ECE-581 E-Devlet ve e-dönüşüm Türk Hava Kurumu Üniversitesi 2013

Transkript

1 ECE-581 E-Devlet ve e-dönüşüm 2013 Volkan Güner GÜNGÖR ECE 581 1

2 Sunum Planı Açık Veri Kavramı - Açık Veri Nedir? - Açık Verinin Temel Özellikleri Nedir? - Veri Hangi Durumda Açık Sayılır? - Açık Verinin Yapısı Nedir? - Açık Veri Türleri Neler Olabilir? - Veri Nasıl Açılır? - Veri Neden Açılır? Açık Devlet Kavramı - e-devletin Evrimi - Açık Devlet Verisi - Açık Devletin Bileşenleri - Devlet Verisi Neden Açılıyor? - Açık Devletin Avantajları - Açık Devletin Riskleri - Açık Devletin Fırsatları - Açık Devlet Olası Adımları - Açık Devlet Verisinin Kullanımına Yönelik Olası Etkiler Türkiye de Açık Devlet Kavramı - Başbakanlık Dönemi Stratejik Planı - İçişleri Bakanlığı Dönemi Stratejik Planı Açık Veri Kavramıyla İlgili Tartışmalar Bazı Açık Veri&Devlet Uygulamaları ECE 581 2

3 Açık Veri Kavramı Açık Veri Nedir? Herhangi bir telif hakkı, patent ya da diğer kontrol mekanizmalarına tabi olmaksızın herkes tarafından ücretsiz ve özgürce kullanılabilen, tekrar kullanılabilen ve dağıtılabilen veridir. (Open Knowledge Foundation- OpenDefinition.org) Kullanılabilir (Use) Tekrar Kullanılabilir (Re-use) Dağıtılabilir (Re-disribute) ECE 581 3

4 Açık Veri Kavramı Açık Verinin Temel Özellikleri Nedir? Kullanılabilirlik ve Erişim (Availability&Access): Veri bir bütün olarak ve makul bir yeniden üretim maliyetini aşmayacak şekilde, tercihen internet üzerinden ücretsiz olarak temin edilebilir bir şekilde sunulmalıdır. Veri ayrıca uygun ve değiştirilebilir bir biçimde sunulmalıdır. Daha geniş bir tanım için ECE 581 4

5 Açık Veri Kavramı Açık Verinin Temel Özellikleri Nedir? Tekrar Kullanım ve Dağıtım (Reuse&Redisribution): Veri, diğer veri setleri ile karıştırılarak kullanılması dahil tekrar kullanım ve dağıtıma izin veren koşullar altında sağlanmalı, makine okunabilirliği (machine-readable) olmalıdır. Daha geniş bir tanım için ECE 581 5

6 Açık Veri Kavramı Açık Verinin Temel Özellikleri Nedir? Evrensel Katılım (Universal Participation): Herkes kullanabilmeli, tekrar kullanabilmeli ve tekrar dağıtabilmelidir. Hiçbir ayrımcılık olmamalı, kısıtlama yapılmamalıdır. Örneğin sadece eğitim ya da ticari olmayan maksatla kullanılması için yapılan kısıtlamalara izin verilmemelidir. Kısacası kısıtlama olmadan, özgürce herkes tarafından kullanılabilmelidir. Daha geniş bir tanım için ECE 581 6

7 Açık Veri Kavramı Veri Hangi Durumda Açık Sayılır? Veri, aşağıdaki durumları karşıladığında açık veri özelliğini kazanır: Teknik olarak Açıklık: Makineler tarafından okunabilen (machine-readable) standart yapıya uygunluk sağlamalıdır. Bilgisayar uygulamaları tarafından alınabilmeli ve anlamlı bir şekilde işleme tabi tutulabilmelidir. Yasal olarak Açıklık: Açık bir şekilde lisanslanmalıdır. Herhangi bir sınırlama olmaksızın, ticari ya da ticari olmayan kullanım ve tekrar kullanıma izin vermelidir. ECE 581 7

8 Açık Veri Kavramı Açık Verinin Yapısı Nedir? Dünya Bankasına göre açık veri yapısı 3 unsurdan oluşmaktadır: Etkileşimli Yayıncılık: Buradaki düşünce, devletin veriyi etkileşimli olarak çevrimiçi koymaları gerektiğidir. Verinin konulması için her defasında istenmesine gerek kalınmamalıdır. (World Bank Data Essentials ECE 581 8

9 Açık Veri Kavramı Açık Verinin Yapısı Nedir? Makine Okunabilirliği: Buradaki düşünce, verinin sadece ekrandan okunmasından ziyade, bilgisayarlar tarafından işleme tabi tutulmasına imkân sağlanması gerektiğidir. Erişime sunulan veri aynı zamanda yüksek teknik engellere takılmadan sınıflandırmaya (sort), elemeye (sift), süzgeçten geçirilmeye (fitler) de imkân sağlamalıdır. Diğer taraftan pahalı yazılımlar kullanılmadan erişilebilen standart dosya yapıları kullanılmalıdır. (World Bank Data Essentials ECE 581 9

10 Açık Veri Kavramı Açık Verinin Yapısı Nedir? Tekrar Kullanım İzni: Buradaki düşünce, erişime sunulan verinin herhangi bir kişi tarafından tekrar kullanımı ya da paylaşımında yasal kısıtlamaların olmaması gerektiğidir. Genellikle devlet verileri yeniden kullanılmayı yasaklayan telif veya IP korumaları altına yerleştirilir ve veriyi tekrar kullanacak kişilerin veri kaynağına atıf yapmasını gerektiren açık lisans bildirisi dışında başka bir sınırlama bulunmamaktadır. (World Bank Data Essentials ECE

11 Açık Veri Kavramı Açık Veri Türleri Neler Olabilir? ECE

12 Açık Veri Kavramı Veri Nasıl Açılır? Basit Tut: Küçük, basit ve hızlı başla. Tüm veri setlerinin hemen açılması gerekmez. Zaten her veri seti kullanışlı olmayacaktır. Veri setleri açıldıkça, hatalar sonucu elde edilen tecrübe sayesinde daha kullanışlı veri setlerinin açılması sağlanacaktır. ECE

13 Açık Veri Kavramı Veri Nasıl Açılır? Zamanında ve Sıklıkla Bütünleşme: Gerçek ve potansiyel kullanıcılarla ve tekrar kullanıcılarla erken ve sıklıkla bir araya gel. Bu kullanıcılar vatandaşlar, işletmeler ya da geliştiriciler olabilir. Kullanıcılar ile zamanında ve sıklıkla bütünleşmek, hizmetin tekrar sunumunun amacına daha uygun olmasını sağlayacaktır. Şunu unutmayalım ki, erişime açılan çoğu veri tüm kullanıcılar tarafından kullanılmaz. Bu veriyi bazıları alır, yeniden şekillendirir ve daha kullanılabilir/anlaşılabilir düzeyde sunar. Örneğin GPS koordinatlarının geniş veri tabanlarına ihtiyaç duymayız. Bunun yerine görsel olarak harita üzerinde ihtiyaç duyduğumuz veriye bakarız. Bu hizmeti şirketler devlet verisini kullanarak düzenler ve vatandaşın kullanımına sunar. Bu sayede devlet, şirketler üzerinden vatandaşa hizmet sağlamış olur. Bu da açık veri sayesinde tüm paydaşların faydalanması anlamına gelir. ECE

14 Açık Veri Kavramı Veri Nasıl Açılır? Ortak Endişe ve Yanlış Anlaşılmaları Gider: Devlet gibi büyük bir kuruluş iseniz, veri açıldığında birçok soru ve endişelerle karşılaşılması kaçınılmazdır. Bunların en önemlilerinin belirlenmesi ve vakit kaybetmeden endişelerin giderilmesi çok önemlidir. ECE

15 Açık Veri Kavramı Veri Nasıl Açılır? Veri Setinin/Setlerinin Seçimi: Açmayı düşündüğün veri setini seç. Bu adıma daha ileriki seviyelerde tekrar geri dönme ihtiyacı duyulabilir. Açık Lisansın Uygulanması: - Veride hangi fikri mülkiyet haklarının bulunduğunu belirleyiniz. - Bunları kapsayacak şekilde en uygun açık lisansı uygulayınız. - Eğer bunu uygulayamıyorsanız, farklı bir veri seti üzerinde çalışmalısınız. Verinin Kullanılabilir Yapılması: Verinin herkes tarafından kullanılabilir bir yapıya dönüştürülmesi sağlanır. Verinin Keşfedilebilir Yapılması: Açılan veri setlerinin bir liste halinde internet üzerinden yayınlanarak keşfedilir olması sağlanır. ECE

16 Açık Veri Kavramı Veri Neden Açılır? Şeffaflık: Demokratik toplum vatandaşları devletinin neler yaptığını bilmeye ihtiyaç duyar. Vatandaşlar bu şekilde devlet verilerine özgürce erişebilmeli ve bu bilgiyi diğer vatandaşlarla paylaşabilmelidir. Şeffaflık sadece erişmeyi değil, aynı zamanda paylaşım ve tekrar kullanımı da kapsamaktadır. Bir şeyin anlaşılabilir olması için analiz edilmesine ve görsel olarak sunulmasına ihtiyaç duyulur. Bu da verinin açık olması ile mümkün olur. Bu sayede veri ve veriden elde edilen anlaşılır sonuçlar özgürce kullanılabilir ve tekrar kullanılabilir. ECE

17 Açık Veri Kavramı Veri Neden Açılır? Sosyal ve Ticari Değerin Serbest Bırakılması: Sayısal çağda veri, sosyal ve ticari faaliyetler için ana kaynaktır. Yerel posta servisinin bulunmasından arama motoru yapımına kadar her şey veriye erişimi gerektirir. Bu verinin çoğu devlet tarafından oluşturulur ya da yönetilir. Devlet elindeki veriyi açarak, sosyal ve ticari değere dönüşen yenilikçi iş alanları ve hizmetlerin oluşmasına olanak sağlamış olur. ECE

18 Açık Veri Kavramı Veri Neden Açılır? Katılım ve Bağlılık: Katılımcı yönetişim ya da şirketler ve örgütler için kullanıcılarla ve takipçilerle bağlılık. Çoğu zaman vatandaşlar devletleri ile örneğin 4-5 yılda bir olan seçim zamanlarında olduğu gibi belirli bazı zamanlarda bir araya gelmektedir. Veriyi açarak, vatandaşların doğrudan bilgilendirilmesine ve vatandaşın karar verilirken içinde bulunmasına daha çok olanak sağlanır. Bu şeffaflıktan da öte bir durumdur. Bu sadece yönetişimin işleyişinde neler yaşandığının bilinmesinden çok, vatandaşın katkı sağlayabildiği bir durumdur. ECE

19 Açık Devlet Kavramı e-devletin Evrimi Sayısallaşma Süreçlerin Elektronik Ortama Aktarılması E-Dönüşüm Süreçlerde Verimlilik Açık Devlet Yaşam Kalitesini Arttırma ECE

20 Açık Devlet Kavramı Açık Devlet Verisi Devlet ya da devlet kontrolündeki birimlerin ürettiği, herkes tarafından kullanılabilir, tekrar kullanılabilir ve dağıtılabilir olan veridir. Open Knowledge Foundation Verilerin açıkça paylaşılmasının ardından Açık Devlet İdeolojisi ortaya çıkmıştır. Halkın bilgilere erişebilmesinin yanı sıra katılımına ve işbirliğine önem verilmelidir. ECE

21 Açık Devlet Kavramı Açık Devletin Bileşenleri Şeffaflık İşbirliği Katılım ECE

22 Açık Devlet Kavramı Açık Devletin Bileşenleri Şeffaflık Hükümetin halka devleti nasıl yönettiğine dair bilgiler sunmasıdır. Bu sayede hesap sorulabilir bir yapı ortaya çıkacaktır. Açıklık hesap sorulabilir devlet yapısını destekler. Açık devlet yapısı gazetecileri, araştırmacıları, devlet memurlarını ve halkı devlet yapısını irdelemeye ve iyileştirmeye yöneltir. ECE

23 Açık Devlet Kavramı Açık Devletin Bileşenleri Katılım Hükümet halktan bilgi, uzmanlık istemesidir. Politikacılar edindikleri bilgiler sayesinde daha iyi politika üretebileceklerdir. Devletin nasıl çalıştığı hakkında daha fazla bilgiye erişiliyor olması vatandaşın bu yapıya daha fazla katılmasını beraberinde getirir. En iyi fikirlerin çoğu halktan gelir Halkın katılımı politikayı şekillendirir. ECE

24 Açık Devlet Kavramı Açık Devletin Bileşenleri İşbirliği Devletin ulusal sorunları çözmek, problemlerin üstesinden gelebilmek için halk ile işbirliği yapmasıdır. Halkın katılımıyla edinilen bilgiler sayesinde idareciler daha bilinçli kararlar alabilmektedir. İş birliğinde hedef, problemleri çözmek için innovative stratejiler geliştirmektir. ECE

25 Açık Devlet Kavramı Açık Devletin Bileşenleri İşbirliği Örneğin; ABD de Eylül 2009 da gençlere trafikte güvenliğin önemini anlatmak için bir çalışma başlatılmıştır. Bu çalışma kapsamında bir yarışma düzenlenmiştir. Yarışmada gençlerden ve çocuklardan trafikte güvenliğin önemini anlatmaları istenmiştir. Bunun amacı onlara kendi cümleleri ile ulaşmanın çok daha etkili olacağı inancıdır. ECE

26 Açık Devlet Kavramı Devlet Verisi Neden Açılıyor? Şeffaflığı Artırmak Yeni Sosyal ve Ekonomik Değer Üretmek Kamu Hizmetlerinde İlerlemek ECE

27 Açık Devlet Kavramı Açık Devletin Avantajları Vatandaşın Yönetime Güveni Vatandaşın Reformlara Uyumluluğu Politika Oluşturmada Eşitlik Yenilikçi Ekonomik Faaliyetler Verimliliğin Artması Yaşam Kalitesinin Yükselmesi ECE

28 Açık Devlet Kavramı Açık Devletin Riskleri Güvenlik Kişilik Haklarının İhlali Verilerde Tutarsızlık ECE

29 Açık Devlet Kavramı Açık Devletin Fırsatları Kurumların Veri Odaklı Çalışması Veri İşleme Teknolojisi Gelişimine Katkı Kitlesel Kaynak Kullanımı (Crowdsourcing) ECE

30 Açık Devlet Kavramı Açık Devlet Olası Adımları Başarılı Örnek İncelemesi Kamu Katılımının Teşviki Üst Düzey Açık Devlet Stratejisi Sorumlu Merkezi Kuruluş Kurum Bazında Açık Devlet Stratejisi Kamu Talep-Tedarik-Teşvik Döngüsü ECE

31 Türkiye de Açık Devlet Kavramı Şeffaflık Kamu idareleri hizmet sunabilmek için yürüttükleri faaliyetlerde şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerini dikkate almalı ve hizmetten yararlanan kesimlerin soru ve taleplerine yönelik tatmin edici açıklamaları yapabilmelidir. Hizmetten yararlananların kamuya ait bilgilere daha kolay ulaşabilmesini sağlamak amacıyla yapılan çalışmaların artırılması ve bu alanlarda iyileştirmeler yapılması, şeffaflık ve hesap verebilirliğin sağlanmasında önemli adımlar olarak görülmektedir. ECE

32 Türkiye de Açık Devlet Kavramı Şeffaflık Şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerinin sağlanabilmesinin en önemli araçları kamuoyunun doğru ve zamanında bilgilendirilmesini sağlayacak raporlama ve bilgilendirme mekanizmalarının kurulmasından geçmektedir. Bu raporlar ve bilgilendirmeler sayesinde kamuoyu, idarelerin yürüttükleri hizmetlere yönelik önemli bilgiler elde edebilecek ve kamuoyu denetimi önemli mesafe kaydedecektir. Vatandaşın bilgilendirilmesi, bilgisizlikten kaynaklanan yanlış anlamaları ve güven açığını ortadan kaldıracaktır. ECE

33 Türkiye de Açık Devlet Kavramı Katılım Bir ülkedeki karar alma süreçlerinde ve alınan kararların uygulanmasında ilgili tüm paydaşların etkin rol oynaması olarak tanımlanan yönetişim olgusu, dünyada yaşanan gelişmeler paralelinde Türk kamu yönetimi anlayışında da yer bulmuştur. Yönetişim yaklaşımının temel amacı, karar alma süreçlerine, ilgili tüm tarafların katılımının sağlanması suretiyle alınan kararların daha rasyonel ve etkili olmasının temin edilmesi ve yönetimin tüm aşamalarında hesap verebilirliğin ve saydamlığın artırılmasıdır. Bu bağlamda yerel, bölgesel, ulusal ve uluslar arası düzeyde pek çok aktörün karar alma süreçlerine dâhil edilmesi ve diyalog ortamının tesis edilmesi öngörülmektedir. Kaynak: Kamuda Stratejik Yönetim ECE

34 Türkiye de Açık Devlet Kavramı Başbakanlık Dönemi Stratejik Planı A2- Vatandaşa daha hızlı, kaliteli ve güvenilir kamu hizmeti verilmesini sağlamak. H2.2- Hizmetlerin verimliliğini, öngörülebilirliğini ve güvenilirliğini artırarak vatandaş memnuniyetini yükseltmek. Temel Stratejiler: Hizmet sunumunun basitleştirilmesi Kamu hizmet sunum sürecinde ağırlığı olan idari yüklerin tespit edilerek azaltılmasına yönelik tedbirler alınması Kamu hizmet standartlarının belirlenerek duyurulmasının sağlanması Kamu hizmet yararlanıcısının memnuniyetini ölçecek sistemlerin tasarlanması ECE

35 Türkiye de Açık Devlet Kavramı Başbakanlık Dönemi Stratejik Planı A3- Şeffaf, hesap verebilir, verimli ve etkili çalışan bir kamu yönetiminin gerçekleştirilmesine öncülük etmek. H3.1- Şeffaflığı ve hesap verebilirliği artırarak kamuya önderlik etmek. Temel Stratejiler: Şeffaflık ve hesap verebilirliği sağlayan uygulamaların tüm kamu yönetiminde yaygınlaştırılmasına önderlik edilmesi Kamuoyunun bilgi edinmesini kolaylaştıran araçların niteliklerinin geliştirilmesi ve bu tür araçların nicelik olarak artırılması Faaliyet sonuçlarının kamuoyuyla paylaşılması İç Kontrol konusundaki kurumsal farkındalığın artırılması Usulsüzlük ve yolsuzlukların bildirilmesine ilişkin yöntemler geliştirilmesi Yolsuzlukla mücadele alanında bilgi düzeyinin ve farkındalığın artırılması Etik değerler konusunda farkındalığın artırılması ECE

36 Türkiye de Açık Devlet Kavramı Başbakanlık Dönemi Stratejik Planı A4- Karar alma süreçlerine toplumsal unsurların ve bireylerin katılımına imkân veren dönüşümü sağlamak. H4.1- Karar alma süreçlerine katılımı teşvik edecek mekanizmaları güçlendirmek ve yenilerini geliştirmek. Temel Stratejiler: Karar alma süreçlerinin bütün aşamalarında katılımcılıkla ilgili adımların net bir şekilde tanımlanması Vatandaşların ve sivil toplum kuruluşlarının katılımcılıkla ilgili olarak zamanında ve yeterli düzeyde bilgilendirilmesi Düzenleyici etki analizinin danışmaya ilişkin süreçlerinin etkin bir şekilde işletilmesine yönelik ortamlar oluşturulması ECE

37 Türkiye de Açık Devlet Kavramı İçişleri Bakanlığı Dönemi Stratejik Planı A4- Yerel yönetimlerde etkinliği, verimliliği, katılımcılığı, açıklığı ve hesap verebilirliği sağlamak. H4.1- Yerel yönetimlerde halkın yönetime etkili katılımını ve açıklığı sağlayacak düzenlemeler yapılacak ve yöntemler geliştirilecektir. H4.2- Mahalli idarelerin finansman imkânları ve hizmet kapasitesi kuvvetlendirilecektir. H4.3- Mahalli idarelerde, mali disiplin anlayışı yerleştirilecek, hesap verebilirliğin artırılması için düzenleme yapılacaktır. H4.4- Yerel yönetimlerin sundukları hizmetler için ülke çapında asgari hizmet standartları belirlenecek, standartlara uygunluk ve performans denetimi Merkezi İdare tarafından yapılacaktır. H4.5- Kırsal alan yönetiminde etkinlik sağlanması için düzenleme yapılacaktır. ECE

38 Açık Veri Kavramıyla İlgili Tartışmalar Devlete ait veriler özel sektör tarafından kopyalanmamalıdır. Bu veriler kullanılarak devlete meydan okuma gibi durumların önüne geçilmelidir. Devlet halktan aldığı vergileri etkin bir şekilde kullanmalıdır. Örneğin devletin paylaştığı açık verinin düzenlenmesi maliyetli ve bu veri sadece belli bir ticari kesimin işine yarıyorsa devlet bu veriyi kullananlardan verinin maliyetini almalıdır. ECE

39 Açık Veri Kavramıyla İlgili Tartışmalar Data paylaşımından sağlanılan gelirler kar amacı gütmeyen kurumlara aktarılmalıdır. Her veriye herkesin ulaşması gibi bir durum söz konusu olamaz. Bu noktada veri kısıtlı olarak paylaşılmalı ya da kısıtlı sayıda kişi ile paylaşılmalıdır. Açık verilerin ulaştırılmaya çalışıldığı hedef kitle bazı verileri ek süreçlerden geçirmeden anlayamaz (Analizler, uygulamalar). Örneğin tıbbi, biyolojik ve ekolojik veriler vb. Bu durumlar göz önünde bulundurulmalıdır. ECE

40 Bazı Açık Veri&Devlet Uygulamaları Dünyada Açık Devlet Yapısı Birçok ulusal hükümet topladıkları verilerin bir kısmını halkla paylaşmak için web siteleri oluşturmuştur. data.gov - Amerika Mayıs data.gov.uk - İngiltere Eylül data.govt.nz Yeni Zelanda Kasım data.norge.no Norveç Nisan geodata.gov.gr - Yunanistan Temmuz 2010 opengovdata.ru Rusya 2010 data.gov.au - Avustralya data.gc.ca Kanada Mart opendata.go.ke Kenya Haziran data.gov.it İtalya Ekim2011. datos.gob.es İspanya Ekim datos.gub.uy Uruguay Kasım data.gouv.fr Fransa Aralık daten-deutschland.de Almanya Şubat ECE

41 Bazı Açık Veri&Devlet Uygulamaları Birleşik Krallık Örneği Bu proje Kasım 2009 da Birleşik Krallık Hükümeti tarafından düzenlenen Bize En İyi Yolu Gösterin yarışmasında birinci olmuştur. Bu proje ile vatandaşlar, devlet harcamaları ile ilgili bilgilere görsel olarak ulaşabilmektedir. ECE

42 Bazı Açık Veri&Devlet Uygulamaları Birleşik Krallık Örneği ECE

43 Bazı Açık Veri&Devlet Uygulamaları Birleşik Krallık Örneği ECE

44 Bazı Açık Veri&Devlet Uygulamaları ABD Örneği Aralık 2007 de faaliyet geçirilmiştir. Halk bu web sayfası ile kurumlara yapılan ödenekler hakkında bilgi almaktadır. ECE

45 Bazı Açık Veri&Devlet Uygulamaları Bu sitede açık veri politikasının ülkeler bazında benimsenme seviyesi ile ilgili bilgiler verilmektedir. Ülkeler; İsteklilik, Uygulama ve Ortaya Çıkan Etkiler olmak üzere 3 sınıfta değerlendirilmiştir. Kaynak: Dave Tarrant - The Open Data Institute ( ECE

46 Bazı Açık Veri&Devlet Uygulamaları ECE

47 Bazı Açık Veri&Devlet Uygulamaları ECE

48 Bazı Açık Veri&Devlet Uygulamaları Google Earth ECE

49 TEŞEKKÜRLER Volkan Güner GÜNGÖR ECE