Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf. Arapça Dilbilgisi

Transkript

1 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Adnan HOYLADI 2015

2

3 Örnekli Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Adnan Hoyladı

4 Adnan Hoyladı 1979 da Devrek-Zonguldak ta doğdu da Devrek İ.H.L. den mezun oldu. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi nde lisans eğitimini 2001 de tamamladı. Aynı yıl D.İ.B de, 2004 te M.E.B de çalışmaya başladı da M.Ü.S.B.E. de İslam Hukuku alanında yüksek lisans eğitimini tamamladı. Din Eğitimi ve İslam Hukuku alanında çalışmaları bulunan yazar, evli ve iki çocuk babasıdır. Bu kitap internetten derlenmiştir. Özellikle fasifarabic.com kullanılmıştır.

5 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi İçindekiler 1. Mâzî, Muzâri, Emir (Tekil) Mazi Fiil Muzari Fiil Emir Fiil Emr-i Hazır Emr-i Gaib Emr-i Mütekellim İsim Cümlesi İsim Cümlesinin Ögeleri Haberin özellikleri İsim ve Sıfat Tamlaması Örnekleri (Basit İsim Cümleleriyle) İsim ve Fiil Cümlesinde İsim Tamlaması İsim ve Fiil Cümlesinde Sıfat Tamlaması ) ھ ذان - ھ ات ان - ھ و لا ء ( Zamirleri 4. İşaret 4.1. Yakın İçin Kullanılan Zamirler Uzak İçin Kullanılan Zamirler Kişi Zamirleri ( - أ ن ن - ھ ن - ھ م - أ ن ت م - ن ح ن...( 23 ھ م ا - أ ن ت م ا - ن ح ن 6. İyelik Zamirleri ( - ك م - ك ن ) ھ م ا - ك م ا - ھ م - ھ ن 7. İsim Cümlesi (İkil - Çoğul) İsim Cümlesinin Ögeleri Haberin özellikleri Beş İsim (Esma ul - Hamse) İsim ve Sıfat Tamlaması (İkil - Çoğul) İsim Tamlaması Sıfat Tamlaması Tanımı Sıfat ve Mevsuf Uyumu İnne ve Benzerlerinin Muttasıl Zamirlerle Kullanımı İnne ve Benzerleri

6 Adnan Hoyladı (إ ن ( (أ ن ( ن ( ( ا (ل ك ن ( (...( 42 ل ي ت ل ( (ل ع Cinsi Nâfiye Li l (لا ( İnne ve Benzerlerine Zamirlerin Bitişmesi Sayılar ( / / ) Atıflı Sayılar Kök Sayılar Yüzlü Sayılar Binli Sayılar Muzâri Fiilin İkili, Müzekker ve Müennes Çoğulu (Gâib-Gâibe-Muhâtab-Muhâtaba-Mütekellim) Saatler (Çeyrek / Yirmi Dakika) Sayılar ve Temyizi (20-100/ / ) Müfred Sayılar Mürekkeb Sayılar Ukud Sayılar Ma tuf Sayılar Mâzî Fiilin İkili, Müzekker ve Müennes Çoğulu (Gâib-Gâibe-Muhâtab-Muhâtaba-Mütekellim) Mâzî-Muzâri Fiillerin Olumsuzu (İkiller, Müzekker ve Müennes Çoğullar) Mazi Fiilin Olumsuzu Harfu Nefy Cahd-ı Mutlak Cahd-ı Müstağrak Muzari Fiillerin Olumsuzu Şimdiki Zamanın Olumsuzu Geniş Zamanın Olumsuzu Gelecek Zamanın Olumsuzu Muzâri Fiilin Cezmi (Tekil İkil - Çoğul) Cahd-ı Mutlak

7 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Cahd-ı Müstağrak Emr-i Hazır Emr-i Gaib Emr-i Mütekellim Gelecek Zaman (İkiller, Müzekker ve Müennes Çoğullar) Emir Fiili (İkiller, Müzekker ve Müennes Çoğullar) Emr-i Hazır Emr-i Gaib Emr-i Mütekellim Kâne ve Benzerlerinden Bazıları oldu) ان (..idi, dönüştü) (oldu, صا ر sabahladı) (sabah (vakti) oldu, أ ص ب ح أ ض (kuşluk (vakti) oldu, kuşlukladı) etti) (gündüz (vakti) oldu, devam ظ ل akşamladı) (akşam (vakti) oldu, أ م ى ى geceledi) (geceleyin oldu, با ت Ef âlü l-istimrâr Leyse ile Olumsuz Yapma Muzâri Fiilinin Nasbı (Tekil - İkil - Çoğul) mak) (mek, أ ن mayacak) (asla meyecek, ل ن için) ي ( mek için,..mak diye) ( mek için,..mak için,..sın ل halde) (öyleyse, o zaman, o إ ذا - إذ ن kadar) (.ıncaya ح ى ا ل فا ء ال سب ب ية Mâzî Fiil (Meçhûl) Mâzî Fiilinin Olumsuzu (Meçhûl) Meçhûl Çatılı Fiille Soru İsm-i Mevsuller ( Tekil, İkil, Çoğul ) Müşterek İsm-i Mevsûl

8 Adnan Hoyladı Hususî İsm-i Mevsul Sıla Cümlesinin Özellikleri İsm-i Mevsulun Cümlenin Unsurlarından Biri olması Mastariye ni (ا ن ( Mübteda Haber Uyumu ( Tekil, İkil, Çoğul ) Mâzî Fiilinin Başına ( د (ق Gelmesi Muzâri Fiilinin Başına ( ( ان Gelmesi Mâzî Fiilinin Başına ( ان د (ق Gelmesi

9 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi 1. Mâzî, Muzâri, Emir (Tekil) 1.1. Mazi Fiil Geçmiş zamanda, yani söylendiği andan önce meydana gelen fiillere denir. Gitti, oturdu, yazdı, gitmişti, okumuştu gibi fiiller mazi fiil grubuna giren fiillerdir. Arapçada mazi fiilleri mazi kalıpları ile tanırız. Fiili maziler Türkçeye en çok dili geçmiş zaman ile çevrilir. Mesela ك ت ب yazdı gibi. Fiili maziler bazen de dua kipi anlamında gelir. Mesela رح م الله Allah rahmet etsin, ق ت ل الله Allah öldürsün gibi. Geldi ح ض ر Yardım etti ن ص ر Kırdı ك س ر Açtı ف ت ح Duydu س م ع Buldu و ج د Konuyla İlgili Cümle Ali okula gitti. Çocuk kardeşine selam söyledi. Okudu ve yazdı. ذ ه ب ع ا المد رس ة س لم الو ل د ع ا خ يھ ق ر ا وك ت ب geldi. Doktor ج اء الطب يب çıktık. Sınıftan خ رج نا م ن الف ص ل Muzari fiil çekimi aşağıdaki tablodaki gibidir. Müennesi Müzekkeri ن ص ر ت Ben yardım ettim. ن ص ر ت ن ص ر ت ettin. Sen yardım ن ص ن ص ر ت ن ص رت etti. O yardım ن ص ن ص ر ن ص ر نا ettik. Biz yardım ن ص ر نا ن ص ر ت ن ettiniz. Siz yardım ن ص ر ت ن ص ر ت م 5

10 Adnan Hoyladı ن ص ر ن ن ص ر وا ettiler. Onlar yardım ن ص ر نا ن ص ر نا ettik. Biz ikimiz yardım ن ص ر ت م ا ن ص ر ت م ا ettiniz. Siz ikiniz yardım ن ص رتا ن ص را etti. O ikisi yardım (Tekil) م ف رد Açıklama م ف فت ح (Müzekker) (م ذ كر ( غ اي ب Başka bir muzari fiil çekim tablosu: (Çoğul) ج م ع (İkil) ت ث ن ي ة فتحوا فتحا Onlar yaptılar O ikisi yaptı O yaptı ف ت ح ن ف ت ح ت ا ف ت ح ف ت ح ت (Müennes) (م و نث ( غ اي ب ة ف ت ح ت م ف ت ح ت م ا ف ت ح ت ف ت ح ت (Müzekker) (م ذ كر ( م خاط ب ف ت ح Sizler yaptınız Siz ikiniz yaptınız Sen yaptın ف ت ح ن ف ت ح ت م ا ف ت ح ف ت ح ت ف ت ح ت م (Müennes) (م و نث ( م خ اطب ة فتحنا ف تحنا ف ت ح ت م (Ortak) (م ش ك ( م ت ل Bizler yaptık Biz ikimiz yaptık Ben yaptım Not 1: Mazi fiilin başına gelen ( د (ق miş li geçmiş zaman yapar. Örnek: Uzaktakiler Yakındakiler Kendisi Öğrenci okula gitmiş. Not 2: Mazi fiilin başına gelen ( د (ق kesinlik ve vurgu katar. Örnek: ال ب ا المد رسة ق د ذ ھ ب الط unuttum. Ne yapacağımı ق د س يت م ا ا ف ع ل Not 3: Mazi fiilin başına gelen ( د (وق durum bildirir. Örnek: 6

11 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Camiye girdiğimde imam Fatiha'yı okumayı bitirmişti. خ ل ت الم د ج د وقد ق را الا م ام الف ات ح ة س الد ر س bitirmişti. Sınıftan çıktığımızda öğretmen dersi anlatmayı خ رج نا م ن الف ص ل وقد ش رح الم د ر Doktor geldiğinde hasta ölmüştü. ب يب وقد م ات المر ض ج اء الط Not 4: Mazi fiilin başına gelen ( د ان (ق mişti anlamına gelecek şekilde geçmiş zamanın hikâyesi yapar. Örnek: Öğrenci okula gitmişti. ان ذ ھ ب الط ال ب ا المد رسة ق د Not 4: (الله) (Lafzatullah) tan önce mazi fiil getirilirse bu bir temenni ya da dua ifade eder. Örnek: Allah ondan razı olsun. Allah ona merhamet etmesin. (Olumsuzu لا ile yapılır.) 1.2. Muzari Fiil ر ي الله ع ن ھ لا رح م ھ الله Şimdiki zaman, geniş zamanda bir iş, bir oluş ve bir hareket bildiren fiillere denir. Demek, mazi fiil geçmişten haber verirken; muzari fiil şimdiki zaman, geniş zamandan haber vermektedir. Duruma göre ve başına aldığı ekler ile geleceği de ifade eder. Muzaraat harflerinden ( ي ت ا ن ) uygun olanının mazi fiilin başına getirilmesi ile Muzari fiiller elde edilirler. Muzari fiil için şu kaideleri sıralayabiliriz: 1. Muzari fiil mazi fiilden yapılmaktadır. Mazi fiilin başına elif, te, ye ve nun ت ى ن) (ا harflerinden biri şahsa göre getirilir. Bu harfler eteyne ( ن ت (ا kelimesinde bir araya gelmiştir. Bu harflere Muzaraat harfleri denilir. 2. Muzaraat harflerinin harekesi sülâsi (üç harfli fiiller), humâsi (beş harfli fiiller) ve südâsi (altı harfli fiiller) fiillerde fethadır. Rubâi fiillerde ise damme yani ötredir. 3. Mazi fiil muzari yapılırken fiilin sonuna bir takım ekler getirilir. Sonuna ek gelmediği yerlerde harekesi damme yani ötre olur. 7

12 Adnan Hoyladı 4. Sülâsi mazi fiil muzari fiile çevrildiğinde orta harfinin harekesi fiilden fiile göre değişir. Sülasi fiillerin muzari sigasını öğrenmek için sözlüğe bakmak gerekir. Yani sülasi fiillerin muzarisi semaîdir. Hâlbuki rubâi (dört harfli), humâsi ve südâsi fiillerde muzari fiil belli kalıplara göre gelir. 5. Muzari fiilin başına se ( (س getirilerek yakın gelecek zaman ve sevfe ( س و ف ) getirilerek de uzak gelecek zaman elde edilir. Mesela: ي ك ت ب yazar fiilinin başına se ( س ) getirerek س ي ك ت ب şeklinde söyleyecek olursak, mana yazacak anlamına gelir. Eğer س و ف ي ك ت ب dersek, bu da uzak gelecek zamanda yazacak manasına gelir. Muzari Mazi Muzari Mazi Vuruyor ض رب Yardım ediyor ي ن ص ر ن ص ر ي ع ل م Açıyor ي فت ح ف ت ح ي ض ر ب ع ل م Biliyor Zannediyor ح س ب ي ح س ب Güzelleşiyor ي ح س ن ح س ن Fiil-i muzâride dikkat edilmesi gereken husus şudur: Yukarıda örnek olarak gösterilen ve ن أ ت harflerinden biriyle başlayan sülâsi (üç harfli) fiillerin ortak noktası; muzaraat harflerinin üstünle başlaması ve hepsinin son harfinin harekesinin merfû olmasıdır. Ortadaki harfin harekesi ise değişkendir. Üstün, ötre veya esre olarak gelebilir ve bunun belli bir kaidesi yoktur. Ancak ezberlenmek ve sözlükten bakılmak suretiyle orta harfi bilinir. Sülasi mücerret dediğimiz üçlü fiillerde mâzî ile muzâri fiil aşağıdaki altı şekilden biriyle meydana gelir: Muzari Mazi Muzari Mazi Bab Alıyor ي ا خ ذ أخ ذ Öldürüyor أخ ي ق ت ل ق ت ل ي ق ت.1 Bab ي ج ل س Oturuyor رج ع ي ر ج ع Dönüyor Soruyor س ا ل ه ب Gidiyor س ا ل Korkuyor ي ج ل و ج ل ي ج Büyük oluyor ك Seviyor.2 Bab ج ل س ب ي ذ ذ ه.3 Bab ذ Şahit oluyor ش ه د ش ه د.4 Bab ك Çirkin oluyor ي ق ب ح ق ب ح ي.5 Bab ق ب و م ق ي م ق Muzari fiilin çekimi aşağıdaki gibidir. Mirasçı oluyor و ر ث ي ر ث Müennesi Müzekkeri ا غ س ل yıkıyorum. Ben ا غ ا غ س ل 6. Bab 8

13 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi غ س ل ن yıkıyorsun. Sen غ غ س ل غ س ل yıkıyor. O غ غ س ل غ س ل yıkıyoruz. Biz غ غ س ل غ س ل ن Siz yıkıyorsunuz. غ س ل ون غ س ل ن Onlar yıkıyorlar. غ س ل ون غ س ل yıkıyoruz. Biz ikimiz غ غ س ل غ س لا ن yıkıyorsunuz. Siz ikiniz غ س لا ن غ س لا ن O ikisi yıkıyor. غ س لا ن Başka bir muzari fiil çekim tablosu: (Çoğul) ج م ع (İkil) ت ث ن ي ة (Tekil) م ف رد Açıklama ي ن ص ر ون ي ن ص ران ي ن ص ر ي ن ص ر ي ن ص (Müzekker) (م ذ كر ( غاي ب ي ن ص Onlar yardım ediyorlar O ikisi yardım ediyor O yardım ediyor (Müennes) (م و نث ( غ اي ب ة ت ن ص ر ت ن ص ران ي ن ص ر ن (Müzekker) (م ذ كر ( م خ اط ب ت ن ص ر ت ن ص ران ت ن ص ر ون (Müennes) (م و نث ( م خ اطب ة م (Ortak) (م ش ك ( م ت ل Sizler yardım ediyorsunuz Siz ikiniz yardım ediyorsunuz Sen yardım ediyorsun ت ن ص ر ن ت ن ص ران ت ن ص ت ن ص ر ن ن ن ص ر ن ن ص ر ن ن ص ان ص ر ن ن ص Bizler yardım Biz ikimiz yardım ediyoruz ediyoruz Not 1: Mâzîdeki ilk harfi hemze olan ل Uzaktakiler Yakındakiler Kendisi Ben yardım ediyorum (aldı) gibi fiillerin hemzeleri, muzâri أ خ ذ (emretti)- أ م ر آ ل şeklinde değil, birleştirilerek (أ ا (yedi) أ ل ( için mütekellim vahde (ben) siygalarında, iki hemze yan yana geldiği (yerim), آم ر (emrederim, emrediyorum), آخ ذ (alırım, alıyorum) şeklinde uzatılan tek hemze halinde söylenir. Not 2: ق د : Muzari fiilin başına geldiğinde 'muhtemel', 'bazen' ya da 'kesinlik' ifadesi katar. ('kesinlik' ifadesi nadiren kullanılır.) 9

14 Adnan Hoyladı Yağmur yağabilir. Hala uyuyor musun? Kalk! Neredeyse ikindi ezanı okunmak üzere. Yalancı bazen doğruyu söyleyebilir. Oysa benim size gönderilmiş Allah'ın bir peygamberi olduğumu biliyorsunuz. Konuyla İlgili Cümle قد ي م ط ر ا لم ط ر الا ت زال ناى م ا ق م ف ق د ق د ي ص د ق الك ذ وب ا ذ ن ل لع ص ر و ق د ع ل م ون أ ي رس ول الله إ ل ي ك م 1.3. Emir Fiil Öğrenci dersine çalışır. Halit kardeşini görüyor. ي ج د الت ل م يذ اه ي رى خ ال د ا خ ة iniyorum. Gelecek durakta ا ن ز ل ا ح طة الق اد م Emr-i Hazır yağıyor. Yağmur ي م ط ر ا لم ط ر Yumurta yerim. آ ل ال ب ي ض Muzâri fiilin muhatap-muhataba sîgasının başındaki muzârat harfi kaldırılır. Muzarat harfi atıldıktan sonra kalan ilk harf cezimli değilse başa bir şey getirilmez. Ama kalan ilk harf cezimli ise okuyabilmek için başına bir hemze getirilir. Bu hemze fiilin orta harfinin harekesine göre harekelenir. Üç harfli fiilin orta harfi ötreli ise emir fiilinin başına ötreli hemze (,(أ üç harfli fiilin orta harfinin harekesi üstün ya da esre ise emir fiilinin başına esreli hemze ( (إ eklenir. Fetha ile harekeleme yoktur. Sonu da cezim yapılır. Çoğul İkil Tekil ت ك ت ب ون ت ك ت ب ان ت ك ت ب ت ك ت ب ت ك ت ب Sizler yazıyorsunuz Siz ikiniz yazıyorsunuz Sen yazıyorsun Müzekker Muzari 10

15 ا ك ت ب ا ا ك ت ب وا Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Müzekker Emir Sizler yazın İkiniz yazın Yaz ت ك ت ن ت ك ت ب ان ت ك ت ب ن Müennes Muzari Sizler yazıyorsunuz Siz ikiniz yazıyorsunuz Sen yazıyorsun ا ك ت ن ا ك ت ب ا ا كت ي Müennes Emir Sizler yazın İkiniz yazın Yaz أ ل Not: Mâzîdeki ilk harfi hemze olan (yedi) أ م ر (emretti) أ خ ذ (aldı) gibi fiillerin emir fiili ( ل ا (ا şeklinde söylenmez. İki hemzenin okunuşu dile ağır geldiği için hemzeli kısım atılır. ( ل ) (ye) olarak emir yapılır. Hemzeler atıldıktan sonra geriye kalanın çekimi yapılır. Cemi müennes nûnu hariç fiil çekiminde yer alan nunlar düşer. Önekler: ا ك ت ب Çoğul İkil Tekil لو ا ك لا ل ك Müzekker Sizler yiyin İkiniz yiyin Ye ل ن ك لا ك Müennes Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: Emr-i Gaib Kitabını aç ve onu oku. Yerine otur. İkiniz ödevi yapın. Arabalara binin. Fakirlere merhamet edin. ه ا ف ت ح ك تا ب ك و اق رأ ا ج ل س م ا ن ك ا ع م لا ال وا ج ب ن ال سي ارا ت ا ر ك ا ر ح م وا ال ف ق را ء Üçüncü bir şahıstan bir şeyi yapmasını talep etmektir. Gitsin, yazsın, Ali ye söyle, her gün ders çalışsın gibi emirler emr-i gaibe örnektir. Emr-i gaib, muzari fiil tablosunda gaib ve gaibe çekimlerinden elde edilir. Önce muzari 11

16 Adnan Hoyladı fiilin gaib ve gaibe çekimi alınır. Müfred gaib ve gaibede sigaların sonu cezimlenir. Cemi müennes hariç sonlarındaki nun (ن) düşürülür. Başına emir lamı ( ل ) getirilir. Çoğul İkil Tekil ي ك ت ب ون ي ك ت ب ان ي ك ت ب ي ك ت ب ي ك ت ب Onlar yazıyorlar O ikisi yazıyor O yazıyor ل ي كت ب وا ل ي كت ب ا ل ي ك ت ب Onlar yazsın O ikisi yazsın O yazsın ي ك ت ن ت ك ت ب ان ي ك ت ت ك ت ب ت ك ت ب Onlar yazıyorlar O ikisi yazıyor O yazıyor ل ي ك ت ن ل ت ك ت ب ا ل ت ك ت ب Onlar yazsın O ikisi yazsın O yazsın Müzekker Muzari Müzekker Emir Müennes Muzari Müennes Emir Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: Kendini korusun. Görevlerini yazsınlar. Gazetedeki haberleri okusunlar ve onları anlasınlar. Ali pencereyi açsın Emr-i Mütekellim ت ح ف ظ ن ف س ها ل ل ي ك ت ب وا و ظ يف م و ل ي ف ه م ا خ با ر ا ج ر د ة ل ي ق رأ ن الا ل ي ف ت ح ع الن اف ذ ة Emr-i mütekellim, muzari fiil tablosunda mütekellim sigalarından elde edilir. Önce muzari fiilin mütekellim çekimi alınır. Bu sigaların sonu cezimlenir. Başına emir lamı ( ل ) getirilir. Çoğul İkil Tekil أ ك ت ب ن ك ت ب ن ك ت ب Biz yazıyoruz. Biz ikimiz yazıyoruz. Ben yazıyorum. Mütekellim Muzari 12

17 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi ك ن ك ت ب ل ن ك ت ب لا ت ب ل Biz yazalım. Biz ikimiz yazalım. Ben yazayım. Mütekellim Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: Yarın futbol oynayalım. ل ن ل ع ب ك رة ال ق د م غ دا çalışmalıyım. Bu günlerde ders لا د ر س ه ذ ه الا يا م 2. İsim Cümlesi 2.1. İsim Cümlesinin Ögeleri İsim cümlesinin 2 temel ögesi vardır: Mübteda ve haber. Mübteda, cümlenin öznesidir. Genellikle isim cümlesinin başında bulunur ve ref (harekesi zamme) durumunda gelir. Haber ise cümlenin yüklemidir ve mübtedadan sonra gelir. Haber, mübteda hakkında bilgi veren ögedir. Haber (Yüklem) Mübteda (Özne) ع م ج د çalışkandır. Ali Harekesi Zamme Nekre İsim Haber bir cümle veya bir kelime olabilir. Harekesi Zamme Marife İsim Mübteda genelde bir isim veya mastar olur Haberin özellikleri Haber Türkçedeki yükleme karşılık gelmektedir. Türkçede dır dir ile biten kelimeler haberdir. Haberin özelliklerini şöyle sıralayabiliriz. 1. Haber tek bir kelime olarak, (müfret, tesniye ve cemi) harf-i cerin mecruru bulunan bir isim olarak veya zarf olarak gelebileceği gibi cümle (isim, fiil veya şibih cümle) olarak da gelebilir. 2. Haber, mübteda gibi ref durumunda gelir. Ancak harf-i cerli isim, zarf ve cümle olarak geldiğinde ref alameti açıkça görülmez. Ref alametini açıkça göremediğimiz için, yer itibariyle merfu anlamında mahallen merfu ifadesini kullanırız. 13

18 Adnan Hoyladı 3. Mübteda gayr-i âkıl cem i olduğunda, yani akıl sahibi olmayan varlıkların cemisi olduğunda haber müfred-müennes olarak gelir. 4. Haber tek bir kelime olduğunda şu kaideler geçerlidir: A) Mübteda önce, haber sonra gelir. B) Mübteda marife, haber nekra olur. C) Haber mübtedaya cinsiyet, (müzekkerlik ve müenneslik) sayı (müfret, tesniye, cemi) ve irab (her ikisinin de harekesi zamme olur) açısından uyar. 5. Haber, harf-i cerin mecruru olan bir isim veya zarf olduğunda haber mübtedadan önce gelebilir. Bu durumda mübteda nekra olur. Cümle Türkçeye, Bir yerde bir kimse veya bir şey var. şeklinde tercüme edilir. 6. Haber bir fiil cümlesi olabilir. Bu durumda mübteda mutlaka başta gelir ve marife olur. Haber konumunda olan fiil ise cinsiyet ve sayı bakımından mübtedaya uyar. 7. Haber isim cümlesi olarak da gelebilir. Açıklama Müennes ve çoğul Müzekker ve tekil Kitap faydalıdır. ا ل ك ت اب م ف يد Müzekker ve ikil faydalıdır. İki kitap ا ل ك ت اب ان م ف يد ان Müzekker ve çoğul Müslümanlar ihlaslıdırlar. ا لم س ل م ون م خ ل ص ون Müzekker ve çoğul (akılsız) Kitaplar faydalıdır. ا ل ك ت ب م ف يد ة Müennes ve tekil Araba hızlıdır. الس يارة م س ر ع ة Müennes ve ikil hızlıdır. İki araba ا لس يارت ان م س ر ع ت ان س ل م ات م خ ل ص ات Müennes ve çoğul (akılsız) Müslümanlar ihlaslıdırlar. Arabalar hızlıdır. ا لم ا ل س يارات م س ر ع ة ا لت ل م يذ ن ج ح إم ت ح انھ geçti. Müzekker ve haberi fiil cümlesi Öğrenci sınavını Müennes ve haberi fiil cümlesi geçti. Öğrenci sınavını ا لت ل م يذة نجحت إم ت حا ا ا لقل م ل و ن ھ ج م يل güzeldir. Müzekker ve haberi isim cümlesi Kalemin rengi ا لم م ح اة ل و ا ج م يل güzeldir. Müennes ve haberi isim cümlesi Silginin rengi 14

19 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Müzekker ve haber car-mecrur bürosundadır. Müdür ا لم د ي ر م ك ت ب ھ Müennes ve haber car-mecrur bürosundadır. Müdire Hanım ا لم د ي ر ة م ك ت ا طاو ل ة üstündedir. Müzekker ve haberi zarf Kalem masanın طاو ل ة üstündedir. Müennes ve haberi zarf Çanta masanın 3. İsim ve Sıfat Tamlaması Örnekleri (Basit İsim Cümleleriyle) 3.1. İsim ve Fiil Cümlesinde İsim Tamlaması ا ل ق ل م ف ا ل ق ل م ف و ق ال و ق ال Arapça izafet terkibi olarak adlandırılan isim tamlaması Muzâf Muzâfun İleyh adıyla iki isimden oluşur. Muzaf tamlanan olup muzafun ileyh de tamlayandır. Bu iki mana açısından birbirini tamamlarlar. İzafet terkibi isim cümlesinde mübteda ya da haber olabilir. Mübteda ile haberin harekesi zamme olduğundan isim cümlesinde muzafın harekesi zamme olur. Muzafun İleyh (Tamlayan) ال و ل د Çocuğun و ل د (Herhangi) Bir çocuğun Harekesi her zaman mecrurdur. (Kesra) Marife olması için ( ل (ا takısı alabilir. Nekre olduğunda iki kesra alır. Konuyla İlgili Cümle Muzaf (Tamlanan) ق ل م kalemi ق ل م kalemi Harekesi cümledeki yerine göre değişir. almaz. takısı (ا ل ( Tenvin almaz. güzeldir. Çocuğun kitabı ك تا ب الو ل د م ي ل güzeldir. Çocuğun iki kitabı ك تا با الو ل د م يلا ن Çocuğun kitaları güzeldir. ك ت ب الو ل د ج م يل ة Uçağın yolcuları geliyor. ة حاض ر ون م س اف ر و ال طاي ر Uçağın bayan yolcuları geliyor. م س اف رات الطاي رة حاض رات 15

20 Adnan Hoyladı faydalıdır. Sizin kitabınız ك ت اب ك م ف يد Mü minin kalbi Allah ın evidir. ق ل ب الم و م ن بيت ا Mü minlerin kalbi Allah ın evidir. ق ل ب الم و م ن ن بيت ا Mü minelerin kalbi Allah ın evidir. ق ل ب الم و م ن ات بيت ا Dönenler bir okulun öğrencileridir. ة ط لاب م د رس ال رج ع ون Dönenler bir okulun kız öğrencileridir. ة ط ال ب ات م د رس ال رج ع ات öğrencisidir. Dönen iki kişi bir okulun iki ة ال ب ا م د رس ا ل رج ع ان ط Dönen iki bayan bir okulun iki kız öğrencisidir. ة ال ب ت ا م د رس ا ل رج ع ت ان ط Çocuğun kitabı bulundu. د و ج د ك تا ب ال و ل İki çocuğun kitabı bulundu. (Nekre) ن و ج د ك تا ب و ل د ي İki çocuğun kitabı bulundu. (Marife) ن و ج د ك تا ب ال و ل د ي Okulun iki öğretmeni gitti. (Müzekker) ة ذ ه ب م ع ل ما الم د رس Okulun iki öğretmeni gitti. (Müennes) ة م ع ل م تا الم د رس ذ ه ب ت Okulun öğretmenleri gitti. (Müzekker) ة ذ ه ب م ع ل م و الم د ر س Okulun öğretmenleri gitti. (Müennes) ة م ع ل مات الم د رس ذ ه ب ت Hâlit in iki kitabını gördüm. ك تا ي خا ل د رأ ي ت Halit ana babasının ölümünden sonra ne yaptı? ھ ما ذا ف ع ل خا ل د ع د و ت وا ل د ي ة م ج د الم د ين ة etti. Ahmet Cuma namazını şehrin mescidinde eda ا ج م ع ص لاة أدى أ ح م د Tatil günlerinde ailemle başkente giderim. ة ي ام العطل ة ذه ب م ع ي ل ي إ ال عا ص م Okulun öğrencileri her işte ona sorarlar. ط لاب الم د رس ة ل ع م ل س ا ل ھ Allah bütün insanları kıyamet gününde toplar. ة ي ج م ع ا النا س ج م يعا ي و م ال ق يا م 3.2. İsim ve Fiil Cümlesinde Sıfat Tamlaması En az bir isim ve bir sıfattan meydana gelen tamlamadır. Arapçada sıfat tamlaması yapılırken önce isim sonra onu niteleyen sıfat gelir. Özelliği belirtilen isme mevsuf; özelliğe de sıfat, denilir. Sıfat tamlaması isim cümlesinin 16

21 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi bir ögesi olabilir. Mübteda veya haber olan sıfat tamlamalarının harekesi zammedir. Haber olan sıfat tamlamasının önüne harfi cer-zarf gelirse veya başka bir ismin muzafun ileyhi olursa harekesi kesra olur. Sıfat (Na t) ج م يلة Güzel ال ك ب Büyük Mevsuf (Men ut) ن ت ب bir kız ا ل و ل د çocuk Konuyla İlgili Cümle Ben yeni bir öğrenciyim. ت ل مي ذ ج دي د أنا Büyük evin şehirdedir. ة الم د ين ب يتك الك ب Ödül çalışkan öğrencinindir. ل ل طال ب ا ج د ا جاي زة Muhammed lisede öğrencidir. مد طا ل ب الم د رس ة الثان و ة م ح Çocuk evin büyük bahçesindedir. ة ا ل و لد د يق ة الم ن ل ال ك ب Fatıma çalışkan ve ihlaslı bir öğrencidir. ت ل م يذة م ج د ة م خ ل ص ة فاط م ة Küçük evler büyük şehirlerdedir. الم د ن الك ب ة ا ل ب ي وت الصغ ة Kur an da açık deliller vardır. ال ق ر آن آيا ت ب ي نا ت Bahçede büyük kızlar var. ا ح د ب نا ت ك ب يق ة ت Ondan iki parlak göz bakıyor. ن ار ق تا ع ي نا ن ب ت ن ظ ر م ن ھ Kütüphaneden iki yeni kitap aldım. ن أ خذت م ن الم كت ب ة ك تا ب ن ج د يد ي Başarılı öğrenciler geldi. م يذ الن اج ح ون ح ض ر التلا Çalışkan öğrenciler imtihanda başarılı oldu. الا م ت حا ن ن ج ح ت ل م يذات ا ج دا ت Uzun güzel bir kalem satın aldım. ج م يلا ق ل ما ط و لا إش ي ت Çalışkan öğrenciyle konuştum. لم ت ال طال ب ا ج د 17

22 Adnan Hoyladı Geceleyin Arap radyolarını dinliyorum. Zor kitapları anlamak istiyorum. Gelecek yıl Arapçayı sağlamlaştırmayı umuyoruz. ) ھ ذان - ھ ات ان - ھ و لا ء ( Zamirleri 4. İşaret 4.1. Yakın İçin Kullanılan Zamirler ن ت م نا أن ن ت ق ن أ س ت م ع إ أ ر د أ ن أ الا ذ اع ات ال ع ر ي ة ل ي لا صع ب ة ف ه م ال ك ت ب ال ا لغ ة ال ع ر ية ال سن ة ال تح ض ية Yakındaki isimlere işaret etmek kullanılır. Bu amaçla kullanıldığında işaret zamirinden sonra gelen isim marife olur. İşaret zamirinden sonra gelen kelimeye muşârun ileyh (işaret edilen) denir. Bu isim müzekker ve müennes olması açısından işaret zamiriyle uyumlu olmak zorundadır. Adam Bu هذ ا ا لرج ل Muşârun İleyh Marife İsim İsmi İşaret (İşaret İsmi) Marife Tekil ve Çoğulu Çoğul (Ortak) Müennes Müzekker ه و لا ء ھ ذ ه ھ ذا Bunlar Bu Bu ه و لا ء الر ج ال هذ ه ال ب ن ت هذا ا لرج ل Bu adamlar Bu kız Bu adam Tesniyesi Müennes ه ات ان ها ت ن Bu ikisi ال ب ن ت ان ه اتا ن Müzekker ذ ان Ref (Zamme) Hali ه ه ذ ي ن Nasp (Fetha) ve Cer (Kesra) Hali ه Bu ikisi ال و ل دا ن Ref (Zamme) Hali ه ذان 18

23 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Bu iki kız ن ال ب ن ت ن ه ات Bu iki kız Bu iki çocuk ن ه ذ ي ن ال و ل د ي Nasp (Fetha) ve Cer (Kesra) Hali Bu iki çocuk Ref hali kelimenin harekesinin zamme (ötre) olduğu durumlar demektir. Bir kelime cümle içinde mübteda (özne), haber (yüklem) ve fail (özne) olduğunda harekesi zamme olur. Nasp hali kelimenin harekesinin fetha (üstün) olduğu durumlar demektir. Bir kelime cümle içinde meful (nesne) olduğunda harekesi fetha olur. Tesniyelerde kelimenin sonuna ي ن cemilerde ise müzekkere ين veya müenneslere ات eklenerek nasb edilir. Cer hali kelimenin harekesinin kesra (esre) olduğu durumlar demektir. Bir kelime cümle içinde başına harfi cer gelirse, muzafun ileyh olarak gelirse veya bir zarftan sonra gelirse harekesi kesra olur. Tesniyelerde kelimenin sonuna ي ن cemilerde ise müzekkere ين veya müenneslere ات eklenerek cer edilir. Her cansız çoğul tek bir müennes hükmünde olduğundan insana işaret olmadığı takdirde cemi yerine müfred müennes işareti kullanılır. Bu kitaplar ه ذ ه الكت ب Şu kitaplar ه ت لك الكت ب Bu kalemler م قلا ذ ه الا İşaret isimlerine harf-i cer birleştiğinde harf-i cer işâret isimli kelimenin önünde yazılır. Bu kitapta ه ذا ال ك تا ب Bir yeri göstermek için (burası, burada) manasına kullanılan işaret sıfatı نا dır. Burası evimizdir. Uzak bir yeri göstermek için ise ه نا sıfatının sonuna göstermek için ( ن ال ك (ه kullanılır. Orası okulumuzdur. Onu taa orada gördüm. ه نا ب ي ت نا (ه ن اك ( gelir. takısı ك orası, orada. Daha uzak bir yeri ه ن اك م د رس ت نا رأ ي ت ھ ه ن ال ك 19

24 Adnan Hoyladı Not: İşaret isimlerinden müfred ve cemilerin harekesi mebnidir. Yani cümle içindeki hali ne olursa olsun bu kelimelerin sonunda bir değişiklik olmaz. Müfret Bu çocuk geldi. Bu kız geldi. Bu çocuğu gördüm. Bu kızı gördüm. Bu çocuğa selâm verdim. Bu kız çocuğuna selâm verdim. Tesniye Bu iki çocuk geldi Bu iki kız geldi. Bu iki çocuğu gördüm. Bu iki kızı gördüm. Paraları bu iki çocuktan aldım. Paraları bu iki kızdan aldım. Cemi Bu Müslümanlar geldi. Bu kızlar geldi. Bu Müslümanları gördüm. Bu kızları gördüm. Ref müfret müzekker ج اء ه ذ ا ال و ل د Ref müfret müennes ج اء ت ه ذ ه ال ب ن ت Nasp müfret müzekker رأ ي ت ه ذ ا ال و ل د رأ ي ت ه ذ ه ال ب ن ت Nasp müfret müennes رأ ي ت ه س لم ت ع هذا ال و ل د Cer müfret müzekker س لم ت ع هذ ه ال ب ن ت Cer müfret müennes هذ ان ال و لدا ن Ref tesniye müzekker ج اء ج اء ت هاتا ن ال ب نت ان Ref tesniye müennes ج اء ت هذ ي ن ال و لد ي ن Nasp tesniye müzekker رأ ي ن ال ت هات Nasp tesniye müennes ن ب ن ت خذت الفل وس م ن Cer tesniye müzekker أ ن ال خذت الفل وس م ن هات Cer tesniye müennes ه ذ ي ن الو ل د ي ن ن ب ن ت ج اء ه ولا ء الم س ل م ون Ref müfret müzekker ج اء ت ه و لا ء ال ب ن ات Ref müfret müennes ج اء ت ه رأ ي ت ه ولا ء الم س ل م ن Nasp müfret müzekker رأ ي ت ه ولا ء نا ت Nasp müfret müennes 20

25 Bu Müslümanlara selâm verdim. Bu kız çocuklarına selâm verdim Uzak İçin Kullanılan Zamirler Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi س لم ت ع ه ولا ء الم س ل م ن Cer müfret müzekker س لم ت ع ه ولا ء نا ت Cer müfret müennes Uzaktaki isimlere işaret etmek kullanılır. Yakın için kullanılanlarla aynı kurallara tabidir. Tekil ve Çoğulu Çoğul (Ortak) Müennes Müzekker ا ول ي ك ت ل ك ذاك - ذ ل ك Şunlar Şu Şu ا ول ي ك الر ج ال ت ل ك ال ب ن ت ذ ل ك ا لرج ل Şu adamlar Şu kız Şu adam kelimesindeki vâv yazıldığı halde okunmaz. İşaret isimlerinden yalnızca tesniye halleri murabdır, yani ا ول ي ك merfû ve mansûb ya da mecrûr oluşuna göre değişir. Diğerleri ise mebnidir. İşaret isimleri normal olarak isimlerden önce gelirler. Sayı yönünden ve müzekkerlik müenneslik bakımından önüne geldiği kelimelerle tam bir uyum halindedirler. Tesniyesi Müennes تان ك ت ي ن ك Müzekker ذان ك ذ ي ن ك Ref (Zamme) Hali Nasp (Fetha) ve Cer (Kesra) Hali Şu ikisi تان ك ال ب ن ت ان Şu iki kız ن ت ي ن ك ال ب ن ت Şu iki kız Şu ikisi Ref (Zamme) Hali ذ ان ك ال و ل دا ن Şu iki çocuk Nasp (Fetha) ve Cer (Kesra) Hali ذ ي ن ك ال و ل د ي ن Şu iki çocuk Müfret 21

26 Adnan Hoyladı Şu çocuk geldi. ج اء ذ ل ك ال و ل د Ref müfret müzekker Şu kız geldi. ت ل ك ال ب ن ت ج اء ت Ref müfret müennes Şu çocuğu gördüm. رأ ي ت ذ ل ك ال و ل د Nasp müfret müzekker Şu kızı gördüm. ت ل ك ال ب ن ت رأ ي ت Nasp müfret müennes Şu çocuğa selâm verdim. د س لم ت ع ذاك ال و ل Cer müfret müzekker ت verdim. Şu kız çocuğuna selâm س لم ت ع ت ل ك ال ب ن Cer müfret müennes Tesniye Şu iki çocuk geldi ن ال و ل دا ج اء ذان ك Ref tesniye müzekker Şu iki kız geldi. تان ك ب نتا ن ج اء ت Ref tesniye müennes Şu iki çocuğu gördüm. ن ذ ي ن ك ي رأ ي ت Nasp tesniye müzekker Şu iki kızı gördüm. ن ت ي ن ك ب ن ت رأ ي ت Nasp tesniye müennes ن aldım. Paraları şu iki çocuktan ذ ي ن ك ي أ خ ذ ت ال ف ل وس م ن Cer tesniye müzekker ن aldım. Paraları bu iki kızdan ت ي ن ك ب ن ت أ خ ذ ت ال ف ل وس م ن Cer tesniye müennes Cemi Şu Müslümanlar geldi. Şu kızlar geldi. Şu Müslümanları gördüm. Şu kızları gördüm. Şu Müslümanlara selâm verdim. Şu kız çocuklarına selâm verdim. ج اء اول ي ك الم س ل م ون Ref müfret müzekker ج اء ج اء ت ا ول ي ك ال ب ن ات Ref müfret müennes ج اء ت ا ول رأ ي ت اول ي ك الم س ل م ن Nasp müfret müzekker رأ ي رأ ي ت اول ي ك ال ب ن ات Nasp müfret müennes رأ ي س لم ت ع ول ي ك الم س ل م ن Cer müfret müzekker س لم ت ع اول ي ك ال ب ن ات Cer müfret müennes 22

27 5. Kişi Zamirleri ( - أ ن ن - ھ ن - ھ م - أ ن ت م - ن ح ن ) ھ م ا - أ ن ت م ا - ن ح ن Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Munfasıl Zamir: Hiçbir kelimeye bitişmeden ayrı bir kelime olarak yazılan zamirlerdir. Bu zamirler kendi arasında ikiye ayrılırlar: 1- Merfu munfasıl zamir. 2- Mensub munfasıl zamir. Merfu Munfasıl Zamir: Zamirlerin sonu aslında cümledeki yerlerine göre değişmez. Yani mebni kelimelerdir. Bu zamirler fiil cümlesinde fail, isim cümlesinde mübteda veya fasıl zamiri olarak kullanılırlar. (Harekesinin zamme olması gereken her durumda bu zamirler kullanılırlar.) Başka bir kelimeye bitişmezler. Fiil cümlesinde çekimli fiilden sonra gelirler. ن أ ن ت Müennes ن Biz Müzekker أنا ن Ben Siz أ ن أ نا م أ ن ت ن Sen أ Onlar ه أ ن ت ه م O ه و ح ن ح ن ح ه م ا O ikisi ه م ا أنت م ا Siz ikiniz أ نت م ا ن ح ن Biz ikimiz ن ح ن ح ن Merfu munfasıl zamir çekim tablosu (Çoğul) ج م ع (İkil) ت ث ن ي ة (Tekil) Açıklama م ف رد (Müzekker) (م ذ كر ( غ اي ب ه و ه م ا ه م Onlar O ikisi O ه ن ه م ا ه (Müennes) (م و نث ( غ اي ب ة أ ن ت م أ ن ت م ا أ ن ت أ ن ت (Müzekker) (م ذ كر ( م خاط ب أ ن Sizler Siz ikiniz Sen أ ن ن أ ن ت م ا أ ن أ ن ت أ ن ت م (Müennes) (م و نث ( م خ اطب ة Uzaktakiler Yakındakiler 23

28 Adnan Hoyladı م (Ortak) (م ش ك ( م ت ل أ ن ا ن ح ن ن ح ن Bizler Biz ikimiz Ben Kendisi Mansub Munfasıl Zamirler: Cümlede daha çok meful olarak kullanılır. Mefuller nasb durumunda olduğundan bu zamirlere mensub munfasıl zamirler denir. Mensub munfasıl zamirleri şu tabloda toplu olarak Uzaktakiler (Tekil) م ف رد Açıklama م ف إ ياه (Müzekker) (م ذ كر ( غاي ب (İkil) ت ث ن ي ة gösterebiliriz. (Çoğul) ج م ع إ ياه م ا إ ياه م Onlara, onları O ikisine, o ikisini Ona, onu إ ياه ن إ ياه م ا إ ياها (Müennes) (م و نث ( غ اي ب ة إ ياك م إ ياك م ا إ ياك (Müzekker) (م ذ كر ( م خاط ب Size, sizi Siz ikinize, siz ikinizi Sana, seni إ ياك م ا إ ياك ن إ ياك (Müennes) (م و نث ( م خ اطب ة م إ ياى إ يان ا إ يانا (Ortak) (م ش ك ( م ت ل Bize, bizi Biz ikimize, biz ikimizi Merfu munfasıl zamirler Bana, beni O evde hastadır. ل ه و م ر ض الم ن O, teyzesine bir mektup yazdı. خا ل ا ك ت ب ت ر سا ل ة إ Sen öğretmen misin? ه ل أ ن ت م د ر س س ة misin? Sen öğretmen ه ل أ ن ت م د ر Ben dedeme bir mektup yazdım. جدي.أ نا ك ت ب ت ر سا ل ة إ ن ح ن ن د ر س ال ثان و ة okuyoruz. Biz lisede O ikisi Arapça okudular ه م ا د رس ا ال ع ر ية Yakındakiler Kendisi 24

29 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Siz ikiniz gittiniz. Biz (ikimiz) otobüse bindik. Merfu munfasıl zamirler أ ن ت م ا ذ ه ب ت م ا ن ح ن رك ب نا ا حا ف ل ة Ben seni ve onu çarşıda gördüm. Kadın Aişe yi o sandı. Adam Halit i sen zannetti. Adam Halide yi sen zannetti. Hoca yalnız beni methetti. Hoca yalnız bizi methetti. Kardeşlerinizi ve sizi zengin bulduk. Halit i ve sizi çarşıda gördüm. Ben seni ve o ikisini çarşıda gördüm. Hoca yalnız biz (ikimiz)i methetti. أن ا رأ ي ت ك و إ ياه ال سوق ر أ ة عا ئ ش ة إ ي اها ظ نت الم ن ال رج ل خا ل دا إ ي اك ظ ظ ن ال رج ل خا ل د ة إ ي اك س تا ذ إ ي اى م د ح الا م د و ج د نا ا خ رأ ي ت خا ل دا و إ ي اك أن ا رأ ي ت ك و م د س تا ذ إ ي انا ح الا وا نك م و إ ياك م أ غ ن ي اء ن الس وق إ ياه م ا ال سوق س تا ذ إ ي ان ا ح الا Not: Mef ûl munfasıl zamirler başa geldikleri takdirde vurguyu kuvvetlendirmek amacıyla yalnız, ancak sana, ancak ona.. manası verirler. Örnek: Yalnızca sana ibadet ettim ey Rabbim! 6. İyelik Zamirleri ( - ك م - ك ن ) ھ م ا - ك م ا - ھ م - ھ ن ي ا ر ي ع ب د ت إ ي اك Bu zamirler fiil cümlesinde meful olarak kullanılırlar. Ayrıca aitlik (iyelik) zamiri olarak cümlelerde herhangi bir öge olarak kullanılırlar. Müennes Müzekker ي Beni, bana, benim ي 25

30 Adnan Hoyladı ك Seni, sena, senin ك ه ا Onu, ona, onun ھ نا Bizi, bize, bizim ن ا ك ن Sizi, size, sizin ك ك م ه ن Onları, onlara, onların ه ه م ه م ا O ikisini, o ikisine, o ikisinin ه م ه م ا ك م ا Siz ikinizi, siz ikinize, siz ikinizin ك م ا نا Biz(ikimiz)i, biz(ikimiz)e, biz(ikimiz)in ن ا İsimlerin sonuna birleşen zamirler, isim tamlaması [muzâf (tamlanan)-muzâfun ileyh (tamlayan)] şeklinde o ismin kime ait olduğunu bildirir. Sonuna zamir alan kelime ise artık harf-i tarif almaz. Çünkü zaten belirli hale gelmiştir. ق ل م ك Örnek: Muzafun İleyh Senin Muzaf kalemin İsimlerin sonuna eklenen birleşik zamirlerin tablo halinde gösterimi (Çoğul) ج م ع (İkil) ت ث ن ي ة (Tekil) م ف رد Açıklama م ف ق ل م ه م ق ل م ه ما ق ل م ھ (Müzekker) (م ذ كر ( غاي ب ق ل م Onların kalemi O ikisinin kalemi Onun kalemi ق ل م ه ن ق ل م ه م ا ق ل م ه ق ل م ه ا ق ل م ه م (Müennes) (م و نث ( غ اي ب ة ق ل م ك م ق ل م ك م ا ق ل م ك ق ل م ك (Müzekker) (م ذ كر ( م خاط ب ق ل م Sizin kaleminiz İkinizin kalemi Senin kalemin ق ل م ك ن ق ل م ك م ا ق ل م ك ق ل م ك ق ل م ك م (Müennes) (م و نث ( م خ اطب ة ق ل م نا ق ل م نا ق ل ي م ق (Ortak) (م ش ك ( م ت ل Uzaktakiler Yakındakiler Ken d 26

31 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Bizim kalemimiz İkimizin kalemi Benim kalemim Not: Zamirlerin harekesi değişmez fakat zamirden önceki ismin harekesi fâil mef ûl vs. oluşuna yani cümledeki yerine göre hareke alır. Ancak mütekellim yâ sı (ي) birleşen ismin son harfinin harekesi her durumda esre olarak harekelenir. ي) د رس (م okulum, د يق ي) (ص arkadaşım gibi. Onun (erkek) kalemini aldım. Onun (kadın) kitabını gördüm. Bu senin kitabındır. Elbiselerini giydim. Bu benim çantam. Bu bizim okulumuz. أخ ذ ت ق ل م ھ رأي ت ك ت ا ا ه ذا ك تا ب ك س ك ب ل س ت م لا ه ذ ه ح قي ب ي ه ذ ه م د رس ت ن ا ع رأي ت ل ي ا وس ل م ت ع ل يھ verdim. Ali yi gördüm ve ona selam Sana söylüyorum. أق ول ا ل ي ك Çocuğun okuldan geldi. ح ض ر ولدك م ن الم د رس ة Ahmet kalemini buldu. أح م د ق ل م ھ و ج د Ahmed dersini senin kaleminle yazdı. ك ت ب أ ح م د د ر س ھ ب ق ل م ك Kitabını masaya koydu. وض ع ك تا ب ھ ع الط او ل ة Kapısını açtık. ف ت ح نا با ب ھ Halit hayatını din için bağışladı. وه ب خا ل د حياتھ ل لد ين أ خذن كت ن aldılar. Kitaplarını Arkadaşımla çay içtim. ش ر ت ال شاى م ع ص دي قي Kapılarını açtık. ف تحنا أ ب وا م Evde kitaplarımı okudum. ق رأت كت ي ال ب ي ت 27

32 Adnan Hoyladı bindim. Arabama رك ب ت س ي ار ي Ahmet ve Adil babalarından bisiklet istediler ار ج ة ل ب أ ح م د و عا د ل م ن وا ل د ه ما الد 7. İsim Cümlesi (İkil - Çoğul) 7.1. İsim Cümlesinin Ögeleri İsim cümlesinin 2 temel ögesi vardır: Mübteda ve haber. Mübteda, cümlenin öznesidir. Genellikle isim cümlesinin başında bulunur ve ref (harekesi zamme) durumunda gelir. Haber ise cümlenin yüklemidir ve mübtedadan sonra gelir. Haber, mübteda hakkında bilgi veren ögedir. Haber (Yüklem) Mübteda (Özne) Ali çalışkandır. م ج د ع م ج çalışkandır. İki öğrenci م ج د ان ا لت ل م يذان م Müslümanlar ihlaslıdır. م خ ل ص ون ا لم س ل م ون Ayşe çalışkandır. م ج د ة ع اي ش ة م İki (kız) öğrenci çalışkandır. م ج د تان ا لت ل م يذت ان (Hanım) Müslümanlar çalışkandır. م ج دات ا لم س ل م ات 7.2. Haberin özellikleri Haber Türkçedeki yükleme karşılık gelmektedir. Türkçede dır dir ile biten kelimeler haberdir. Haberin özelliklerini şöyle sıralayabiliriz. 1. Haber tek bir kelime olarak, (müfret, tesniye ve cemi) harf-i cerin mecruru bulunan bir isim olarak veya zarf olarak gelebileceği gibi cümle olarak da gelebilir. 2. Haber, mübteda gibi ref durumunda gelir. Ancak harf-i cerli isim, zarf ve cümle olarak geldiğinde ref alameti açıkça görülmez. Ref alametini açıkça göremediğimiz için, yer itibariyle merfu anlamında mahallen merfu ifadesini kullanırız. 3. Mübteda gayr-i âkıl cem i olduğunda, yani akıl sahibi olmayan varlıkların cemisi olduğunda haber müfred-müennes olarak gelir. 4. Haber tek bir kelime olduğunda şu kaideler geçerlidir: A) Mübteda önce, haber sonra gelir. B) Mübteda marife, haber nekra olur. 28

33 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi C) Haber mübtedaya cinsiyet, (müzekkerlik ve müenneslik) sayı (müfret, tesniye, cemi) ve irab (her ikisinin de harekesi zamme olur) açısından uyar. 5. Haber, harf-i cerin mecruru olan bir isim veya zarf olduğunda haber mübtedadan önce gelebilir. Bu durumda mübteda nekra olur. Cümle Türkçeye, Bir yerde bir kimse veya bir şey var. şeklinde tercüme edilir. 6. Haber bir fiil cümlesi olabilir. Bu durumda mübteda mutlaka başta gelir ve marife olur. Haber konumunda olan fiil ise cinsiyet ve sayı bakımından mübtedaya uyar. 7. Haber isim cümlesi olarak da gelebilir. Açıklama Müzekker ve tekil Kitap faydalıdır. ا ل ك ت اب م ف يد Müzekker ve ikil faydalıdır. İki kitap ا ل ك ت اب ان م ف يد ان Müzekker ve çoğul (akılsız) Kitaplar faydalıdır. ا ل ك ت ب م ف يد ة Müennes ve tekil Araba hızlıdır. الس يارة م س ر ع ة Müennes ve ikil hızlıdır. İki araba ان م س ر ع ت ان Müennes ve çoğul Arabalar hızlıdır. ا ل س يارت ال س يارات م س ر ع ة ا لت ل م يذ ن ج ح إم ت ح انھ geçti. Müzekker ve haberi fiil cümlesi Öğrenci sınavını Müennes ve haberi fiil cümlesi geçti. Öğrenci sınavını ا لت ل م يذة نجحت إم ت حا ا ا لقل م ل و ن ھ ج م يل güzeldir. Müzekker ve haberi isim cümlesi Kalemin rengi ا لم م ح اة ل و ا ج م يل güzeldir. Müennes ve haberi isim cümlesi Silginin rengi Müzekker ve haber car-mecrur bürosundadır. Müdür ا لم د ي ر م ك ت ب ھ Müennes ve haber car-mecrur Müdire Hanım bürosundadır. ا م ك ت Müzekker ve haberi zarf üstündedir. Kalem masanın طاو ل ة طاو ل ة üstündedir. Müennes ve haberi zarf Çanta masanın ا لم د ي ر ة ا ل ق ل م ف ا ل ق ل م ف و ق ال و ق ال 29

34 Adnan Hoyladı 8. Beş İsim (Esma ul - Hamse) Arapça da Esmâ ü l-hamse denen ve tamlama kalıbında kullanıldığında alışılmamış bir şekil değişikliğine uğrayan 5 isim vardır. Bu beş isim şunlardır: (ağız) ف و (sahip) ذ و kardeş) (erkek أ خ (baba) أ ب (kayınpeder) ح م Bu isimler mütekellim yâ sı (ي) dışındaki zamirle birleştikleri takdirde (و: vâv ) ile merfû, (elif: ا ) ile mansûb ve (yâ: (ي ile mecrûr olurlar. Yâni bu isimlerden birinin fâil ya da mübtedâ veya nâib-i fâil olması durumunda son أ بو ك ( bulunur harfinin merfû (ötre) olması gerekirse zamirle birleşmeden önce sonunda vâv gibi). Mef ûl أ خ وك أ ب اك ( bulunur gibi mansûb (fethalı) olması gerekirse zamirle birleşmeden önce sonunda elif gibi). Harf-i أ خ اك cer den sonra gelmeleri gibi esre olmaları gereken durumda ise sonunda yâ bulunur. ( م ن أ خ يك gibi). م ن أ ب يك Beş ismin irabının harflerle olabilmesi için şu şartların oluşması gerekmektedir: 1. Müfred olmalı. Tesniye veya cemî olmamalı. 2. Mütekellim yâ sı dışında herhangi bir isme veya zamire muzâf olmalı. 3. Musaggar olmamalı. Yani küçültme vezninde (ism-i tasgir) olmamalı. Bu şartları taşıyan beş ismin ref hali vav (,(و nasb hali elif ( (ا cer hali ise yâ ( (ي ile olmaktadır. Beş isimden ancak yularıdaki şartlar فو - ذ و alırlar. bu şartları taşımazlarsa normal müfret kelimeler gibi hareke ح م أ ب أ خ dahilinde kullanılırlar. Ağız anlamına gelen فو, ayrıca mim harfiyle de kullanılmaktadır. ف م Mim ile kullanıldığında muzâf dahi olsa irabı harekeyle olur. Misal: ف م ھ ف م ھ - ف م ھ Mecrûr Hali Mansûb Hali Merfû Hali Beş İsim أ ي أ ب أ ب و أ با Baba أ خ و أ خا أ خ Kardeş ح ي ح ما ح م و ح ح م ح م Kayınpeder ذ ي ذا ذ و ذو ذ Sahip فا ف و فو ف Ağız Konuyla İlgili Cümle Merfu Baban işten döndü. Kardeşi Ankara ya gitti. ن الع م ل رج ع أ ب وك م أ ن ق رة س اف ر أ خ وه إ 30

35 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Ağzın dert görmesin. Kayınpederi çok zengindir. Edep sahibi sevilir. Konuyla İlgili Cümle Mansub Babam, kayınpederini akşam yemeğine davet ediyor. Diş doktoru hastadan ağzını açmasını istedi. Kim olursa olsun hak sahibine hakkını ver. Hangimiz rahmetli babanı tanımayız ki! Müdür, Ali nin kardeşini sınıftan attı. Konuyla İlgili Cümle Mecrur لا ف ض ف وك ح م وه غ ي ج دا ذ و الا د ب م ح ب وب الع ش اء أ ي ي د عو ح م اك إ اه أ ن ي ف ت ح ف ب يب الا س نان م ن المر ض طل ب ط ح قھ اي ن ا م ن ان آت ذا ا ح ق م ن م نا لا ع ر ف أ ب اك الم ر ح وم م ن ال صف طرد الم د ير أخا ع Ağzımda su var, ağzında su olan kimse konuşabilir mi? ه ل ي ن ط ق م ن ف يھ م اء ف ي م اء و Kardeşine söyle bir daha benle konuşmasın. ثان ي ة لم م خ يك لا ي ت ق ل لا Kötü ahlaklı kişiden uzak dur. ا ب ت ع د ع ن خ ص ذ ي ق خ ل س ي ئ Her kız babasına hayrandır. ا م ج ب ة ن ت ب ا ب ل ب Dersten sonra kayınpederine uğrayacağım. س ا م ر ب ح م يك ع د ال در س Bu beş isimden gibidir. tamlama kalıbında olmadıklarında normal kurallı isimler ح م أ ب أ خ Baba çarşıdan evine dönüyor. Kayın pederin senin babandır. ب ي ت ھ م ن ال سوق ب ي ر ج ع إ ا لا ح م وك أ ب ل ك (sahip olan) sadece tamlama yapısının ilk elemanı olan muzâf olarak görev yapar ve belirsiz (nekre) şekli ذ و de yoktur. Zamirlerle kullanılmaz. 31

36 Adnan Hoyladı akıllısın. Gerçekten sen إ نك ذو ع ق ل Kerim insanlara karşı fazilet (iyilik) sahibidir. ا لك ر م ذو فض ل ع الن اس Bu beş isimden biri olan ve Kur ân da çok geçen ذ و isminin çekimi şöyledir: Mecrûr Hali Mansûb Hali Merfû Hali ذ ي ذا ذو Müfred-Müzekker ذا ت ذا ت ذا ت Müfred-Müennes ذو ي ذ و ي ذ وا Müsennâ-Müzekker ذ وا ي ذ وا ي ذ وا ذوا تا Müsennâ- Müennes ذ و ي ذ و ي ذ و وا Cem-Müzekker ذ و ذوا ت ذ وا ت ذوا ت Cem-Müennes أ و أ أ أ ولو Cem-Müzekker أ ت أ ولا ت ولا أ ولات Cem-Müennes Beş ismin tesniyeleri: Nasp Hali أ Merfu Hali ب Beş İsim Baba أ أ ب و ن ب و ان خ Erkek Kardeş أ أ خ و ان و ن أ خ Kayınpeder ح م حم و ان حم و ن ذو ي Sahip ذ و ذوا ف م ن ف و - ف م ف م ان Ağız Beş ismin cemileri: Merfu Hali Beş İsim 32

37 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Baba أ ب آب اء إ خ و ة إ خ و ان Erkek Kardeş أ خ أ ح م اء ح م أ ح م Kayınpeder ح أولو- ذ و وا ذ و Sahip ذ أ ف و اه فو - Ağız Kaç kardeşin var? İki kardeşim var. ك م أخا لك أ خوا ن اثنا ن ن gösterir. Çocuklar ana babalarına saygı ي ح م الا ب نا ء الا ب و Ana babamız bize yardım ediyor. ن ص ر نا أ ب وا نا geldi. Çalışkan iki kardeş ج د ان خ و ان ا ج اء الا gördüm. İlim sahibi iki kişiyi رأ ي ت ذو ي ع ل م Babanıza selam verdim. س لم ت ع أ ب و ك م ا Kardeşler birbirlerine yardım ederler. Babalar çocuklarının eğitiminden sorumludurlar. Babam her yıl bir kere düzenlenen kayınpederler toplantısına katıldı. İhtiyaç sahipleri geldi. İhtiyaç sahiplerini gördüm. İhtiyaç sahiplerine selam verdim. 9. İsim ve Sıfat Tamlaması (İkil - Çoğul) 9.1. İsim Tamlaması ه م ع ض ا الا خ و ان س اع د ع ض الا ب اء م س و ي اج ت م اع ش ارك أ د ه م ول ون ع ن ت ر ي ة أ و لا الا ح م ا ء ا لذ ي ي ق ام م رة ج اء ذ و و ا حاج ات رأ ي ت ذ و ي ا حاج ات س لم ت ع ذ و ي ا ح اج ات ل عا م Arapça izafet terkibi olarak adlandırılan isim tamlaması Muzâf Muzâfun İleyh adıyla iki isimden oluşur. Muzaf tamlanan olup muzafun ileyh de tamlayandır. Bu iki mana açısından birbirini tamamlarlar. İzâfet terkibi Türkçe ye çevrilirken genellikle önce muzâfun ileyh sonra muzâf tercüme edilir. Muzâfun ileyh bağlanırken..ın, in, 33

38 Adnan Hoyladı..un, ün takısı alır. Muzâf cümledeki yerine göre hareke alır, yani fâil olduğunda merfû, mef ûl olduğunda mansûb, veya harfi cerden sonra geldiğinde mecrûr olur. Muzâfun ileyh in ise sonu hep mecrûrdur (esredir). İki ismin birbirine müzekkerlik-müenneslik veya müfret-tesniye-cemi hususunda uyması gerekmez. Muzafun ileyh marife olursa tamlama belirtili isim tamlaması, nekre olursa belirtisiz isim tamlaması olur. Muzafun İleyh (Tamlayan) ال و ل د Çocuğun و ل د (Herhangi) Bir çocuğun Muzaf (Tamlanan) ق ل م kalemi ق ل م kalemi Harekesi her zaman mecrurdur. (Kesra) Marife olması için ( ل (ا takısı alabilir. Nekre olduğunda iki kesra alır. Harekesi cümledeki yerine göre değişir. almaz. takısı (ا ل ( Tenvin almaz. İzafet ikiden fazla isimden de oluşabilir. Zincirleme isim tamlaması dediğimiz bu terkipte harf-i tarifi veya tenvini en sondaki isim alır. Aradakiler bir sonrakine muzâf olarak esre alsa da harf-i tarif almaz. Evin Bahçesinin Kapısı (Herhangi Bir) Evin Bahçesinin Kapısı Tamlamalı isimlerde harfi cerler tamlamanın önüne gelir. Örnek: با ب ح د يق ة ال ب ي ت با ب ح د يق ة ب ي ت رس ة okudun? Sabah gazetesini okulun kütüphanesinde mi ه ل ق رأ ت ج ر د ة ال صبا ح م ك ت ب ة الم د Muzaf olan kelime tesniye (ikil) ya da cemi (çoğul) müzekker ise bu kelimelerin sonunda bulunan nun harfi silinir. İsim Tamlaması İsim Cemi Müzekker İsim 34

39 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi م س ل م ون ن م س ل م ا ل ب ل د ا ل ب ل د م س ل م و ا ل ب ل م س ل ي ال ب ل د د Ülkenin Müslümanları Ülke Müslümanlar İsim Tamlaması İsim Cemi Müennes İsim م س ل مات ال ب ل د ا ل ب ل د م س ل مات Ülkenin Müslümanları Ülke Müslümanlar İsim Tamlaması İsim Tesniye Müzekker İsim ت ل م يذا الم د رس ة الم د رس ة ت ل م يذ ان ت ل م يذ ي الم د رس ة الم د رس ة ت ل م يذ ي ن Okulun iki öğrencisi Okul İki Öğrenci İsim Tamlaması İsim Tesniye Müzekker İsim ة ت ل م يذتا لم د رس الم د رس ة ت ل م يذت ان ت ل م يذ ي الم د رس ة الم د رس ة ن ت ل م يذت Okulun iki öğrencisi Okul İki Öğrenci Bir evin kapısı Senin dayın Konuyla İlgili Cümle ب اب ب ي ت Evin kapısı ب اب ب ب اب ال ب ي ت خ ال ك Muhammed in kalemi خ ال مد ق ل م م ح Bir çocuğun kitabı bulundu. د و ج د ك تا ب و ل 35

40 Adnan Hoyladı Çocuğun kitabı bulundu. د و ج د ك تا ب ال و ل İki çocuğun kitabı bulundu. (Nekre) ن و ج د ك تا ب و ل د ي İki çocuğun kitabı bulundu. (Marife) ن و ج د ك تا ب ال و ل د ي Okulun iki öğretmeni gitti. (Müzekker) ة ذ ه ب م ع ل ما الم د رس Okulun iki öğretmeni gitti. (Müennes) ة م ع ل م تا الم د رس ذ ه ب ت Okulun öğretmenleri gitti. (Müzekker) ة ذ ه ب م ع ل م و الم د ر س Okulun öğretmenleri gitti. (Müennes) ة م ع ل مات الم د رس ذ ه ب ت Hâlit in iki kitabını gördüm. ك تا ي خا ل د رأ ي ت Halit ana babasının ölümünden sonra ne yaptı? ھ ما ذا ف ع ل خا ل د ع د و ت وا ل د ي Mü minin kalbi Allah ın evidir. ق ل ب الم و م ن بيت ا etti. Ahmet Cuma namazını şehrin mescidinde eda ة ا ج م ع ة م ج د الم د ين ة دى أ ح م د ص لا أ Tatil günlerinde ailemle başkente giderim. ة ي ام العطل ة ذه ب م ع ي ل ي إ ال عا ص م Okulun öğrencileri her işte ona sorarlar. ل ع م ل س ا لھ ط لاب الم د رس ة Allah bütün insanları kıyamet gününde toplar. ة ي ج م ع ا النا س ج م يعا ي و م ال ق يا م 9.2. Sıfat Tamlaması Tanımı Varlıkların nasıl olduğunu, yani rengini, durumunu veya sayısını bildirene kelimelere sıfat denir. Kırmızı, sarı, büyük, küçük, uzun, kısa, birinci, beşinci gibi kelimeler sıfat grubuna giren kelimelerdir. Arapça olarak birkaç ح ر olursak: örnek verecek sıcak; ب ار د soğuk; ص غ küçük; ك ب büyük; ج د يد yeni; أ خ ض ر yeşil gibi kelimeler sıfat grubuna giren kelimelerdir. Sıfatlar isim grubunda yer alır ve ismin özelliklerini taşırlar. Yerine göre tenvin veya elif-lam takısı alırlar. Müfred, müsenna ve cemi olurlar. Müzekker veya müennes olurlar. En az bir isim ve bir sıfattan meydana gelen tamlamaya sıfat tamlaması denir. Arapçada sıfat tamlaması yapılırken önce isim sonra onu niteleyen sıfat gelir. Özelliği belirtilen isme mevsuf, diğer ifadeyle men ut; özelliğe de sıfat, diğer ifadeyle na t denilir. Sıfat (Na t) ج م يلة Mevsuf (Men ut) ن ت ب 36

41 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Güzel ال ك ب Büyük bir kız ا ل و ل د çocuk Sıfat ve Mevsuf Uyumu Sıfat mevsufa 4 yönden uyar: Marifelik- Nekrelik Mevsûf harfi tarifliyse sıfat da harf-i tarifli, mevsûf harf-i tarifsizse sıfat da harf-i tarifsiz yani nekre gelir. Yeni topu getirdim. أ ح ض ر ت ك رة ا ج دي د ة oynuyor. Yeni öğrenci futbol م ك رة ال ق د ي ل ع ب ل مي ذ ا ج دي د Müzekkerlik- Müenneslik Mevsûf müennes ise sıfat da müennes, mevsûf müzekker ise sıfat da müzekkerdir. Ayşe ortaokulda öğrencidir. Muhammed lisede öğrencidir İ rab (Hareke) Mevsûf un harekesi ne ise sıfatın da harekesi odur. Küçük bir öğrenci büyük bir kütüphaneye gitti. O evde büyük bir kütüphaneye sahiptir. Halit in ninesi yeni bir evde oturuyor. عا ئ ش ة طا ل ب ة م ح مد طا ل ب د رس الم ة و س ط ة الم ت د رس ة الث ان و ة الم ة إ م ك ت ب ة ك ب ذ ة صغ ة ت ل مي ذ ه ب ت ة ه و ي م ل ك م ك ت ب ة ت ال ب ي كب ك ن ج دة خا ل د د بي ت ج دي س 37

42 Adnan Hoyladı Sayı Mevsûf müfred ise sıfat da müfred, mevsûf tesniye ise sıfat da tesniye, mevsûf cemi ise sıfat da cemi (çoğul) olur. Ben yeni bir öğrenciyim. ت ل مي ذ ج دي د أنا Büyük evin şehirdedir. ة الم د ين ب يتك الك ب Ondan iki parlak göz bakıyor. ن ار ق تا ع ي نا ن ب ت ن ظ ر م ن ھ Kütüphaneden iki yeni kitap aldım. ن أ خذت م ن الم كت ب ة ك تا ب ن ج د يد ي Başarılı öğrenciler geldi. م يذ الن اج ح ون ح ض ر التلا Çalışkan öğrenciler imtihanda başarılı oldu. الا م ت حا ن ن ج ح ت ل م يذات ا ج دا ت Not 1: İnsanlara ait kırık bir çoğul (cemi teksir) genel olarak eğer mevcut ise kırık bir sıfat alır, aksi halde kurallı bir sıfat alır. Büyük yaşlılar İhlaslı yaşlılar Not 2: Müennes şahıslara ait çoğullar kurallı dişil çoğullar alır. ش ي وخ ك با ر ص ون ش ي وخ م خ ل Büyük kızlar İhlaslı kadınlar ا ت ب نا ت ك ب صا ت سا ء م خ ل Not 3: Kur an da bütün kurallı dişil çoğullar (cemi müennes sâlim) ve hatta cansız eşyalar tam uyuşma düzeninde sıfat alabilmektedir. 38

43 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Açık işaretler Asma bahçeler آيا ت ب ي نا ت جن ات م ع ر وشا ت Fakat günümüz Arapça sında Kur ân dan farklı olarak, insanların dışındaki (eşyalara ait) çoğullar, daha ziyade eksik uyuşma gösterir. İnsanlar dışındaki şeylere ait olan çoğullar eksik uyuşmalı sıfat alır, yani sıfat müfred münnestir. Büyük şehirler Küçük evler Not 4: Bir mevsuf birden fazla sıfat alabilir. م د ن ك ب ة ب ي وت ص غ ة Uzun, güzel bir kalem ق ل م ط و ل ج م يل Çalışkan, ihlaslı bir kız öğrenci د ة م خ ل ص ة ت ل م يذ ة م ج Not 5: Bazen isim ve sıfat tamlamaları bir arada bulunabilir. Böyle durumlarda isim tamlaması önce yazılır. Sıfat en sona getirilir. Sıfat hangi kelimeyi niteleyecekse ona uyum sağlar. Evin büyük bahçesi Büyük evin bahçesi 10. İnne ve Benzerlerinin Muttasıl Zamirlerle Kullanımı ل ة ال ك ب ح د يق ة الم ن ال ك ب ل ح د يق ة الم ن İnne ve Benzerleri gelir, ve görev bakımından ona benzeyen edatlar isim cümlesi dediğimiz mübtedâ ile haberin önüne (إ ن ( mübtedâ ile haberin adını değiştirirler. Artık mübtedânın adı; ( ن nin (إ ismi, haberin adı da ( ن nin (إ haberi olarak değişir. Bu edatlar isim cümlesinin başına gelip mübtedâ ve haberin adını ve irabını (harekesini) değiştirdikleri için 39

44 Adnan Hoyladı نوا ح) en-nevâsıh değiştirenler manasında diye adlandırılırlar. Fiile benzeyen harfler de denilen bu harfler ve (ا ل işlevleri şunlardır: إ ن أ ن ا ن ل ك ن ل ي ت ل ع ل لا (zamme) ve ona benzeyenler dediğimiz bu edatlar isimlerini mansûb (fetha), haberlerini merfû (إ ن ( yaparlar. ا ل ب ح ر ها د ئ Haber Mübteda ها د ئ ال ب ح ر ها İnne nin Haberi İnne nin İsmi Edat Harekesi zamme Harekesi fetha Harekesi değişmez sakindir. deniz Şüphesiz İnne nin isminin harekesinin fetha olması sebebiyle bu isim tesniye (ikil) olarak gelirse ( ن (ي ekiyle tesniye yapılır. Eğer bu isim müzekker çoğul bir isimse ( (ين ekiyle çoğul yapılır. Eğer bu isim müennes çoğul ise ( (ات ekiyle çoğul yapılır. Bunların dışındaki durumlarda fetha ile harekelendirilir. Şüphesiz Hz. Muhammed peygamberdir. Şüphesiz iki mümin kardeştir. Şüphesiz müminler kardeştir. Şüphesiz mümin hanımlar kardeştir. إ ن إ ن حمدا و ل Müfret ن ا ن إ ن الم و م ن Tesniye إ خ و ة إ ن الم و م ن ن Müzekker çoğul إ ن الم و م نا ت أخ و ات Müennes çoğul (إ ن ( (pekiştirme) muhakkak, doğrusu, gerçekten, hakikaten, şüphe yok ki, şüphesiz manalarına gelen tahkik إ ن edatıdır. Cümlenin başında gelir. Şüphe yok ki Allah ın rahmeti geniştir. ا وا س ع ة إ ن رح م ة 40

45 Gerçekten hac yolculuğu kolaydır. Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi إ ن ر ح ل ة س ه ل ة ا ح ج İnne ve benzerlerinin haberleri müfred, cümle ya da şibh-i cümle (zarf ya da câr-mecrûrlu cümle) olabilir. Haberi Gerçekten ev eskidir. إ ن ال ب ي ت د ي م Müfret Gerçekten Hâlit in babası zengindir. إ ن خا ل دا بوه غ ي İsim cümlesi Gerçekten müslümanlar Allah a inanırlar. ا إ ن الم و م نون ب س ل م ن Fiil cümlesi Gerçekten araba evin arkasındadır. ت إ ن السي ارة خ ل ف ال ب ي Zarf Allah ihlaslı kullarının kalbindedir. إ ن ا ق ل وب ع با د ه ا خ ل ص ن Câr-Mecrûr (أ ن ( gibi tahkik (pekiştirme) harfidir...ki,..dığını, eceğini, olduğu gibi manalarına إ ن anlam bakımından أ ن ن başta, إ ن eder. gelir. Masdar manasını da ifâde cümle başında kullanılmaz. Fiil (أ ن ( gelir. cümlenin ortasında أ cümlelerinde mef ûl durumundaki yan cümleciklerin başında bağlaç olarak kullanılır. ن ا ح ع ل م ت أ رس ول مدا ن م ح أ ش ه د أ ج م ط ه ر ل ل نف س öğrendim. Haccın nefsi temizlediğini Hz. Muhammed in Allah ın Rasûlü olduğuna şahitlik ederim. ا isim ve haberiyle birlikte isim cümlesi olarak mefulun bih, fâil, naib-i fâil olabilir. Kendisinden önce bu أ ن durumları belirleyen bir fiil gelir. Cümlede Ali nin hasta olduğunu öğrendin. ن ع ل يا م ر ض أ ع ل م ت Mef ûlün bih نك م نا ج ح ون الا م ت حا ن sevindirir. İmtihanda başarılı olmanız beni س ر ي أ Fâil Halit in yarışta kazandığı duyuldu. ق ن خا ل دا فاز الس با Nâib-i Fâil س م ع أ 41

46 Adnan Hoyladı ن ( ن ( yapılan getirilmesiyle (ل ( başına nin (أ ve kardeşleri (إ ن ( bakımından edatı çünkü, dığı için irab (لا gibidir. Araba geldiği için Muhammed gülümsedi. Muhammed gülümsedi, çünkü araba geldi. Annesi meşgul olduğu için öğle yemeğini Zeynep hazırladı. Öğle yemeğini Zeyneb hazırladı, çünkü annesi meşguldür. مد لا ا ب ت س م م ح ن ال س يارة ح ض ر ت ا م ش غو ل ن وا ل د أ ع دت ز ن ب ال غ دا ء لا ن ( ( ا gibi, sanki, güya,..yor gibi, mış gibi,..casına. ecek gibi,..a benzer manalarına gelir. Mübtedâ nın habere ا ن benzediğini anlatır. Kitap hoca gibidir. Ay sanki lâmba gibidir. ا ن ال ك تا ب أ س تا ذ م ر ن ال ق ا م ص با ح (ل ك ن ( İstidrâk; ama, fakat, lâkin, ancak, ne var ki, şu kadar var ki, manalarına gelir. İstidrâke delâlet eder. ل ك ن söylenen sözden muhâtabın zihninde doğacak yanlış anlamayı önlemektir. Daha ziyade cümle ortasında olur. Fiillerin önünde ( ك ن (ل şeklinde sonu cezimli gelir. Bahçe geniştir, fakat ağaçları azdır. Ev yenidir, fakat mobilyalar eskidir. (ل ي ت ( bildirir. keşke, ne olaydı, ne olurdu manalarına gelir. Temennî ل ي ت ة ا ح د يق ة وا س ع ة ل ك ن أ جا رها ق ل يل ة ا ل ب ي ت ج د يد ل ك ثا ث ق د يم ن الا 42

47 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Keşke bugün hava ılıman olsa. ل ي ت ا ج و م ع ت د ل ال ي و م Keşke haber doğru olsaydı. ح يح ل ي ت ا خ eklenirse üzüntü, pişmanlık manası meydana gelir. Olmuş bitmiş şeyler يا nin başına ünlem edatı olan ل ي ت ve mümkün olmayacak arzular için keşke şöyle olsaydı keşke şöyle yapmasaydım vb. ifadeleri belirtmede kullanılır. Örnek: Keşke babası onu dövmeseydi. ع ل ( (ل يا ل ي ت أبا ه ل م ي ض ر ھ bildirir. belki, ola ki, ihtimal ki, umulur ki,..bilir manalarına gelir. Tereccî (umma) ل ع ل Belki hasta uyuyordur. ر ض نا ي م ل ع ل الم Belki yolcular şimdi gelmektedir. سا ف ر ن قا د م ون الا ن ل ع ل الم Not 1: ل ي ت ve ل ع ل nin manaları birbirine yakındır. ل ي ت vukuu güç olan şeyde ل ع ل ise daha çok vukuu kolay ve mümkün olan şeyde kullanılır. Not 2: إ ن ve benzerlerinin sonuna ما harfi geldiğinde ismini nasb haberini ref etmez. Tekrar mübtedâ ve haber gibi okunur. نما ( gelince ya da ortada إ نما gelince ما nin sonuna إ ن (ancak, yalnız) olur ve artık kasr (أ (sınırlandırma) edatı olur. Müminler ancak kardeştir. (Hucurat, 10) و م ن ون إ خ و ة إ نما الم عما ل ب الن ي ات niyetlerledir. Ameller ancak إ نما الا Not 3: Bu edatlar isim cümlesine gelirken, sonlarına ( (ما gelince fiil cümlesinin başına da gelirler. 43

48 Adnan Hoyladı Ben ancak şikâyet ederim. (Yusuf, 86) Sanki (şöyle) der gibiydi. إ نما أ ش و نما ي ق ول ا Not 4: ( ن (إ ve ( ن (أ tahfif de edilebilirler. Tahfif olması demek aynı manayı taşıdığı halde sonlarının şedde yerine sükun (cezimli) olması demektir. Dolayısıyla bu halde fiillerin önüne gelirler ve o cümle artık fiil cümlesi ا للا م ( lâm in haberinde fethalı bir lâm bulunur, buna ayırıcı (إ ن ( edilmiş) değil, isim cümlesi olur. Muhaffef (tahfif denir. (ال فا ر قة Biz seni gerçekten yalancılardan zannediyoruz. (Şuarâ, 186) ال ا ذ ب ن نك لم ن و إ ن نظ Muhakkak ki onların çoğunu fâsık bulduk. (A râf, 102) و ج د نا أ ك ه م ل فا س ق ن و إ ن Not 5: Muhaffef ( ن (أ in haberi ( ي س (ل (değil) ve ى) ى (ع (belki umulur ki) gibi tam çekimi olmayan fiillerden olmadığı zaman şu harflerden biriyle başlamalıdır. ل م ل ن لا ق د س و ف س ن ( onun Böylelikle anlaşılır. olduğu (أ ن ( edilmiş den tahfif (أ Ve senin bize hakikaten doğruyu söylediğini bilelim. (Mâide, 113) İnsan zanneder mi ki gerçekten onun kemiklerini asla toplamayacağız (bir araya getirmeyeceğiz)? (Kıyame, 3) و ع ل م أ ن ق د ص د ق ت نا أ ي ح س ب الا سا ن أ ن ل ن ن ج م ع ع ظا م ھ Nâfiye Li l Cinsi (لا ( olumsuzluk edatını takip eden belirsiz haldeki mansûb isim bu ismin ait olduğu grubun toptan yokluğunu لا gösterir. Bu durumda ona Lâ en-nâfiye li l-cinsi denir. İrab bakımından إ ن nin gördüğü işi görür, yani ismi nasbeder, haberi ref eder, merfû bırakır. لا nın nâfiye olması için; a) لا nın hem ismi hem haberi nekre olmalıdır. b) İsmi لا ya bitişik olmalıdır. İsmi ile arasına başka bir kelime girmemelidir. c) لا dan önce harf-i cer gelmemelidir. 44

49 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Hiçbir yalancı sevilmez. Veya Sevilen yalancı yoktur. لا ا ذ ب م ح ب وب yoktur. Kadın ve erkek arasında fark لا ف ر ق ب ن رج ل و ام رأ ة budur. nın ismi tek kelime olursa nasb üzere mebnî olur. En yaygın kullanım şekli لا Hiçbir engelimiz yok. لا ما ع ل نا yoktur. Gayret ve yorgunluk olmaksızın başarı لا نجاح ب د ون ج ه د و ع ب Yukarıda belirtildiği gibi, لا harfinin başında cer harfinin bulunması, isim ve haberinin nekre olmaması, ismi ile kendisi arasına başka bir kelimenin girmesi durumunda nasbetmeyip sadece olumsuzluk ifade eder. kendisinde ne alışveriş ne dostluk ne de şefaat bulunmayan bir gün gelmeden önce (Bakara, 254) Müslüman korkusuzca savaşır. و لا ش فا ع ة ف يھ و لا خ لة ب ي ع م ن ق ب ل أ ن ي ا ي ي و م لا لا خ و ف س ل م ب ي جا ه د الم olur. nın ismi muzâf veya şibh-i muzâf (muzâfa benzeyen) olursa yine mansûb لا Örnek: İyilik işleyen hiçbir kimse pişman olmaz. نا د م فا ع ل خ Cinsini nefyeden lâ nın haberi mahzuf (düşmüş) olabilir. Örnek: Allah tan başka hiçbir güç ve kuvvet yoktur. Grup olumsuzu olarak kullanılan لا sık sık ( لا (إ ile birlikte kullanılır. Örnek: لا ب ا وة إ و لا ق و ل لا ح 45

50 Adnan Hoyladı Allah tan başka ilah yoktur İnne ve Benzerlerine Zamirlerin Bitişmesi لا إ ل ھ إ لا ا Muttasıl zamirler inne ve kardeşlerinden biriyle birleşince onların ismi olarak (mahallen) mansûb olurlar. Haberi İsmi Nevasıh Haberi İsmi Nevasıh ع يد ة ها إ ن ع يد ة ال ج رة إ ن uzaktır. o Şüphesiz uzaktır. ağaç Şüphesiz Gerçekten onlar onu lanetlediler. Sanki o unuttu. Gömlek ucuzdur fakat güzeldir. إ م ل ع ن وه ي ا نھ ا ل ق م يص رخ يص إ نك ف ق و ل ك نھ ر ج م ي ل إ ي ذ ا ه ب إ ي 99) (Saffat, Gerçekten ben Rabbime gidiyorum O (mektup) Süleyman dandır. (Neml, 30) ن س ل ي ما ن إ نھ م Sen fakirsin biz zenginiz. ن ح ن أ غ ن يا ء Muhakkak ki ben Allah ın kuluyum ve O beni bir peygamber yaptı dedi. Umulur ki size merhamet olunur. Şüphesiz alîm ve hakîm olan ancak sensin. Sanki onlar yakut ve mercandırlar. 11. Sayılar ( / / ) Atıflı Sayılar إ ج ع ل ي ن ب ي ع ب د ا و نھ يا إ قا ل إ نك ا ن ت ر ح م ون ع ل يم ا ح ك ي م ر ج ان ال ي اق وت والم ع لك م ل أ ن ت ال 20 den 99 un sonuna kadar olan sayılarda, sayılan isim (ma dûd); müfred ve son harfi üstün tenvinlidir. Sayıların harekesi ise cümledeki ötre, üstün ve esre oluşlarına göre değişir. Nasb ve cer halinde on un katlarında ث ن ( gelir: haline (ين) yâ-nûn,(ون ( vâv-nûn (أ ر ع ون =أ ر ع ن ( ) ثلا ث ون =ثلا 46

51 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Müennes Müzekker 21 kadın 21 kapı إ ح د ى و ع ش ر ون ام رأ ة و ع ش ر ون ب ابا واح د 22 kadın 32 kapı ا ث نتان و ثلاث ون ام رأ ة ا ث نان و ثلاث ون با با 43 kadın ث و أ ر ع ون ام رأ ة لا 43 adam ث ث لاثة و أ ر ع ون رج لا 54 kız أر ع و خ م س ون ب ن تا 54 çocuk أر ع أ ر ع ة و خ م س ون و ل دا 65 talebe خ م س و س تون ت ل مي ذ ة 65 talebe خ م س خ م س ة و س تون ت ل م يذا 76 gece س ت و س ب ع ون ل ي ل ة 76 gün س تة و س ب ع ون ارا 87 öğretmen س ب ع وث م ان ون م ع ل م ة 87 öğretmen س ب ع ة وث م ان ون م ع ل ما 98 resim ث م ان و س ع ون ص ور ة 98 defter ث م ث م ان ية و س ع ون د ف ا 99 kadın س ع و س ع ون ام رأة 99 adam س ع ة و س ع ون رج لا Öge 21 kadın geldi. ج اء ت إ ح دى و ع ش رو ن ام رأ ة Müennes Fâil ج اء 99 adam okula gitti. الم د رس ة ون رج لا إ ة و ه ب Müzekker Fâil Müzekker Meful ف ت ح ت و اح دا و ع ش ر ن ب ابا Müennes Meful رأ ي نا س عا و س ع ن ام رأ ة ال سوق 21 kapı açtım. Çarşıda 99 kadın gördük Kök Sayılar 20 ile 100 arasındaki sonu sıfırlı olan onluk başlarında müzekkerlik-müenneslik aranmaz. Müzekker ve müennes için ortak olarak kullanılır. Ma dûd gene üstün tenvinli ve tekildir. Onluk sayılara ukûd ( ل ع ق ود (ا sayılar denir. Nasp ve Cer Hali Ref Hali Nasp ve Cer Hali Ref Hali 60 س ت ن س تون 20 ع ش ر ن ع ش رو ن 70 س ب ع ن س ب ع ون 30 س ب ع ث لا ث ن ث لا ث ون 80 ث م ان ن ث م ان ون 40 أر ع ن أر ع ون 47

52 Adnan Hoyladı 90 س ع ن 50 س ع ون م س خ ون خ م س ن Müennes Müzekker 20 gece ع ش رو ن ل ي ل ة 20 kalem ع ش رو ن ق ل ما 40 resim أر ع ون ص ور ة 30 gün ث لاث ون ي و ما 90 kedi س ع ون ه رة 50 kalem خ م س ون ق ل ما 60 oda س تون غ ر ف ة 70 at س ب ع ون ح ص انا 40 kadın أ ر ع ون ام رأة 90 adam أ ر س ع ون رج لا 60 öğrenci gitti. Saatte 60 dakika vardır. Otobüs 20 dakikada geldi Yüzlü Sayılar kelimedir. (yüz) sayısı yazıldığı gibi okunmayan bir م اي ة تون طا ل با سا ف ر س الس اع ة س تون د ق يق ة و ص ل ت ا حا ف ل ة ع ش ر ن د ق يق ة a) Yüzden sonra sayılan isimler bin ve sonrası da dâhil olmak üzere müfredtir (tekildir) ancak muzafun ileyh durumunda olarak son harfi esre tenvinlidir. Arapça Arapça Yüz kadın gördük. رأ ي نا م اي ة ام رأ ة Yüz odun م اي ة حط ب selâmladık. Yüz adamı س لم نا ع م اي ة رج ل Yüz balık م اي ة س م ك ن (b م اي تا ن م اي ت sayısı madûd (sayılan şey) ile birlikte yazıldığında nûn harfi düşer. Nasb ve Cer Hali Ref Hali İki yüz günden beri ي و م م اي ي م ن ذ İki yüz öğrenci ي و م اي تا طا ل ب 48

53 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi c) Yüz ün katları iki sayının birleşmesinden oluşur. Yüz ve bin in katlarında da müzekkerlik ve müenneslik yoktur. Hem müzekker hem müennes için ortak kullanılır. Müennes Müzekker 100 kız öğrenci م اي ة طا ل ب ة 100 öğrenci م اي ة طا ل ب م اي تا طا ل ب 200 öğrenci م اي تا طا ل ب ة 200 kız öğrenci 200 kız öğrenci م اي ي طا ل ب ة 200 öğrenci م اي ي طا ل ب لا 300 kız öğrenci 400 kız öğrenci ثلاث م اي ة طا ل ب ة أ ر ع م اي ة طا ل ب ة 300 öğrenci 400 öğrenci ث م اي ة طا ل ب ر ع م اي ة طا ل ب اي ة طا ل ب ة 500 kız öğrenci خ م س م اي ة طا ل ب 500 öğrenci خ م س م س تم اي ة طا ل ب 600 öğrenci س تم اي ة طا ل ب ة 600 kız öğrenci س ب ع م اي ة طا ل ب 700 öğrenci س ب ع م اي ة طا ل ب ة 700 kız öğrenci ث ما ن م اي ة طا ل ب 800 öğrenci ث ما ن م اي ة طا ل ب ة 800 kız öğrenci 900 kız öğrenci س ع م اي ة طا ل ب ة 900 öğrenci س ع م اي ة طا ل ب İ râbı (harekesi) birinci sayının sonunda görülür. İkinci sayı daima mecrûr olur. kesildi. Bahçedeki 700 ağaç ق ط ع س ب ع م اي ة ج رة ا ح د يق ة gördüm. Bahçede 700 ağaç رأ ي ت س ب ع م اي ة ج رة ا ح د يق ة 500 adama selâm verdim. ع خ م س م اي ة رج ل س لم ت (ا لم ع طوف ( ma tûf d) 25, 115, gibi sayılar birbirlerine atıf harfi olan vâv la bağlandıkları için bunlara sayılar denir. 25 خ م س ة و ع ش ر ون 49

54 و س ب ع ون س تم اي ة و خ م س ة م س م اي ة و خ س ع م اي ة و س تة و س ع ون Adnan Hoyladı 675 ة ع ش ر kalem م م اي ة و خ م س ة أقلا 713 kalem س ب ع م اي ة و ث لاث ة ع ش ر ق ل ما 954 kalem س ع م اي ة و أ ر ع ة و خ م س ون ق ل ما Binli Sayılar sayısından farklı olarak ma dûd kurallarına uyar sayılarının م اي ة kelimesi ma dûd olduğunda أ ل ف ma dûdu olduğunda آلاف (nadir olarak أ ل وف ), arasındaki sayılarda ل فا,أ yüzler basamağındaki sayılardan sonra da أ ل ف şeklinde gelir أ لفا ن لف ن 1000 أ ل ف 5000 خ م س ة آلاف 3000 ف لاثة آلا خ م س م اي ة أل ف خ م س خ م س ون أ ل فا (yüz) sayısından sonra gelen ma dûd gibi müfred nekre ve م اي ة (bin) sayısından sonraki ma dûd aynı أ ل ف mecrûrdur yıl ألف س ن ة 1000 yıl önce ق ب ل أل ف عا م ف طا ل ب (طا ل ب ة ( ثلاثة آلا أ لفا طا ل ب (طا ل ب ة ( أ لف طا ل ب (طا ل ب ة ( 3000 öğrenci 2000 öğrenci 1000 öğrenci 50

55 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi ف طا ل ب (طا ل ب ة ( أ ر ع ة آلا ف طا ل ب (طا ل ب ة ( ث ما ن ي ة آلا ف طا ل ب (طا ل ب ة ( ع ش رة آلا öğrenci 8000 öğrenci 4000 öğrenci طا ل ب (طا ل ب ة ( س ع ون أ ل ف خ م س ون ألف طا ل ب (طا ل ب ة ( ع ش ر ون ألف طا ل ب (طا ل ب ة ( öğrenci öğrenci öğrenci ثلاث م اي ة أل ف طا ل ب (طا ل ب ة ( م اي تا أل ف طا ل ب (طا ل ب ة ( م اي ة أل ف طا ل ب (طا ل ب ة ( öğrenci öğrenci öğrenci (طا ل ب ة ( م ل يا ر (م ل يا را ت ( طا ل ب (طا ل ب ة ( ي ن ( طا ل ب أ ل ف أ ل ف ) م ل ي ون ج م لا öğrenci 1989 أ لف و س ع م اي ة و س ع ة و ث ما ن ون 1964 أ لف و س ع م اي ة و أ ر ع ة و س تون 3543 ف و خ م س م اي ة وثلاثة و أ ر ع ون طا ل با لاثة آلا ث و أ ر ع ون طا ل ب ة ف و خ م س م اي ة وثلا ش رة آلا 3000 melek ة آلاف م ن الم لاي ك ث لا ث ة mücâhid ف م ن ا جا ه د ين ش رة آلا 12. Muzâri Fiilin İkili, Müzekker ve Müennes Çoğulu (Gâib-Gâibe-Muhâtab-Muhâtaba- Mütekellim) Müennesi Müzekkeri أ ك ت ب yazıyorum. Ben أ ك ت أ ك ت ب ت ك ت ب ن yazıyorsun. Sen ت ك ت ت ك ت ب ت ك ت ب yazıyor. O ت ك ت ي ك ت ب ن ك ت ب yazıyoruz. Biz ن ك ت ب ت ك ت ب ون Siz yazıyorsunuz. ت ك ت ن 51

56 Adnan Hoyladı ي ك ت ب ون Onlar yazıyorlar. ي ك ت ن تكتبان O ikisi yazıyor ي كتبان تكتبان Siz ikiniz yazıyorsunuz ت كتبان ن ك ت ب yazıyoruz. Biz ikimiz ن ك ت ن ك ت ب Not: Mâzîdeki ilk harfi hemze olan ل أ (yedi) أ م ر (emretti)- خذ (aldı) gibi fiillerin hemzeleri, muzâri آ ل şeklinde değil, birleştirilerek (أا ل ( için mütekellim vahde (ben) siygalarında, iki hemze yan yana geldiği (yerim), آم ر (emrederim, emrediyorum), ذ (alırım, alıyorum) şeklinde uzatılan tek hemze halinde söylenir. Uzaktakiler Yakındakiler Başka bir muzari fiil çekim tablosu: (Çoğul) ج م ع (İkil) ت ث ن ي ة (Tekil) م ف رد Açıklama ع ل م ون ع ل م ان ع ل م ع ل م ع ل م (Müzekker) (م ذ كر ( غاي ب ع ل Onlar biliyorlar O ikisi biliyor O biliyor ع ل م ن ع ل م ان ع ل م ع ل م ع ل م (Müennes) (م و نث ( غ اي ب ة ع ل م ون ع ل م ان ع ل م ع ل م ع ل م (Müzekker) (م ذ كر ( م خاط ب ع ل Sizler biliyorsunuz Siz ikiniz biliyorsunuz Sen biliyorsun ع ل م ن ع ل م ان ع ل م ع ل م ن (Müennes) (م و نث ( م خ اطب ة ع ل م ع ل م ع ل ا ع ل م ع ل م (Ortak) (م ش ك ( م ت ل Bizler biliyoruz Biz ikimiz biliyoruz Ben biliyorum Kendisi Müdür arabadan iniyor. ة م ن السي ار ا لم دي ر ي ن ل Müdür iki öğrenciye teşekkür ediyor. شك ر الم د يرة الط ال ب ت ن Odada oturuyorlar. ة ي ج ل سا ن ال غ ر ف içiyorlar. Onlar çay ه ال شاى م ش ر و ن Onlar Kur ân ı ezberliyorlar. ال ق ر آن ه ن ي ح ف ظ ن 52

57 Sizler çay içiyorsunuz. Siz hanımlar çay içiyorsunuz. Siz ikiniz odada oturuyorsunuz. Uykudan önce dersimizi yazarız. Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi ب ما ذا أ ك ت ب ال شاى ا ن ت م ش ر و ن ال شاى ش ر ن ا ن ن ة ال غ ر ف ت ج ل سا ن ن ك ت ب د ر س ن ا ق ب ل ال نو ال رسا ي ل ل عا ما ذا م ص د قائ ي و لا ي ل ي Mektupları ailem ve arkadaşlarım için yazıyorum. ش ر ن Ne içersin? Meryem ne resmi yapıyor? Bir ağaç resmi yapıyor. ما ذا ر س م م ر م ر س م ج رة Öğrenciler ne ile oynuyor? Onlar top ile oynuyor. ة ب ال ك ر ي لع ب ال تلامي ذ ه م ي ل ع ب ون Mescitte ne yapıyorlar? الم ج د ي ف ع ل ون ما ذا Onlar Arapça tahsil ediyorlar. ال ع ر ية ه م ي د ر سو ن 13. Saatler (Çeyrek / Yirmi Dakika) Saatlerde müennes sıra sayıları kullanılır. Çünkü saat kelimesi müennestir. Saatlerde kullanılan müennes sıra sayıları şunlardır: İkinci ال ثان ي ة Birinci ا ل و اح د ة Dördüncü ال را ع ة Üçüncü ال ثال ث ة Altıncı ال ساد س ة Beşinci ا خ ام س ة Sekizinci الثام ن ة Yedinci ال سا ع ة Onuncu ا ل ع اش رة Dokuzuncu التاس ع ة On ikinci ال ثان ي ة ع ش رة On birinci ا ح اد ي ة ع ش رة Saatlerde kullanılan kelimeler: Kala, var ا لا Geçe, geçiyor و Çeyrek ع ر Yarım, buçuk ن ص ف 53

58 س ان ي ة 20 dakika ث ل ث د ق يق ة Saniyeler س و ا ي س اع ة Dakikalar س اع د ق اي ق ظ ه را Saatler ظ ه س اع ات ل س اع ة خ لا Yaklaşık ح و ا م ن İki saat süreyle دة س اعت ن Adnan Hoyladı Saniye Dakika Saat Öğlen Bir saat içinde ن ص ف س اع ة لم Akşam م س اء Saat e 5 kadar م س ل غ اي ة الساع ة ا خ ام س ة Yarım saattir Gece ب ال لي ل Öğleden sonra ع د ال ظه ر Saatler ifade edilirken önce marife olarak saat kelimesi yazılır. Bunun yerine ا إ veya de kullanılabilir. و Ardından marife olarak belirtmek istediğimiz saat, sıra sayısı olarak yazılır. Ardında geçiyor kullanacaksak ekleriz. Daha sonra dakikayı marife olarak yazarız. Saatler sıfat tamlaması şeklinde yazıldığı için harekeler aynı olur. kala kullanacaksak ا لا ekleriz. Ondan sonraki dakika nekre ve fethalı olması gerekir. 11 ve 12 sayıları fetha üzere mebni (harekesi değişmeyen) olduğu için bunların harekesi her zaman fethadır. Bu sayılarda birinci sayı elif lam takısı alırken ikinci sayı ( ش رة (ع elif lam takısı almaz. Saat ال ساع ة ال و اح د ة Saat ا لساعة ا خ ام س ة و الن ص ف Saat ا لساعة ا خ ام س ة إلا ر ع ا Saat إ ا الساد س ة وال ثل ث Saat ا ل تاس ع ة والدق يقت ان Saat إ ا ا حادي ة عش رة و الن ص ف te ع ا ان ي ة عش رة إلا ر 8.23 te ا ل ثام ن ة و الثلا ث و ال ع ش ر ن د ق يق ة te ا ل را ع ة إلا ث لاثا و ع ش ر ن د ق يق ة 54

59 14. Sayılar ve Temyizi (20-100/ / ) Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Arapçada sayılar adet olarak, sayılan şeyler ise madud olarak anılır. Arapçada sayılar ve kullanıldıkları isimler belli kurallara göre gelirler. Örneğin 1 öğrenci demekle, 11 öğrenci 21 öğrenci demek birbirinden farklıdır. Sayıları kolayca öğrenebilmek için şu dört grupta inceleyeceğiz: 1- Müfred sayılar (1-10 arası olan sayılar) 2- Mürekkeb sayılar (11-19 arası olan sayılar) 3- Ukud sayılar (10 un katları olan sayılar) 4- Matuf sayılar (20 den sonra gelen ara sayılar) Müfred Sayılar 1 den itibaren 10 a kadar olan sayılar, -burada 10 dâhildir- tek başına bir kelime oldukları için müfred sayılar ismini alırlar. Müfred sayıların irabı şu şekildedir: İki sayısı müsenna bir isim gibi irab edilir. Diğerleri ise müfred bir isim gibi irab edilir. Sonları cümledeki yerine göre değişir. Şimdi sayıları teker teker görelim: 1 ve 2 sayısında önce madud sonra adet gelir. Adet, madudun sıfatı olur. İsimlerin müfredleri bir tane olduklarını, müsennaları da iki tane olduklarını gösterdiği için 1 ve 2 sayısı kullanılmasa da olur. Sadece anlamı kuvvetlendirmek için gelirler. Buna واح دgöre bir demektir. Müennes olarak İki إ ث ن ان söyleriz. şeklinde واح د ة demektir. Müennes olarak إ ث ن ت ان şeklinde söyleriz. Müfred sayılara ait kaideleri şöylece maddeleyebiliriz: 1- Müfred sayıların irabı şu şekildedir: İki sayısı müsenna bir isim gibi irab edilir. Diğerleri ise müfred bir isim gibi irab edilir. Sonları cümledeki yerine göre değişir. 2-1 ve 2 sayısında önce madud, sonra adet gelir. Adet, madudun sıfatı olur. 3- İsimlerin müfredleri bir tane olduklarını, müsennaları da iki tane olduklarını gösterdiği için bir ve iki sayısı kullanılmasa da olur. Sadece anlamı kuvvetlendirmek için gelirler. ث ن ان kelimesinin müennesi واح د 4- şeklindedir. إ ث ن ت ان kelimesinin müennesi de و اح د ة ; إ Şimdi 3 ve 10 arası sayıların özelliklerini öğrenelim: 3 ve 10 arası sayılarda şu kaideler geçerlidir: 1- Önce adet, sonra madud gelir. 2- Adet, madudun cinsiyet bakımından zıddı olur. 3- Madud cemi ve cer durumunda gelir. 55

60 Adnan Hoyladı 4- Adet ile madud izafet oluştururlar Mürekkeb Sayılar Mürekkep sayılar, 11 den itibaren 19 un sonuna kadar olan sayılardır. Mürekkep sayılara ait kuralları şöylece maddeleyebiliriz: 1- Bu sayılarda önce birler basamağı, sonra onlar basamağı gelir. 2- On iki nin ikisi hariç, diğer sayılar fetha üzere mebnidirler. Yani cümledeki yerlerine göre sonları hiç değişmez. Sadece on iki sayısının birler basamağı olan iki sayısı, müsenna bir isim gibi irab edilir. 3- Bu sayıların madudları, müfred-mensub ve nekre olarak gelir ve 12 sayıları hariç, mürekkep sayıların birler basamağı madudun cinsiyet bakımından zıddı; 10 sayısı ise madudun cinsiyet bakımından aynısı olur. 11 ve 12 nin her iki basamağı da madud ile aynı cinsten gelir Ukud Sayılar Ukud sayılar, 10 sayısının katları olan sayılardır. Bu sayılar için geçerli olan kaideleri şöylece maddelememiz mümkündür: arası sayıların sonuna vav ve fethalı nun ( (ون getirilerek ukud sayılar yapılır. 2- Cemi müzekker salim kalıbında geldikleri için ref durumunda vav, nasb ve cer durumunda ye alırlar. 3- Müzekker ve müennes isimler için aynı sayı kullanılır. 4- Ukud sayıların madudları, arası sayılar gibi, müfred-mensub ve nekre olarak gelir Ma tuf Sayılar Birler basamağı, onlar basamağına vav atıf harfi ile bağlanarak yapıldıkları için 20 den sonraki ara sayılara matuf sayılar denir. Matuf sayıların irabı da şu şekildedir: Birler basamağı müfred sayıların irabını ve kurallarını; onlar basamağı da ukud sayıların irabını ve kurallarını taşır. Madudları ise müfred-mensub ve nekre gelir. Bu kural 11 den 99 un sonuna kadar geçerlidir. 100 ve katları için ise şu kuralları sayabiliriz: 1- Yüzün katlarını ifade ederken yüz sayısı, 3-10 arası müzekker sayılarla izafet oluşturur. Yüz sayısı katlarıyla izafet oluşturduğu gibi madudlarıyla da izafet oluşturur. 2- Madudu, müfred-mecrur olarak gelir. 3- Müzekker ve müennes isimler için aynı sayı kullanılır. 56

61 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi 1000 ve katları için şu kurallar geçerlidir: ve katları, hem madudlarıyla hem de katlarıyla izafet oluştururlar. 2- Müzekker ve müennes isimler için aynı rakamlar kullanılır. Şu kurala da dikkat edelim: Yüzden sonraki sayıların hepsi en büyük basamaktan en küçük basamağa doğru okunur. En sona kalan sayının kuralına göre de madud şekillenir. 15. Mâzî Fiilin İkili, Müzekker ve Müennes Çoğulu (Gâib-Gâibe-Muhâtab-Muhâtaba-Mütekellim) Müennesi ك ت ك ت ب نا ك ت ب ت Müzekkeri ك ت ب ت Ben yazdım ك ت ب ت ك تب ت Sen yazdın ك ك ت ب ت ك ت ب ت O yazdı ك ت ب ب ك ت ب نا Biz yazdık ك ت ب ن Siz yazdınız ك ت ب م ك ت ن Onlar yazdılar ك ت ك ت بو ا كتبتا O ikisi yazdı ك ت ب ا ك كتبت م ا Siz ikiniz yazdınız تبت م ا ك ت ب نا Biz ikimiz yazdık ك ت ب نا (Tekil) Açıklama م ف رد (Müzekker) (م ذ كر ( غ اي ب ع ل م Başka bir muzari fiil çekim tablosu: (Çoğul) ج م ع (İkil) ت ث ن ي ة ع ل م ا ع ل م وا Onlar bildiler O ikisi bildi O bildi ع ل م ن ع ل م ت ا ع ع ل م ت (Müennes) (م و نث ( غ اي ب ة ع ل م ت م ع ل م ت م ا ع ع ل م ت (Müzekker) (م ذ كر ( م خاط ب ع Sizler bildiniz Siz ikiniz bildiniz Sen bildin (Müennes) (م و نث ( م خ اطب ة ع ل م ت ع ل م ت م ا ع ل م ن Uzaktakiler Yakındakiler 57

62 Adnan Hoyladı م (Ortak) (م ش ك ( م ت ل ع ل م ت ع ل م ن ا ع ل م ن ا Bizler bildik Biz ikimiz bildik Ben bildim Kendisi Elbiseleri giydik. س الم لا ل ب س نا Nasihatı işittik. ال نصي ح ة س م ع نا Soruyu bildiniz. ل م ت م ال سو ا ل Portakalı yediniz. تقا ل أ ل ن Çantayı açtılar. تحوا ا ح قي ب ة Bir kıssa okudunuz ve top oynadınız. رأت م ق صة و ع ب ت م ال ك رة Mutfağa girdik ve kahve yaptık. ال ق ه و ة الم ط ب خ و ع م ل نا د خ ل نا Aişe, Fatıma ve Zeynep mutfağa girdiler. الم ط ب خ عا ئ شة و فا ط م ة و ز ن ب د خ ل ن Erkekler haberi işittiler. ا لر جا ل م عوا ا خ Kitabı buldunuz. وجدت م ك تا ب O ikisi çantayı açtı. تحا ا ح قي ب ة O iki kız çantayı açtı. تحتا ا ح قي ب ة Erkekler haberi işitti. جا ل ا خ الر س م ع Bugün yemeği yaptınız. ال طعا م ال ي و م ع م ل ن mi? Resmi çizdin ه ل رس م ت ة 16. Mâzî-Muzâri Fiillerin Olumsuzu (İkiller, Müzekker ve Müennes Çoğullar) Mazi Fiilin Olumsuzu Harfu Nefy Mâzî fiilin başına ما olumsuz takısı eklenir. 58

63 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Olumsuzu Olumsuzu Bilmediler ع م ا ع ل م وا ل م وا م Yazmadım م ا ك ت ب ت ك ت ب ت Yardım etmedin م ا ن ص ر ت ن ص ر ت م İçmediniz ن ص ما ش ر ت م ش ر ت م ما ش ر ت Bulmadık م ا وجدنا وجدنا م Vurmadın ما ض ر ت ض ر ت ما ف ت ح ت م ال ب اب ما ض ر ت ا ح ص ان م ا و ج د نا ال ق ل م عا د ل ما ق رأ ال حي ف ة إ ب را هي م ما أ خ ذ ال ق ل م خ دي ج ة ما ف ت ح ت ال ك تا ب Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: Kapıyı açmadınız. Ata vurmadın. Kalemi bulmadık. Adil gazeteyi okumadı. İbrahim kalemi almadı. Hatice kitabı açmadı. Not 1: İki fiil birlikte olumsuz yapılacaksa لا kullanılır. Mutlak olumsuzluk ifade eder. Ne yedim ne de içtim. لا ا ل ت ولا ش ر ت gördü. Ne biz onları gördük ne de onlar bizi لا ر ا ي ن اه م ولا ر ا و ن ا Not 2: Mazi fiilin başına لا getirilirse gereklilik bildirir. Kapıyı açmamanız gerekir. Ata vurmaman gerekir. لا ف ت ح ت م ال ب اب لا ض ر ت ا ح ص ان 59

64 Adnan Hoyladı Cahd-ı Mutlak Muzâri fiilin başına ل م takısı getirilip, fiilin son harfinin cezim yapılmasıyla gerçekleşir. Fiilin manasını mâzîde (geçmişte) olumsuz yapar. Bir işin şu ana kadar olmadığını ve bundan sonra da olmayacağını belirtir. Muzârinin başına getirilen bu edatla fiilde üç değişiklik olur: 1. Anlamı olumsuz olur. Bu olumsuzluk kesindir ve bozulması beklenmez. 2. Sonu meczûm (cezimli) olur. 3. Muzâriden yapıldığı halde mâzî manası verir. (Tekil) م ف رد Açıklama م ف ل م ي كت ب (Müzekker) (م ذ كر ( غ اي ب (Müennes) (م و نث ( غ اي ب ة (İkil) ت ث ن ي ة ل م ي ك ت ب ا (Çoğul) ج م ع ل م ي ك ت ب وا Onlar yazmadı (Müzekker) (م ذ كر ( م خ اط ب O ikisi yazmadı O yazmadı ل م ي ك ت ن ل م ت ك ت ب ا ل م ي ك ت ل م ت ك ت ب ل م ت ك ت ب ل م تكت ب وا ل م تكت ب ا ل م تكت ب Sizler yazmadınız Siz ikiniz yazmadınız Sen yazmadın ل م ت ك ت ن ل م ت ك ت ب ا ل م ت ك ت ل م تكت ي (Müennes) (م و نث ( م خ اطب ة ل م ن ك ت ب ل م ن ك ت ب ل م ن ك ت ل م أ ك ت ب ل م ن ك ت م (Ortak) (م ش ك ( م ت ل Bizler yazmadık Biz ikimiz yazmadık Ben yazmadım Uzaktakiler Yakındakiler Kendisi ا لم ا ل ل م ي ن ف ع صا ح ب ھ د رس ة الم أ ذ ه ب أ م س إ ن ج حا ح يا ل م ا لش اب ان ل م ي Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: Mal sahibine fayda vermedi. Dün okula gitmedim. İki genç hayatlarında başarılı olmadı. ما gitmediniz. Siz dün bahçeye أ نت م ل م تذه ب وا أ م س إ ا ح د يق ة أ ن ت ل م غ س م لا س ك yıkamadın. Sen elbiselerini 60

65 Cahd-ı Müstağrak Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi ا ( yerine ل م Muzâri fiilin başına cahd-ı mutlak takısı olan götürür, getirilince; muzâri fiili cezmeder, mâzîye (لم geçmiş zamandan şu ana kadar olumsuz yapar. Ancak bu olumsuzluk konuşma anından itibaren bozulabilir. Türkçe ye hiç ya da henüz medi,..madı şeklinde çevrilir. (Tekil) Açıklama م ف رد (İkil) ت ث ن ي ة ا ي ك ت ب ا لم (Çoğul) ج م ع ا ي ك ت ب وا لم ا ي ك ت ب لم غ اي ب كر ( (م ذ (Müzekker) Onlar henüz yazmadı O ikisi henüz yazmadı O henüz yazmadı ا ي ك ت ن لم ا ت ك ت ب ا لم ا ت ك ت ب ة لم (م و نث ( غ اي ب (Müennes) ا ت ك ت ب ا لم ا ت ك ت ب وا لم Sizler henüz yazmadınız Siz ikiniz henüz yazmadınız ا ت ك ت ب لم Sen henüz yazmadın م خ اط ب كر ( (م ذ ا ت ك ت ب ا لم ا ت ك ت ن لم ا ت كت ي لم (Müzekker) (م و نث ( م خ اطب ة (Müennes) م (Ortak) (م ش ك ( م ت ل ا ن ك ت ب لم Bizler henüz yazmadık ا ن ك ت ب لم Biz ikimiz henüz yazmadık Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: Babam henüz seferden dönmedi. Kitabı aldım ve henüz onu okumadım. Henüz kar yağmadı. ا أ ك ت ب لم Ben henüz yazmadım İki kız henüz bahçede oynamadı. ح د يق ة ا Henüz fabrikada çalışmadılar. 61 ا ي ر ج ع وا ل د ي م ن ال سف ر لم ه ا أ ق رأ أ خ ذ ت ال ك تا ب ولم ا ي ن ل ال ث ج لم ا ت ل ع با ا ل ب ن تا ن لم ص ن ع ع م ل ن الم ا لم Uzaktakiler Yakındakiler Kendisi

66 Adnan Hoyladı verir. Not: ( ا (لم edatı fiil-i mâzînin önüne geldiği takdirde dığı zaman,..diği zaman,..dığında,..diğinde manası Okuldan döndüğü zaman yemeğini yer. Eve geldiği zaman dersini yazar Muzari Fiillerin Olumsuzu Şimdiki Zamanın Olumsuzu د رس ة ي ا ل ط عا م ھ ا رج ع م ن الم لم ا ح ض ر إ ال ب ي ت ي ك ت ب د ر س ھ لم Muzâri fiilin başına ما getirilmek suretiyle şimdiki yani şu andaki geçici, uzun sürmeyecek olan bir olumsuzluk yapılmış olur. Olumsuzu İçmiyor م ا ش ر ب İçiyor م ش ر ب Yazmıyor م ا ي كت ب Yazıyor م ي ك ت ب Gitmiyorum ما أذه ب Gidiyorum أ ذه ب Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: mu? İki kız kardeş müzeye giriyor ه ل تدخ ل الا ختا ن الم تح ف Hayır, iki kız kardeş müzeye girmiyor. ن الم ت ح ف الا ختا ن ما تدخلا Çocuklar elbiseleri giyiyor mu? س د الم لا ه ل ي لب س الا و لا Hayır, çocuklar onları giymiyorlar. د ما ي لب س و ا الا و لا Kız öğrenciler sınıfa giriyor mu? ه ل تدخ ل ا ل م يذات الصف Hayır, kız öğrenciler ona (oraya) girmiyor. لا ا لت ل م يذا ت ما ي د خ ل ن ھ 62

67 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Geniş Zamanın Olumsuzu Geniş zamanın olumsuzunu yapmak için muzâri fiilin başına لا getirilir. En çok kullanılan olumsuzluk edatı budur. Olumsuzu İçmez لا ش رب İçer ش ر ب Yazmaz لا ي كت ب Yazar ي ك ت ب Gitmem لا أذه ب Gidiyorum أ ذه ب Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: İki kız kardeş müzeye girmez mi? ه ل تدخ ل الا ختا ن الم تحف Hayır, iki kız kardeş müzeye girmez. ن الم ت ح ف الا ختا ن لا تدخلا Çocuklar elbiseleri giymez mi? س د الم لا ه ل ي لب س الا و لا Hayır, çocuklar onları giymezler. د لا ي لب س و ا الا و لا mi? Kız öğrenciler sınıfa girmez ه ل تدخ ل الت ل م يذات الصف Hayır, kız öğrenciler ona (oraya) girmez. لا ا لت ل م يذا ت لا ي د خ ل ن ھ Gelecek Zamanın Olumsuzu A) Gelecek zamanın olumsuzunu yapmak için muzâri fiilin başına لا getirilir. Bu şekilde gelecek zamanın olumsuzu yapılabileceği gibi sevfe ( و ف (س den sonra لا getirilerek de yapılabilir. Bunun yanında fiilin başına gelecek zaman yapmak için sin ( (س getirilmiş ise لا ondan önce getirilerek olumsuz yapılır. Bu olumsuzluk kesinlik ifade etmez ancak çoğunlukla, hemen hemen olumsuz anlamı verir. Olumsuzu İçmeyecek س و ف لا ش رب İçecek س و س و ف ش ر ب Yazmayacak س و ف لا ي كت ب Yazacak س و س و ف ي كت ب 63

68 Adnan Hoyladı Gitmeyecek İçmeyecek Yazmayacak Gitmeyecek Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: س و ف لا أذه ب Gideceğim س و س و ف أذه ب لا س يش رب İçecek س ي ش ر ب لا س ي كت ب Yazacak س ي ك ت ب لا س ا ذه ب Gideceğim س ا ذه ب mi? İki kız kardeş müzeye girmez ه ل تدخ ل الا ختا ن الم تح ف Hayır, iki kız kardeş müzeye girmez. ن الم ت ح ف الا ختا ن لا تدخلا Çocuklar elbiseleri giymez mi? س د الم لا ه ل ي لب س الا و لا Hayır, çocuklar onları giymezler. د لا ي لب س و ا لا لا و لا mi? Kız öğrenciler sınıfa girmez ه ل تدخ ل الت ل م يذات الصف Hayır, kız öğrenciler ona (oraya) girmez. لا ا لت ل م يذا ت لا ي د خ ل ن ھ Not: لا ve م ا birbirlerinin yerlerine de kullanılabilirler. B) Gelecek zamanın kesinlik bildiren olumsuzunu yapmak için muzâri fiilin başına ل ن getirilir. Fiilin son harfinin harekesi de fetha yapılır. Fiilin sonunda efâl-i hamse nunu varsa nun harfi atılır. Nun-u nisvelere mebni oldukları için dokunulmaz. Bu nunlar muzari müennes çoğul fiillerde bulunur. Müzekker çoğul muzari fiildeki nun atıldıktan sonra elif ilave edilir. (Tekil) م ف رد Açıklama لن ع ل م (Müzekker) (م ذ كر ( غ اي ب (İkil) ت ث ن ي ة ل ن ع ل م ا (Çoğul) ج م ع ل ن ع ل م وا Onlar bilmeyecekler O ikisi bilmeyecek O bilmeyecek ل ن ع ل م ن ل ن ع ل م ا ل ن ع ل م ل ن ع ل م ل ن ع ل م (Müennes) (م و نث ( غ اي ب ة م خ اط ب كر ( (م ذ ل ن ع ل م ل ن ع ل م ا ل ن ع ل م وا (Müzekker) Sizler bilmeyeceksiniz Siz ikiniz bilmeyeceksiniz Sen bilmeyeceksin Uzaktakiler Yakındakiler 64

69 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi (م و نث ( م خ اطب ة (Müennes) م (Ortak) (م ش ك ( م ت ل ل ن ع ل ي ل ن ع ل م ن ل ن ع ل م ا ل ن ا ع ل م ل ن ع ل م ل ن ع ل م Bizler bilmeyeceğiz Biz ikimiz bilmeyeceğiz Ben bilmeyeceğim Kendisi 17. Muzâri Fiilin Cezmi (Tekil İkil - Çoğul) Cahd-ı Mutlak Muzâri fiilin başına ل م takısı getirilip, fiilin son harfinin cezim yapılmasıyla gerçekleşir. Fiilin manasını mâzîde (geçmişte) olumsuz yapar. Bir işin şu ana kadar olmadığını ve bundan sonra da olmayacağını belirtir. Muzârinin başına getirilen bu edatla fiilde üç değişiklik olur: 1. Anlamı olumsuz olur. Bu olumsuzluk kesindir ve bozulması beklenmez. 2. Sonu meczûm (cezimli) olur. 3. Muzâriden yapıldığı halde mâzî manası verir. (Tekil) م ف رد Açıklama م ف ل م ي كت ب (Müzekker) (م ذ كر ( غ اي ب (Müennes) (م و نث ( غ اي ب ة (İkil) ت ث ن ي ة ل م ي ك ت ب ا (Çoğul) ج م ع ل م ي ك ت ب وا Onlar yazmadı (Müzekker) (م ذ كر ( م خ اط ب O ikisi yazmadı O yazmadı ل م ي ك ت ن ل م ت ك ت ب ا ل م ي ك ت ل م ت ك ت ب ل م ت ك ت ب ل م تكت ب وا ل م تكت ب ا ل م تكت ب Sizler yazmadınız Siz ikiniz yazmadınız Sen yazmadın ل م ت ك ت ن ل م ت ك ت ب ا ل م ت ك ت ل م تكت ي (Müennes) (م و نث ( م خ اطب ة ل م ن ك ت ب ل م ن ك ت ب ل م ن ك ت ل م أ ك ت ب ل م ن ك ت م (Ortak) (م ش ك ( م ت ل Bizler yazmadık Biz ikimiz yazmadık Ben yazmadım Uzaktakiler Yakındakiler Kendisi Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: Mal sahibine fayda vermedi. ب ھ ا لم ا ل ل م ي ن ف ع صا ح 65

70 Adnan Hoyladı Dün okula gitmedim. ل م ا لش اب ان ل م ي د رس ة الم أ ذ ه ب أ م س إ ن ج حا ح يا İki genç hayatlarında başarılı olmadı. ما gitmediniz. Siz dün bahçeye أ نت م ل م تذه ب وا أ م س إ ا ح د يق ة أ ن ت ل م غ س م لا س ك yıkamadın. Sen elbiselerini Cahd-ı Müstağrak ا ( yerine ل م Muzâri fiilin başına cahd-ı mutlak takısı olan götürür, getirilince; muzâri fiili cezmeder, mâzîye (لم geçmiş zamandan şu ana kadar olumsuz yapar. Ancak bu olumsuzluk konuşma anından itibaren bozulabilir. Türkçe ye hiç ya da henüz medi,..madı şeklinde çevrilir. (Tekil) Açıklama م ف رد (İkil) ت ث ن ي ة ا ي ك ت ب ا لم (Çoğul) ج م ع ا ي ك ت ب وا لم ا ي ك ت ب لم غ اي ب كر ( (م ذ (Müzekker) Onlar henüz yazmadı O ikisi henüz yazmadı O henüz yazmadı ا ي ك ت ن لم ا ت ك ت ب ا لم ا ت ك ت ب ة لم (م و نث ( غ اي ب (Müennes) ا ت ك ت ب وا لم ا ت ك ت ب ا لم ا ت ك ت ب لم خ اط ب م كر ( (م ذ (Müzekker) Sizler henüz yazmadınız ا ت ك ت ن لم Siz ikiniz henüz yazmadınız ا ت ك ت ب ا لم Sen henüz yazmadın ا ت كت ي لم ا أ ك ت ب لم (م و نث ( م خ اطب ة (Müennes) م (Ortak) (م ش ك ( م ت ل ا ن ك ت ب لم Bizler henüz yazmadık ا ن ك ت ب لم Biz ikimiz henüz yazmadık Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: Ben henüz yazmadım Uzaktakiler Yakındakiler Kendisi 66

71 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi verir. Babam henüz seferden dönmedi. Kitabı aldım ve henüz onu okumadım. Henüz kar yağmadı. İki kız henüz bahçede oynamadı. ح د يق ة ا Henüz fabrikada çalışmadılar. ا ي ر ج ع وا ل د ي م ن ال سف ر لم ه ا أ ق رأ أ خ ذ ت ال ك تا ب ولم ا ي ن ل ال ث ج لم ا ت ل ع با ا ل ب ن تا ن لم ص ن ع ع م ل ن الم ا لم Not: ( ا (لم edatı fiil-i mâzînin önüne geldiği takdirde dığı zaman,..diği zaman,..dığında,..diğinde manası Okuldan döndüğü zaman yemeğini yer. Eve geldiği zaman dersini yazar Emr-i Hazır د رس ة ي ا ل ط عا م ھ ا رج ع م ن الم لم ا ح ض ر إ ال ب ي ت ي ك ت ب د ر س ھ لم Muzâri fiilin muhatap-muhataba sîgasının başındaki muzârat harfi kaldırılır. Muzarat harfi atıldıktan sonra kalan ilk harf cezimli değilse başa bir şey getirilmez. Ama kalan ilk harf cezimli ise okuyabilmek için başına bir hemze getirilir. Bu hemze fiilin orta harfinin harekesine göre harekelenir. Üç harfli fiilin orta harfi ötreli ise emir fiilinin başına ötreli hemze (,(أ üç harfli fiilin orta harfinin harekesi üstün ya da esre ise emir fiilinin başına esreli hemze ( (إ eklenir. Fetha ile harekeleme yoktur. Sonu da cezim yapılır. Çoğul İkil Tekil ت ك ت ب ون ت ك ت ب ان ت ك ت ب ت ك ت ب ت ك ت ب Sizler yazıyorsunuz Siz ikiniz yazıyorsunuz Sen yazıyorsun اكت ب وا اكت ب ا ا كت ب Sizler yazın İkiniz yazın Yaz ت ك ت ن ت ك ت ب ان ت ك ت ت ك ت ب ن Sizler yazıyorsunuz Siz ikiniz yazıyorsunuz Sen yazıyorsun Müzekker Muzari Müzekker Emir Müennes Muzari 67

72 Adnan Hoyladı ا ك ت ن ا ك ت ب ا ا كت ي Müennes Emir Sizler yazın İkiniz yazın Yaz أ ل Not: Mâzîdeki ilk harfi hemze olan (yedi) أ م ر (emretti) أ خ ذ (aldı) gibi fiillerin emir fiili ( ل ا (ا şeklinde söylenmez. İki hemzenin okunuşu dile ağır geldiği için hemzeli kısım atılır. ( ل ) (ye) olarak emir yapılır. Hemzeler atıldıktan sonra geriye kalanın çekimi yapılır. Cemi müennes nûnu hariç fiil çekiminde yer alan nunlar düşer. Önekler: Çoğul İkil Tekil لو ا ك لا ل ك Müzekker Sizler yiyin İkiniz yiyin Ye ل ن ك لا ك Müennes Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: Emr-i Gaib Kitabını aç ve onu oku. Yerine otur. İkiniz ödevi yapın. Arabalara binin. Fakirlere merhamet edin. ت ح ا ف ك تا ب ك و اق رأ ه ا ج ل س م ا ن ك ا ع م لا ال وا ج ب ن ال سي ارا ت ا ر ك ا ر ح م وا ال ف ق را ء Üçüncü bir şahıstan bir şeyi yapmasını talep etmektir. Gitsin, yazsın, Ali ye söyle, her gün ders çalışsın gibi emirler emr-i gaibe örnektir. Emr-i gaib, muzari fiil tablosunda gaib ve gaibe çekimlerinden elde edilir. Önce muzari fiilin gaib ve gaibe çekimi alınır. Müfred gaib ve gaibede sigaların sonu cezimlenir. Cemi müennes hariç sonlarındaki nun (ن) düşürülür. Başına emir lamı ( ل ) getirilir. Çoğul İkil Tekil ي ك ت ب ون ي ك ت ب ان ي ك ت ب ي ك ت ب ي ك ت ب Müzekker Muzari 68

73 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Onlar yazıyorlar O ikisi yazıyor O yazıyor ل ي كت ب وا ل ي كت ب ا ل ي ك ت ب Onlar yazsın O ikisi yazsın O yazsın ي ك ت ن ت ك ت ب ان ي ك ت ت ك ت ب ت ك ت ب Onlar yazıyorlar O ikisi yazıyor O yazıyor ل ي ك ت ن ل ت ك ت ب ا ل ت ك ت ب Onlar yazsın O ikisi yazsın O yazsın Müzekker Emir Müennes Muzari Müennes Emir Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: Kendini korusun. Görevlerini yazsınlar. Gazetedeki haberleri okusunlar ve onları anlasınlar. Ali pencereyi açsın Emr-i Mütekellim ت ح ف ظ ن ف س ها ل ل ي ك ت ب وا و ظ يف م و ل ي ف ه م ا خ با ر ا ج ر د ة ل ي ق رأ ن الا ل ي ف ت ح ع الن اف ذ ة Emr-i mütekellim, muzari fiil tablosunda mütekellim sigalarından elde edilir. Önce muzari fiilin mütekellim çekimi alınır. Bu sigaların sonu cezimlenir. Başına emir lamı ( ل ) getirilir. Çoğul İkil Tekil أ ك ت ب ن ك ت ب ن ك ت ب Biz yazıyoruz. Biz ikimiz yazıyoruz. Ben yazıyorum. ل ن ك ت ب ل ن ك ت ب لا ت ب ك Biz yazalım. Biz ikimiz yazalım. Ben yazayım. Mütekellim Muzari Mütekellim Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: 69

74 Adnan Hoyladı د خ ت ن ل ع ب ك رة ال ق د م غ دا ل يام لا د ر س ه ذ ه الا Yarın futbol oynayalım. Bu günlerde ders çalışmalıyım. 18. Gelecek Zaman (İkiller, Müzekker ve Müennes Çoğullar) س و ف için, takısı daha yakın bir gelecek س getirilir. takısı س و ف ve س Gelecek zaman için muzâri fiilin başına takısı ise daha uzak bir gelecekte yapılacak işler için kullanılır. İki takı da ecek, acak diye tercüme edilirler. Fiilin sonunda herhangi bir değişiklik olmaz. Bazen muzari fiil gelecek zaman ifade edebilir. Gelecek Gelecek Muzari Gideceğim س و ف أذهب س ا ذه ب أ ذهب İçeceksin س و ف ش ر ب س تش ر ب ش ر ب د خ ل ن س ت س ي ع ل م س و ف ت د خ ل ن س و ف ع ل م م Gireceksin O bilecek O bayan bilecek ل ن ع ل ع ل م ش ر ب ش ر ون ش ر ن ع ل م ون ع ل م ن ع ل م ش ر ان ش ر ب س ت ع ل س ن ش ر ش ر ون س ت ش ر ن م ون س ت س ي ع ل س ي ع ل م ن س ي ع ل م ان س ت ش ر س ن ش ر س و ف ع ل م م س و ف ش ر ب ب س و ف ش ر ون س و ف ش ر ن س و ف ع ل م س و ف ع ل م ون ن س و ف ع ل م ان ان س و ان س و ب Biz içeceğiz Siz içeceksiniz Siz bayanlar içeceksiniz Onlar bilecek O bayanlar bilecek O ikisi yazacak Siz ikini yazacaksınız Biz ikimiz içeceğiz Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: ف ش ر ان ف ش ر ب Dersi bugün yazacağım س ا ك ت ب ال در س ال ي و م 70

75 Ödevi yapacak mısın? Gemide beraberine ne alacaksın? Tatilde memleketine gidecek. Öğretmen buradan doğruca eve gidecek. Kalemleri satın alıp sonra resim çizeceğiz. Siz tatilde memleketinize gideceksiniz. Siz bayanlar tatilde memleketinize gideceksiniz. Onlar bugün sahile gidecekler. O bayanlar bugün sahile gidecekler. O ikisi dersi bugün yazacaklar. O ikisi dersi yazacaklar. Biz ikimiz kalemleri satın alıp sonra resim çizeceğiz. 19. Emir Fiili (İkiller, Müzekker ve Müennes Çoğullar) Emr-i Hazır Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi ه ل س ت ع م ل ال وا ج ب م ع ك ال سف ين ة ما ذا س ت ا خ ذ ين ب ل د ه ال ع ط ل ة إ س و ف ي ذ ه ب س ة م ن ه نا إ ال ب ي ت م با ش رة د ر س ت ذ ه ب الم م ن ر س م قلا م ث س ن ش ي الا ب ل د ك م ال ع ط ل ة إ س و ف ت ذ ه ب ون ن ب ل د ك ال ع ط ل ة إ س و ف ت ذ ه ن الش اط ي ال ي و م س يخ ر ج ون إ الش اط ي ال ي و م س يخ ر ج ن إ س و ف ي ك ت ب ان ال در س ال ي و م س و ف س ن ش ي الا ت ك ت ب ان ال در س م ن ر س م ق لا م ث Muzâri fiilin muhatap-muhataba sîgasının başındaki muzârat harfi kaldırılır. Muzarat harfi atıldıktan sonra kalan ilk harf cezimli değilse başa bir şey getirilmez. Ama kalan ilk harf cezimli ise okuyabilmek için başına bir hemze getirilir. Bu hemze fiilin orta harfinin harekesine göre harekelenir. Üç harfli fiilin orta harfi ötreli ise emir fiilinin başına ötreli hemze (,(أ üç harfli fiilin orta harfinin harekesi üstün ya da esre ise emir fiilinin başına esreli hemze ( (إ eklenir. Fetha ile harekeleme yoktur. Sonu da cezim yapılır. Çoğul İkil Tekil ت ك ت ب ون ت ك ت ب ان ت ك ت ب ت ك ت ب ت ك ت ب Sizler yazıyorsunuz Siz ikiniz yazıyorsunuz Sen yazıyorsun اكت ب وا اكت ب ا ا كت ب Sizler yazın İkiniz yazın Yaz Müzekker Muzari Müzekker Emir 71

76 Adnan Hoyladı ت ك ت ب ن ت ك ت ن ت ك ت ب ان Müennes Muzari Sizler yazıyorsunuz Siz ikiniz yazıyorsunuz Sen yazıyorsun ا ك ت ن ا ك ت ب ا ا كت ي Müennes Emir Sizler yazın İkiniz yazın Yaz أ ل Not: Mâzîdeki ilk harfi hemze olan (yedi) أ م ر (emretti) أ خ ذ (aldı) gibi fiillerin emir fiili ( ل ا (ا şeklinde söylenmez. İki hemzenin okunuşu dile ağır geldiği için hemzeli kısım atılır. ( ل ) (ye) olarak emir yapılır. Hemzeler atıldıktan sonra geriye kalanın çekimi yapılır. Cemi müennes nûnu hariç fiil çekiminde yer alan nunlar düşer. Önekler: Çoğul İkil Tekil لو ا ك لا ل ك Müzekker Sizler yiyin İkiniz yiyin Ye ل ن ك لا ك Müennes Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: Emr-i Gaib Kitabını aç ve onu oku. Yerine otur. İkiniz ödevi yapın. Arabalara binin. Fakirlere merhamet edin. ه ا ف ت ح ك تا ب ك و اق رأ ا ج ل س م ا ن ك ب ا ع م لا ال وا ج ن ال سي ارا ت ا ر ك ا ر ح م وا ال ف ق را ء Üçüncü bir şahıstan bir şeyi yapmasını talep etmektir. Gitsin, yazsın, Ali ye söyle, her gün ders çalışsın gibi emirler emr-i gaibe örnektir. Emr-i gaib, muzari fiil tablosunda gaib ve gaibe çekimlerinden elde edilir. Önce muzari fiilin gaib ve gaibe çekimi alınır. Müfred gaib ve gaibede sigaların sonu cezimlenir. Cemi müennes hariç sonlarındaki nun (ن) düşürülür. Başına emir lamı ( ل ) getirilir. 72

77 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Çoğul İkil Tekil ي ك ت ب ون ي ك ت ب ان ي ك ت ب ي ك ت ب ي ك ت ب Onlar yazıyorlar O ikisi yazıyor O yazıyor ل ي كت ب وا ل ي كت ب ا ل ي ك ت ب Onlar yazsın O ikisi yazsın O yazsın ي ك ت ن ت ك ت ب ان ي ك ت ت ك ت ب ت ك ت ب Onlar yazıyorlar O ikisi yazıyor O yazıyor ل ي ك ت ن ل ت ك ت ب ا ل ت ك ت ب Onlar yazsın O ikisi yazsın O yazsın Müzekker Muzari Müzekker Emir Müennes Muzari Müennes Emir Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: Kendini korusun. Görevlerini yazsınlar. Gazetedeki haberleri okusunlar ve onları anlasınlar. Ali pencereyi açsın Emr-i Mütekellim ت ح ف ظ ن ف س ها ل ل ي ك ت ب وا و ظ يف م و ل ي ف ه م ا خ با ر ا ج ر د ة ل ي ق رأ ن الا ل ي ف ت ح ع الن اف ذ ة Emr-i mütekellim, muzari fiil tablosunda mütekellim sigalarından elde edilir. Önce muzari fiilin mütekellim çekimi alınır. Bu sigaların sonu cezimlenir. Başına emir lamı ( ل ) getirilir. Çoğul İkil Tekil أ ك ت ب ن ك ت ب ن ك ت ب Biz yazıyoruz. Biz ikimiz yazıyoruz. Ben yazıyorum. ل ن ك ت ب ل ن ك ت ب لا ت ب ك Biz yazalım. Biz ikimiz yazalım. Ben yazayım. Mütekellim Muzari Mütekellim 73

78 Adnan Hoyladı Konuyla İlgili Cümle Örnekleri: Yarın futbol oynayalım. Bu günlerde ders çalışmalıyım. 20. Kâne ve Benzerlerinden Bazıları ن ل ع ب ك رة ال ق د م غ دا ل يام لا د ر س ه ذ ه الا İrab (hareke) bakımından إ ن ve Kardeşleri nin tam tersine isimlerini ref haberlerini nasbederler. Kâne ve kardeşleri sekiz adet fiil-i mâzîden oluşur. Bu sekiz fiili mâzîden her birinin muzâri ile emri de aynı işi yapar. Yani, isim cümlesi olan mübtedâ ve haberin önüne gelip mübtedâyı merfû haberi de mansûb yapar. Bunlara nâkıs (eksik) fiiller de denir. Nâkıs fiil denmesinin sebebi; merfû ismiyle birlikte tek bir mânâ ifâde etmeyip ikinci ismi ج و (Çocuk geldi) deyince cümle anlamı yeterli olur fakat ح ض ر ال و ل د istemeleridir. ن ا ا (Hava idi) deyince yetmez, mana eksik kalır. Yanına ikinci bir isim ilâve edilerek و با ر دا ج ن ا ا (Hava soğuk idi) deyince mana tamamlanır. ا ن Nâkıs veya Kâne benzeri olan fiiller ve işlevleri şunlardır: صا ر ل ي س أ ص ب ح أ م ى ى أ ض ظ ل با ت Soğuk şiddetlidir. Soğuk şiddetliydi. ا ل د ش د يد ال د ا ن ا ن ش د يدا ال د Çözümleme: ش د يدا Nakıs fiilin haberi Harekesi fetha Nekre Nakıs fiilin ismi (Mübteda) Harekesi zamme Marife Nakıs Fiil İsim cümlesinin kuralları nakıs fiilin ismi ve haberi için de geçerlidir. oldu) ان (..idi, söylenmez. ا fiilinin asıl manası..idi olup nâkıs fiildir. Tam fiil olarak kullanıldığında ismi haberi şeklinde ن Çünkü o zaman mübtedâ haberin önünde değil bir fiil cümlesinin içinde (birleşik fiil olmak üzere) yardımcı fiil vazifesini görür. Bu durumda kânedeki gizli zamir kânenin ismi, fiil ise kânenin haberi olur. 74

79 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Örnek: د و ج O yazdıydı. Sen hastaydın. Gizli ه و kânenin ismi mahallen merfu kânenin haberi mahallen mansup ك ت ب kânenin ismi mahallen merfu ت kânenin haberi mansup م ر ضا ا ن ك ت ب ا ن ك ت ك ن ت م ر ضا ب ا ن ي ق رأ ا ن olur. bulunmuştu okuyordu yazdı idi, yazmıştı olur. ا mazi fiilin bulunduğu bir cümlenin başına gelirse basit geçmiş zamanın hikayesi ن Örnek: Ahmet mektup yazdıydı. ان ا ح م د ك ت ب الر س ال ة bulunan mazi fiilin bulunduğu bir cümlenin başına gelirse bileşik geçmiş zamanın hikayesi ق د ا başında ن Örnek: Ahmet mektup yazmıştı. ان ا ح م د ق د ك ت ب الر س ال ة olur. ا muzari fiilin bulunduğu bir cümlenin başına gelirse geniş veya şimdiki zamanın hikayesi ن Örnek: Ahmet mektup yazardı. ا ح م د ي ك ت ب الر س ال ة Ahmet mektup yazıyordu. ا başında gelecek zaman eki bulunan muzari fiilin bulunduğu bir cümlenin başına gelirse gelecek ن zamanın hikayesi olur. ان 75

80 Adnan Hoyladı Örnek: Ahmet mektup yazacaktı. Konuyla İlgili Cümle Yolculuk faydalıydı. Hoca yoktu. Ders kolaydı. Ev temiz idi. Kalabalık çoğaldı. ا nin ismi de haberi de tamlama şeklinde gelebilir. Bu özellikler ن Örnek: Müslümanların Kâbe yi tavafı dün kolaydı. الر س ال ة ا ح م د س ي ك ت ب ان ح ل ة م م ت ع ة. ا ن ت الر س تا ذ غا ي با الا ا ن ال در س س ه لا ا ن ال ب ي ت ن ظ يفا ا ن حا م ش د يدا الز ا ن geçerlidir. ا nin diğer benzerleri için de ن س ل م ن ب ال ك ع ب ة س ه لا أ م ط وا ف الم Harf-i cer ya da zarfla başlayan ( var manası ifade eden) cümle parçası mübtedâ değil öne geçmiş haberdir. (haber mukaddem). Var olan şey de muahhar mübtedâ olur. Böylece dolayısıyla ( ن ) ninا haberi de öne geçmiş haber, ( ن ( ا nin ismi de sonradan gelen isim olmuş olur. Çözümleme: ا ن س ال غ ر ف ة ر جا ل Adamlar odada idi. Nakıs fiilin ismi (Mübteda) Nakıs fiilin haberi Nakıs fiil İsmi fâil Kâne fiilinin haberi olunca geçmiş zamanın sürekli halini oluşturur. Örnek: O Allah a secde ederdi. ه و ا ن ج دا ا ن 76

81 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi ا fiili Allah ile kullanıldığında anlamı zamanla sınırlı değildir. Sadece geçmişi anlatmaz, durumu bildirir ve ن haberin sonsuz devamlılığını gösterir. ون ن ي ا ebedidir, ezelidir manalarına da gelir. Örnek: Allah bilir ve hakîmdir. ع ل يما ح ك يما ا Olumsuz ن ا nin haberi muzâri olduğunda başında esreli bir ( (ل bulunabilir. Buna inkâr lâmı (lâmul cuhûd) denir ve yanında gizli bir ( ن (أ olduğu düşünülür. Örnek: Arkadaş arkadaşına asla ihanet edecek değildir. dönüştü) (oldu, صا ر (صا ر ي ص Bir halden diğer hale geçmeyi anlatır.( ا ن ال صد يق ل ي خ ون ص د يق ھ ما ا ن Elbise kısa oldu. صا ر ال ثو ب ق ص ا çalışkanlaştı. İki öğrenci صا ن ر الط ال با ن م ج د ي oldu. İki öğrenci sevilen صا ن رت الت ل م يذ تا ن م ح ب و ت sabahladı) (sabah (vakti) oldu, أ صبح Mazi ve muzarisi ( ح ي ص ب ح ) şeklindedir. Bahçe güzel oldu. ت ا ح د يق ة ج م يل ة Meşgul oldular. أ ص ب ح وا ش غ ول ن Onlar hemşire oldular. ت ضا م م ر أ ص ب ح ن أ ض (kuşluk (vakti) oldu, kuşlukladı) Mazi ve muzarisi ( ي ض ض (أ şeklindedir. ب ح أ ص 77

82 Adnan Hoyladı Cadde kalabalık oldu. Bulut yoğun oldu. Doktorlar meşgul oldu. etti) (gündüz (vakti) oldu, devam ظ ل ل ( muzarisi Mazi ve şeklindedir. (ظ ل ي ظ أ ض الش ار ع م ز د ح ما أ ض ال غ ما م ك ث يفا أ ض الا ط باء م ش غ ول ن Anne sabırlı olmaya devam etti. ظ لت رة الا م ب etti. Öğretmen talim (eğitim) hizmetinde devam ل الم ع ل م خ د م ة ال تع ل ي م ظ Kızlar avluda oynamaya devam etti. ء ن ال ف نا ظ لت ال ب نات ي ل ع akşamladı) (akşam (vakti) oldu, أ م ىى Mazi ve muzarisi ي) ى ى ي م ى م (أ şeklindedir. İşçi yorgun oldu. Öğretmenler mutlu olarak akşamladı. Öğrenci çalışkan oldu. geceledi) (geceleyin oldu, با ت Mazi ve muzarisi ( şeklindedir. (أبا ت ي ب يت Hasta acı çeker oldu. Öğrenci çalışkan oldu. ال عا م ل م ت ع با سا ت س ع يدا د ر الم الت ل م يذ م ج دا أ م س ت أ م أ م ىى ى ى ت با ت ر ض م ت ا لم ا ا لم دا با ت الت ل م يذ م ج 78

83 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi با ت ال عا م ل م ت ع با İşçi yorgun oldu. با ت ( ل أ م ى ى manasında kullanılabilir. Bunlara صا ر kelimelerinin hepsi yardımcı fiil olarak (أ ص ب ح أ ض ظ (oldu) bir halden bir hale dönüşmeyi ifade ederken zaman mefhumu yoktur. Hepsi صا ر denir. benzerleri de صا ر de oldu şeklinde tercüme edilebilir. Ancak ifade ettikleri zamanın anlamı zihnen muhafaza edilir. *Yukarıda ikinci olarak verilen anlamlar tam fiil olarak kullanıldığında tercüme edilir. Mâzî muzâri emir olmak üzere bütün siygaları kullanılır. Niçin öğrencilerden çoğu (öğrencilerin çoğu) orduda subay olmayı sever (ister)? لم ا sabahladı. Adam hastanede ال رج ل الم س تشفى أ ص ب ح ي ص ب ك ث م ن ال تلام يذ أ ن حوا باطا ذا ي ح ب ا ج ي ش Mesela ilk cümlede أص ب ح yı tam fiil olarak kabul edersek, o zaman bu fiillerden sonraki isme أص ب ح nın ismi ve haberi demeyiz. Fiil cümlesinin elemanları olarak س ت ش ف ى fâil, ا ل رج ل fiil أ ص ب ح da mef ûlün bih gayr-i الم sarih olur. ل ي س صا ر Nakıs fiillerden en çok kullanılanı dır. ا ن Not: Tahfif (kolaylık) kabilinden ve nehyinden bazen nun harfleri (ي ك ن ( meczûmundan ninا muzâri ن düşürülebilir. Bu kullanılış daha ziyade Kur ân-ı Kerim ve eski metinlerde görülür. İyilik olursa kat kat arttırır. إ ن ت ك ح س ن ة ي ضا ع ف ها Hâin olmadım. ل م أ ك خا ي نا Olumsuz ن ا nin haberi başına zâid ( (ب harfi getirilince mana kuvvetlenmiş olur. Örnek: değildir. Orada asla yabancı ل م ي ك ن ر ب ف يھ Not: ( س (لي fiili hariç diğerlerinin mâzî muzâri ve emri mevcuttur. ي س nin yalnızca mâzî çekimi vardır. 79

84 Adnan Hoyladı Ef âlü l-istimrâr Ef âlü l-istimrâr denilen (devamlılık ifâde eden) fiiller de irab bakımından ا ve kardeşleri gibidir. İsim ن cümlesinin başına geldiği takdirde mübtedâ ile haber üzerinde aynı etkiyi yaparlar. Birçok gramer kitabında ن ا ve Kardeşleriyle birlikte zikredilmektedirler. Bu fiiller isminin haberiyle nitelenmesindeki sürekliliği anlatır ve şunlardır: أ ص ب ح أ م ى ى أ ض ظ ل با ت ما Hepsi de halâ, devam ediyor manasındadır. Mâzî ya da muzâri olarak gelebilirler. Başlarındaki olumsuzluk harfi olmasına rağmen fiile olumsuzluk değil devamlılık manası kazandırır. Aksi takdirde devamlılık vermez. Şimdi bunları örnekleriyle görelim: Hasta hâlâ hayattadır. ما زا ل الم ر ض ح يا Çocuklar hâlâ uyuyorlar. لا ي زا ل الا ط فا ل نا ي م ن Çocuk hâlâ hastadır. ال و ل د م ر ضا ما ب ر ح Hasta hâlâ uyuyor. ح الم ر ض نا ي ما لا ي Tüccar hâlâ doğrudur. ف ئ الت اج ر صا د قا Câhil inadında hâlâ ısrarlıdır. ا جا ه ل م ص را ع ع نا د ه لا ي ف ت ا Hava hâlâ yağmurludur. ما ان ف كت السما ء م م ط رة Meltem (ılık rüzgâr) hâlâ tatlıdır. ال نس يم ع ل يلا لا ي ن ف ك Işık zayıf olduğu müddetçe okuma. ال نور ض ئ يلا ما دا م لا ت ق رأ Diri olduğum müddetçe Allah a ibadet ederim. ح يا أ ع ب د ا ما د م ت Aç olduğun müddetçe ye. جا ئ عا ل ما د م ت Bu ilk dört fiil örneklerde görüldüğü gibi yalnız mâzî ve muzâri siygalarında gelir. bağlar. dığı müddetçe: Kendinden önce gelen cümlenin müddetini kendinden sonraki cümleye ما دا م gibi yalnız mâzî siygasında bulunur. Not 1: ن ا ve kardeşlerinden bu yana söylenen nâkıs fiillerin isimleri müfred, tesniye ve cemi de gelse fiiller hep müfred gelir. Aksi takdirde normal fiil vazifesi görürler. ي س ل 80

85 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi İki adam konuşuyorlardı. Çocuklar hâlâ uyumaktadırlar. ن ي ت لما ن ا ن ال رج لا ط فا ل نا ي م ن لا ي زا ل الا Not 2: Nâkıs fiillerin isimleri müzekkerse fiiller de müzekker, isimler müennes ise fiiller de müennes gelir. Ev geniş değildir. Mümin yaşadığı müddetçe namazı hiç terk etmeyecek. ن ي ك ل ار وا س ع ة ل ي س ت الد ال صلاة و م ن ح يا ما دا م الم Not 3: Nâkıs fiillerin haberleri isim cümlesinin haberi gibi müfred, cümle ve şibh-i cümle (zarf ve cârmecrûr) olarak gelir. Çeşidi م ر ن ع Müfred Terbiyeli daima sevilir. ما زا ل الم ه ذب ح ب و ا İsim Cümlesi uyuyordu. Sabahleyin Ömer in kızı ب نتھ نا ي م ة ال صبا ح لم م ع أ س تا ذ ه konuşuyordu. Fiil Cümlesi Öğrenci hocasıyla ن الط ال ب ي ت ا د رس idi. Zarf Kız öğrenciler okulun önünde ت Câr- mecrûr 21. Leyse ile Olumsuz Yapma Statta seyirciler vardı. ا ن الط ال با ت أ ما م الم ل ع ب م ت ا ن الم ف ر ج ون girer. değil, olmadı anlamına gelir. Muzârisi olmayan bir fiil olarak mâzî durumunda çekime ل ي س ة Hizmetçi güçlü değildir. Ben fakir değilim. gelir. fiili ile yapılan cümlelerde haber kısmı iki şekilde ل ي س ل ي س ا خا د م ق و ا ل س ت ف ق ا 81

86 Adnan Hoyladı 1- Mansûb durumda; Sen mümin değilsin. Onlar mü min değiller. 2- Manayı te kîd için ( (ب harfi cerine bağlı mecrûr olarak; Bu bir şey değildir. Bu hiçbir şey değildir. Nâdiren olumsuzluk edatı olarak kullanılır. ل س ت م و م نا م ل ي س وا م و م ن ن إ ل ي س ه ذا ش ي ي ا ي ء ل ي س هذا Yağmur yağmıyor. ط ر ل ي س س ق ط الم ( (لا ت ( denen Leyse ye benzeyen edatlar mübtedâ ve haber cümlesinin başına getirilerek (إ ن ( (ما ( (لا kullanılmakta ل ي س gibidir. Hepsi de yok, değil manasınadır. gelebilir. gibi görev yapar, ismini ref, haberini nasbeder. İsmi belirli veya belirsiz olarak ل ي س :إ ن Adam ayakta değildir. Zeyd ayakta değildir. gelir. Hem belirli hem belirsiz isme :ما Senden hayırlı kimse yoktur. إ ن رج ل قا ي ما د قا ي ما إ ن ز ن ك ما أ ح د خ ا م 82

87 Bu ihmal edilmiş değildir. azdır. gibi kullanıldığı ل ي س getirilir. Yalnız belirsiz ismin başına :لا Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi ما ه ذا م ه م لا Ondan hayırlı bir kimse yoktur. لا أ ح د خ ا م ن ھ Kaçan adam yoktur. لا رج ل ها ر ا eder. harf-i ceri getirilebilir. Bu cer te kit ifade (ب ( haberlerine nın لا ve ما Bu hiçbirşey değildir. ما هذا ي ء değildir. Ali asla huzurlu ما ع ا د ئ Bu cümleler إ ن cümlesine gelen te kîd lâmı gibidir. Gerçekten Ali huzurludur. ئ إ ن ع ل يا ل ها د manasındadır. İsmini ref haberini nasbeder. Başında bulunduğu isim cümlesinin kısımları zaman ل ي س :لات isimlerinden biri olur. Ancak kullanıldığı ifadede mübtedâ ile haberi birarada zikredilmez. İkisinden birisi, genellikle mübtedâ ( لات nin ismi) mahzûf olur (düşürülür), haberi kullanılır. Pişmanlık vakti değildir. (Artık) kurtulma zamanı değildir. 22. Muzâri Fiilinin Nasbı (Tekil - İkil - Çoğul) لات و ق ت ن دا م ة لات ح ن م ن اص Aşağıdaki edatlardan birisi fiil-i muzârinin başına gelirse muzâri fiilin sonunu nasbeder (fetha yapar). Cemi müennes nunları hariç (ن) nunlarını düşürür. Bu edatlar şunlardır: 83

88 Adnan Hoyladı أ ن ل ن ى إ ذ ن ل فا ء ح ى ل ا ال سب ب ية Nasp edatlarından herhangi biri fiili muzarinin başına gelirse fiil çekimi şu şekilde olur. (Tekil) م ف رد Açıklama م ف أن ي كت ب (Müzekker) (م ذ كر ( غ اي ب (İkil) ت ث ن ي ة أ ن ي ك ت ب ا (Çoğul) ج م ع أ ن ي ك ت ب وا Onların yazması O ikisinin yazması Onun yazması أ ن ي ك ت ن أ ن ت ك ت ب ا أ ن ي ك ت أ ن ت ك ت ب أ ن ت ك ت ب أن تكت ب وا أن تكت ب ا أن تكت ب Uzaktakiler Yakındakiler (Müennes) (م و نث ( غ اي ب ة (Müzekker) (م ذ كر ( م خ اط ب Sizlerin yazması Siz ikinizin yazması Senin yazman أ ن ت ك ت ن أ ن كت ب ا أ ن تكت ي (Müennes) (م و نث ( م خ اطب ة أ أ ن ن ك ت ب أ ن ن ك ت ب أ ن ن ك ت أ ن أ ك ت ب أ ن ن ك ت م (Ortak) (م ش ك ( م ت ل edatıdır. Bizlerin yazması Biz ikimizin yazması Benim yazmam mak) (mek, أ ن Muzâri fiili nasbederek masdara çevirir. Mâzî fiilin de önüne gelir, ancak mebni olduğu için sonuna tesir edemez. En çok kullanılan nasb Kendisi Çay içmek istiyorsun. Kur ân ı anlamak istiyoruz. mayacak) (asla meyecek, ل ن Daha önce de gördüğümüz gibi muzâri fiilin manasını olumsuz istikbale çevirir. Seninle asla eve gitmeyeceğim. Gerçekten ben eşeğe hiç binmeyeceğim. ت ر د أ ن ش رب ال شاي ن ر د أ ن ن ف ه م ال قر آن ه ب م ع ك إ ال ب ي ت ل ن أ ذ إ ي ل ن أ ر ك ب ا ح ما ر 84

89 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi için) ي ( mek için,..mak Sebep bildirir. Daha çok aynı manada ي ل olarak kullanılır ve sadece muzâri fiilin önüne gelir. Dersimi ezberlemek için okuyorum. أ د ر ي ق رأ ظ çalışıyor. Öğrenciler başarmak için م يذ ل ي ي نج ح وا ي ج د التلا Burada mesela birinci cümlede ( ق رأ د ر ي (أ temel cümle, ( أ ح فظ ( ي ise yan cümleciktir. diye) ( mek için,..mak için,..sın ل (Lâmu t-ta lîl) ي gibi sebep bildirir. Aynı manada ( ن (لا şeklinde açıkça yazılmış halde de gelebilir. Lâmu tta lîl den sonra ( ن (أ gelmediği takdirde bu fiilin mukadder yani gizli ( ن (أ ile nasbedilmiş olduğuna hükmedilir. Anlaması için dersi açıkladım. Sanatçı meşhur olmak için başkente gitti. ش رح ت ال در س ل ي ف ه م ال عا ص م ة ل ي ش ر سا ف ر ال فن ان إ alır. ا veya türevlerinden biri geçerse olumsuzluğu kuvvetlendirir ve lâmü l-cuhûd (inkar lâmı) adını ن olumsuz den önce ل Olumsuz ن ninا haberinin başındaki muzari fiili naspeder. Allah onlara asla zulmedecek değildir. Allah size gaybı da bildirecek değildir. halde) (öyleyse, o zaman, o إ ذا - إذ ن و ما ل م ه م ل ي ظ ما ا ن ا ل ع ك م ع ال غ ي ل ي ط ن ا ا Daha çok istikbal ifade eden cümlelere bazan de şart edatlarına cevap olarak gelir. nasbetmesi için cevap cümlesinin ve muzâri fiilin hemen başında olması gerekir. Ben çok okuyorum. Öyleyse başarırsın. Ben Arapça yı çok çalışıyorum. O halde Kur ân ı anlayacaksın. ب in muzâri fiili إذ ن ح ذ ن ت ن ج أ نا أ ق رأ ك ث ا. إ د ال ع ر ية ك ث ا. إ ذا ت ف ه م ال ق ر آن أ نا أ ج 85

90 Adnan Hoyladı Eğer muzâri fiilden sonra gelirse naspetmez. Örnek: Öyleyse ben giderim. ذ ن أ نا أ ذ ه ب إ Muzâri fiilsiz veya fiilsiz cümlelerde de kullanılır. Örnek: O halde o doğrudur. kadar) (.ıncaya ح ى.22.6 إ ذا ه ذا ه و ل ح يح inceye kadar,..e,..a kadar, ta ki, nihayet, diye,..mek için, mak için anlamlarına gelir. Çocuklar doyuncaya kadar yedi. Arabaya bindim ki okula erken varayım. ا ل فا ء ال سب ب ية.22.7 ى ش ب ع وا فا ل ح أ ل الا ط د رس ة م ب ك را الم رك ب ت ال سي ارة ح ى أ ح ض ر إ Atıf harfidir. Bu harfle, cümlenin ilk kısmı sonraki kısmın oluşmasına sebep olur. Birincisi gerçekleşirse ikinci kısım da gerçekleşir. Fâ-i sebebiyye nin muzâri fiili gizli ( ن le (أ nasbetmesi için kendinden önce ya nefî (olumsuz) veya taleb (emir, nehiy, soru, temenni) gelmelidir Evini bilmiyorum ki ziyaret edeyim. لا أع ر ف ب يتھ فا ز ور ه olasınız. Derslerinize çalışın ki imtihanda başarılı أ د ر س وا د ر وس ك م فتنجح وا الا م ت حا ن 23. Mâzî Fiil (Meçhûl) Fiiller aktif ve pasif olmak üzere ikiye ayrılır. Fâili belli olana Arapça da ma lûm fiil (aktif, etken fiil) denir. 86

91 Bekir ata vurdu. Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi ض رب ب ك ر ا ح ص ان İşi yapan fâil (Bekir) bu cümlede bellidir. Fiili ma lûmdur. Fâili belli olmayan (pasif, edilgen) fiile ise meçhûl fiil denir. Ata vuruldu. ض ر ب ا ح ص ان Fâil belli olmadığından bu cümledeki fiil meçhûldür. Mâzî ma lûm fiili meçhûl yapmak için üç harfli fiilin baş harfi ötre, ikinci harfi esre yapılır. Yazıldı ك ت ب Yazdı ك ت ب Açıldı ف ت ح Açtı ف ت ح Bilindi ع ل م Bildi ع ع ل م İçildi ش ر ب İçti ش ر ب Yenildi أ ل Yedi أ ل Meçhûl fiil cümlesinde, fâil olmadığı için cümlenin mef ûlü, fâil yerine geçer. Arapça da buna nâib-i fâil (failin vekili) denir ve son harfi fâil gibi ötre okunur. Örnek: ك ت ب ال در س Naibu Fail Harekesi Zamme Meçhul mazi fiil çekimi aşağıdaki tablodaki gibidir. Meçhul Fiil Müennesi Müzekkeri ض ر ت Ben vurdum. ض ر ت ض ر ت vurdun. Sen ض ر ض ر ت ض ر ت vurdu. O ض ر ض ر ب 87

92 Adnan Hoyladı (Çoğul) ج م ع ف ت حوا ض ر نا vurduk. Biz ض ر نا ض ر ن vurdunuz. Siz ض ر ض ر ت م ض ر ن vurdular. Onlar ض ر ض ر وا ض ر تا vurdu. O ikisi ض ر ا ض ر ت م ا vurdunuz. Siz ikiniz ض ر ت م ا ض ر نا vurduk. Biz ikimiz ض ر نا Uzaktakiler (Tekil) م ف رد Açıklama م ف ف ت ح (Müzekker) (م ذ كر ( غ اي ب (İkil) ت ث ن ي ة ف ت حا Onlar açıldı. O ikisi açıldı. O açıldı. ف ت ح ن ف ت ح ت ا ف ف ت ح ت (Müennes) (م و نث ( غ اي ب ة ف ت ح ت م ف ت ح ت م ا ف ف ت ح ت (Müzekker) (م ذ كر ( م خاط ب ف Sizler açıldınız. Siz ikiniz açıldınız. Seni açıldın. ف ت ح ن ف ت ح ت م ا ف ف ت ح ت ف (Müennes) (م و نث ( م خ اطب ة ف ت حنا ف ت حنا ف ت ح ت م (Ortak) (م ش ك ( م ت ل Bizler açıldık. Biz ikimiz açıldık. Ben açıldım. Not: Mazi meçhul fiili sadece ف ع ل kalıbında bulunur. ف ع ل kalıbında (5. bab) bulunan mazi malumların meçhulü yoktur. Bu kalıp üzerinde bulunan tüm fiillerin hepsi lazımdır. Lazım fiilin meçhulü olmaz. Öğretmen defteri öğrenciden aldı. Yakındakiler Kendisi أ خ ذ ت ك س ب ع ل م ة ال دف م ن الت ل م ي ذ الم أ خ ذ ال دف م ن الت ل م يذ Defter öğrenciden alındı. Takım maçı son anda kazandı. ح ظة با را ة آخ ر ال ف ر ق الم Maç son anda kazanıldı. حظ ة با را ة آخ ر ك س ب ت الم 88

93 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Hasta ilacı içti. İlaç içildi. Hasan öğretmenlere teşekkür etti. Öğretmenlere teşekkür edildi. Ömer bisiklete bindi. Bisiklete binildi. 24. Mâzî Fiilinin Olumsuzu (Meçhûl) ر ض ة ال دوا ء ش ر ت الم ش ر ب ال دوا ء س ن د ر ش ك ر ح س ن الم د ر س ون ش ك ر الم م ر رك ب ع الد ار ج ة ار ج ة ر ك ب ت الد Meçhul mazi fiil normal mazi fiil gibi olumsuz yapılır. م ا ve لا edatları kullanılır. Ancak م ا daha çok kullanılır. ا ve ل م kullanılırlar. edatları muzafi fiilin başına gelir. Anlam açısından mazi kabul edilirler. Yaygın bir şekilde لم Örnekler ve daha fazla bilgi için ilgili bölüme bakınız. 25. Meçhûl Çatılı Fiille Soru Meçhul çatılı fiille soru malum fiillerde aynı şekilde yapılır. Aralarında özel bir fark yoktur. Sınıftan niçin çıkarıldın? Sınıftan yüzümü yıkamak için çıkarıldım. Okula kiminle gidildi? Okula Ali ile gidildi. Buraya nasıl gelindi? Buraya yürüyerek gelindi. Nereye gidildi? Okula gidildi. Kaç kitap okundu? Bir kitap okundu. Soru ل م خ ر ج ت م ن ال ف ص ل خ ر ج ت م ن الف ص ل لا Cevap خ ر ج م ع م ن ذ ه ب إ الم Soru م ع ه ب م ع ع Cevap غ س ل و ج ي د رس ة د رس ة إ الم Soru ك ي ف ق د م ه ن ا Cevap ق د م ه ن ا م اش ي ا Soru إ أ ي ن ذ ه ب د رس ة الم Cevap ذ ه ب إ ك م ك ت اب ا ق ر أ Soru ك ت ا ب ق ر أ Cevap 89

94 Adnan Hoyladı Konu anlaşıldı mı? ه ل ف ه م الم و ضوع Soru ه ل Evet, konu anlaşıldı. ع م ف ه م الم و ض وع Cevap ع م içtin? Ne م اذ ا Soru Çay içtim. ش ر ب الشاي Cevap ج ت م ن الف ص ل اذا خ ر لم Soru غ س ل و ج ي م ن الف ص ل لا خ ر Cevap خ Sınıftan niçin çıkarıldın? Sınıftan yüzümü yıkamak için çıkarıldım. Hangi kalemle yazıldı? Siyah kalemle yazıldı. Kahire ye ne zaman gidilecek? Kahire ye bugün gidilecek. 26. İsm-i Mevsuller ( Tekil, İkil, Çoğul ) ج ت Soru ب ا ي ق ل م ك ت ب س و د الا ق ل م ك ت ب ب ال Cevap ك م ى س س وف ر إ الق اه رة Soru م Cevap س س وف ر إ ال ق اه رة ال ي و م Kendinden sonra gelen sıla cümlesiyle kendinden önceki kelimeyi veya cümledeki yerini (kendisinin karşılık geldiği ögeyi) açıklayan isimlerdir Müşterek İsm-i Mevsûl Müzekker ve müennesi, tekil ve çoğulu için ayrı ayrı lafzı bulunmayıp hepsi için ortak kullanılan ism-i mevsûle müşterek ism-i mevsûl denir. Bunlara genel ya da ortak ism-i mevsûller de denebilir. ki o kimse, ki o şey, herhangi, hangi ا ي ki o şey ki o kimse ما ise genellikle (ما ( için, hem müzekker hem müennes ortak olmak üzere akıllı varlıklar (insanlar) (م ن ( ي ( kullanılır. insanlardan başkası için, hayvan ve eşya için ي) kullanılır. ise her ikisi için de (ا ortak ism-i (م ن ( (ما ( (ا mevsulleri durumuna göre bütün kişileri belirtmek için has ism-i mevsullerin yerine kullanılır. Müfred ve müzekkerleri de aynı olduğu için hem müfred hem de cemi manasına geçer. Hangi şahıs için kullanıldığı ism-i mevsulden sonra gelen sıla cümlesindeki zamirden anlaşılır. Gördüğüm adam geldi. جا ء ن رأ ي ت ھ Gördüğüm kadın geldi جا ء ن رأ ي ا م ن 90

95 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Evinize gelen kimseyi (adamı) gördüm. رأ ي ت م ن ج اء إ ب ي ت ك م Çalışan kimse muvaffak olacaktır. ف ق م ن د س و ف ي و ي ج Kitaplardan istediğimi (istediğim şeyi) yazarım. ب ن ال ك ت أ ك ت ب م ا أ ط ل ب م ي konabiliyorsa ism-i mevsul olur ancak mu rabtır (ما ( ve (م ن ( yerine (herhangi, hangi) kelimesinin أ (duruma göre son harekesi değişir). Diğerleri kadar kullanılmaz. Faydalı olanı oku. ق رأ أيا نا ف عا إ Görevini yapan kimse hoşuma gider. دى وا ج ب ھ ج ب ي ا ي أ Hangisinin cesur olduğunu biliyoruz. ه و جا ع ع ل م م ن Hangisinin cesur olduğunu biliyoruz. ع ل م أ م ه و جا ع ي ( cümlede Mesela son konabildiği için ism-i mevsuldür ve fâili sorduğu için zamme ile (م ن ( yerine (أ merfûdur. Esasen ( م den (أ sonrası ( ع ل م ) fiilinin mahallen mansub mef ûlü dür. alır. aynı zamanda isimlere muzâf olur, anlamını muzâf olduğu isimden (أ ي ( Öğrenci Kur ân dan seçtiği herhangi bir sûreyi ezberler. Şehirde herhangi bir camide namaz kılarız. ي ( dur. (أ ية ( müennesi kelimesinin (أ Bunu söyleyenin kadınlardan hangisi olduğunu söyleme Çalışkan olan kız öğrenci başarır. ي ح ف ظ الت ل م يذ ن ص أ ي س ور ة ي خ تا أ ي م ج د الم د ين ر م ن ال ق ر آ ن ة ية أ الن سا ء قا ل ت ه ذا إ ح ف ظ ية د ة ت ن ج ح أ الط ال با ت م ج 91

96 Adnan Hoyladı lar başa geldiği zaman soru işareti olduğu gibi, cümledeki yerine göre çoğul manası taşıyan ism-i م ا ve م ن mevsul olabilirler. Senin yanındakiler ölür fakat Allah ın yanındakiler bâkidir. Göklerde ve yerde bulunanlar (bulunan şeyler) O nundur Hususî İsm-i Mevsul د ك ي م وت و م ا ع ن د الله ب ا ق م ا ع ن ض ال سم او ات و الا ر ل ھ م ا Müzekker ve müennesleriyle birlikte müfred, tesniye ve cemileri bulunan ism-i mevsullerdir. Tesniyeleri hariç mebnidirler. Cem Tesniye Müfred ا لذ ين ال لذا ن ا ا لذ ي Müzekker ref hali ا ا لذ ين اللذ ي ن ا ا لذ ي اللذ ي Müzekker nasp ve cer hali ا O kimseler O iki kimse O kimse ال لا ي- اللو ا ي ا للت ان ا ل ي ا ن ل ي ا ل لت ا ا ل لا ي- ا ل لو ا ي Kardeşimi ziyaret eden (kimse)leri gördüm. Müennes ref hali Müennes nasp ve cer hali ج اء ال رج ل ا لذ ي ض ر ي geldi. Beni döven adam ا لذ ين ز رأ ي ت Bana öğreten kadın geldi. Bahar insanların sevdiği mevsimdir. ار وا أ ر أ ة ي ج اء ت الم ا ل ر يع ه و ال ف ص ل ا ل ي ع لم ت ا لذي ي ح بھ ال نا س Arapça da her ism-i mevsulden sonra görüldüğü gibi kendinden önceki kelimeyi açıklayan ve manasını tamamlayan bir ilgi cümlesi mutlaka bulunur. Buna sıla cümlesi denir. 92

97 Beni yaratan Allah a ibadet ederim. açıklamaktadır. kelimesini الله den önce gelen أ لذ ي cümlesi خ ل ق ي Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi ا ع ب د الله ا لذ ي ق ي İsm-i mevsullerden her biri tekil çoğul, müzekker ya da müennes oluşlarına göre kullanılır: (Kendisini) gördüğüm kimse geldi. (Kendilerini) gördüğüm kimseler geldi. (Kendilerini) gördüğüm iki kişi geldi. Giden iki kişiyi gördüm. خ ل جا ء ا لذ ي رأ ي ت ھ Müfret Cemi جا ء ا لذ ين رأ ي م رأ ي ما Tesniye جا ء ال لذا ن لذ ي ن ذ هبا رأ ي ت ال Tesniye Böylece artık cümle, temel cümleye bağlanan içinde fiil de bulunabilen bir yan cümlecik daha almış, basit cümleden bileşik cümle haline gelmiştir. Hususi ism-i mevsuller hem akıllılar hem de eşya ve hayvanlar için kullanılır. ( ي) (ا لذ ين ل لو ا (ا akıllıların ل ي) kullanılır. çoğulu için kullanılır. akılsız çoğullar içinde (ما ( ve (ا Yazdığın makaleleri okudum. Yazdığın makaleleri okudum. ت قالا ل ي ك ت ب ا ق رأ ت الم ا ت ن م قا لا ما ك ت ب ت م ق رأ ت İsm-i mevsul marife isimden sonra geldiğinde sıfat olur. Okuduğun kitabı okudum. Bu cümlede, ك تا ب ( (ا لذ ي) (ال kelimesinin sıfatıdır. ال ك تا ب ا لذ ي ق رأ ت ھ Belirsiz nekre bir kelimeden sonra mevsul kullanılmaz fakat varmış gibi tercüme edilir. ق رأ ت 93

98 Adnan Hoyladı (Sizden) bizi İslâm a çağıran bir peygamber geldi Sıla Cümlesinin Özellikleri الا س لا م ق د جا ء رس و ل (م ن ك م ( د عا نا إ Sıla cümlesi âid (bağlaç) denilen açık veya gizli bir zamirle mevsul isme bağlıdır. Bu zamir açık değilse kişi onu mevsul ismin türüne göre takdir eder. Aid zamiri sayı, müzekkerlik-müenneslik yönünden mevsul isme uygun olur. İsm-i mevsuldan sonraki sıla cümlesi; isim cümlesi, fiil cümlesi, şibh-i cümle (cümle benzeri) olarak zarflı ya da harf-i cerli cümle parçalarıyla ana cümleye bağlanır. İsim Cümlesi olarak: Fiil Cümlesi olarak: Güzel olan bayan geldi. Gelen adamı gördüm. Şibh-i Cümle (Zarflı cümle parçası) olarak: Önündeki kalemi aldım. Şibh-i Cümle (Harf-i cerli cümle parçası) olarak: Bahçedeki kuşları gördüm. ل ي ج م يل ة ح ض رت ال سي د ة ا رأ ي ت ال رج ل ا لذ ي جا ء أ خ ذ ت ال ق ل م ا لذ ي رأ ي ت أما م ك ل ي ة ا ح د يق ال طي ور ا Aid zamiri bazen terkedilebilir. Fakat ismi mevsul kendisinden sonra gelen ve harf-i ceri olan bir fiilin mef ûlü ise zamirin harf-i cere eklenmesi zorunludur: 94

99 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi إ ن الن سا ء Kendilerine gittiğimiz kadınlar Onların getirdikleri bu şeyler nedir? ع ل لا ي د خ ل نا ن ال ل ي جا ؤا ش يا ء ا ما ه ذ ه الا İsm-i Mevsulun Cümlenin Unsurlarından Biri olması İsmi mevsul; fâil, mef ûl ya da mübtedâ, haber ve nevasihtan (inne, kane ve kardeşleri) birinin ismi ve haberi gibi herhangi bir unsuru olabilir. O zaman cümle içindeki yerine göre mahallen merfû, mahallen mansûb ya da mahallen mecrûr olur. Emri işiten kimse secde etti. ا لذ ي م ع الا م ر ج د Fâil Bilene sor. ا س ا ل ن ع ر ف Mefûl Okuyan kimse öğrenir ا لذ ي رأ ي ت ع ل م Mübtedâ ه ذا ه و الن ي ا لذ ي وج دوا (وجدوه ( Bu (kendisini) kitaplarında buldukları peygamberdir. ك تا م Haber Şüphesiz ki okuyan kimse öğrenir. ا İnne nin ismi إ ن م ن ي ق رأ ي ت ع ل م Konuyla İlgili Cümle Fakülteye giden iki öğrenciyi gördüm. ل ي ة ال ن ال لذ ي ن ذ ه ب ا إ رأ ي ت ال طال ب Fakülteye giden iki öğrenci döndü. ال ل ية ع اد ال طال ب ان ال لذان ذ ه ب ا إ Fakülteye giden iki öğrenciye selam verdim. س لم ت ع ال طال ب ن ال لذ ي ن ذ ه ب ا إ ال ل ية Giden öğrencileri gördüm رأ ي ت ال ط لاب ا لذ ين ذ ه ب وا ع اد ت ال رأ ي ت ال طال ب تان ال لتان ذ ه ب تا ن ذ ه ب تا ن ال لت طال ب ت Giden iki (kız) öğrenci döndü. Giden iki (kız) öğrenciyi gördüm. 95

100 رأ ي ت Adnan Hoyladı Giden (kız) öğrencileri gördüm. Evle ilgilenen annemdir. ال طال ب ات ال لا ي ذ ه ن ل ي ت ر ال ب ي ت ي ا أ م ص ل و ا لذ ي ن ج ح ا لا م ت ح ان ش Sınavda başarılı olan geldi. Kongreye katılanları gördüm. رأ ي ت الذ ين Hasan dır. Sınavda başarılı olan öğrenci الطال ب ا لذ ي ن جح ا لا م ت حان ح س ن ه ذ ا ه و ال و ص ل ال رأ ي ت ال رأ ي ت الط Bu, sınavda başarılı olan öğrencidir. Sınavda başarılı olan öğrenci geldi. و ت م ر ون الم طال ب ا لذ ي ن ج ح ا لا م ت ح ان طال ب ا لذ ي ن ج ح ا لا م ت حا ن طال ب ا لذ ي ن ج ح ا لا م ت ح ان ف ل ا لذ ي ي ق رأ ال ق ر آن ال ك ر م ل ي ت ن ص ر ص د يق ا رأ ي ت ال ب ن ت ا Sınavda başarılı olan öğrenciyi gördüm. Kur ân-ı Kerîm okuyan (erkek) çocuğu gördüm. Arkadaşına yardım eden kızı gördüm. ettim. Bana yardım edene teşekkür ش ك ر ت م ن ن ص ر ي çıktı. Ödülü kazanan öne ع ا جاي ز ة ح ص ل دم م ن ت ق س ل م ون م ن ل س ان ھ و د ه المس ل م م ن س ل م الم Müslüman diğer Müslümanların dilinden ve elinden güvende olduğu kimsedir. doğrudur. Söylediğim م ا ق لتھ ه و الصو اب Mahmut gördüğünü anlattı. ح ى م ح م ود م ا شاهده Adam yapmadığını söylüyor. ي ق ول ال رج ل م ا لا ي ف ع ل ھ Allah a kulluk eden kurtuldu. (Bayan) ن ج ت م ن ع ب د ت الله Allah a kulluk edenler kurtuldu. (Bayan) ن ج ت م ن ع ب د ن الله Kur ân-ı Kerim i ezberleyene uğradım. م ر ر ت ب م ن ح ف ظ القرآن الكر م ni (ا Mastariye ن ( 27. Muzâri fiili nasbederek masdara çevirir. Mâzî fiilin de önüne gelir, ancak mebni olduğu için sonuna tesir أ ن edemez. En çok kullanılan nasb edatıdır. 96

101 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Çay içmek istiyorsun. Kur ân ı anlamak istiyoruz. Dersimi yazmak istiyorum. Eve gitmek istiyorsun. Sabretmeniz sizin için hayırlıdır. Beşir memleketindeki hastalara yardım etmek için doktor olmak istiyor. Fatıma derslerini müzakere etmek istiyor. Çocuklar babalarından kendilerini başkente götürmesini istedi. İnsan, (kendisinin) başıboş bırakılacağını mı sanır! Ateşten çıkmak isterler. 28. Mübteda Haber Uyumu ( Tekil, İkil, Çoğul ) ت ر د أ ن ش رب ال شاي ن ر د أ ن ن ف ه م ال قر آن أ ر د أ ن أ ك ت ب د ر ي ت ر د ين أ ن ت ذه ي إ ال ب ي ت خ ل ك م أ ن ت ص و ا ر ىى ب ل د ه با ل ي سا ع د الم بي ن ي و ن ط ي ر د ش أ م ة أ ن س ت ذ ك ر د ر وس ها ت ر د فا ط د م ن وا ل د ه م أ ن يا خ ذ ه م إ ال عا ص م ة و لا طل ب الا أ ي ح س ب الا س ان ي ر د ون أ ن ي خ ر ج ك س د ى أ ن ي ال نا ر وا م ن Haber tek bir kelime olduğunda mübteda ile haber arasında uyum gerekir. Haber mübtedaya cinsiyet, (müzekkerlik ve müenneslik) sayı (müfret, tesniye, cemi) ve irab (her ikisinin de harekesi zamme olur) açısından uyar. Açıklama Müzekker ve tekil Kitap faydalıdır. ا ل ك ت اب م ف يد Müzekker ve ikil faydalıdır. İki kitap ا ل ك ت اب ان م ف يد ان Müzekker ve çoğul Müslümanlar ihlaslıdırlar. ا لم س ل م ون م خ ل ص ون Müzekker ve çoğul (akılsız) Kitaplar faydalıdır. ا ل ك ت ب م ف يد ة Müennes ve tekil Araba hızlıdır. الس يارة م س ر ع ة Müennes ve ikil hızlıdır. İki araba ا لس يارت ان م س ر ع ت ان 97

102 Adnan Hoyladı Müennes ve çoğul Müennes ve çoğul (akılsız) Müslümanlar ihlaslıdırlar. Arabalar hızlıdır. س ل م ات م خ ل ص ات ا لم ال س يارات م س ر ع ة ا لت ل م يذ ن ج ح إم ت ح انھ geçti. Müzekker ve haberi fiil cümlesi Öğrenci sınavını Müennes ve haberi fiil cümlesi geçti. Öğrenci sınavını ا لت ل م يذة نجحت إم ت حا ا ا لقل م ل و ن ھ ج م يل güzeldir. Müzekker ve haberi isim cümlesi Kalemin rengi ا لم م ح اة ل و ا ج م يل güzeldir. Müennes ve haberi isim cümlesi Silginin rengi Müzekker ve haber car-mecrur bürosundadır. Müdür ا لم د ي ر م ك ت ب ھ Müennes ve haber car-mecrur bürosundadır. Müdire Hanım ا لم د ي ر ة م ك ت ا طاو ل ة üstündedir. Müzekker ve haberi zarf Kalem masanın طاو ل ة üstündedir. Müennes ve haberi zarf Çanta masanın 29. Mâzî Fiilinin Başına ( د (ق Gelmesi Mazi fiilin başına ق د geldiğinde zaman ve anlam değişikliği olur. 1- miş li geçmiş zaman yapar. Ahmet Arapça çalıştı. Ahmet Arapça çalışmış. 2- Kesinlik ve vurgu katar. Ne yapacağımı unuttum. Ne yapacağımı (kesinlikle) unuttum. bildirir. durum وق د 3- ا ل ق ل م ف ا ل ق ل م ف و ق ال و ق ال د رس ا ح م د ال لغ ة ية ال ع ر ق د د رس ا ح م د ال لغ ة ال ع ر ية س يت م ا ا ف ع ل ق د س يت م ا ا ف ع ل 98

103 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi Doktor geldiğinde hasta ölmüştü. ب يب وقد م ات المر ض ج اء الط Camiye girdiğimde imam Fatiha'yı okumayı bitirmişti. د خ ل ت الم ج د وقد ق را الا م ام الف ات ح ة 30. Muzâri Fiilinin Başına ( ( ان Gelmesi olur. ا muzari fiilin bulunduğu bir cümlenin başına gelirse geniş veya şimdiki zamanın hikayesi ن Örnek: Ahmet mektup yazardı. ان ا ح م ي ك ت ب د الر س ال ة Ahmet mektup yazıyordu. ا başında gelecek zaman eki bulunan muzari fiilin bulunduğu bir cümlenin başına gelirse gelecek ن zamanın hikayesi olur. Örnek: Ahmet mektup yazacaktı. س ي ك ت ب ان ا ح م د الر س ال ة 31. Mâzî Fiilinin Başına ( ان د (ق Gelmesi Mazi fiilin başına ان ق د geldiğinde geçmiş zamanın hikâyesi olur. Gelmişti gibi. Örnek: Öğrenci okula gitmişti. Ahmet Arapça çalışmıştı. ال ب ا الم د رس ة ق د ان ذ ھ ب الط ان د رس ا ح م د ال لغ ة ال ع ر ية ق د 99

104 Adnan Hoyladı Notlarım:

105 Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10. Sınıf Arapça Dilbilgisi 101

106 Bu kitap Anadolu İmam-Hatip Liselerinde derse giren öğretmenler ve 10. Sınıf öğrencileri için kaynak olarak hazırlanmıştır. Sadece 10. Sınıf konularını içermektedir. Konular örnekleriyle birlikte anlatılmıştır. Gereken yerlerde detaya girilmiştir. Ancak 10. Sınıf çerçevesi dışına çıkılmamıştır.