Kıbrıs'ta olup bitenlere nasıl bakalım?

Transkript

1 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Kıbrıs'ta olup bitenlere nasıl bakalım? Güven Sak 1 Haziran 2014

2 Slide 2 Çerçeve Kıbrıslılar neler düşünüyor? Güney in meselesi ile Kuzey in meselesi hem farklı, hem de aynı Türkiye bölgeden bakıldığında nasıl görünüyor? Tüm komşularımızla ticaret yapıyoruz, ada hariç Lefkoşa Ticaret Forumu fikri nereden çıktı? Hem adanın iki tarafı arasında hem de çapraz bağlantıları artırmak önemli Ticaretin dili ortaktır Zor kararları alacak siyasetçilere destek olmak gerekir

3 Slide 3 Eurobarometer Haziran 2013 AB27 de katılımcıların %72 si ekonomiden şikayetçi, Güney Kıbrıs ta bu oran %98, Kuzey Kıbrıs ta ise %81. Şikayet edenler Güneyde esasen işsizlikten yakınıyor; AB27 % 51, Güney Kıbrıs % 72, Kuzey Kıbrıs % 44. Şikayet edenler Kuzey de enflasyondan yakınıyor; AB27 % 41, Güney Kıbrıs % 24, Kuzey Kıbrıs % 50.

4 Slide 4 Kişisel refah-milli umutsuzluk ikilemi Siyasi belirsizliklerin beslediği bir zihinsel yapı Hanehalkı kendi hayat şartlarından memnun ama ülkenin durumundan memnun değil..ve ülkenin geleceğine kötümser bakıyorlar KKTC-FOKUS, Hanehalkı Algı Araştırması, Haziran Kendisinin ve ailesinin hayat şartlarından memnuniyet 39,3 Memnun 36,8 Memnun değil 23,8 Ne memnunum ne değilim Ülkenin bugünkü sosyoekonomik durumu 13,5 Memnun 62,4 Memnun değil 23,9 Ne memnunum ne değilim ,2 0 FY Ülkenin gelecekteki sosyoekonomik durumu 17,4 Daha iyi olacak 29,9 Bir şey değişmeyecek 49,4 Daha kötü olacak

5 Slide 5 Kıbrısta hanehalkı geleceğe dair plan yapamıyor Güney, Kuzey ve Avrupa da Geleceğe Dair Düşünceler (2013) AB Kuzey Güney % 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Kaynak: EUROBAROMETER 79 Geleceğe dair plan yapamıyoruz Önümüzdeki 6 ay içerisinde ne yapacağımızı biliyoruz Önümüzdeki 1-2 yıla dair planlarımız var

6 Slide 6 Kıbrıslı Türklerin %70 i devlette ciddi bir yeniden yapılanma talep ediyor KKTC de Devlet in yeniden düzenleme ihtiyacının olup olmadığına ilişkin aşağıdaki görüşlerin hangisine katılırsınız? Bu şekilde devam edebilir 19,8 Kısmen yeniden düzenlenmeli, büyük bir değişikliğe gerek yok 11,8 Kapsamlı düzenlemeler yapılmalı 26,4 Devletin işleyişi baştan sona yeniden düzenlenmeli 42,0 KKTC-FOKUS, Hanehalkı Algı Araştırması, Haziran ,0 5,0 10,0 15,0 20,0 25,0 30,0 35,0 40,0 45,0

7 Slide 7 Adada yeni bir iş modeli gereklidir Siyasi belirsizliklerin ortadan kaldırılması ve siyasi çözüm İki alternatif: Bağımsız devlet vs. Kıbrıs Cumhuriyetinin parçası; Seçim hem kamu reformu hem ekonomik yapılanma için belirleyici Devletin yeniden yapılanması Kamu idaresinin hizmet sunabilir hale gelmesi Ekonomi politikası tasarımı ve uygulanması Yüksek nitelikli bir ekonomik hizmetler bölgesi? AB ve Doğu Akdeniz de adanın ekonomik işlevi yeniden tanımlanabilir mi? Siyasetçiler ve iş dünyası adanın geleceğine dair plan yapmazsa, hanehalkı hiç yapamaz!

8 Slide 8 TEPAV ın çalışmaları ( ) Kıbrıs ta kamu idaresinin yeniden yapılandırılması Yatırım İklimi araştırması (Nisan 2012) ve tespitlerimizi içeren Ekonomi raporu Kamu idaresi ile ilgili yatay ve dikey analiz raporları Kamu yönetiminin paydaşlarına yönelik nicel araştırmalar (KKTC vatandaşları memnuniyet araş.) Vakıflar idaresinin yeniden yapılanması Kıbrıs ta gıda güvenliği sistemi altyapısının tasarımı

9 Bölgenin toplam imalat sanayi ihracatındaki pay Slide 9 Türkiye nin bölgedeki ekonomik konumu 35% 1996 Baloncuk büyüklüğü: Ülkenin imalat sanayi ihracatı 30% 25% Russia 20% 15% Turkey Israel 10% Saudi Arabia Greece Romania 5% 0% Bulgaria Egypt Algeria Azerbaijan 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Kaynak: Comtrade BEC classification, TEPAV hesaplamaları Ülkenin ihracatlarında imalat sanayinin payı

10 Bölgenin toplam imalat sanayi ihracatındaki pay Slide 10 giderek güçlenmektedir Baloncuk büyüklüğü: Ülkenin imalat sanayi ihracatı Russia Turkey Azerbaijan Israel Saudi Arabia Qatar Kazakhstan Greece Romania Bulgaria Tunisia Armenia Jordan Malta Cyprus Georgia Ülkenin ihracatlarında imalat sanayinin payı Source: Comtrade BEC classification, TEPAV calculations

11 Slide 11 Bölge ülkelerin Türkiye ile ithalat/ihracat ilişkileri 5/7 12/3 7/3 10/2 15/14 1/2 4/39 5/16 10/6 8/13 9/11 50/90 9/5 11/9 Source: BACI Database, TEPAV calculations 3/15 6/8 2/9 1/18

12 Slide 12 Türkiye de AB ye üyelik için destek* Ve bu desteğin önünde duran 1 milyonluk bir ada < %50 %60-70 Fikri olmayanları çıkarttıktan sonra %50-60 %70-80 %80+

13 Şimdi ne yapmaya çalışıyoruz: İlişkilerin güçlenebileceği yeni bir süreç? Tarafların birbirlerini tanımaya başlamaları karşılıklı çıkarlar oluşturacaktır Artık kara kutu dönemine bir son vermek gerekiyor. Kuzey için avantajlar Kurumsal işleyişi silbaştan kurmak Beyaz bir sayfa açmak Güney için avantajlar Türkiye piyasasına açılmak Çözüm sürecini hızlandırmak Türkiye için avantajlar AB ye katılım diyaloğunu güçlendirip reformları hızlandırmak Yüksek teknolojiye dönüşümü tamamlamak Bölge için sayısız yan-fayda Slide 13

14 Slide 14 Hareket yönü: Kıbrıs taki bağlayıcı kısıtlayıcı nedir? İleriye dönük bir bakış açısı benimsenmeli Bağlantıyı arttırmaya yönelik adımlar atılmalı Siyasi kanallar iş dünyası odaklı diyalog mekanizmaları ile güçlendirilmeli Günlük hayatta sıklıkla karşılaşılan sorunları gidermeye yönelik somut, güvenilir, teknik, kazan-kazan projeler tasarlanmalı Ve hayata geçirilmeli! Adanın tümü için bir iş planı tasarlanmalı

15 Slide 15 Sonuçlar Türkiye hala değişim sürecini tamamlamamış bir ülkedir Son 40 yılda Türkiye çok değişmiştir, Türkiye nin AB dönüşüm süreci bu zamana kadar başarılıdır Güney Kıbrıs, Türkiye ile çok az ticareti olan küçük bir bölgedir, Buna rağmen GKRY, Türkiye nin AB entegrasyonu ve dönüşümü önünde duran en önemli sorun gibi gözükmektedir GKRY nin Türkiye ile iş yapmaması kendi zararlarınadır Doğu Akdeniz i birbirine bağlamaya odaklanılmalıdır Lefkoşa Ticaret Forumu, bir iş dünyası diyalog platformu olarak başlangıç noktası olabilir. Güney ile Kuzey arasındaki bağlantıları arttırmak, Güney in Türkiye ile, Kuzey in Yunanistan ile olan bağlantılarını sağlamak.