gider. De erlendirme 0 veri güvenli i fakat en iyi performans Film üretim Bir disk bozulursa veri Orta performans %100 veri gitmez ama ayn gruptaki güvenli i iki disk bozulursa veri Bankac l k ve finans bozulur. Bir disk bozulursa sistem durmadan hata onar l r. Sistem çal rken hata düzeltme fakat yüksek fiyat Ticari de ildir Birden fazla disk bozulsa Yüksek okuma yazma veri dahi sistem kendini eski transferi haline getirir. Resim ve film haz rlama Birden fazla disk bozulsa Yüksek okuma dü ük yazma dahi sistem kendini eski h z haline getirir. Genel amaçl Yüksek okuma dü ük yazma Birden fazla disk bozulsa h z dahi sistem kendini eski Web, veritaban ve sunucu haline getirir. hizmetleri

48 SES KARTI(Sound Card, Audio Card) Bilgisayara, ses giri ve ç k yapmak için kullan lan kartt r. D ar dan verilen ses sinyallerini almak ve program taraf ndan gönderilen sesleri d ar ya vermek için kullan l r. Birçok anakart üzerinde tümle ik olarak bulunmaktad r. Yayg n ses kart üreticilerinden Creative Labs, Realtek, C-Media, Asus, M-Audio say labilir. ekil 46. Ses kart D ardan analog(örne in mikrofondan) olarak al nan sesler ses kart taraf ndan dijitale çevrilir. Dijitale çevrilen ses bilgileri bilgisayarda i lenebilir veya kaydedilebilir. Bilgisayardan hoparlöre gönderilen ses bilgisi ise mutlaka dijitalden analog biçime çevrilmesi gerekir. Surround Ses: Çok kanall ses anlam na gelir. Ses kaydetme ve dinlemek için günümüzde birçok teknik geli tirilmi tir. Ev sinema sistemlerinde kullan l r. Her bir surround kanal ayr ayr birbirinden ba ms z olarak ses verebilme kabiliyetine sahiptir. 5.1, 6.1 ve 7.1 gibi çe itleri vard r.

49 ekil 47. Surround ses sistemleri yerle imi Ses Kart Parametreleri DSP(Say sal i aret i leyici): T pk ekran kart nda oldu u gibi ses verilerini i leyecek bir i lemciye ihtiyaç duyulur. Bu i lemciler ayn anda birçok sesi i leyebilirler. CPU, DSP ye sahip olmayan ses kart i lemlerini kendisi yürütür. Bellek: DSP nin i lemlerini yürütürken gereksinim duydu u geçici haf za miktar d r. Büyük olmas performans art r r. Port Say s : Normalde standart olarak bir ses kart n n üç adet portu vard r. Bunlar Ses giri i, mikrofon giri i ve ses ç k d r. Ev sinema sistemleri gibi ses ürünleri daha çok ses ç k na sahip ses kartlar na ihtiyaç duyarlar. Ev sinema sistemleri birbirinden ba ms z ses kanallar yard m yla daha gerçekçi ve zevkli bir sinema keyfi sunabilir. Örne in bir sava sahnesinde at lan kur unlar arkan zdan geliyormu hissini verebilirler. ADC ve DAC Çevrim Hassasiyetleri: Analog ses dijitale çevrilirken hangi hassasiyetle çevrilece i, sesin kalitesi aç s ndan önemlidir. Benzer durum dijitalden analog biçime çevrilirken de geçerlidir. Bu hassasiyet bit olarak de erlendirilir. Örne in ses kayd i lemi için, 16 bit ses kart, 24 bit ses kart na göre daha az kalitede ve gerçek sesi daha az temsil ederek dijitale çevrim yap lacakt r. Örnekleme Aral : Analog ses dijitale çevrilirken, orijinal sesten bir örnek al n r ve dijitale çevrilir, sonra bir daha örnek al narak bu ekilde tüm ses dijitale çevrilir. Birim zamanda orijinal sesten ne kadar çok örnek al n rsa, dijitale çevrilen ses o kadar çok orijinal ses parças n içerecektir. Dolay s yla disk üzerinde kaplad alan ve ses kalitesi fazla olacakt r. Birimi Kbps(kilo bit per sample) olarak belirlenir.

50 ekil 48. Örnekleme aral n n kaliteye etkisi Frekans Cevab : Ses kart n n ç k n n farkl frekanslarda ne kadar kuvvette ses verebilece ini gösterir. Daha net ve hissedilir sesler için yüksek olmas gerekir. Sertifikalar: Ses s k t rma, üretimi, ve da l m için geli mi teknolojik standartlar belirler. Dolby Master ve THX sertifikalar s kl kla ses kart üreticileri ve film yap mc lar taraf ndan kullan l rlar. : Sesin yüksek kalitede, en dü ük gürültü seviyesi ile kaydedilmesi, s k t r lmas ve iletimi gibi teknik konularda standartlara sahiptir. : Ev ve genel sinema sistemleri için mükemmel ses ve görüntü kalitesi sunar. Ses kaydetme ve üretiminden ziyade sinema ortamlar nda özellikle akustik performans art rmak için standartlar getirir. Farkl yerlerdeki hoparlörleri ortam n durumuna göre denetleyerek kontrol eden bir standartt r.

51 EKRANLAR(MONITORS) Programlar n ç kt s n göstermek ve kullan c ile programlar n etkile imini sa lamak için kullan l r. Günümüzde yayg n olarak CRT ve LCD monitörler kullan l r. Yayg n monitör üreticilerinden Phillips, Nec, Dell, LG, Vestel, Samsung, Viewsonic firmalar say labilir. ekil 49. CRT ve LCD ekranlar Ekran Parametreleri Çözünürlük: Ekranlar n ç kt lar (resim, video, program ara yüzü ) gösterirken kullanaca nokta say s n gösterir. Bu noktalara piksel denmektedir. Örne in gösterilecek bir resim için ekran n çözünürlü ü ne kadar büyük olursa resim daha fazla ayr nt yla gösterilir. Yayg n çözünürlük de erlerinden 800x600, 1024x768, 1280x1024 de erleri vard r. Masaüstü bilgisayarlarda yayg n olarak 800x600 ve 1024x768 de erleri kullan lmaktad r. Çözünürlük azald kça ekrandaki resimler daha büyük ve kalitesiz görülecektir. Çözünürlük aç s ndan en avantajl CRT tip ekranlard r. Çoklu Çözünürlük: CRT ekranlar çoklu çözünürlük de erlerini desteklerken di erleri bunu desteklemez. Destekleseler de görüntü bir çözünürlük de erinde en iyi di erlerinde ise çok kötü olur. LCD ve Plazmalarda çözünürlük geni bir aral a sahip de ildir. Ekran boyutu: Ekran n kö egen uzunlu unu gösterir. inç olarak ifade edilir. 17, 19, 21, 23, 101 gibi de erler vard r. Ekran boyutu için LCD ler de görülebilir alan(kasa hariç) kastedilirken CRT ekranlarda kasa dahil edilmektedir. Not: 1 inç = 2.54 cm de erindedir.

52 ki Piksel Aras Uzakl k(dot Pitch): Ekranda iki piksel aras en yak n uzakl belirler. Uzakl n az olmas daha fark edilebilir, keskin renk geçi lerinin oldu u görüntüler anlam na gelir. Günümüzde 0.21, 0.24, 0.25, 0.27, 0.28 mm gibi de erler vard r. ekil 50. CRT monitörlerde kullan lan maske tiplerinde iki nokta aras uzakl k gösterimi. En/Boy Oran (Aspect Ratio): Ekran n en ve boy oranlar n gösterir. Genelde bu oran 4:3 dür. Mesela 1024x768 çözünürlü e sahip bilgisayarda en boy oran görüldü ü gibi 4:3 dür. Ama günümüzde 16:9, 16:10 gibi oranlarda mevcuttur. 16:9 oran na WideScreen(geni ekran) ekran denilmektedir. Ekran Tazeleme Oran (Refresh Rate): Ekran n ba tan a a ya saniyede taranma say s n gösterir. Ba ka bir deyi le ekrandaki görüntünün saniyedeki olu turulma say s d r. Dü ük orana sahip ekrandaki görüntüler titrer ve dolay s yla kullan c n n gözünü yorar. Günümüzdeki hemen tüm CRT ekranlar NEC firmas na ait MultiSync özelli ine sahiptir. Bu özellik ekran n farkl tazeleme ve çözünürlük de erlerine sahip olabilece ini gösterir. Ölü Pikseller: Ölü pikseller görüntü de i ti i halde rengi de i meyen ekran üstündeki noktalard r(piksel). Özellikle LCD ekranlarda baz pikseller özelli ini üretim a amas nda yitirebilmektedir. Bu durumda ekran n belirli noktalar görüntü içerisinde s r tmaktad r. Birçok üretici ölü piksellerin birkaç adedini garanti kapsam na dahi almamaktad r. LCD ekran almadan önce mutlaka ölü pikseller aç s ndan kontrol etmek yararl olur. Ç k lar: Ekranlar, ekran kartlar na ba land na göre ba lant noktalar aras nda uyumluluk olmas gerekir. Günümüzde DVI ve D-SUB tipi ç k lar vard r. Ekran kart DVI ç k a sahipse daha iyi resim kalitesi sundu u için DVI ç k l bir ekran kar al nmal d r. Çünkü DVI dijital olarak çal r ve dolay s ile analog çevrime gerek kalmaz. Bilinmelidir ki analogdan dijitale veya dijitalden analoga çevrim yap l rken veriler azda olsa bozulmaktad r. ekil 51. Ekran ç k portu tipleri

53 Tepki Süresi: Özellikle LCD ekranlar n seçiminde önemlidir. Bir pikselin istenen rengi almas için geçen süre onun tepki süresidir. Ekranlardan bu sürenin az olmas istenir. Tepki süresi h zl de i en video ve oyun sahnelerinde hayalet görüntülerin olu mamas için önemlidir. Daha net görüntüler elde etmek için dü ük tepki süresine sahip LCD ekranlar al nmas gerekir. ekil 52. Tepki süresinin görüntüye etkisi(plazma-lcd.tv) Görü Aç s : Ekrana belirli bir aç dan bak ld nda olu an renk kayb d r. CRT ve Plazma ekranlarda görü aç s daha iyidir. ekil 53. Görü aç s na göre LCD ve Plazma fark (plazma-lcd.tv) CRT(Cathode Ray Tube) Monitörler Küçük boyutlarda binlerce k rm z, ye il ve mavi fosfor kapl tabakadan olu an bir ekrana, elektron demetinin çarpt r lmas yla görüntü olu turulur. Elektron demeti fosfor tabakaya

54 çarpmadan önce ince metal bir maskeden(shadow mask veya aperture grill) geçirilir. Amaç elektronlar ayn noktaya odaklamak ve ba bo elektronlar n ekran üzerinde görüntüyü bozmalar n engellemektir. Shadow mask, küçük deliklerden olu an ekildeki ince film tabakad r. Aperture Grill ise Sony taraf ndan shadow mask a rakip olarak ç kar lm maske yöntemidir. Dü ey do rultuda küçük tellerden olu ur. Burada daha az bozulma olmaktad r. Birçok aperture gril ekran düz(flat) eklindedir. A a daki ekilde CRT monitörlerin çal ma prensibi gösterilmektedir. ekil 54. CRT içyap s ve bile enleri ( LCD(Liquid Crystal Display) LCD ekran, plastik bir tabaka içindeki s v kristalin yans tmas ilkesi ile çal r. LCD ekranlarda kullan lan s v kristaller, gerilim uyguland nda düz biçimde s ralan rlar. Gerilim verilmedi inde ise s v kristallerin en üst tabakas ile en alt tabaka, 90 derece k vr lm ekilde dizilmi tir. Bu duruma twisted nematics(tn) denilir. TN durumdaki s v kristaller içerisinden geçen k, polarizatör içerisinden geçebilir. Polarizatörün görevi kendisine gelen duruma(yatay veya dikey) göre geçirmek veya absorbe etmektir. ekilde a polarizatörü dikey, b polarizatörü de yatay k demetlerini geçirmektedir. Elektrotlara gerilim uyguland nda ise TN yap bozularak dikey k demeti yatay forma girmedi inden polarizatör üzerinden kar tarafa geçemeyecektir.

55 ekil 55. LCD ekranlar n bir piksel için çal ma ekli LCD ekranlarda hareketli görüntüler bulan kt r. Bu durumda ekran tepki süresi önemlidir. Plazma Ekranlar CRT monitörlerin çal mas na benzer bir yöntem kullan rlar. ki cam aras nda düzgün da lm, içerisinde xenon ve neon gazlar n n bulundu u binlerce fosfor kapl hücreler vard r. Elektrotlar n farkl gerilimle arj edilmeleriyle hücre içerisine, iyonize edilmi gaz üzerinden ak m giri i olur. Bu ak m UV fotonlar n n olu mas na neden olan, yüksek h za sahip yüklü parçac k hareketine neden olur. UV fotonlar fosfor tabakaya çarparak fosfor atomlar n yüksek enerji ile yüklerler. Bu enerji atomlar n s nmas na neden olur. Sonras nda ise atomlar görülebilir sahip oldu u enerjiyi, k fotonu eklinde ortama yayar.

56 ekil 56. Plazma ekran içyap s CRT, LCD ve Plazma Kar la t rmas CRT ekranlar görüntü kalitesi olarak di erlerinden asla a a de ildir. En büyük dezavantajlar kaplad alan, gözleri fazla yormas ve harcad güçtür. Bu gibi dezavantajlar ndan dolay ekran boyutlar art r lmak istendi inde CRT monitörler hiçte iyi seçim olmayacakt r. A a da CRT ekranlar n alternatifi, iki ekran tipinin kar la t rmas verilmi tir. Plazma LCD Parlakl k Çok fazla Orta Kontrast Fazla Orta Kullan m Ömrü saat saat Harcanan Güç Orta Dü ük Tepki süresi Çok iyi Orta-iyi zleme Aç s Çok iyi Orta - iyi Renk Derinli i yi Orta Ekran Büyüklü ü Ekonomik Pahal

57 OPT K D SKLER I k(optik) yard m yla bilgileri dijital olarak kaydedip yine k yard m yla bu bilgileri okuyan ve yazabilen donan m birimleridir. Kullan lan disklerin ta nabilir olmas kullan m alanlar n art rm t r. Üç çe it optik sürücü(cd-rom, DVD-ROM ve Blu-Ray-ROM) ve optik kay t ortam (CD, DVD ve Blu-ray) vard r. ekil 57. Disk yap lar ( Optik diskler, DVD-RAM çe itleri hariç verileri sarmal izler eklinde, zincirleme olarak kaydederler. Yayg n sürücü üreticilerden LG, Samsung, Plextor, Asus, Sony ve Phillips say labilir. ekil 58.Optik disk ve veri kay t biçimi

58 CD-R(Recordable) ve CD-RW(ReWritable) Her ikisi de optik verilerin kay t ortam d r. CD-R, bir kere yaz labilir ve üzeri kay t yap lamaz ve silinemezken, CD-RW, tekrar tekrar üzeri kay t alabilir. CD ler ilk olarak ses kay t ortam için üretildiklerinden, büyüklükleri günümüzde halen iki ekilde ifade edilir. Günümüzde en çok kullan lan CD-R ler ve CD,RWler 700MB kapasitesine sahiptir. Kal nl klar 1.2mm ve boyutlar 8-12 cm de erindedir. Her CD nin kald rabilece i bir yazma h z aral vard r. Bunun üzerinde bir h zla yaz l rlarsa yazma i lemi ba ar s zl kla sonuçlan r. CDler üzerinde 52X, 16X gibi rakamlarla CD nin yazd r laca maksimum yazma h z belirtilir. Bunun anlam bu CDyi en fazla bu h zda yazd rabilirsinizdir. H z ifadesindeki X çarpan 150KBayt/s de erindedir. Yayg n üreticilerden TDK, Verbatim, Phillips, Sony ve Maxell firmalar vard r. ekil 59. CD üzerindeki parametreler Boyut Tip Kaydedilebilen Ses Süresi(dk) 8 cm 210 MB cm 650 MB cm 700 MB cm 800 MB cm 900 MB 99 CDleri ve DVDleri uzun y llar kullanmak için, a a daki konulara dikkat etmek gerekir. Üzerini sert olmayan keçeli kalemle yazmak, Güne ten ve s cak ortamdan uzak tutmak Tozlu ortamlarda tutmamak

59 CD-ROM, CD Yaz c lar CD-ROM(Compact Disc Read Only Media=Sadece Okunabilir Optik Disk). CD-ROM lar, CDleri yazamayan fakat okuyabilen donan m birimleridir. CD Yaz c lar CD-R leri okuyabilir ve yazabilir, CD-RW leri ise ayriyeten silip, tekrar yazabilen, donan m birimleridir. ngilizcede CD yazmaya burning(yakmak) denilir. CD yaz c lardan gönderilen k z lötesi nlarla, CD lerde bu na duyarl k s mlar n veri kümesi olu turacak ekilde optik disk üzerine yak lmas (yakla k 400 o C) ile veriler disk üzerine kaydedilir. ekil 60. Optik Sürücü Tüm optik disklerin çal ma yap s benzerdir. Temel fark kullan lan n dalga boyudur. Lazer k kayna, veri yüzeyini(parlak k s m) sabit bir aç ile tarar. Disk üzerindeki çukur ve düz sat hlara çarpan bu k, optik alg lay c taraf ndan alg lan r. I k e er optik alg lay c üzerine yans rsa çukura(1), yans mazsa yükseltiye(0) rastlam t r. Yüzeyde aç lan çukurlar birleri yükseltiler ise s f rlar temsil etmektedir. Bu yap a a da gösterilmi tir. ekil 61. Optik disk okuma i lemi Okuma i leminde k dü ük güçlü yazma ve silme i leminde ise yüksek güçlüdür. Yüksek güçlü n odakland yerde çukur olu mas prensibi ile kay t i lemi yap l r. CD-RW diskleri, silme i leminde ise sabit süre ile homojen s t larak tüm yüzeydeki kay t ortam eski kristal yap s na s s n kaybedince tekrar kavu ur. Böylece disk fabrikadan ç km ki halini al r. Optik diskleri okurken ve yazarken, okuma yazma kafas en içte iken en h zl, en d ta iken en yava döner.

60 ekil 62. Optik yaz c ve lazer k kayna (howstuffworks.com) CD-ROM VE CD Writer Parametreleri Yazma ve Okuma h z : CDROM veya CD Writer n okuma yazma h zlar performans n gösterir. Üzerindeki X çarpan yla ifade edilir. X bu donan m birimi için 150KBayt/s anlam ndad r. Her CD Yaz c için üç adet h z de eri vard r bunlar Bo CD yazma h z, Üzeri yazma h z ve okuma h z d r. A a da bu de erleri üzerinde ta yan CD Yaz c n n parametreleri aç klanm t r. ekil 63. Optik sürücü ve üzeri parametre Ba lant Noktas : Optik sürücüyü bilgisayara ba lamak için üç seçenek vard r. E er harici olarak kullan lacaksa USB, dahili olarak kullan lacaksa IDE veya SATA arabirimlerle ba lanabilir. IDE ve SATA arabirim farklar, HDD bölümünde aç klanm t r. DVD-R, DVD-RW, DVD-RAM, HD-DVD ve Blu-ray Disc DVD(Digital Versatile Disc). CDlerden veri olarak daha yo un kay t ortamlar na sahiptir. Veri kümeleri burada daha yak n ve daha küçük yap ya kavu arak ayn büyüklü e daha çok veri s d r lm t r. Tek katmanl ve tek yüzlü DVD 4.7GB veri depolayabilmektedir. CDlerle fiziksel büyüklükleri ayn fakat kapasiteleri farkl d r. Günümüzde iki katman(layer) ve iki yüze(side)

61 sahip olan DVD ler vard r. Yüz ve katman tek DVD de birden çok kay t ortam olu turmaktad r. A a da DVD de yüz ve katman alanlar n yan kesitten göstermektedir. Tablo 3. DVD çe itleri için kapasite de erleri Tek katman Çift Katman Boyut Kapasite(GB) Kapasite(GB) 12 cm, Tek yüz cm, Çift yüz cm, Tek yüz cm, Çift yüz ekil 64. DVD yan kesitinden katman ve yüz gösterimi(howstuffworks.com) DVDler üzerinde CDlerde oldu u gibi 16X,12X gibi rakamlarla DVDnin yazd r laca maksimum yazma h z belirtilir. Bunun anlam bu DVDyi en fazla bu h zda yazd rabilirsinizdir. H z ifadesindeki X çarpan DVD ler için yakla k 1318 KBayt de erindedir. DVD-RW ler ise tekrar tekrar yaz l p silinebilen DVD çe itleridir. Yayg n üreticilerden TDK, Verbatim, Phillips, Sony ve Maxell firmalar vard r. ekil 65. CD ve DVD disc yap lar (

62 Günümüzde DVD+R ve DVD-R diye adland r lan yaln zca bir kez yaz labilen DVD çe itleri vard r. Aralar nda az da olsa kapasite fark vard r. DVD+R, DVD-R ye göre daha iyi hata yönetimine ve üzeri veri eklemeye sahiptir. DVD parametrelerinde iki katmanl için DVD-R DL(Dual Layer=çift katmanl ), tek katmanl için DVD-R SL(Single Layer=tek katmanl ) ifadesi kullan l r. Tek yüzlü için single sided, çift yüzlü için double sided ifadeleri kullan l r. DVD-RAM(Random Access Memory) yeni kullan lmaya ba layan yaz l p silinebilen DVD çe ididir. Bu disklerde kay t t pk sabit diskler gibi sektör ve izlere yap l r. Verilere ula mak için belirli bir s ran n takip edilmesi gerekmemektedir. DVD-RAM lerin d nda koruyucu bir kap vard r. Baz DVD yaz c lar bu kap DVD üzerinde iken DVDyi yazabilmektedir. Kap DVD yi fiziksel zararlardan korumak için geli tirilmi tir. Sabit disklerin kulland dosya sistemlerini(fat32, UDF, ext3 ) kullan rlar. Avantajlar ve dezavantajlar a a da verilmi tir. 30 y la yak n kullan m ömrü kere yazma silme ömrü(dvd±rw 1000 kere) Sorunsuz yazma i lemi DVD yazma program na ihtiyaç yok H zl veri i leme kapasitesi Fiziksel korumaya sahip Veriler yaz ld ktan sonra CD ve DVD lerdeki gibi kapatma durumu yok Yazma h zlar dü ük ve ilk masraflar daha pahal

63 ekil 66.Orjinal kab içerisinde DVD-RAM ve solda kay t format HD-DVD(High Definition) optik disk üzerine verilerin DVD ye göre daha yo un olarak yaz labildi i disklerdir. Yazmak için mavi lazer kullan l r. Kendi aralar nda ReWritable ve tek yaz ml k çe itleri vard r. Kapasiteleri a a da verilmi tir. Boyutlar Tek katman Çift katman 12 cm, tek yüz 15 GB 30 GB 12 cm, çift yüz 30 GB 60 GB 8 cm, tek yüz 4.7 GB 9.4 GB 8 cm, çift yüz 9.4 GB 18.8 GB Blu-Ray Disc optik diskler ise k rm z yerine mavi lazer kullan r. Çünkü dalga boylar k rm z ya göre daha dü üktür. BD-R, BD-WR çe itleri vard r. Tek katmanda 25GB çift katmanda 50GB veri depolayabilir. DVD-RAM lerin rakibidir. DVD-ROM, DVD Yaz c ve Blu-Ray Okuyucu/Yaz c Piyasada çok çe itli sürücü tipleri vard r. Örne in hem DVD hem de Blu-Ray disk yazan sürücüler, Combo ismiyle CD yaz c ve DVD okuyucu sürücüler, sadece DVD okuyan sürücüler ve DVD yaz c sürücüler vard r. DVD yaz c sürücüler ayn zamanda CD yaz p okuyabilirler.

64 ekil 67. Solda CD, DVD ve Blu-Ray yaz c /okuyucu. Sa da Blu-Ray disk. DVD-ROM, DVD yaz c ve Blu-Ray Yaz c Parametreleri Yazma ve Okuma h z : DVD-ROM veya DVD Writer n okuma yazma h zlar performans n gösterir. Disk üzerinde istenen veriye ula mak ayn zamanda buna ba l d r. Üzerindeki X çarpan yla ifade edilir. X bu donan m birimi için 1350KB/s anlam ndad r. Ba lant Noktas : Optik sürücüyü bilgisayara ba lamak için üç seçenek vard r. E er harici olarak kullan lacaksa USB, dahili olarak kullan lacaksa IDE veya SATA arabirimlerle ba lanabilir. IDE ve SATA farklar HDD bölümünde aç klanm t r.

65 YAZICILAR Bilgisayardaki verileri ka da dökmek için kullan l r. Üç çe it yaz c vard r lazer, mürekkep püskürtmeli ve nokta vuru lu. Yaz c lar renkli ve siyah beyaz olarak yaz ve resim basabilmektedir. ekil 68. Soldan sa a lazer, mürekkep püskürtmeli ve nokta vuru lu yaz c LAZER YAZICILAR Yaz m i leminde toner denilen kurumu mürekkep kullan rlar. Elektrostatik yükleri üzerinde tutabilen bir tambura sahiptirler. Tambur ilk olarak pozitif yüke sahiptir. Lazer n bilgisayardan gelen komuta göre istenen noktalar taray p negatif yükle yükleyerek elektrostatik bask resminin negatifini olu turur. Pozitif yüklü noktalar bas lacak ekil, negatif k s mlar ise arkaland r. Toner tambur üzerinde bu noktalara yap arak ka d n yüzeyine yap t r l r. Daha sonra ka t s t larak toner iyice ka t üzerinde kal c hale getirilir. Sonras nda ise tamburdaki bask s biten elektrostatik resim temizlenir. Lazer yaz c lar n renkli olanlar da vard r. Birim sayfa ba na dü en maliyet genelde daha küçüktür. HP, Samsung, Xerox, Dell, Konica-Minolta, Epson, Canon, Lexmark, OKI yayg n üreticilerdendir. ekil 69. Lazer yaz c içyap s (OKI Inc)

66 MÜREKKEP PÜSKÜRTMEL YAZICILAR Mürekkebin ka t üzerine püskürtülme esas na dayal olarak çal an yaz c lard r. lk sat n alma maliyetleri dü ük fakat sayfa ba maliyetleri ise fazlad r. Yaz c kafas, üzerinde siyah ve renkli mürekkep kartu lar n ta r. Yazma s ras nda, ka d sat r n ba ndan sonuna kadar tarar ve sonra alt sat ra geçer. Tarama s ras nda mürekkep püskürtülecek noktalara mürekkep, bu kafa taraf ndan ka t üzerine b rak l r. Kartu lar genelde s ile damla olu turma esas na göre mürekkep püskürtür. Tüp içerisinde s t c n n s narak bas nc art r p, damlan n d ar ç kmaya zorlanmas ile püskürtme i lemi gerçekle ir. Bu damla çaplar ortalama mikron çap nda ve 8 10 piko litre hacmindedir. HP, Epson, Canon, Lexmark yayg n üreticilerdendir. ekil 70.Mürekkep püskürtmeli yaz c n n çal ma ekli(britannica Inc.) NOKTA VURU LU YAZICILAR Yazma i lemi mekanik olarak mürekkepli bir eride yazma kafas n n vurmas ile(daktilo gibi) gerçekle ir. Yaz lar di er yaz c tiplerine göre daha büyük noktalardan olu ur. Sesli çal r ve ayn anda karbon ka d kullan larak birden fazla sayfay yazabilir. Genelde fatura, irsaliye ve makbuz yazd rmada kullan l r. Ev kullan m için uygun de ildir. Bu yaz c seçiminde yaz c kafadaki pin(i ne) ve kolon say s önemlidir. Pin say s bir anda ka t üzerine b rak labilecek nokta say s n gösterir. Kolon say s ise bir sat rdaki bas lacak harf adedini gösterir. Faturan n geni li ine göre seçim yap lmal d r. Sayfa ba na dü ük yazd rma maliyeti fakat yüksek yaz c fiyat na sahiptir. Epson, Lexmark, Panasonic, Seiko ve OKI yayg n üreticilerdendir.

67 Yaz c Parametreleri Çözünürlük: Birim alana b rak labilecek nokta say s n gösterir. Birimi inç ba na dü en nokta say s d r(dpi). Çok olmas bask kalitesini art r r. Örne in 600x600dpi çözünürlü e yaz Renkli/Siyah-Beyaz: Bask n n renkli veya siyah beyaz olaca n gösterir. htiyaca göre seçim yap l r. Tüm mürekkep püskürtmeli yaz c lar ayn zamanda renkli bask yapabilmektedir. Yap s : Nokta vuru lu, mürekkep püskürtmeli ve lazer yaz c dan e uygun yaz c y seçmek için a a daki tablonun dikkate al nmas gerekmektedir. Özellik Nokta Mürekkep vuru lu Püskürtmeli Lazer Yazd rma H z Yava Orta H zl Yaz c Maliyeti Çok pahal Ucuz Orta Sayfa Yazd rma Maliyeti Çok ucuz Pahal Ucuz Sesli Çal ma Çok Orta Az Karbon Ka t Kullanabilme Evet Hay r Hay r Kullan m Ömrü Uzun K sa Orta Foto raf Kalitesi Kötü yi Orta

68 MODEMLER Bu kelime Modülasyon+Demodülasyon kelimelerinin ba k s mlar n n birle tirilmesi ile olu turulmu tur. Uzak mesafelere say sal veriyi göndermek teknik aç dan mümkün olmad için gönderilecek veri say sal biçimden analog biçime(modülasyon) çevrilerek gönderilir. Gelen veri ise analog biçimden say sal biçime(demodülasyon) çevrilerek al n r. USB ve PCI veri yoluna, tak labilen çe itli modemler vard r. Yayg n üreticilerden 3Com, Asus, D-Link, Siemens, Surecom, Zoom ve Zyxel firmalar say labilir. ekil 71. Kablo ve ADSL Modemler Bilgisayarlarda yayg n kullan lan üç çe it modem vard r. Dial-up(çevirmeli) kablo modem ve ADSL(Asimetrik say sal abone hatt ) modemler. Dial-up ve ADSL modemler, kiral k ve çevirmeli telefon hatlarla kullan l rken kablo modemler kablolu televizyon yay n üzerinden internete eri im sa lar. Günümüzde ADSL ve kablo modemler art k dial up modemlerin yerlerini almaya ba lam lard r. Kablo ve ADSL modemler sadece modem olmay p bünyelerinde yönlendirici, geçityolu ve firewall(güvenlik duvar) gibi a cihazlar n da bar nd r rlar. Ayr ca üzerlerinde de i ik say da ethernet portlarda bulunur. Bu port say s nca bilgisayar internete ba lanabilir. Portlar art rmak için hub veya switch kullan l r. ekil 72. ADSL modem ba lant ekli

69 Modem ADSL VDSL Kablo Modem Dial-Up Band geni li i 1.5 Mbps Mbps 12 Mbps - 52 Mbps 2 Mbps - 50 Mbps 56 Kbps Modem Kriterleri Port Say s : Kablolu modeme ba lanacak olan bilgisayar say s n gösterir. Yani port say s nca modeme ba ka donan ma(switch veya hub) gerek kalmadan bilgisayar ba lanabilir. Kablolu/Kablosuz: Kablosuz olarak internete girmek kapsama alan içerisinde özellikle dizüstü bilgisayarlarda her yerde internete girmek demektir. Masaüstü bilgisayarlar genelde yerle ik oldu u için pek tercih edilmezler. Ama yinede kablo zahmetinden kurtaran çözüm sunar. Kablosuz modem al rsan z a kart n z n da kablosuz olmas gerekir. Günümüzde birçok kablosuz modem ayn zamanda portlara da sahiptir.

70 A KARTI Bilgisayarlar özellikle yak n mesafelerde(yerel) birbirine ba lamak için kullan l r. Haberle me say sal olarak gerçekle ir. Kablolu ve kablosuz çe itleri vard r. Örne in bir internet kafe ve okuldaki bilgisayar laboratuar ndaki tüm bilgisayarlarda ethernet kart mutlaka vard r. Günümüzde 10/100Mbps h z nda olanlar yayg nd r. Tümle ik olarak anakart üzerinde de bulunurlar. Kart üzerinde RJ45 di i konektör bulunur. Eski tiplerinde hem RJ-45 hem de BNC konektör bulunmaktad r. Novell, Intel, Realtek, CNet, Asus, Us-Robotic, Zyxel, 3Com, SMC yayg n a kart üreticilerindendir. ekil 73. Ethernet(A ) kart A üzerinde tüm bilgisayarlar n sahip oldu u dünyada tekil olan ve 48 bit geni li inde bir adresi vard r. Bu adrese MAC adresi denir. Bir bilgisayar a üzerine veriyi göndermek istedi inde a dinler ve trafik olmad bir anda veriyi gidecek bilgisayar n adresini de ekleyerek gönderir. A a gönderilecek veri asl nda a daki tüm bilgisayarlar dolanacakt r. Gelen veriyi alan her bir bilgisayar, adres kendini göstermiyorsa veri ile muhatap olmaz. Veriyi ancak adresi kar l k gelen bilgisayar al r. E er ayn anda iki veya daha fazla bilgisayar a dinleyip trafik olmad bir anda veri göndermeye kalk rsa bu durumda çarp ma meydana gelir ve veri gönderimi ba ar s z olur. Bu durumda veri gönderecek bilgisayarlar rasgele bir süre bekler ve tekrar göndermeye çal r. Rasgele beklemeleri a da çak may önlemek içindir. A Kart Parametreleri Kablolu/Kablosuz: Kablosuz a kart, kablosuz a lara ba lanmak için kullan l r. Yaln z ba lant yap lacak bilgisayarlarda benzer ekilde kablosuz yap ya sahip olmal d r. Kablosuz a kartlar nda mesafe, aç k kapal alanlar önemlidir. Kapal alanlarda mesafe oldukça dü er. Örne in farkl odalardaki bilgisayarlar kapal alan n negatif etkisinde dolay kendi aralar nda aç k mesafedeki uzakl kla haberle emezler. Kablolu yap larda ise mesafenin haberle meye olan etkisi standartlar içinde(100m) pek etkilenmez. Elektronik olarak gürültüye neden olabilecek ortamlardan(istenmeyen manyetik dalga yayan) korunmak için korumal kablo(stp)

71 kullan lmal d r. Kablolu ethernet kartlar Cat5, Cat5e, Cat6 olarak isimlendirilen, bükümlü 4 çiftten olu mu 8 iletkenli tel kullan rlar. Aralar ndaki temel fark gürültüden(elektronikte orijinal i areti bozan istenmeyen sinyal) etkilenme düzeyleridir. ekil 74. Kablosuz a kart ve ayn i i gören USB adaptör H z: Bir Ethernet a yap s nda IEEE taraf ndan belirlenen standartlar vard r. Bunlar 10BaseT(Ethernet), 100BaseTX(Fast Ethernet) ve 1000BaseT(Gigabit Ethernet) standartlar d r. Bu standartlar n ba taraf ndaki rakamlar Mbps cimsinden bant geni li ini dolay s yla da h z n vermektedir. Günümüzde daha çok 100Mbps h za sahip 100BaseTx standard kullan lmaktad r. A cihaz ve a kart n n ayn h zlarda olmalar gerekmektedir. Aralar nda h z fark varsa dü ük olan n h z nda çal l r. Baz a kartlar nda 10/100Mbps veya 10/100/1000Mbps ifadeleri yer almaktad r Bunun anlam tüm bu de erleri destekliyor demektir.

72 HUB ve SWITCH(ANAHTAR) Hub ve anahtarlar bilgisayarlar birbirine ba lamak için kullan lan a cihazlar d r. Ayn a daki tüm bilgisayarlar a kart ndan bir kablo ile hub veya switche ba lan rlar. Bu cihazlar bilgisayarlar aras trafi i kontrol ederek iki bilgisayar aras nda fiziksel bir ileti im yolu kurarlar. Aralar nda çal ma eklinin farkl l ve performans fark vard r. Bunlar t pk görev bak m ndan telefon santraline benzetebilirsiniz. Yayg n üreticilerden CNet, Asus, Realtek, D-Link, 3Com firmalar say labilir. ekil 75. Bilgisayarlar n hub veya switch ile birbirine ba lanmas Hublar bilgisayarlar birbirine ba layan merkezi bir birle tirme cihaz d r. Tüm ba lant lara ortak payla ml bir yol sunar. Aktif ve pasif hub lar vard r. Pasif tipler bilgisayarlar birbirine ba lar ama üzerinden geçen sinyalleri i lemez. Aktif olanlar(repeater) üzerinden geçen veriyi kuvvetlendirerek tekrar olu tururlar. Half Duplex(iki yönlü ama bir anda sadece bir yöne) iletimi destekler. Payla lan bir yol sundu u için ayn anda hem gönderim hem de al m i ini birlikte yürütemez. Gelen bir veri paketini HUB, tüm kendisine ba l bilgisayarlara gönderir. Veriyi alacak tek bir bilgisayar olaca için di er bilgisayarlar bo yere me gul olmaktad rlar. HUB lar bu yüzden switchlere göre performans aç s ndan daha zay ft r. Portu say s nca bilgisayar ba lanabilir. Switchler ise anahtarlama yöntemiyle her bir veri iletim kanal na ayr bir yol tahsis eden cihazlard r. Portlar na hangi cihaz ba l ise hepsine ayr bir yol tahsis eder. Görev olarak HUB ile ayn d r. Fakat performans ve h z daha yüksek seviyededir. Switch kendisine gelen verinin hangi adrese gitti ine bakar ve veriyi gönderen ile alacak olan aras nda sanal bir ba lant olu turarak di er bilgisayarlar bundan haberdar etmez. Bu yüzden performans HUB a göre

73 daha iyidir. Fiziksel olarak HUB a benzer fakat daha büyüktür. Portu say s nca bilgisayar ba lanabilir. Full-Duplex(ayn anda iki yönlü) çal abilir. Günümüzde Access Point denilen ve bilgisayarlar birbirine ba layan cihazlar kablosuz ba lant lar için kullan lmaktad r. Access pointler yap lar nda yönlendirici(router), köprü(bridge) ve tekrarlay c dan olu an daha karma k bir yap ya sahiptir. Kablosuz Ethernet kartlar kendi aralar nda haberle ebilir fakat acces point gibi bir cihaz üzerinden haberle meleri; daha geni sinyal alan olu turur, güvenlik sorunlar n azatl üzerlerindeki yönlendiriciler yard m yla a performans n art r r. Hub/Switch Parametreleri Port say s : Bilindi i üzere bir switch veya huba, sahip oldu u port adedince bilgisayar ba lan r. A n ihtiyac na göre port say s belirlenmelidir. ekil porlu bir switch Desteklenen Bant Geni li i: Ethernet yap s nda band geni li i aç s ndan 10, 100, 1000 Mbps olarak üç yap (standart) söz konusudur. Günümüzde daha çok 100Mbps yap ya uygun a kart ve switchler bulunmaktad r. Geriye do ru uyumluluk ad na 10 Mbps bant geni li i de desteklenmektedir. Daha h zl a yap lar için 1000Mbps uygun bir çözüm olur. Baz switchlerde portlar, 100Mbps iken bunlardan baz s (bir iki tane), 1000Mbps destekleyen yap ya sahip olabilmektedir. Burada amaç örne in iki a birbirine ba larken yüksek bant geni li i sa lamakt r. Veya da portlar n tümü 10/100/1000Mbps h zlar n destekleyebilmektedir.

74 KLAVYE Bilgisayara d ardan veri girmek ve programlar kontrol etmek amac için kullan l r. Temelde üzerinde harf, say fonksiyon ve kontrol tu lar vard r. ki çe it klavye vard r Q ve F. Farklar sadece harflerin yerlerinin de i ikli idir. Klavyenin en sol üstündeki karakter ne ise(f yada Q) klavye ona göre isimlendirilir. Microsoft, Trekker, Logitech, ve A-4Tech yayg n üreticilerdendir. ekil 77. Klavyenin iç ve d yap s Klavye anahtarlama teknolojisini kullanan yap ya sahiptir. Klavye üzerinde her bir tu, asl nda birer elektriksel anahtard r. Tu lar, matris düzeninde sat r ve sütunlara yay lm anahtar düzenine sahiptir. Bu anahtarlar kapasitif, mekanik ve kauçuk yap da olabilir. Bunlardan en çok kullan lan ve ekonomik olan kauçuk yap lard r. Kauçuk yap n n alt nda karbon malzeme iletkenli i sa lamak üzere kullan l r. Her bir anahtar n alt nda k sa devreye aç k iletken yap vard r. Tu a bas ld nda karbon malzeme a a do ru hareket ederek matris yap y k sa devre yapar. Tu b rak ld nda ise kauçuk malzeme eski halini alarak karbon iletken yap, iletken telleri b rakarak k sa devre bozulur. ekil 78. Kauçuk yap ya sahip anahtar n çal ma prensibi Bu k sa devre matris yap da baz kollardan ak m geçi ine neden olacak ve bu ak m klavye devresi taraf ndan alg lanacakt r. Klavye devresi küçük bir bilgisayar gibi davranarak tu un bas ld konuma ait kodlar sahip oldu u haf zadan(rom) bularak PS/2 arayüzü üzerinden bilgisayara gönderir. Bu haf za tu lara kar l k gelen kodlar (character map) tutar. Klavyeler

75 tu a bas ld nda bilgisayara kod gönderirken b rak ld klar nda da farkl bir kodu benzer ekilde bilgisayara gönderirler. ekil 79. Klavye devresi Klavye Çe itleri Normal Klavye: Üzerinde sadece karakterler, harfler, say lar ve fonksiyon tu lar n n bulundu u klavyelere denir. En temel yap ya sahiptir. Yukar resimdeki klavye bu tip klavyedir. Multimedya Klavye: Normal klavye üzerine ek baz tu lar n eklenmesi ile normal klavyelerin geli mi versiyonudur. Bu tu lar genelde internet ve multimedya ürünlerine yönelik fonksiyon tu lar d r. Örne in üzerlerindeek olarak sesi aç p kapatma, parçay oynat p durdurma veya iptal etme, web taray c y açma duraklatma gibi i levsel tu lar vard r. Optimus Klavye: Günümüzde Optimus ismi verilen ve her bir tu un i levi kolayl kla de i tirilebilen klavyeler bulunmaktad r. Klavyelerin üzerindeki simgeler ve i levleri klavyeye ait program yard m yla kolayl kla i levine göre de i tirilebilmektedir. Tu lar OLED(Organik LED) denilen displaylerden olu ur. Her tu a ait simge bu teknikle tu üzerinde küçük bir ekran üzerinde gibi gösterilmektedir. Bu klavyelerle oyunlar sadece oyun tu lar n n bulundu u bir oyun klavyesi ekline dönü türebilirsiniz. ekil 80. Sa da Optimus klavye ve solda tu lar n yak ndan görünü ü( Klavye Parametreleri Q ve F Tipi: Klavyedeki harflerin yerlerini belirleyen bir kriterdir üstteki resme bakabilirsiniz.

76 Ba lant Noktas : Klavyenin kasaya ba lanaca portu gösterir. Bilgisayarda PS/2 portu bozuk de ilse, PS/2 tercihi daha isabetli olacakt r. USB klavyeler bozuk PS/2 için alternatiftir. ekil 81.Klavye ba lant noktalar ve dönü üm adaptörleri Bunlardan ba ka kablosuz klavye tipleri vard r. Bu tip sistemleri kurmak için klavyeye verici, porta ise al c tak l r. K z l ötesi(ir) kla çal anlar ve radyo dalgalar (RF) ile çal anlar diye iki grupta toplanabilirler. IR klavyede al c ve verici birbirini görmek zorunda ama RF klavyelerde bu zorunluluk yoktur. Kablosuz klavyeler çal mas için pile gereksinim duyarlar. ekil 82. Kablosuz klavye

77 FARE Grafik ekranda kürsörü istenen konuma getirmek ve komutlar vermek için kullan lan donan m birimidir. Standart olarak bir farede üç adet dü me (sol, orta, sa ) bulunur. Optik, lazer ve mekanik(toplu) çe itleri vard r. Optik ve lazer fareler alt taraftan k rm z ms bir k yayarlar. Mekanik çe it ise altta dönen a r bir topa sahiptir ve çabucak tozlanarak hareketi engelleyici kirler yatay ve dü eyde dönebilen disk millerine yap abilmektedir. Yayg n fare üreticilerinden Microsoft, Trekker, Logitech, ve A-4 Tech markalar say labilir. Fareler yap olarak ikiye ayr l rlar ekil 83. Fare ve temel bile enleri Mekanik Fareler: Bu tip farelerde yatay ve dü ey kayd r c ya serbest dönebilen topun sürtünmesi ile fare hareketi alg lan r. Kayd r c lar üzerinde delikler bulunan disklere sahiptir. Disklerin önünde ve arkas nda optik(ir) al c ve vericiler vard r. Topun hareketi ile dönen disk, vericinin yayd n al c ya ula rken kesikli olmas n sa layacakt r. Al c n n k ald anlar say larak farenin hangi eksende ne kadar ilerledi i hesaplanarak bilgisayara gönderilir.

78 ekil 84. Mekanik farenin içten ve d tan görünümü( Optik ve Lazer Fare: Bunlar kendi aralar nda benzer yap ya sahip, sadece ayd nlatma farkl d r. Optik fareler ayd nlatma için LED kullan rken lazer fareler lazer n n kullan rlar. Lazer, yüzeydeki daha fazla ayr nt y gösterebilme kabiliyetine sahiptir. Farenin hareket etti i yüzeyden al nan görüntüler i lenerek DSP(Digital Signal Processing ) devreleri yard m yla hangi yönde hareket etti i saptan r. Yüzeyden al nan her bir resim i aret i leyiciye gönderilir. aret i leyici devre, farenin hareket h z na ve yönüne, resimleri kar la t rarak karar verir. ekil 85. Optik ve mekanik farenin alttan görünü ü Fare Parametreleri Ba lant Noktas : Farenin kasaya ba lanaca portu gösterir. Bilgisayarda PS/2 portu bozuk de ilse, PS/2 tercihi daha isabetli olacakt r. USB klavyeler, bozuk PS/2 için alternatiftir. USB porta sahip bir fareyi PS/2 porta ba lamak veya tersini yapmak için adaptörler kullan l r. ekil 86. Fare ba lant noktalar ve dönü üm adaptörleri Bunlardan ba ka kablosuz(wireless) fare tipleri vard r. Bu tip sistemleri kurmak için klavyeye verici, porta ise al c tak l r. K z l ötesi(ir) kla çal anlar ve radyo dalgalar (RF) ile çal anlar diye iki grupta toplanabilirler. IR klavyede al c ve verici birbirini görmek zorunda ama RF klavyelerde bu zorunluluk yoktur. Kablosuz fareler, çal mas için pile gereksinim duyarlar.

79 ekil 87. Kablosuz fare ve ek bile eni H z: Farelerde h z asl nda hassasiyeti gösterir. Birimi DPI(dot per inch), yani inç uzakl k ba na dü en nokta say s d r. Anlam ise, farenin birim(1 inç) hareket s ras nda, konum bilgisini ne kadar s kl kla bilgisayara gönderiyor olmas d r. Bu de er yüksekse iletilen konum bilgisi daha hassas oluyor demektir. Di er anlam yla daha h zl konum bilgisi gönderiyor demektir. Günümüzde DPI aras nda de i en parametrelere sahip fareler vard r. Tu Say s : Farelerde temelde iki tu (sa, sol) vard r. Ortanca tu henüz birçok yaz l m taraf ndan desteklenmedi i için kullan lmamaktad r. levi en az temel iki tu kadar önemli olan di er bir yap kard rma tekerle idir. Kayd rma çubuklar n kolayca hareket ettirmek için kullan l r. Özellikle web gezintilerinde ve doküman incelemelerinde büyük kolayl k sa lamaktad r. Yayg n olarak kullan lan bir di er tu çe idi ise çift t k butonudur. Bu butona bir kez bas ld nda sanki çift t klanm gibi etki olu turur. Bu gün farelerde bunlara ek olarak çok çe itli tu kombinasyonlar bulunmaktad r. Unutulmamal d r ki k sa mesafeli bu tu lar n kullan m kritik zamanlarda kullan c hatas do urabilir.

80 PROJEKS YON C HAZLARI Bilgisayar veya televizyon ekran ndaki görüntüyü daha da büyüterek perdeye ya da duvara yans tan görüntü cihazlar d r. Genelde sunum ve ev sinema sistemlerinde kullan l r. Film keyfi ve daha çok ki i ile ileti im kurmak için bulunmaz bir imkand r. Yayg n üreticilerden Benq, Hitachi, Philips, Epson, Toshiba, Panasonic, Sony say labilir. ekil 88. Projeksiyon cihaz önden görünü Projeksiyon cihazlar CRT, LCD, LED ve DLP diye dört farkl yap ya sahiptirler. CRT tipler art k üretilmiyor. Yayg n olarak üretilen ve kullan lan tipler LCD ve DLP çe itleridir. Projeksiyon cihazlar nda duvardaki görüntüyü olu turmak için kullan lan k kayna yüksek güçlü lambadan olu ur. Kullan lan lamban n ömrü ve gücü, projeksiyon seçimi aç s ndan önemlidir. ekil 89. Projeksiyon cihaz n n kullan m Projeksiyon Çe itleri LCD LCD projeksiyon cihazlar n n yap s nda, RGB için 3 adet cam LCD panel vard r. Üç adet(rgb) LCD panellerden geçen k, dikroik prizma ile tekrar görüntü, lens üzerinden duvara yans t l r. Yap da kullan lan dikroik(iki renkli) ayna lamban n n k rm z, ye il ve mavi bile enlere ay rmak için kullan l r. Renk ve görüntü, k rm z ve mavi n yans mas ve ye il n aynen geçirilmesi ile olu turulur. Bu üç aynan n taban cam, sadece çok özel bir dalga uzunlu unun

81 n yans tan ince bir film ile kaplanm t r. Dikroik prizma ise k rm z, ye il ve mavi bile enlere ay ran bir prizmad r. Bu prizma, dikdörtgen bir cisim olu turmak için dört üçgen çokgenin bir araya getirilmesinden olu turulur. ekil 90. LCD projeksiyon içyap s DLP DLP(Digital Light Processing) cihazlar ise optik yar iletken diye bilinen DMD(Digital Micromirror Device) teknolojiyi kullan r. DMD chipleri resimdeki her bir piksele kar l k resim olu turmak için yans tabilen binlerce küçük alüminyum ayna parçac klar ndan olu ur. Aynalar ±10-12 o kendi ba lar na hareket edebilmektedir. Burada amaç gelen lense veya lens d na göndermektir. Resim sanki küçük karelerden olu mu bir yap ya bürünür. Her bir resim parças (piksel), ayr bir ayna parças n n üzerindedir. Bu yap ekil 54 solda temsili olarak gösterilmi tir. Ayna parçalar n n say s çözünürlü ü belirler. Siyah beyaz bir resim olu turulurken, k kayna ndan gelen, birim zamanda daha çok yans tan ayna beyaz bir noktan n, daha az yans tan ayna ise koyu bir noktan n olu umuna sebebiyet vermektedir. Renkli bir resim olu turulurken h zla dönen renk filtresinden geçen k renklere(rgb) ayr larak DMD yard m yla lens üzerine yans t l r.

82 ekil 91. Solda, DMD nin yap s n gösterir temsili resim. Sa da DLP projeksiyon mimarisi Projeksiyon Parametreleri Çözünürlük: Ekranda gösterilecek grafik ya da filmlerin gösterim kalitesini do rudan etkileyen bir özelliktir. Görüntünün kaç noktadan olu aca n belirler. Görüntüyü olu turan nokta miktar artt kça daha çok ayr nt gösterilebilir. Böylece çözünürlük artt kça görüntü kalitesi artar. Günümüzde 1920x1080, 1280x1024, 1024x768, 800x600 gibi çözünürlük de erlerine sahip projeksiyon cihazlar bulunmaktad r. Lamba(Ampul) Ömrü: Gerekli ayd nlatmay sa layan ampulün belirli bir ömrü vard r. Ampul i levini yitirirse yenisi ile de i tirilmek zorundad r. Ampul, toplam projeksiyon maliyetinin yakla k yar s oldu u için önemlidir. Uzun ömürlü olmas her zaman iyidir. Günümüzde saat aras ampul ömrüne sahip projeksiyon cihazlar vard r. Parlakl k(i k iddeti): Projeksiyon cihaz n n yayd görülebilir k miktar ile ölçülür. Birimi ANSI Lumendir. Gerekli k miktar n belirlemek için, salon büyüklü ü, izleyici say s, ortamdaki k gibi durumlar parlakl k seçimi aç s ndan önemlidir. Günümüzde ANSI Lumen k iddetine sahip projeksiyon cihazlar bulunmaktad r. Mimari: Yukar da da bahsedildi i üzere DLP ve LCD mimariye sahip projeksiyon cihazlar vard r. DLP projeksiyon cihazlar pikseller aras yak n oldu u için pikseller aras koyu noktalar n olmad daha iyi bir görüntüye sahip, daha iyi kontrast, daha az bak m(tozlanmaya kar ) ve daha portatif yap ya sahiptirler. Bunun yan nda renk doygunlu u dü üktür. LCD projeksiyonlar ise renk doygunlu u daha iyi, renk geçi leri keskindir. Fakat ölü pikseller, biraz daha kaba olmalar ve görüntüde meydana gelen, pikseller aras bo luklar dezavantajlar d r(lcd ekran konusuna bakabilirsiniz).

83 ekil 92. LCD ve DLP görüntü farklar Boyutlar ve A rl k: Ta nabilen özellikte oldu u için hafif ve küçük boyutlarda olmas beklenir. DLP mimariye sahip projeksiyon cihazlar genelde daha hafif ve küçük boyutlara sahiptir.

84 WEBCAM(B LG SAYAR KAMERASI) Bilgisayara resim ve görüntüyü aktarmak için kullan lan donan m birimidir. WebCam ile evde video ve resimler çekmek, ayr ca internet altyap s n kullanarak görüntülü konu mak mümkündür. Bunun için birçok üretici webcam üzerine tümle ik olarak mikrofon koymaktad r. Webcamler nadiren olsa da güvenlik amaçl kullan labilir. Yayg n webcam üreticilerinden A4- Tech, Microsoft, Philips, Creative ve Logitech say labilir. ekil 93. WebCam bile enleri ve optik alg lay c WebCamler de görüntüyü yakalamak için optik sensorlar kullan l r. Sensorlar n üzerinde binlerce küçük optik( k) alg lay c vard r. Bu alg lay c lar d ardan gelen elektriksel i arete dönü türdükten sonra, say sala çevirip bilgisayara gönderilerek görüntü elde edilir. Bir sensor üzerinde ne kadar çok alg lay c varsa görüntüye ait o kadar çok ayr nt alg lanabilir. Kullan lan sensorlar iki farkl tipte(cmos, CCD) olabilmektedir. CCD daha çok enerji harcar, kolay s n r, daha temiz ve kaliteli görüntü elde eder. CMOS ise daha az enerji harcar, ucuzdur, kolay üretilir fakat daha gürültülü(görüntü üzerinde istenmeyen noktac klar) ve daha az kaliteli görüntüler elde eder. WebCam Parametreleri Çözünürlük: Sensor üzerindeki alg lay c miktar n gösterir. Mega Piksel(MP) olarak de erlendirilir. Ne kadar çok olursa o kadar iyi ve ayr nt lar n yer ald görüntüler elde edilir. Günümüzde gerçek sensor çözünürlü ü maksimum 1.3MP civar çe itli webcamler bulunmaktad r. Resim ve videolar n ayr ayr çözünürlü ü vard r. Genelde resimlerin çözünürlü ü videolara göre daha yüksektir fakat bazen ayn olabilmektedir. Videolarda çözünürlü ün az olmas n n nedeni saniyede al nan görüntü say s n art rmakt r. Pahal kameralarda video çözünürlü ü ve saniyedeki görüntü say s çok daha iyi olmaktad r. Gece Ayd nlatmal LED I klar: Gece görüntü almaya yard mc çe itli say da LED lambalara sahip webcamler, ayd nl dü ük ortamlarda daha iyi görüntüler elde etmek için kullan labilir.

85 ekil 94. Lens kenarlar nda LED klara sahip bir webcam Sensör Tipi: Webcam in çal mas konusunda de inildi i üzere CMOS ve CCD sensor tipleri vard r. CCD ler sonuçta daha pahal ama kaliteli görüntülere sahipken, CMOS daha az kaliteli özellikte fakat ucuzdur. Zoom(Büyütme): Görüntüyü daha da büyütmek için gerekli bir özelliktir. 4x, 10x gibi de erler al r. Örne in 4x de eri, görüntüyü 4 kat büyütebilir demektir. FPS(Frame Per Second): Webcamin saniyede yakalad görüntü say s n gösterir. Ne kadar çok olursa, görüntü ve video kayd o kadar mükemmel olur. Günümüzde 15,30,60 gibi fps oranlar na sahip webcamler vard r.

86 HOPARLÖR(SPEAKER) Bilgisayarda i lenen ve depolanan seslerin d dünyada duyulmas için gerekli bile endir. Hoparlörler analog olup gücü sesin kuvvetini ve iddetini belirler. Sony, Philips, Creative ve Logitech yayg n üreticilerdir. ekil 95. Çe itli say larda hoparlör tak mlar Havada ses dalgalar h zl hava bas nc üretip kulak zar m z titre tirerek bu titre imden beynin sesi alg lamas ile çevremizdeki sesleri i tir ve yorumlar z. Do adaki titre erek havaya bas nç uygulayan tüm nesneler ses ç kar rlar. Ses kayna ndan ç kan dalgalar kom u hava parçac klar n zincirleme olarak titre tirerek ses havada iletilir. Ses - Frekans ili kisi: Frekans n yüksek olmas sesin sahip oldu u hava bas nc n n birim zamanda daha çok de i ti ini gösterir. Frekans yüksekse sesi daha ayr nt l duyar z. Hava- Bas nç seviyesi ili kisi: Bas nç seviyesi ses dalgas n n genli ini gösterir. Ses dalgas da sesin kuvvetlili ini(yüksek ses derecesini) gösterir. Yüksek bas nç kulak zar n daha kuvvetli titre tirir.

87 ekil 96. Hoparlör içyap s Hoparlörün sesi üretmesi, de inildi i gibi titre imle sa lan r. Titre im manyetik alanla sa lanan kuvvetle olu turulur. M knat s içerisindeki ses sarg s na uygulanan belirli genlik ve frekanstaki elektriksel i aret sarg ya ba l konik ekildeki diyafram titre tirerek ses üretilir. Sarg da olu an ak m n yönüne göre itme ve çekme kuvveti olu arak diyafram hareket eder. Diyafram ka t, plastik veya metal olabilir. Ask n n görevi ise diyafram gergin tutmak ve ses yüzeyi(titre im yüzeyi) olu turmakt r. A ise tel sarg y kasaya tutturmak ve belirli bir pozisyonda durdurmak için kullan l r. A, sarg n n hareketini engellemez. Her sistem çal abilece i belirli bir frekansa sahiptir. Bu frekans de erinin üzerinde frekans sitem taraf ndan alg lanmaz veya i leme konulmaz. Hoparlörlerde yap olarak rahatça ses üretebilecekleri frekanslara göre çe itli yap ya sahiptirler. Her bir yap ses frekans band ndaki yüksek, orta ve dü ük frekanslar daha iyi üretebilmek ve daha geni bir frekansa sahip olabilmek için geli tirilmi tir. A a da bu yap lar aç klanm t r. Woofer(Bas): Dü ük frekansl ve kuvvetli sesler üretmek için kullan l r. Fiziksel olarak en büyük boyutlara sahiptir. Midrange(Orta): Orta seviye frekanslar için kullan l r. Fiziksel olarak orta boyutlara sahiptir. Teweeter(Tiz): Yüksek frekansl sesler için kullan l r. En küçük yap dad r. Hoparlöre gönderilen ses sinyalleri uygun filtre devrelerinden geçirilerek üç farkl frekans aral na ayr l rlar. Bu i aretler her bir hoparlöre ayr ayr uygulanarak net sesler elde edilmeye çal l r.

88 ekil 97. Solda tümle ik sa da ise ayr olarak yerle tirilmi woofer, midrange ve teweeter Hoparlörler yap s gere i içe ve d a do ru hareket ederek tak l oldu u kutu içerisinde yüksek veya dü ük bas nç olu tururlar. Genelde bu kutular ses titre imlerini absorbe etmek için a r tahta veya mobilya türü malzemelerden yap l r. Hoparlör Parametreleri Güç: Watt olarak de erlendirilir. Sesin iddetini belirler. Gücün büyük olmas daha kuvvetli ses anlam na gelir. Sesin dinlenece i ortam n büyüklü üne ve yap s na göre seçim yap lmal d r. 25W, 40W, 80W, 100W gibi de erler hoparlörün gücünü gösterir. Hoparlör say s : Özellikle ev sinema sistemlerinde hoparlör say s önemlidir. Oda büyüklü ü ile do ru orant l say da ve güçte oda içerisine yerle tirilen hoparlörler sesin zay flamadan ve kuvvetli bir biçimde duyulmas n sa lar. Ayr ca günümüz ses sistemlerinde, ark veya filimdeki baz sesler tüm hoparlörlerden de il de baz hoparlörlerden verilerek izleyici veya dinleyiciye kar daha çekici, e lenceli ve gerçekçi etki olu turabilmektedirler. Tabi bu etki ses kart, hoparlör ve filmin uyu mas ile mümkündür. Yani ses kart ve hoparlör say s surround özelli e sahip olmakla her filmi surround özelli i ile izleyemezsiniz. Sesin ve donan m n çoklu ses kanallar n desteklemesi gerekmektedir. Woofer/Midrange ve Tweeter: Çe itli frekanslarda ki sesleri rahatl kla, kar maks z n net olarak duymak için bir hoparlör sisteminde yukar da anlat ld gibi bu üç yap n n olmas gerekmektedir. Kasa Yap s : Sesin frekans na göre çe itli iddetlerde titre im yapan hoparlörler ba l olduklar kasay da titre tirirler. Titre erek bir ses kayna na dönü memesi için hoparlörlerin ba l oldu u kasa, a r metallerden veya da a aç malzemelerden yap l r. Amaç titre imleri absorbe ederek istenmeyen seslerin olu umunu engellemektir.

89 Konik diyafram sesi ön taraftan yayd gibi titre imden dolay asl nda arka taraf nda da bas nç kaynakl ses olu turmaktad r. Kapal kasalarda içeri hava geçi i olmad için içeri ve d ar hava bas nc farkl olacakt r. Bu olu an bas nç fark, sesin olu umuna direnç göstererek sesin kuvvetlenmesine yard m etmez. Bu durum hoparlörün verimini dü ürür ve sesin netli ini -ses sinyallerinin neden oldu u bas nç fark n n azalmas ndan dolay - azaltan bir etki olu turur. Fakat bu durum hoparlörün bir sonraki ses i areti için tekrar denge konumuna gelmesini sa layacak etki olu turur. ekil 98. Çe itli hoparlör kasas yap lar Bas etkili kasada ise kasa kasan n içerisine hava giri ç k n sa layan bir hava kanal vard r. Kasa içerisindeki bas nç artt nda kasa içinden d ar do ru hava ç karak bas nc n dü mesini tersi durumda da bas nc n artmas n sa layacakt r. Dolay s ile bu etki bas yönünde sese etki ederek verimlili i art racakt r. Bu kasa tipi, hoparlörün dengeye gelmesi gecikti i için, ses sinyallerinin birbirini etkileyerek bozucu etki kabiliyetine sahip bir yap d r.

90 FLASH BELLEKLER Flash bellekler verileri kal c olarak depolayan ta nabilir, birçok ortam taraf ndan desteklenen ve kullan lan haf za birimleridir. Bellekler üzerinde verilerin saklanma süreleri sonsuz de ildir. Bu süre tipik olarak 10 y l civar ndad r. Bu haf za çe itleri ba ta bilgisayarlar olmak üzere; cep telefonlar, cep bilgisayarlar, kameralar, televizyonlar, foto raf makineleri ve müzik setleri gibi bir çok dijital cihazda kullan lmaktad r. Günümüzde disketlerin ve k smen CD-ROM lar n yerini almas ndaki en büyük etkenler kapasitelerinin büyüklü ü, daha uzun ömürleri, küçük olmalar, gün geçtikçe ucuzlamalar d r. Bu bellekler elektrikle yaz l p silinebilen belleklerdir. Haf za çe itlerinden EEPROM dan farklar, yazma ve silme boyutunun byte de il daha büyük bloklar halinde olmas d r. Günümüzde flash belleklere usb bellek isimi de verilmektedir. Uyumlu oldu u donan ma göre içerdi i dosya sistemi de i iklik gösterebilmektedir. Yayg n flash bellek üreticilerden Kingston, Toshiba, A-Data, Twinmos, Stormax say labilir. ekil 99. Çe itli flash bellek tipleri Flash haf za yap s enküçük bilgi olan bitlerin içerisinde depoland en küçük haf za hücreleri dizisinden olu ur. Bu dizinin sat r ve sütunlar vard r. Sat r ve sütunlar n her bir kesi iminde transistorlar vard r. nce bir oksit tabakas bu transistorlar birbirinden ay r r. Elektrik yükü prensibi ile çal r. Oksit tabakas yükün bo almas n engelledi i için veriler y llarca saklanabilir. Oksit tabakas yazma/silme i lemlerinde zamanla i levini yitirir. Flash bellek diye adland r lan haf za çe itleri USB arabirimini destekleyen yap ya sahiptirler. Bilgisayarlar n USB portlar na tak larak kullan l rlar. Markas ne olursa olsun yap lar ve kullan m biçimleri de i mez. WinXP ve WinVista bu belekleri otomatik olarak tan maktad r. Günümüzde flash bellekler art k bootable özelli i ile de kullan labilmektedir.

91 ekil 100. Flash bellek içyap s ve bile enleri 1. USB ba lant konektörü 2. USB kontroler chip 3. Test ba lant yeri 4. Flash haf za Flash Bellek Parametreleri 5. Yazma koruma anahtar 6. Olas ikinci flash haf za yeri 7. Kristal osilatör 8. Led k Kapasite: Tüm haf za çe itleri gibi flash belleklerde veri depolama büyüklü ü kapasite ile ilgilidir. Kapasitesi birimi GB cinsindendir. De eri kadar veri depolar. letim Sistemi Deste i: Birçok bellek Linux, MacOsX v10.1.2, Win2000 SP3, SP4, WinXP SP1, SP2 ve WinVista i letim sistemleri ile sorunsuz çal maktad r. Flash bellekler Win98, WinMe, WinNT gibi i letim sistemleri taraf ndan sürücü kurulmaks z n çal mamaktad r. Bunun için baz üreticiler bu i letim sistemleri için flash bellek ile uyumlu sürücülerini bir cd veya internet üzerinden kullan c lara sunmaktad r. Baz üreticiler ise bu deste i vermemektedir. Flash bellek al rken kullanman z muhtemel i letim sistemlerine uyumlu olmas n göz önünde bulundurman z gerekmektedir. Ba lant H z : Flash bellekler USB portlara ba land için desteklenen USB arabirim h z (versiyonu) iletimin bant geni li i aç s ndan önemlidir. USB konusunda de inildi i gibi USB nin 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 gibi tipleri bulunmaktad r. Flash bellekler yüksek h zl (High Speed) moda günümüzde 2.0 tipini kullanmaktad rlar. Birçok bellek geriye do ru uyumludur. Bilgisayarda USB portuna ait 2.0 sürücüsü yüklenmediyse iletim daha dü ük h zda(1.1 tipine ait) gerçekle ir. letimin olmas için her iki tarafta ayn USB tipi deste i veya flash belle in geriye uyumlulu u olmas gerekir. Di er bir deyi le bilgisayardaki arabirim ile bellek arabirimi uyumlu h zlarda olmas gerekir. Burada meydana gelebilecek uyu mazl k genelde eski bilgisayarlarla yeni flash bellekler aras nda meydana gelir. Örne in 1.0 iletim tipinde porta sahip bilgisayar n, 2.0 iletim tipindeki(geriye uyumlulu u yoksa) flash bellekle haberle mesi mümkün de ildir. Okuma/Yazma H z : Flash belle in performans n gösteren önemli bir parametredir. Okuma yazma h z yüksek bellekler dü ük olanlara göre daha h zl çal acakt r. Flash belleklerde yap

92 gere i okuma h z her zaman yazma h z ndan daha büyüktür. Birimi MB/sn veya GB/sn cinsinden ifade edilir. Yüksek olmas iyi bir seçim olur. Güvenlik: Verilerin ba ta kopyalama olmak üzere çevresel faktörlerden s ve suya dü me güvenli ine de sahip olmas gerekmektedir. Baz model flash belleklerin kendisine ait donan msal veya yaz l msal veri ifreleme teknikleri bulunmaktad r. Ayr ca her belle in optimum çal ma s cakl ve suya dü meleri durumunda hasar görmeyecek ekilde tasarlanm lard r.

93 HAFIZA KARTLARI Haf za kartlar flash bellekler gibi verileri kal c olarak depolayan kullan m kolay ve ta nabilir haf za birimleridir. Cep telefonlar, bilgisayarlar, dijital foto raf makineleri, kameralar, müzik setleri, mp3 çalarlar gibi bir çok dijital cihazda kullan l rlar. Flash bellekler ile haf za kartlar n n, haf za yap lar ayn d r. Haf za kartlar kendi aralar nda arayüz(sd,mmc ), h z, paket, güvenlik ve kapasite farklar bulunmaktad r. Yayg n üreticilerden Sony, Kingston, StoreMax, Twinmos, A-Data, Toshiba say labilir. ekil 101. Haf za kart Kart Çe itleri Tüm kart çe itleri temelde flash haf za yap s n kullan rlar. Aralar nda paket, pin ve veri güvenli i tekni i aç s ndan farkl l klar bulunmaktad r. Temelde ayn i i görmelerine ve ayn yap ya sahip olmalar na ra men günümüzde birçok çe it haf za kart vard r. Her bir kart çe idinin arkas nda bir veya daha fazla firma vard r. Her bir kart çe idinin büyüklü küçüklü paketlere sahip çe itli versiyonlar vard r. Bu versiyonlar donan m biriminin büyüklü üne göre uyumlu olman n gere idir. ekil 102. Haf za kart içyap s ve bile enleri

94 Kart Adaptörleri Ayn çe it kartlar fiziksel olarak birle tiren aparatlard r. Genelde küçük yap l kartlar büyük soketlere takmak için kullan l r. Örne in MMCMobile ve RS-MMC kartlar, normal MMC kartlardan daha küçük yap l d r. Bu kartlar normal MMC soketlere takmak için a a daki adaptör kullan l r. Benzer ekilde SD kart, memory stick ve compact flash haf za kart çe itlerini kendi aralar nda dönü türen adaptör çe itleri bulunmaktad r. ekil 103. Haf za kart ve uyumlu adaptörü MS(Memory Stick): lk olarak SONY taraf ndan geli tirilmi tir. Baz versiyonlar n SanDisk ile ortakla a geli tirmi lerdir. Ba ta Sony olmak üzere baz üreticilere ait donan m birimleri taraf ndan da desteklenir. Memory Stick versiyonlar Memory StickPro, Memory StickPro-HG, MemoryStic Micro(M2) ve Memory Stick olarak kar m za ç kar. ekil 104. SONY Memory Stick haf za kart çe itleri SD(Secure Digital Card): Matsushita, SanDisk ve Toshiba taraf ndan geli tirilmi tir. MMC kart yap s n temel al r. Bu gün birçok donan m üreticisi taraf ndan kullan lmaktad r. Kar m za SD, minisd ve microsd olarak ç kmaktad r. 4GB kapasiteye kadar standart SD ve 32 GB a kadar SDHC(Secure Digital High Capacity) modelleri vard r. SDHC ye ait 3 s n f vard r. Bunlar; S n f 2 =2MB/s, S n f4=4mb/sn ve S n f6=6mb/sn parametrelerine sahiptir.

95 ekil 105. SD haf za kart çe itleri MMC(Multimedia Card): Siemens ve Sandisk taraf ndan ç kar lm t r. MMC, RS-MMC, MMCmobile, MMCplus, MMCmicro çe itleri vard r. Gerekli parametreleri için gelecek tabloya bak n z. ekil 106. MMC haf za kart çe itleri CF(CompactFlash): lk defa SanDisk taraf ndan geli tirilmi tir. PCMCIA yap s n temel alm t r. Fiziksel olarak di er kart çe itlerinden büyüktür. Genelde kamera ve PDA larda kullan lmaktad r. Günümüzde yerini SD kart yap s na b rakmaya ba lam t r. ekil 107. Compact Flash haf za kart çe itleri Haf za kartlar n n kar la t rmal olarak önemli parametreleri a a daki tabloda verilmi tir. USB belleklerin yap s da flash oldu u için tablonun sonunda yer alm t r.

96 Flash Çe idi Tip Max. Kapasite (MB) Teorik Max. Kapasite Okuma MB/s Yazma MB/s Voltaj Pin CompactFlash I GB II GB ve 5 50 MMC RS-MMC MMC MMCmobile GB ve MMCplus MMCmicro ve Standard MB Pro Memory Stick PRO Duo GB PRO-HG Duo Micro (M2) GB ve SD Secure Digital minisd GB microsd USB "Full speed" S n rs z "High speed" Haf za Kart Parametreleri Kapasite: Haf za kart n n depolayaca veri miktar aç s ndan önemlidir. Birimi GB cinsindendir. Büyük olmas depolanacak verilerin büyüklü ünü gösterir. Okuma/Yazma H z : Haf za kart n n performans n gösteren en önemli kriterdir. Özellikle kameralarda gerçek zamanl kaliteli görüntüleri kaydetme ve foto raf makinelerinde yüksek çözünürlükte ard k resim çekme gibi durumlarda haf za kart n n h z, performans do rudan etkilemektedir. Donan m n destekledi i kart çe itlerinden, okuma yazma h z en yüksek olan tercih etmek çok iyi sonuçlar verecektir. Bilgi vermesi aç s ndan üstteki tabloyu inceleyebilirsiniz. Güvenlik: Verilerin yazmaya, silmeye ve okunmaya(kopyalama) kar korumaya sahip olmas ki isel veriler aç s ndan önemlidir. A a daki tabloda haf za kartlar n n kulland DRM(bkz. Doanan m ve Bili im Terimleri) çe itleri gösterilmektedir. Tabloda geçen securemmc,

97 MagicGate, CPRM yap lar verileri ifrelemek ve ifrelenmi verileri açmak için kullan lan tekniklerdir. Böylece izinsiz olarak verilere ula mak imkans z olmaktad r. Haf za kartlar n n destekledikleri güvenlik parametrelerinin yer ald tablo a a da yer alm t r. Kart Çe idi Yazma Koruma Anahtar DRM CompactFlash Hay r Yok MMC, RS-MMC MMCMobile Hay r Yok Var, securemmc Memory Stick Standard, PRO Evet Memory Stick Duo, PRO Duo Hay r Memory Stick PRO-HG Duo Hay r Opsiyonel, MagicGate Opsiyonel, MagicGate Opsiyonel, MagicGate Memory Stick Micro "M2" Hay r Opsiyonel, MagicGate SD minisd microsd Evet Hay r Hay r Var, CPRM USB Bazen Yok

98 KART OKUYUCULAR Haf za kartlar n okumak ve yazmak için kullan lan donan m birimleridir. Çe itli arabirimlere sahip haf za kartlar n, USB arabirime çevirerek t pk flash bellek gibi kullan m na imkan verir. Kart okuyucular üç gruba ayr l rlar. Kingston ve Sandisk yayg n üreticilerdir. Tek Kart Okuyucu: Herhangi bir kart çe idine ait sadece tek bir kart destekleyen cihazlard r. ekil 108. Tekli kart okuyucu çe idi Tek Seri Kart Okuyucu: Kart çe itlerinden bir çe ide ait tüm kartlar okuyan cihazlard r. Örne in sadece Memory Stick versiyonlar n destekleyen kart okuyucular. Çoklu Kart Okuyucu: Birden fazla kart çe idini ve onlar n alt modellerini destekleyen cihazlard r. Bunlar 9 in1, 23 in 1 gibi isimlendirilmelerle belirtilir. Örne in günümüzde hemen hemen tüm kart çe itlerini destekleyen okuyucular bulunmaktad r. ekil 109. Solda dahili, sa da harici çoklu kart okuyucular.

99 NOT: Baz haf za kartlar nda entegre USB arayüzü ve soketi oldu u için bu tip kartlar n okunmas için haf za kart art de ildir. A a da USB ve SD arayüze sahip bir haf za kart görülmektedir. Kart Okuyucu Parametreleri letim Sistemi Deste i: Birçok kart okuyucu Linux, MacOsX v10.1.2, Win2000 SP3, SP4, WinXP SP1, SP2 ve WinVista i letim sistemleri ile sorunsuz çal maktad r. Fakat Win98, WinMe, WinNT gibi i letim sistemleri taraf ndan sürücü kurulmaks z n çal mamaktad r. htiyaca göre bu durum göz önünde bulundurulmal d r. Desteklenen Kart Adedi: Kart okuyucunun destekledi i kart çe itleri ne kadar çok olursa o kadar iyidir. Çoklu kart okuma deste i bulunan okuyucular xx in 1 eklinde bir parametreye sahiptir. xx parametresi desteklenen kart çe idini göstermektedir. Örne in 21 in 1 parametresi 21 çe it kart n desteklendi ini(okunup yaz labilece ini) göstermektedir. USB Tipi: Bilindi i üzere kart okuyucular bilgisayara USB arayüzü ile ba lan rlar. USB ba lant h z n gösteren s n flar en üst seviyede (USB2.0/3.0) olursa kart okuma/yazma performans yüksek olacakt r. Fakat eski bir bilgisayar kullan lacaksa USB1.0 veya USB1.1 destekli bir kart okuyucu almak gerekecektir.

100 KASA ve GÜÇ KAYNA I Dahili tüm donan m birimini içerisinde bar nd ran birimidir. Sahip oldu u güç kayna tüm donan m n elektrik ihtiyac n kar lar. Bilgisayar n görünen iki büyük bile eninden birisidir. Bu yüzden ihtiyaca göre çe itli kasa modelleri vard r. Bilgisayar n en görsel aç dan en süslü çe ide sahip donan m d r. Genelde beyaz ve siyah kasalar kullan lmakla beraber farkl renklerde ve hatta effaf fiberglas kasalarda bulunmaktad r. Kullan m aç s ndan genelde iki tip kasa çe idi vard r. Yayg n üreticilerden AOpen, Asus, GigaByte, Thermaltake firmalar say labilir. ekil 110. Çe itli bilgisayar kasalar Kaslar yerle im olarak s n fland r rsak iki gruba ay rabiliriz. Destekledikleri anakart yap s ve sürücü say s aç s ndan da mini, mid ve full Tower olarak s n fland rabiliriz. Kasa Çe itleri Kasalar, yerle im, boyut, tak labilecek donan m say s ve sa lad klar güç aç s ndan anakarta uyumlu olmalar gerekmektedir. Desktop Kasa: Bu kasa tipine masaüstü(desktop) kasa ismi verilmektedir. Yatay olup üzerine genelde ekran konulur. Böylece yerden tasarruf edilir ve kasa göz önünde olur. Yatay kasalar günümüzde çokca yayg n de ildir. Geni leme kartlar dikey yerle tirildi inden kasa içerisine standart donan m kartlar büyük oldu u için yerle tirilemez. Sebebi standart kartlar n kasa ba lant demirinin boyutu yatay kasa için büyük ölçüye sahip olmas ndan kaynaklan r. Yatay kasalar ço unlukla bilgisayar üreticileri(hp, Dell, IBM ) taraf ndan piyasaya sunulur. Mini Tower Kasa: Dikey yap dad r. MicroATX anakartlar için uygundur. En küçük yap ya sahiptir. Kasaya tak labilecek donan m(optik Sürücü, Disket sürücü ) say s da ona göre daha

101 azd r. Mini Tower kasalar n de i mekle beraber güç kaynaklar daha dü ük watt de erine sahiptir. Mid Tower Kasa: Dikey yap dad r. Orta büyüklükte olup microatx ve ATX anakartlar destekler. Full Tower Kasa: Dikey yap dad r. En büyük boyuta sahip kasa çe ididir. Daha çok küçük sunucularda kullan l r. ATX anakartlar için uygundur. MicroATX anakartlar destekler. Slim Kasa: Bu tip kasalar hem yatay hem de dikey olarak kullan labilir. Genelde mid Tower büyüklü ündedir HTPC(Home Theater PC): Bilgisayar TV, DVD, video kay t cihaz, dijital foto raf görüntüleme gibi görevlerde kullanmak üzere optimize edilmi baz modellerde uzaktan kumanda ve LCD panele sahip modern müzik seti görünümlü kasa yap s d r. Di er kasa modellerine göre pahal olup genelde yatayd r. ekil 111.HTPC kasa yap s ekil 112. Dikey kasa tipleri

102 Bu iki standart d nda yatay veya dikey olsa da al lagelmi in d nda standart donan m n ölçüleri ile uyu mayan özel kasa modelleri vard r. Bunlar kendisine ait donan m ile beraber üretilirler. Bu modelleri yine bilgisayar firmalar üretmektedir. Kasa içerisine; sürücüler, anakart, güç kayna ve fan do rudan vida ile ba lanarak monte edilirler. Di er donan m kartlar, i lemci ve RAM anakart üzerine monte edilerek dolayl olarak kasa içerisine monte edilirler. Kasa içerisine donan m yerle tirilirken optik sürücüler, disket sürücüler ve kart okuyucular mutlaka kasan n ön taraf ndaki kapaklar ç kar larak, önden kasan n içerisine do ru ittirilerek tak lmal d r.

103 ekil 113. I. kasan n içyap s, II. kasan n ön yüzü, III. kasan n arka yüzü Güç Kayna Tüm donan m birimlerinin elektrik enerjisini sa layan cihazd r. Üzerinde anakart, sürücülerin ve kasa içi fanlar n elektrik enerjisini kar lamak üzere kablo konektörleri vard r. Di er donan m birimleri enerjisini anakarttan al r.

104 ekil 114. Güç Kayna ve bile enleri Güç kayna 220 volt ehir alternatif ak m ebeke gerilimini -12, -5, +3.3, +5, +12 Volt gruplar na çeviren donan m birimidir. Her bir çe it volt de erini ta yan kablonun rengi farkl d r. Örne in siyah = nötr, k rm z = +5V, sar = +12V de erlerini göstermektedir. ekil 115. Güç kayna kablo konektör çe itleri Güç kayna 220V de erini dü ürerek do ru ak ma çevirip ak m ve gerilim yönünden düzenleyerek ç k na verir. Gerilim dü ürücü(transformatör), do rultucu(köprü diyot), ak m(bobin) ve gerilim(kondansatör) düzenleyici görevlerini gören çe itli elektronik ve elektrik bile enlerden olu ur. Güç kayna n n kaliteli olmas tüm donan m birimi için hayati bir seçimdir. Elektronik alt yap s olmayan bir kullan c için güç kayna kalitesinin en basit göstergesi, a rl d r. A rl k artt kça malzeme miktar, kablo kesiti, kondansatör büyüklükleri, so utucular büyüklü ü, konektör say s ve transformatörün sarg miktar hakk nda hafif olana göre daha iyi fikirler vermektedir. A a da güç kayna n n bile enleri gösterilmektedir.

105 ekil 116. Güç kayna n n içyap s ve elektronik parçalar Kasa ve Güç Kayna Parametreleri Güç: Bir güç kayna tüm donan m birimine yetecek kadar güç sa layabilmelidir. E er bu konuda zorlan yorsa güç kayna çok s nacak ve sebepsiz kilitlenmelere veya daha kötüsü ba ka donan m birimlerine zarar vermeye de neden olabilecek ekilde yanabilir. Gücün ölçüsü watt r. Kasan n büyüklü üne(kasa büyükse olas donan m say s da fazla olabilir) göre güç miktar belirlenmelidir. A a baz donan m birimlerinin harcad güç miktar gösterilmektedir. Günümüzde W aras nda de i en güçlerde, güç kaynaklar vard r. Donan m AGP kart PCI Kart Disket sürücü Ethernet Kart CD-ROM sürücü RAM HDD(5200rpm) HDD(7200rpm) Anakart (salt olarak) Çift çekirdek i lemci Tipik Güç de eri 20-30W 5W 5W 4W 10-25W 25-30W 5 to 11W 5 to 15W 20 to 30W W Hava Sirkülasyonu: Elektronik elemanlar harcad klar güce göre tabi olarak s n rlar. Bu s fan yard m yla azalt lmazsa belirli de erlere ula an s miktar yar iletkenlerin yap s na zarar verir ve yanmalar na sebep olur. Fanlar kasa içerisindeki havay d ar atarak so umaya yard mc olur. Dolay s yla hava yard m yla so utma gerçekle tirilmi olur. Kasa içerisindeki bile enlerin

106 yerle imi havan n rahat dola m na imkan vermezse so umaya fanlar n etkisi yetersiz kalacakt r. Kasa içerisinde bunun için farkl yap lar bulunabilir örne in çift fanl güç kaynaklar, kasa içi bir veya daha fazla fan, air duck denilen ve i lemcinin s s n do rudan d ar veren kanal yap Kasa seçiminde bunlar n göz önünde bulundurulmalar gerekmektedir. Büyüklük: Kasan n büyüklü ü bilgisayar n anakart boyutlar, tak labilecek geni leme kartlar ve sürücü say s nda önemlidir. ATX bir anakart n PCI slot say s, matx anakrt n PCI slot say s ndan fazlad r. Ergonomi ve Kolay Kullan m: Kasa seçiminde teknik aç dan dikkat edilmesi en son olan parametredir. Renkler ve zevkler tart lmaz. stenen renkte ve tipte kasa seçimi yap labilir. Kasan n rengi ile Optik sürücülerin ve ekran n rengi uyum aç s ndan ayn olmal d r. Kasalarda aksesuar say labilecek baz yap lar kasa maliyetini art rmakla ergonomiye katk s olmaktad r. Ama baz kasalar ön panelde s cakl gösteren LCD panel, effaf yan duvar, ön panelde yine usb, ses ve firewire port ç k lar, güvenlik için kasa kilidi ve kasa üstü ta ma kulpu gibi ekstra özelliklere sahip olabilmektedir.