SENTETİK KANNABİNOİDLER

Transkript

1 SENTETİK KANNABİNOİDLER

2 Bu yayın Uyuşturucu ile Mücadele Daire Başkanlığı tarafından hazırlanmıştır. İrtibat Tel: Fax: ANKARA / Mart 2016 ISBN: Bakanlık Gen. Yayın No:770 EGM Yay. Katalog No:649 UMDB Yayın No: 1

3 SENTETiK KANNABiNOiDLER 3 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...7 SENTETİK KANNABİNOİDLER TANIMI TARİHÇE ETKİLERİ Sentetik Kannabinoidlerin Bağımlılık Potansiyeli Sentetik Kannabinoidlerin Etkileri Sentetik Kannabinoidlerde Toksisite DÜNYA VERİLERİ Sentetik Kannabinoidlerde Yaygınlık ÜLKEMİZ VERİLERİ Ülkemizdeki Sentetik Kannabinoid Yaygınlığı Arz ile Mücadele Verileri Tedavi Verileri...25 KAYNAKLAR...30 EKLER...32

4

5 SENTETiK KANNABiNOİDLER 5 Katkılarından dolayı TUBİM Bilim Kurulu nun değerli üyeleri; Prof. Dr. Bülent ÇAPLI Prof. Dr. Yener ÜNVER Prof. Dr. Cahide AYDIN Prof. Dr. Yıldırım B. DOĞAN Prof. Dr. Ferhunde ÖKTEM Prof. Dr. Zehra ARIKAN Prof. Dr. İ. Hamit HANCI Doç. Dr. Ertan KAHRAMANOĞLU Prof. Dr. Mustafa N. İLHAN Doç. Dr. Nebile DAĞLIOĞLU Prof. Dr. Recep AKDUR Doç. Dr. Serap ANNETTE AKGÜR e teşekkür ederiz.

6

7 ÖNSÖZ Bonzai sokak ismi ile ilk defa 2010 yılında ülkemizde görülmeye başlayan ve sentetik uyuşturucu maddeler grubunun önemli bir kısmını oluşturan sentetik kannabinoidlerson yıllarda Dünyada olduğu gibi Ülkemizde de yaygınlaşmaya başlamıştır. Yeni nesil uyuşturucu maddeler nedeniyle ilgili kurumların sentetik kannabinoidlerin içeriğine ilişkin bilgi eksikliğini gidermek üzere; birçok kaynak ve akademisyen görüşleriyle desteklenerek hazırlanan bu kitapçığın, mücadeleye ilişkin sorumluluğu bulunan kurum/ kuruluşların bilinçlenmesine ve operasyonel faaliyetlerin artmasına büyük katkı sunacağı kanaatini taşımaktayız. Bu itibarla, kitapçığın hazırlanmasında emeği geçen meslektaşlarımız ile araştırma, tespit ve fikirleriyle büyük katkı sağlayan TUBİM Bilim Kurulu ve EWS Çalışma Grubu uzman ve akademisyenlerine şükranlarımızı sunarız. Uyuşturucu ile Mücadele Daire Başkanlığı

8 8 SENTETiK KANNABiNOiDLER

9 SENTETiK KANNABiNOiDLER 9 SENTETİK KANNABİNOİDLER 1. TANIMI Esrar içerisinde bulunan tetrahidrokannabinoil e (THC) benzer psikoaktif (uyuşturucu, uyarıcı, halüsinojen, vb.) özelliklere sahip olan ve laboratuvar ortamında çeşitli kimyasallar kullanılarak elde edilen bileşiklere Sentetik Kannabinoidler denilmektedir. Sentetik kannabinoidler saf halde, katı veya yağ olarak elde edilmiş maddelerdir. Bir çözücü (genellikle aseton) yardımı ile çözüldükten sonra, çeşitli bitki parçalarına emdirmek, püskürtmek veya damlatmak suretiyle bitkiymiş gibi görünüm verilmektedir. Hazırlanan paketlerin üzerlerine; insan tüketimi için değildir, tütsü, sadece aromaterapi (koku tedavisi) kullanımı için vb. ifadeler yazılmaktadır. Bu paketler bazen sadece 1 çeşit sentetik kannabinoid türü içermekte iken, bazen içerisinde birden fazla sentetik kannabinoidler türü barındırmaktadır. Sentetik kannabinoidler, kimi zaman sentezleyen kişinin isminden, kimi zaman müzik gruplarının isimlerinden, kimi zaman da ilaç firmaları isimlerinden kod isim verilerek adlandırılmıştır. Bunlardan bazıları; Sentezleyen kişi/kurum isimleri; JWH: John W. Huffman AM: Alexandros Makriyannis HU: Hebrew University Website isimleri; RCS-4 (SR-19, BTM-4) RCS-8 (SR-18, BTM-8) İlaç firma isimleri; A: Abbott Laboratories WIN: Sterling Winthrop Müzik grupları isimleri; 2NE1 AKB48 STS135 XLR-11 BB-22 Kimyasal isimleri; QUPIC (PB-22) AB-FUBINACA AB-PINACA şeklindedir.

10 10 SENTETiK KANNABiNOiDLER Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi (EMCDDA) tarafından yeni psikoaktif maddeler; aminoindanlar, arilalkilaminler, benzodiazepinler, katinonlar, triptaminler, fenetilaminler, piperazinler, bitkiler vb. şeklinde gruplandırılmıştır. Bu gruplardan birisi olan Sentetik Kannabinoidler ülkemizde ilk defa Bonzai sokak ismi ile 2010 yılında görülmüştür. Japonca bonsai kelimesi, tepsi (tabak) anlamına gelen bon ve bitki anlamına gelen sai sözcüklerinden türetilmiş, saksıdaki ağaç veya bitki anlamına gelmektedir. 1 Fakat ülkemizde sokak ismi Bonzai (JWH-018) olarak satılan sentetik kannabinoidlerin bu bitki ile hiçbir ilişkisi bulunmamaktadır. Buradaki amaç sıvı veya toz olan bu sentetik uyuşturucu maddeyi çeşitli bitki parçalarına emdirmek, püskürtmek, damlatmak vb. yollarla birleştirmek suretiyle bitkiymiş gibi bir izlenim uyandırmaktır. Sentetik kanabinoidler Avrupa Birliği (AB) Erken Uyarı sistemi (EWS) tarafından Avrupa düzeyinde izlenen bileşenlerin en büyük grubunu oluşturmaktadır. Sentetik kannabinoid içeren yasal kafa yapıcı ürünlerin en az 2006 dan beri bitkisel ot karışımları olarak satılıyor olması muhtemeldir. Bu ürünler mutlaka tütün veya esrar içermemekte, ancak dumanı çekildiğinde esrar benzeri etkiler göstermektedirler. Maddelerin sayısı, kimyasal çeşitlilikleri ve ortaya çıkma oranı bu grup bileşenleri tespit etme ve izleme açısından oldukça zorlayıcıdır. 2 Dünya genelinde sentetik kannabinoidler için yasal kafa yapıcılar veya yeni psikoaktif madde gibi terimlerin kullanılması doğru değildir. Bazıları ilk olarak uzun süre önce sentezlenmiş ve özünde yeni değil, sadece kötüye kullanımı yeni gelişmiştir. Birçok yeni psikoaktif madde ise 1971 Birleşmiş Milletler Uyuşturucu Sözleşmesi ve diğer yasalar ile kontrol altındadır. Bu nedenle yeni psikoaktif madde ifadesi hem kontrol altında olan hem de olmayan maddeler için kullanılabilir. 1 (Son erişim tarihi: ). 2 EMCDDA, Perspectives on Drugs - Synthetic Cannabinoids in Europe, s. 1 (2015).

11 SENTETiK KANNABiNOiDLER TARİHÇE İlk bitkisel esrar (kannabis) benzeri moleküller 1940 lı yıllarda kannabinoid reseptörleri ve kannabis etkilerinin araştırıldığı bilimsel çalışmalar sırasında sentezlenmiştir. JWH türü sentetik kannabinoidler, 1990 larda Amerika Birleşik Devletleri Clemson Üniversitesi nde görevli kimyacı John W. Huffman tarafından geliştirilmiş ve isminin baş harfleriyle anılan bir sentetik kannabinoid ailesidir. JWH grubu sentetik kannabinoidlerin yaklaşık 450 çeşidi olduğu bilinmektedir, ancak piyasada yaygın kullanılanlar JWH-18 ve JWH-73 metabolitleridir. Bu hikâyeye benzer şekilde AM grubu sentetik kannabinoidler Alexandras Makriyannis tarafından, HU grubu ise Hebrew Üniversitesi tarafından sentezlenmiştir yılında ise sentetik kannabinoidlerin internet üzerinden tütsü ve benzeri ürün isimleri altında satışı ile yasal uyuşturucu madde arayıcıları arasında yaygınlaşmıştır. Avrupa da ilk defa 2007 tarihinde EMCDDA İsveç Ulusal Temas Noktası tarafından Spice (Baharat) isimli bir madde yakalanmış 4 ve EMCDDA ya raporlanmıştır. Sentetik kannabinoid grubu olduğu tespit edilen bu maddelerin 2008 yılının sonlarına doğru birçok Avrupa ülkesinde hızla yayılması üzerine bu maddeler ile ilgili mücadeleye önem verilmesi gerektiği anlaşılmıştır. Almanya ve Avusturya daki adli tıp araştırmacılarının Spice ürünlerindeki bir sentetik kannabinoid olan JWH-018 maddesini ilk olarak tespit etmeleri ancak 2008 de gerçekleşmiştir. Sonrasında çeşitli sentetik kannabinoidler ot karışımlarında veya sözde tütsü/oda kokularında tespit edilmiştir. Bunlar normalde Spice Altın, Spice Gümüş ve Yucatan iken daha sonra birçok farklı ürün ortaya çıkmıştır. Daha sonra tespit edilen kannabinoidlerin çoğu ilk olarak kannabinoidlerin vücuttaki sinyal yolları üzerindeki faaliyetlerini ve ayrıca analjezik gibi tedavi maddeleri olarak potansiyellerini araştıran bilim adamları tarafından geliştirilmiştir. Ancak şu ana kadar istenen tedavi özelliklerini istenmeyen psikoaktif etkilerden ayrıştırmanın zor olduğu ortaya çıkmıştır. 5 Ülkemizde yapılan araştırmalar ve EMCDDA ya gelen ülke bilgileri doğrultusunda spice isimli maddenin incelenmesi neticesinde bu maddenin; Canavalia maritima, mavi lotus, mocanha brava, aslan kulağı, indian warrior, cüce scullcap, pembe lotus, zefir, kırmızı yonca, gül, Sibirya sığırkuyruğu bitkileri, vanilya, bal ve ayrıca JWH-018, CP 47, 497 ve HU- 210 kısa kod isimleri ile adlandırılmış sentetik kannabinoidlerden oluşan bir karışım olduğu tespit edilmiştir. 6 Spice isimli madde hakkında EMCDDA tarafından TUBİM e elektronik posta ile bildirilen bu bilgiler doğrultusunda; yeni uyuşturucu maddelerle daha etkin mücadele için, 2006 yılında Emniyet Genel Müdürlüğü Uyuşturucu ile Mücadele Daire Başkanlığı na bağlı olarak faaliyet gösteren TUBİM bünyesinde kurulan Erken Uyarı Sistemi (EWS) Ulusal Çalışma Grubu çalışmalarına başlamıştır. 3 EMCDDA, Thematic Papers, Understnding the Spice Phenomenon, s. 9 (2009). 4 EMCDDA, European Database on New Drugs (EDND) (Son erişim tarihi: ). 5 EMCDDA, Perspectives on Drugs - Synthetic Cannabinoids in Europe, s. 3 (2015). 6 EMCDDA, European Database on New Drugs (EDND) (Son erişim tarihi: ).

12 12 SENTETiK KANNABiNOiDLER İlk olarak Spice isimli madde hakkında EMCDDA tarafından gönderilen bilgiler EWS Ulusal Çalışma Grubu temsilcilerine elektronik posta ile gönderilerek bilgilendirme yapılmış ve madde ile ilgili araştırmalar başlatılmıştır. Daha sonra bu madde ile ilgili bilgileri toplamak amacıyla tarihli resmi yazı, ilgili tüm Bakanlık ve kurumlara gönderilerek araştırma yapılması ve bilgilerin TUBİM e gönderilmesi talep edilmiştir. Spice isimli madde hakkında EMCDDA dan ve ilgili tüm kurumlarımızdan gelen bilgiler doğrultusunda hazırlanan bilgiler tüm KOM birimlerine ve ilgili diğer kurumlara tarihli resmi yazı ile... ülkemizdeki esrar yakalamaları ve trafiği göz önünde bulundurulduğunda; esrar maddesine yasal alternatif teşkil edebileceği değerlendirildiğinden önemle takibini, herhangi bir yakalama veya bilgi olması durumunda TUBİM e bildirilmesi... ifadelerine vurgu yapılarak gönderilmiştir Nisan ayına kadar ülkemizde herhangi bir yakalaması bulunmayan ve Sentetik Kannabinoid grubundan olan bu maddelerden biri olan JWH-018 isimli maddenin Bonzai sokak ismi ile ilk defa Isparta ilinde sokakta satıldığı tespit edilmiş ve ardından tarihinde Eskişehir ilinde ilk yakalama olayı gerçekleştirilmiştir tarihinde beşincisi ve tarihinde altıncısı yapılan EWS Ulusal Çalışma Grubu toplantılarında yapılan inceleme ve değerlendirmeler neticesinde; sokak ismi ile Bonzai (JWH-018) olarak bilinen sentetik kannabinoidin de içinde bulunduğu 19 (14 tanesi sentetik kannabinoid) yeni uyuşturucu maddenin, 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun kapsamına alınması için gerekli prosedürün başlatılması kararı alınmıştır. Bu süreç neticesinde 19 yeni uyuşturucu madde, Bakanlar Kurulu nun tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan tarihli ve 2011/1310 sayılı kararı ile 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun hükümlerine tabi tutulmuştur (Ek-1).

13 SENTETiK KANNABiNOiDLER ETKİLERİ 3.1. Sentetik Kannabinoidlerin Bağımlılık Potansiyeli Sentetik kannabinoidlerin sorun teşkil eden en önemli özelliği sürekli değişen yeni bileşimler olmasıdır. Bazı raporlar bu maddelerin bir kısmının daha hızlı tolerans gelişimi nedeniyle, daha yüksek bir bağımlılık potansiyeline sahip olabileceğini belirtmektedir. Zimmerman tarafından yayınlanan bir vaka raporuna göre yoksunluk belirtileri ve bağımlılık sendromu nispeten yüksek dozda (günde yaklaşık 3 gr) Spice gold un mükerrer kullanımının ardından ortaya çıkmıştır. Atopik hippocampal nöronlar (alerjik beyin hücreleri) ile yapılan deneylere göre JWH-018 potansiyel olarak ani ve güçlü CB1 reseptörü içselleştirmesini tetiklemekte ve bu da bu maddeye karşı tolerans ve bağımlılık geliştirme potansiyelini vurgulamaktadır. 7 Sentetik kannabinoidleri çoğunlukla gençler, esrar kullanıcıları (madde testlerini geçmek için), bitkisel ürün meraklıları, yeni maddelere meraklı olanlar (reklam) ve denetimli serbestlik yükümlülerinin kullandığı 8 tespit edilmiştir. Tüm sentetik kannabinoidlerin ortak özelliği vücuttaki kannabinoid reseptörleri üzerinde etki gösterip, çeşitli derecelerde esrardaki aktif kimyasal olan Δ9-THC nin etkilerini taklit etmeleridir. Ancak bu grup maddelerin insanlardaki farmakoloji ve toksikolojilerine ilişkin çok az şey bilinmektedir. Yüksek etki gücünün yanında bu maddelerin bazılarının yarılanma süresi, potansiyel olarak psikoaktif etkilerin daha uzun sürmesine neden olacak şekilde olabilir. 9 Sentetik kannabinoidlerin esrara göre 4 kat daha etkili olduğu, Çin, ABD, KKTC, Almanya, İspanya, Hollanda, Portekiz, İngiltere ve Macaristan gibi ülkelerden yasa dışı yollarla ülkemize getirildiği, bağımlılık yapma ve zehirleme riskinin ise esrar maddesine göre çok daha yüksek olduğu, bu maddelerin yaklaşık değişik çeşidi bulunmasına rağmen, tüm illerimizde sokakta Bonzai adı altında ve bitkisel ürün görünümünde piyasaya sürüldüğü tespit edilmiştir. Ülkemizde, sokakta bonzai olarak adlandırılan JWH-018 isimli maddenin sentetik kannabinoid grubundan sadece bir madde olduğu, bu grupta yer alan ve yılları arasında 2313 sayılı Kanun kapsamına alınan 142 maddeye de bonzai demenin yanlış olduğu göz önünde bulundurulmalıdır Sentetik Kannabinoidlerin Etkileri Sentetik kannabinoidler inhalasyonla (solunum yolu ile) alındıktan sonra, akciğerlerden anında emilir, birkaç dakikada beyin gibi diğer organlara yayılır ve etkisi genelde dakikalar içinde başlar. 7 United Nations Office on Drugs and Crime, Synthetic Cannabinoids in Herbal Products, s (2010). 8 EMCDDA, Thematic Paper, Understanding the Spice Phenomenon (2009). 9 EMCDDA, Perspectives on Drugs - Synthetic Cannabinoids in Europe, s. 3 (2015). 10 EMCDDA, European Database on New Drugs (EDND), (Son erişim tarihi: ).

14 14 SENTETiK KANNABiNOiDLER Oral yolla tüketildiğinde ise ilk geçiş metabolizmasına ve sindirim aktivitesine bağlı olarak etkilerinin görülmesi gecikebilir. Etki süresi değişmekle beraber saatler sürebilir. 11 Sentetik kannabinoidlerle bağlantılı olumsuz sağlık sonuçları hem bu maddelerin yapısından hem de üretilme biçimlerinden kaynaklanmaktadır. EMCDDA ya kullanımla bağlantılı ölümcül olmayan birçok zehirlenme ve az sayıda ölüm bildirilmiştir. Bu bileşenlerin bazılarının etki gücü çok fazladır ve böylelikle toksik etki potansiyeli yüksektir. Bu bağlamda, zararlardan bazıları maddelerin bitkisel ürün içerisindeki dengesiz dağılımından kaynaklanabilir ve bu da bazı ürünlerin istenilenden daha yüksek dozlar içermesinden meydana gelebilir. 12 Sentetik kannabinoidlerin bildirilen yan etkileri arasında endişe, yüksek tansiyon, kusma ve hipokalemi (düşük potasyum seviyesi) vardır. Bunların bazıları yüksek dozda esrar kullanımından sonra görülen semptomlara benzese de, araştırmacılar sentetik kannabinoid içeren yasal kafa yapıcıların esrardan potansiyel olarak daha zararlı olduğu sonucuna varmışlardır. Buna ek olarak sentetik kannabinoidlerin psikoz gibi psikiyatrik semptomlarla ilişkilendirilebileceğini gösteren bazı kanıtlar mevcuttur. ABD de ayrıca sentetik kannabinoid ürünleri kullanımı ve akut böbrek hasarı arasındaki bağ üzerine başlatılmış araştırmalar mevcuttur ve son zamanlarda bir vaka raporu, kannabinoid JWH-018 kullanımını normalde sağlıklı olan iki erkekte görülen akut iskemik inme (beyin damarlarının daralması veya tıkanması) ile ilişkilendirmiştir. 13 Ülkemizde sentetik kannabinoid kullanan kişilerde tedavi sürecinde yapılan tetkiklerde; Sanrı, varsanı, Ajitasyon, anksiyete, agresyon, Konfüzyon, Kusma, taşikardi (sonra bradikardi), göğüs ağrısı, dispne, hareket ve denge bozuklukları, Psikoz atakların tetiklenmesi, Psikoz belirtilerinde çok hızlı gelişme, Epilepsi, Böbrek ve karaciğer yetmezliği, etkileri görülmüştür. Bu kişilerin madde kullanımına genelde alkol, tiner, bally ile başlayıp esrar, ekstazi, sentetik kannabinoidlerle devam ettikleri tespit edilmiştir yılında Birleşik Krallıkta Yok Oluş adı verilen bir ürünün dahil olduğu bir dizi vaka tespit edilmiştir. Kısa bir zaman zarfı içerisinde zehirlenen ve hastaneye kabul edilen genç yetişkinlerin olması, polisin ürünü satan çeşitli dükkânlara karşı harekete geçmesine neden olmuştur. Ele geçirilen örnekler analiz edilmiş ve bunların çeşitli sentetik kannabinoidler içerdiği tespit edilmiştir Akgür S. A., Ege Üniversitesi Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri-BATI Enstitüsü, Kannabinoidlerin Toksikolojisi Sentetik Kannabinoidler ve Analitik Yaklaşımlar (2014). 12 EMCDDA, Perspectives on Drugs - Synthetic Cannabinoids in Europe, s.3 (2015). 13 EMCDDA, Perspectives on Drugs - Synthetic Cannabinoids in Europe, s.3 (2015). 14 EMCDDA, Perspectives on Drugs, Synthetic Cannabinoids in Europe, s.3 (2014).

15 SENTETiK KANNABiNOiDLER Sentetik Kannabinoidlerde Toksisite Bugüne kadar bu bileşenlerin uzun döneme yönelik toksisitesi ile ilgili yeterli veri bulunmamaktadır. Ancak metabolitlerin bazılarının, özellikle bir naphthyl halkası taşıyan aminoalkilindollerin kanserojen potansiyeli olabileceği söylenebilir. Esrarın kendisinin akut toksisitesi nispeten düşük olsa da, aşırı doz durumlarında bu bileşenlerin bazılarının ciddi veya yaşamı tehdit eden zehirlenmeler ortaya çıkarabileceği unutulmamalıdır. Bu durum CB1 reseptöründe tam agonist olan bileşenler için özellikle muhtemeldir. Örneğin; HU-210, CP-55, 940 veya WIN-55, Son zamanlarda Almanya ve İtalya da JWH-122 içeren bitkisel karışımlar, örneğin; Lava Red ve OMG tüketiminin ardından hastaneye yatırılan kişilerin semptomlarının sayısı ve şiddetinde bir artış gözlenmiştir (UNODC EWS Raporu, 2010). Bu hastalardan bazılarında genel kas spazmları ve/veya suni solunum gerektiren bilinç kaybı meydana gelmiştir. JWH-018 de böyle semptomlar bildirilmemiş olsa da, bu durum moleküler yapıda meydana gelebilecek küçük değişimlerin bile toksisitede dramatik bir yükselişe yol açabileceğini vurgulamaktadır DÜNYA VERİLERİ Esrarın etkilerini taklit eden kimyasallar olan sentetik kannabinoidlerin ortaya çıkması, esrar pazarına yeni bir boyut kazandırmıştır. Sentetik kannabinoid tozlarının çoğunun Çin de üretildiği ve ardından meşru olarak kurulmuş nakliye ve dağıtım ağları kullanılarak büyük miktarlarda sevk edildiği görülmektedir. Avrupa Birliği ne ulaştığında kimyasallar tipik olarak bitkilerle karıştırılmakta ya da bitkilere püskürtülmekte ve internet ya da diğer perakendeciler üzerinden satışa sunulmak üzere yasal keyif verici maddeler olarak paketlenmektedir te Avrupa da sentetik kannabinoid yakalama olayı gerçekleştirilmiştir. 17 En büyük yakalama vakaları İspanya (20 kg) ve Finlandiya (7 kg) tarafından rapor edilmiştir yılında, 81 yeni psikoaktif madde AB Erken Uyarı Sistemi (EWS) yoluyla üye devletler tarafından ilk kez bildirilmiştir. Bu maddelerin 29 u sentetik kannabinoiddir. 19 EMCDDA tarafından hazırlanan Avrupa Uyuşturucu Raporu 2015 verilerine göre sentetik kannabinoidler ve sentetik katinonlar en yaygın şekilde yakalanan yeni psikoaktif maddelerdir yılında, üye devletler Erken Uyarı Sistemine daha önce hiç rapor edilmemiş 101 yeni psikoaktif madde bildirmiştir. Bu sayıda 2013 yılına göre %25 artmıştır. 20 Bu maddelerden 30 tanesi sentetik kannabinoiddir. 15 United Nations Office on Drugs and Crime, Synthetic Cannabinoids in Herbal Products, s United Nations Office on Drugs and Crime, EWS Report (2010). 17 United Nations Office on Drugs and Crime, Synthetic Cannabinoids in Herbal Products, s (2010). 18 EMCDDA, New psychoactive substances in Europe, s. 4 (2015) 19 EMCDDA, European Drug Report, Trends And Developments, s (2014). 20 EMCDDA, European Drug Report, Trends And Developments, s. 28 (2014). 21 EMCDDA, Avrupa Uyuşturucu Raporu, s. 32 (2015).

16 16 SENTETiK KANNABiNOiDLER Avrupa da 2014 te yeni maddelerin risk değerlendirmesi yapılmıştır. EMCDDA bünyesinde yeni psikoaktif maddelerin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve muhtemel kontrolü için bir AB Erken Uyarı Sistemi mevcuttur. Bu kapsamda 2014 yılında tespit edilen 6 yeni psikoaktif maddenin risk değerlendirmesi yapılmış ve tespit edilen bu maddeler Avrupa da birkaç yıl içerisinde ortaya çıktığı anlaşılmıştır. Yine aynı yıl bu altı maddeden 4 tanesi kontrol altına alınmıştır. Ülkemizde ise EWS Çalışma Grubu tarafından yapılan risk değerlendirmesi sonucu; bu 6 yeni psikoaktif madde de yılları arasında 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun kapsamına alınmıştır. Grafik 4-1: EMCDDA Erken Uyarı Sistemine Bildirilen Madde Sayıları ve Grupları ( ) EWS aracılığıyla tespit edilen sentetik kannabinoidlerin sayısı yıldan yıla artmaya devam etmektedir. Bu sayı; 2009 da 9, 2010 da 11, 2011 de 23, 2012 de 30, 2013 te 29 ve 2014 te 30 olarak bildirilmiştir ve Aralık 2014 itibariyle EMCDDA ya rapor edilen psikoaktif madde sayısı toplamda 450 olmuştur. 22 Sentetik kannabinoidlerin EMCDDA üyesi ülkelerdeki yasal statüsü Ek-4 te verilmiştir. 22 EMCDDA, New Psychoactive Substances in Europe,s. 4 (2015).

17 SENTETiK KANNABiNOiDLER 17 Dünya genelinde de Avrupa daki EWS trendleri ile benzer bir tablo görülmektedir. UNODC (Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi) verilerine göre; 2009 yılında rapor edilen yeni psikoaktif madde sayısı 166 iken 2012 yılında bu sayı, uluslararası kontrol altında olan tüm maddelerin sayısı olan 234 ü aşmıştır. Ayrıca, 2013 yılı itibariyle üye devletler tarafından 348 yeni psikoaktif madde bildirilmiş ve bu sayı 2014 yılı sonunda 541 e ulaşmıştır Aralık ayı itibariyle UNODC Erken Uyarı Danışma Sistemine 95 ülke tarafından toplam 541 NPS (Yeni Psikoaktif Madde) rapor edilmiştir. Aralık 2014 e kadar NPS lerin ortaya çıktığını raporlayan ülkelerin kıtalara göre dağılımı; Avrupa (39), Asya (27), Afrika (14), Güney Amerika (13) ve Avustralya (2) şeklindedir. NPS lerin sayısının artması ve dünya genelinde ulaşılabilir olması, uyuşturucu pazarında sentetik uyuşturucuların daha fazla çeşitlendirilmiş olduğunu göstermektedir. %39 ile en çok rapor edilen grup olmaya devam eden Sentetik Kannabinoidleri, %18 ile Feniletilaminler ve %15 ile Sentetik Katinonlar takip etmiştir. Bu durumda UNODC 2013 Dünya Uyuşturucu Raporu nda şu sonuca varmıştır: Uluslararası uyuşturucu kontrol sistemi ilk defa, yeni psikoaktif maddeler olarak bilinen olgunun, hızı ve yaratıcılığı karşısında bocalamaktadır. İngiltere de yapılan bir araştırmada esrar kullanıcıları ile sentetik kannabinoid kullanıcıları arasındaki ilişki tespit edilmeye çalışılmıştır. Buna göre esrar kullanıcısından %17 sinin (2.513 kişi) sentetik kannabinoid kullandığı, sentetik kannabinoid kullananların %99,3 ünün ise daha önceden esrar kullandığı bilgilerine ulaşılmıştır. 23 ABD de 400 okulda, 12. sınıflardan öğrenci üzerinde yapılan Yasa Dışı Uyuşturucular ve Tıbbi İlaçlar Kullanım Yaygınlığı araştırmasında sentetik kannabinoid kullanım oranının %12 olduğu tespit edilmiştir Sentetik Kannabinoidlerde Yaygınlık Sentetik kannabinoidlerin ne ölçüde kullanıldığı tam olarak bilinmemektedir. Ancak daha fazla ülke, genel nüfus araştırmalarında yeni uyuşturucuların kullanımına ilişkin sorulara yer vermektedir ve bu durum sentetik kannabinoidlerin kullanım oranının tespiti açısından olumludur. Mevcut bilgilere göre sentetik kannabinoidlerin genel nüfustaki yaygınlığı çok düşüktür. Spice türü ürünlerin yaygınlığını incelemeyi amaçlayan bir dizi çalışma başlatılmıştır. Ancak bunların kapsamı ve temsil etme oranı sınırlı kalmaktadır. Sentetik kannabinoidlerin Avrupa ve Amerika pazarlarındaki yaygınlığı arasında belirgin farklılıklar vardır. En son ABD yaygınlık verileri, 2013 ABD Öğrencilerin Geleceğinin İzlenmesi anketinden gelmektedir ve buna göre sentetik kannabinoidlerin ve yaşları için bir önceki yıl kullanım yaygınlığı sırasıyla %7,4 ve %7,9 olarak belirlenmiştir. AB ülkelerindeki bir dizi araştırmada, farklı yöntemler, örnekleme çerçeveleri ve terminoloji nedeniyle karşılaştırılabilir olmasa da sentetik kannabinoidlerin kullanımına dair bil- 23 Adam R. Winstock, Monica J. Barratt, Drud and Alchol Dependence (2013). 24 NIDA, Michigan Uni; Monitoring the Future Survey (2012).

18 18 SENTETiK KANNABiNOiDLER dirimde bulunulmaktadır. Bununla birlikte, genel olarak bu münferit çalışmalar çok düşük yaygınlık düzeyleri olduğunu göstermektedir. Birleşik Krallıkta (İngiltere ve Galler) Spice kullanımı iki ayrı hane halkı anketinde sorulmuş, yetişkinler için (16-64) yaşam boyu yaygınlık oranı de %0,2 ve de %0,1 olarak bildirilmiştir. Anketin teki tekrarında düşük yaygınlık oranı nedeniyle soru yinelenmemiştir. İspanyada yaşlarındaki öğrencilerden oluşan örneklem üzerinde yapılan ulusal araştırmaya göre yaşam boyu, geçen yıl ve geçen ay yaygınlığı sırasıyla %1,4, %1,0 ve %0,6 dır ve Spice ürünlerinin kullanımının düşük olduğunu belirlemiştir. Bu 2010 daki anket sonuçlarından biraz fazladır (sırasıyla %1,2, %0,8 ve %0,5 ). Almanya nın Frankfurt şehrinde yaşları arasındaki öğrencilerde bitkisel karışımlar ve Spice kullanımı araştırılmıştır. Yaşam boyu kullanım oranı 2009 da %7, 2010 da %9, 2011 de %7 ve 2012 de %7 olarak bildirilmiştir. Spice kullandığını bildiren öğrencilerin çoğunlukla deneyimli esrar kullanıcıları olduğu görülmüştür. Son olarak olasılıksal örneklemi olmayan belli gruplarda (parti severler, internet kullanıcıları vb.) genel nüfusa göre genellikle daha yüksek seviyede sentetik kannabinoid kullanımı belirlenmiştir. Örneğin, 2012 Dünya Geneli Uyuşturucu Araştırması Birleşik Krallık ta tüm katılımcılar arasında (genel nüfusu yansıtmayan) %3,3 ve düzenli olarak partilere katılanlar arasında %5,0 yaygınlık düzeyi bildirmiştir. 5. ÜLKEMİZ VERİLERİ Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de bilinen ve yasalar tarafından kontrol altına alınmış olan narkotik ve psikotrop maddelerin dışında, bu maddelere benzer etkiler gösteren ancak herhangi bir yasal kısıtlılığı olmayan yeni sentetik uyuşturucu maddelerin görülme sıklığı giderek artmaktadır. Yasal bir kısıtlılığının olmaması ve nispeten kolay temin edilebilmesi, standart madde testleriyle saptanamaması bu maddelerin piyasaya arzını giderek artırmaktadır. Tablo 5-1: 2313 Sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanunun Kapsamına Alınan Sentetik Kannabinoid ve Toplam Madde Sayısı

19 SENTETiK KANNABiNOiDLER yılları arasında yeni uyuşturucu maddeler ile mücadele için toplantılarını düzenli olarak gerçekleştiren EWS Ulusal Çalışma Grubu tarafından takip edilen 383 yeni uyuşturucu madde 2313 sayılı Kanun kapsamına alınmış, bu maddelerden 142 tanesinin sentetik kannabinoid olduğu görülmüştür (Ek-1) tarihli ve 2011/1310 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 3 Şubat 2011 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak 2313 Sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanunun 19. maddesine göre uyuşturucu kapsamına 19 madde alınmıştır. Bu maddelerin 14 ünün sentetik kannabinoid olduğu görülmüştür tarihli ve 2012/2861 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile 22 Mart 2012 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak 2313 Sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanunun 19. maddesine göre uyuşturucu kapsamına 13 madde alınmıştır. Bu maddelerin 4 ünün sentetik kannabinoid olduğu görülmüştür tarihli ve 2013/4827 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile 25 Mayıs 2013 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak 2313 Sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanunun 19. maddesine göre uyuşturucu kapsamına 60 madde alınmıştır. Bu maddelerin 30 unun sentetik kannabinoid olduğu görülmüştür tarihli ve 2013/5742 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile 25 Ocak 2014 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak 2313 Sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanunun 19. maddesine göre uyuşturucu kapsamına 113 madde alınmıştır. Bu maddelerin 13 ünün sentetik kannabinoid olduğu görülmüştür tarihli ve 2014/5818 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile 07 Şubat 2014 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak 2313 Sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanunun 19. maddesine göre uyuşturucu kapsamına 26 madde alınmıştır. Bu maddelerin 13 ünün sentetik kannabinoid olduğu görülmüştür tarihli ve 2014/6330 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile 23 Mayıs 2014 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak 2313 Sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanunun 19. maddesine göre uyuşturucu kapsamına 41 madde alınmıştır. Bu maddelerin 26 sının sentetik kannabinoid olduğu görülmüştür tarihli ve 2014/6800 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile 02 Ekim 2014 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak 2313 Sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanunun 19. maddesine göre uyuşturucu kapsamına 66 madde alınmıştır. Bu maddelerin 25 inin sentetik kannabinoid olduğu görülmüştür. EWS Ulusal Çalışma Grubunun toplantıları neticesinde ülkemizde hızla yayılan yeni nesil uyuşturucu maddeler ile daha etkin mücadele edebilmek için yeni bir düzenlemeye ihtiyaç olduğuna karar verilmiştir. Bu kapsamda Avrupa Birliği ülkelerindeki örnek uygulamalar incelenmiş (Macaristan, Litvanya, İngiltere vb.) Jenerik Sınıflandırma adı verilen bir uygulamanın ülkemizde de uygulanması için çalışmalara başlanmıştır. Jenerik Sınıflandırma; maddelerin isimlerini tek tek saymak yerine, ana grup üzerinde değişiklik yapılabilecek noktaların tanımlanarak, bu noktalara bağlanacak grupların yazılması sonucu ortaya çıkan maddeler listesi olarak tanımlanabilir. Burada madde ana yapısı yazılıp, üzerinde olabilecek fonksiyonel grup değişiklikleri tanımlanmaktadır.

20 20 SENTETiK KANNABiNOiDLER Yeni psikoaktif maddeler ile daha etkin mücadele edebilmek için hazırlanan Jenerik Sınıflandırma çalışması 20 ve 30 Ekim 2014 tarihlerinde gerçekleştirilen 14. ve 15. EWS Ulusal Çalışma Grubu Toplantısı nda görüşülmüş ve hazırlanan metin; Adalet Bakanlığı, Yargıtay 10. Ceza Dairesi Başkanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü nün görüşlerine sunularak, kurumlardan gelen görüşler doğrultusunda 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun kapsamına alınmasına yönelik gerekli çalışmaların başlatılması için Sağlık Bakanlığına bildirilmiştir. Bu kapsamda; Uyuşturucu ile Mücadele Acil Eylem Planı nda da yer verilen ve sorumlu kurumları arasında İçişleri Bakanlığı nın yer aldığı Jenerik Sınıflandırma çalışmasına ilişkin metin, 06 Şubat 2015 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 26/1/2015 tarihli ve 2015/7238 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında, Kanunun 19. Maddesi hükümlerine dahil edilmiştir (Ek-2). Jenerik Sınıflandırma metninin 2313 sayılı Kanuna işlenmesi neticesinde 2015 yılında EMCDDA tarafından ülkemize bildirimi yapılan 56 yeni psikoaktif maddenin 30 tanesi Jenerik Sınıflandırma kapsamında, daha ülkemize gelmeden kanun kapsamına alınmıştır. Bu maddelerin 11 inin Sentetik Kannabinoid olduğu görülmüştür. Ayrıca 18 Aralık 2015 tarihinde gerçekleştirilen 17.EWS Ulusal Çalışma Grubu Toplantısı nda alınan karar doğrultusunda Jenerik Sınıflandırma metninde yapılan değişiklik, 08 Mart 2016 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 16/02/2016 tarihli ve 2016/8548 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanunun 19. Maddesi hükümlerine dahil edilmiştir (Ek-3). Bu kapsamda aynı toplantıda değerlendirilen maddelerden 7 tanesi daha yeni düzenleme ile Jenerik Sınıflandırma kapsamına alınmıştır. Bu maddelerden 6 tanesinin sentetik kannabinoid olduğu görülmüştür Ülkemizdeki Sentetik Kannabinoid Yaygınlığı Ülkemizdeki madde kullanım yaygınlığına ilişkin olarak yapılan en güncel çalışma 2011 yılında gerçekleştirilen Genel Nüfusta Madde Kullanım Yaygınlığı araştırmasıdır. Türkiye genelinde 25 ilde yaş arasındaki kişiye uygulanan ankete göre ülkemizde herhangi bir maddenin en az bir kere denenme oranı %2,7 olarak bulunmuştur. Madde bazlı değerlendirme yapıldığında; esrarın %0,7, ekstazinin %0,1, eroinin %0,02, kokainin %0,03 ve diğer maddelerin %2 oranında yaşam boyu en az bir kere denendiği saptanmıştır. Anketin uygulanma sürecinde sentetik kannabinoidlerin kullanımı bu kadar yaygın olmadığı için, ankette yer alan madde türleri arasında yer almamaktadır. Ancak esrar ve diğer madde kullanıcılarının, madde kullanıcıları arasında en büyük bölümü oluşturması ve sentetik kannabinoidlerin satışı yapılırken esrar türünden bir uyuşturucu gibi lanse edilerek sunulması, bu kitleyi sentetik kannabinoidlere yönlendiren en önemli etkenler arasındadır. Özellikle bu kadar hızlı yaygınlık göstermesinin altında yatan sebebin, geleneksel esrar kullanıcılarının bir bölümünün sentetik kannabinoid türevli maddelere yönelmesi olduğu değerlendirilebilir.

21 SENTETiK KANNABiNOiDLER Arz ile Mücadele Verileri Grafik 5-1: Yıllara Göre Sentetik Kannabinoidler Olay Sayıları Kaynak: TUBİM, Türkiye de 2015 yılında sentetik kannabinoid olayı gerçekleşmiş, bu olaylarda şüpheli ve 544 kg sentetik kannabinoid yakalanmıştır (Grafik 5-1),(Grafik 5-2) (Grafik 5-4). Grafik 5-2: Yıllara Göre Sentetik Kannabinoidler Şüpheli Sayıları Kaynak: TUBİM, 2016.

22 22 SENTETiK KANNABiNOiDLER Tablo 5-2: 2015 Yılı Sentetik Kannabinoidler Olay Sayılarının Suç Türlerine Göre Dağılımı Kaynak: TUBİM, yılında gerçekleşen sentetik kannabinoid olaylarının %84,53 ünün (9.778) kullanma amaçlı uyuşturucu madde satın alma/kabul etme/bulundurma, %15,47 sinin (1.789) ise uyuşturucu madde imal ve ticareti olarak gerçekleştiği gözlenmiştir. Grafik 5-3: 2015 Yılı İçerisinde En Fazla Sentetik Kannabinoid Olayı Gerçekleşen İlk On İle Göre Olay Sayılarının Dağılımı Kaynak: TUBİM, Türkiye de 2015 yılı içerisinde meydana gelen sentetik kannabinoid olaylarının %26,93 ü (3.115) İstanbul ilinde gerçekleşmiştir (Grafik 5-3). Öte yandan 2015 verilerine göre sentetik kannabinoid olaylarının %45,26 sının (5.235) Avrupa dan Türkiye ye giriş noktası olan Marmara Bölgesi nde yer alan illerimizde gerçekleştiği gözlenmiştir.

23 SENTETiK KANNABiNOiDLER 23 Grafik 5-4. Yıllara Göre Yakalanan Sentetik Kannabinoid (Bonzai vb.) Miktarı (kg) Kaynak: TUBİM, Sentetik kannabinoidlerin yakalama miktarları, Türkiye de ilk yakalandığı 2011 yılından itibaren sürekli bir artış gösterirken 2014 yılında bir önceki yıla göre %5,90 oranında bir düşüş yaşanmıştır. Öte yandan 2015 yılında ise bir önceki yıla göre %25,82 oranında bir düşüş yaşanmıştır. Öte yandan 2015 yılında gerçekleşen sentetik kannabinoidlerin yakalama miktarı, yakalamaların son beş yılda 11,6 kat arttığını göstermektedir. (Grafik 5-4 ). Sentetik kannabinoid olaylarından yakalanan şahıs sayısı 2013 yılında iken, 2014 yılında %15 artış göstererek ye ulaşmıştır. Benzer bir şekilde olay sayıları da dan ya yükselmiş ve %7,24 artmıştır yılında ise sentetik kannabinoid olaylarında yakalanan şahıs sayısı bir önceki yıla göre %7,82 düşüş göstererek , olay sayıları ise % 3,17 düşüş göstererek olarak gerçekleşmiştir.daha önceki yıllardaki sentetik kannabinoid madde miktarı, olay ve şüpheli sayısında görülen hızlı artış 2014 yılına gelindiğinde yavaşlamış ve 2015 yılında düşüşe geçmiştir. Bunun sebebinin özellikle sentetik kannabinoidler başta olmak üzere sokak satıcıları ile daha etkin mücadele edilebilmesi amacıyla Uyuşturucu ile Mücadele Daire Başkanlığı tarafından kurulan ve başarılı çalışmalarını sürdüren Narkotimler olduğu değerlendirilmektedir. Ayrıca sentetik kannabinoidlerin, Erken Uyarı Sistemi Ulusal Çalışma Grubu faaliyetleri sayesinde 2014 yılında 77 adet olmak üzere, son 5 yılda 142 tanesinin yasal kısıtlılık altına alınması dolayısıyla, sentetik kannabinoidlerin arz ve kullanım hızında önce yavaşlama, daha sonra ise düşüş trendi görüldüğü değerlendirilmektedir. Türkiye de sentetik kannabinoid fiyatları gram başı 5 TL ile 250 TL arasında değişmektedir. Ülke genelinde ortalama fiyat ise TL arasındadır. En yüksek fiyat 250 TL ile Aydın, en düşük fiyat ise 5 TL ile Adana, Bursa, Erzurum, İstanbul ve Sivas illerimiz tarafından rapor edilmiştir. Sentetik kannabinoidler, ilk olarak 2011 yılında Türkiye de 26 farklı ilimizde yakalanmışken, bu sayı 2012 yılında 43 e, 2013 yılında ise 70 farklı ile yükselmiş, 2014 yılında 68,2015 Yılında 71 farklı ilde görülmüştür (Şekil 5-1), (Şekil 5-2), (Şekil 5-3), (Şekil 5-4), (Şekil 5-5).

24 24 SENTETiK KANNABiNOiDLER Şekil 5-1:2011 Yılında Türkiye de, Sentetik Kannabinoidlerin Yakalandığı İller (26 İl) Kaynak: Türkiye Uyuşturucu Raporu, Şekil 5-2:2012 Yılında Türkiye de, Sentetik Kannabinoidlerin Yakalandığı İller (43 İl) Kaynak: Türkiye Uyuşturucu Raporu, Şekil 5-3: 2013 Yılında Türkiye de, Sentetik Kannabinoidlerin Yakalandığı İller (70 İl) Kaynak: Türkiye Uyuşturucu Raporu, 2014.

25 SENTETiK KANNABiNOiDLER 25 Şekil 5-4: 2014 Yılında Türkiye de, Sentetik Kannabinoidlerin Yakalandığı İller (68 İl) Kaynak: Türkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi, 2015 Şekil 5-5: 2015 Yılında Türkiye de, Sentetik Kannabinoidlerin Yakalandığı İller (71 İl) Kaynak: Türkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi, Tedavi Verileri Türkiye de ilk defa 2010 yılında görülmeye başlanan Bonzai sokak isimli sentetik kannabinoidlere ilişkin kullanım yaygınlığını gösteren bir araştırma bulunmamakla birlikte; bu maddeye ilişkin diğer veriler söz konusu maddenin kullanımının yaygınlaştığını göstermektedir. Sentetik kannabinoidlerin ilk yakalandığı 2011 yılından itibaren tedaviye başvuru sayısında artış olduğu gözlenmiştir. Ülkemizde 2014 yılı itibariyle 32 tedavi merkezi bulunmakta ve 2014 yılında tedaviye başvuran kişiler arasında tedaviye başvuru yoğunluğuna göre ikinci sırada yer alan sentetik kannabinoid kullanıcıları, tedaviye başvuran kişilerin %15,81 ini (1.681) oluşturmaktadır. Ayrıca 2014 yılında tedaviye başvuran sentetik kannabinoid kullanıcılarının (1.681) bir önceki yıla (391) göre 3,30 kat arttığı görülmüştür. Bu veri uyuşturucu madde kullanıcıları arasında sentetik kannabinoid kullanımının arttığını desteklemektedir.

26 26 SENTETiK KANNABiNOiDLER Grafik 5-5: Tedavi Gören Kişilerin Kullandıkları Esas Madde Türlerine Göre Dağılımı Kaynak: TUBİM, Hastaların kullandıkları esas maddeler incelendiğinde; 2014 yılında yatarak tedavi olan hastaların; %70,33 ünün (7.476) opiyat, %15,81 inin (1.681) sentetik kannabinoid, %8,98 inin (955) esrar, %1,80 inin (191) uçucu madde, %1,26 sının (134) kokain, %0,97 sinin (103) ekstazi, %0,47 sinin (50) benzodiazepin, %0,25 inin (27) metamfetamin ve %0,12 sinin (13) diğer madde kullanıcısı olduğu görülmektedir (Grafik 5-5) yılında yatarak tedaviye başvuran hastalar arasında sentetik kannabinoid kullanıcılarının eroin kullanıcılarından sonra en fazla tedaviye başvuran kullanıcılar olduğu görülmektedir (Grafik 5-5).

27 SENTETiK KANNABiNOiDLER 27 Grafik 5-6: 2014 Yılında Sentetik Kannabinoidlerden Tedavi Gören Kişilerin Cinsiyetlerine Göre Dağılımı Kaynak: TUBİM, yılında sentetik kannabinoid tedavisi gören kişilerin cinsiyetlerine bakıldığında; % 94,5 ile büyük bir çoğunluğunu erkek kullanıcılar oluştururken, kadın kullanıcıların oranı %5,5 olarak tespit edilmiştir (Grafik 5-6). Grafik 5-7: 2014 Yılında Sentetik Kannabinoidlerden Tedavi Gören Kişilerin Yaşlara Göre Dağılımı Kaynak: TUBİM, yılında sentetik kannabinoid tedavisi gören kişilerin yaş dağılımı incelendiğinde yaş aralığındaki kullanıcılar tarafından sentetik kannabinoid kullanımının %90 (1.517) oranı ile daha çok tercih edildiği görülmektedir (Grafik 5-7).

28 28 SENTETiK KANNABiNOiDLER Grafik 5-8: 2014 Yılında Sentetik Kannabinoidlerden Tedavi Gören Kişilerin İllere Göre Dağılımı* Kaynak: TUBİM, 2015 *Tabloda sadece 10 hasta ve üzeri olan iller gösterilmiştir. Bu iller dışında 10 hasta ve altı olan 25 ilden daha başvuru yapılmıştır yılında sentetik kannabinoid tedavisi gören kişilerin illere göre dağılımı incelendiğinde; ilk 5 ilin, %58 (978) ile İstanbul, %9,5 (160) ile Bursa, %6,9 ile İzmir, %4,5 ile Eskişehir ve %2,6 ile Manisa olduğu görülmektedir (Grafik 5-8). Grafik 5-9: 2014 yılında Sentetik Kannabinoidlerden Tedavi Gören Kişilerin Öğrenim Durumlarına Göre Dağılımı Kaynak: TUBİM, 2015

29 SENTETiK KANNABiNOiDLER 29 Grafik 5-10: 2014 Yılının İlk Altı Ayında Sentetik Kannabinoidlerden Tedavi Gören Kişilerin Yaşam Biçimlerine Göre Dağılımı Kaynak: TUBİM, yılının ilk altı ayında sentetik kannabinoid tedavisi gören kişilerin yaşam biçimlerine bakıldığında; %95,5 (1.607) oranı ile büyük bir çoğunluğunun Ebeveyn/Aile ortamında yaşadığı dikkat çekmektedir. Bu nedenle sentetik kannabinoidler ile ilgili olarak ailelere yapılacak farkındalık artırıcı faaliyetlerin (eğitim, seminer, konferans, vb.) çok önemli olduğu değerlendirilmektedir.

30 30 SENTETiK KANNABiNOiDLER KAYNAKLAR 1. Adam R. Winstock, Monica J. Barratt, Drud and Alchol Dependence (2013). 2. Akbıyık M., Sağlık Bakanlığı Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Tıbbi Hizmetler Kurum Başkan Yardımcılığı Müşterek Sağlık Hizmetleri Daire Başkanlığı, Her Yönüyle Bonzai Sempozyumu Ulusal Uyuşturucu Eylem Planı Çerçevesinde Talep Azaltımı Çalışmaları (2014). 3. Akgür S. A., Ege Üniversitesi Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri-BATI Enstitüsü, Kannabinoidlerin Toksikolojisi Sentetik Kannabinoidler ve Analitik Yaklaşımlar (2014). 4. Ateş İ., Adalet Bakanlığı Adli Tıp Kurumu Başkanlığı Kimya İhtisas Dairesi Başkanlığı, Her Yönüyle Bonzai Sempozyumu Adli Toksikoloji Laboratuvarlarında Madde Analiz Süreçleri ve Sık Karşılaşılan Maddeler (2014). 5. Bozkurt M., Her Yönüyle Bonzai Sempozyumu, Sentetik Kannabinoidler ve Bağımlılık (2014). 6. Demirci A.Ç., Her Yönüyle Bonzai Sempozyumu, Ergenlerde Madde Psikoaktif Madde Kullanımı ve Sonuçları (2014). 7. EMCDDA, European Database on New Drugs (EDND). (Son erişim tarihi: ). 8. EMCDDA, Perspectives on Drugs - Synthetic Cannabinoids in Europe (2014). 9. EMCDDA, Thematic Paper, Understanding the Spice Phenomenon (2009). 10. EMCDDA, European Drug Report, Trends And Developments (2014 ). 11. EMCDDA, Avrupa Uyuşturucu Raporu (2015). 12. EMCDDA, New Psychoactive Substances in Europe (2015) (Son erişim tarihi: ). 14. Karakaya İ., Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Hasta Hakları ve Tıbbi Sosyal Hizmetler Daire Başkanlığı, Her Yönüyle Bonzai Sempozyumu, Sağlık Hizmetlerinde Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezleri (2014). 15 Karakaya O., Her Yönüyle Bonzai Sempozyumu, Sentetik Kannabinoid Türevlerinin 16. Kalp-Damar Sistemi Üzerine Etkileri (2014). Maner F., Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi 4. Psikiyatri Birimi, Her Yönüyle Bonzai Sempozyumu, Bonzai ve Psikiyatri (2014). 17. Mutlu E., AMATEM Denetimli Serbestlik Birimi, Her Yönüyle Bonzai Sempozyumu, Güncel Durum (2014). 18. NIDA, Michigan Uni;Monitoring the Future Survey (2012).

31 SENTETiK KANNABiNOiDLER Özüçelik D. N., Her Yönüyle Bonzai Sempozyumu, Bonzai ve Acil Tıp (2014). 20. Şam B., Adalet Bakanlığı Adli Tıp Kurumu Başkanlığı, Her Yönüyle Bonzai Sempozyumu, Madde Bağlantılı Ölümler (2014). 21. TUBİM, Türkiye Uyuşturucu Raporu (2014). 22. TUBİM Verileri ( ). 23. UNODC, EWS Report (2010). 24. UNODC, Synthetic Cannabinoids in Herbal Products (2010). 25. UNODC, World Drug Report (2013). 26. UNODC, World Drug Report (2015). *Sağlık Bakanlığı tarafından organize edilen Her Yönüyle Bonzai Sempozyumu 21 Ağustos 2014 tarihinde Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Konferans Salonu nda gerçekleştirilmiştir.

32 32 SENTETiK KANNABiNOiDLER EKLER EK-1: 2313 SAYILI UYUŞTURUCU MADDELERİN MURAKABESİ HAKKINDA KANUN HÜKÜMLERİNE TABİ TUTULAN SENTETİK KANNABİNOİDLER tarihli ve 2011/1310 sayılı kararı Bakanlar Kurulu Kararı ( tarihli ve sayılı Resmi Gazete) 1 JWH-018, AM-678 (1-pentyl-1 H-indol-3-yl)-1-naphthalenyl-methanone 2 CP 47,497, (C7)-CP 47,497 rel-5-(1,1-dimethylheptyl)-2-[(1 R,3S)-3-hydroxycyclohexyl]- phenol 3 JWH-073 (1 -butyl-1 H-indol-3-yl)-1-naphthalenyl-methanone 4 HU (1,1 -dimethylheptyl)-6ar,7,10,10ar-tetrahyd ro-1-hydroxy- 6,6-dimethyl-6H-dibenzo[b,d]pyran-9-methanol 5 JWH-200 [1-[2-(4-morpholinyl)ethyl]-1 H-indol-3-yl]-1-naphthalenylmethanone 6 JWH (1 -pentyl-1 H-indol-3-yl)-2-(2-methoxyphenyl)-ethanone 7 JWH-398 (4-chloronaphthalen-1-yl)(1-pentylindolin-3-yl)-methanone 8 JWH-081 (4-methoxy-1-naphthalenyl)(1-pentyl-1 H-indol-3-yl)- methanone 9 JWH-073 methyl derivate (1-butyl-1 H-indol-3-yl)(4-methylnaphthalen-1-yl)methanone 10 JWH-015 (2-methyl-1-propyl-1 H-indol-3-yl)-1-naphthalenyl- methanone 11 JWH-122 (4-methyl-1 -naphtha lenyl)(1 -pentyl-1 H-indol-3-yl)- methanone 12 JWH (2-chlorophenyl)-1-(1-pentyl-1 H-indol-3-yl)-ethanone 13 JWH-210 (4-ethyl-1-naphthalenyl)(1-pentyl-1 H-indol-3-yl)-methanone 14 JWH-019 (1-hexyl-1 H-indol-3-yl)-1-naphthalenyl-methanone tarihli ve 2012/2861 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ( tarihli ve sayılı Resmi Gazete) 15 AM [(5-fluoropentyl)-1H-indol-3-yl]-(naphthalen-1-yl) methanone 16 RCS-4 2-(4-methoxyphenyl)-1-(1-pentyl-indol-3-yl)methanone 17 JWH (4-methoxyphenyl)-1-(1-pentyl-1H-indol-3-yl)-ethanone 18 JWH (3-methoxyphenyl)-1-(1-pentylindol-3-yl)ethanone

33 SENTETiK KANNABiNOiDLER (4-hydroxymethylbenzoyl)-1-pentylindole 20 AM-1220 Azepane Isomer 21 AM-1220 (4-hydroxymethylphenyl)(1-pentyl-1H-indole-3-yl) methanone (1-((1-methylazepan-3-yl)methyl)-1 H-indol-3-yl)(naphthalen- 1-yl)methanone [1-[(1-methyl-2-piperidinyl)methyl]-1 H-indol-3-yl]-1- naphthalenyl-methanone 22 AM (1-naphthalenylcarbonyl)-1 H-Indole-1-pentanenitrile 23 AM-2233 (2-iodophenyl)[1-[(1-methyl-2-piperidinyl)methyl]-1 H-indol- 3-yl]-methanone 24 AM-694 chloro türevi l-[(5-chloropentyl)-lh-indol-3-yl]-(2-iodophenyl)methanone) 25 AM-694 [1-(5-fluoropentyl)-1 H-indol-3-yl](2-iodophenyl)-methanone 26 CP47,497 (C2,C3,C4,C5,C6,C7,C8) homologes (2-[(lR,3S)-3-hydroxycyclohexyl]-5-(2-methyloctan-2-yl) phenol)(c2,c3jc4,c5,c6,c7,c8) 27 CRA-13, SAB-378 naphthalen-1-yl-(4-pentyloxynaphthalen-1-yl)methanone 28 JWH pentyl-2-methyl-3-(1-naphthoyl)indole 29 JWH-018 adamantoyl türevi (1s,3s)-adamantan-1-yl(1-pentyl-1 H-indol-3-yl)methanone 30 JWH-018 N-(5-chloropentyl) türevi 31 JWH-122 Pentenyl türevi 32 JWH-182 (1-(5-chloropentyl)-1 H-indol-3-yl)(naphthalen-1-yl) methanone (4-methylnaphthalen-1-yl)(1-(pent-4-en-1-yl)-1 H-indol-3-yl) methanone (1 -pentyl-1 H-indol-3-yl)(4-propyl-1-naphthalenyl)- methanone 33 JWH naphthalenyl[1-(4-penten-1-yl)-1 H-indol-3-yl]-methanone 34 JWH (2-methylene-Nmethyl-piperidyl) türevi 1-(2-methylene-N-methylpiperidyl)-3-(2- methoxyphenylacetyl) indole (Cannabipiperidiethanone) 35 JWH (2-methylphenyl)-1-(1-pentyl-1H-indol-3-yl)ethanone 36 JWH-307 (5-(2-fluorophenyl)-1-pentylpyrrol-3-yl)-naphthalen-1- ylmethanone 37 JWH-387 (4-bromo-1-naphthalenyl)(1-pentyl-1 H-indol-3-yl)- methanone 38 JWH-412 (4-fluoro-1-naphthalenyl)(1-pentyl-1 H-indol-3-yl)-methanone 39 MAM-2201 (1-(5-fluoropentyl)-1H-indol-3-yl)(4-methyl-1-naphthalenyl)-methanone 40.a Methanandamide (R1), AM b Methanandamide (R2) 41 Org Org tarihli ve 2013/4827 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ( tarihli ve sayılı Resmi Gazete) (5Z,8Z,11Z,14Z)-N-[(1R)-2-hydroxy-1-methylethyl]icosa- 5,8,11,14-tetraenamide (5Z,8Z,11Z,14Z)-N-[(1R)-2-hydroxy-1-methylethyl]icosa- 5,8,11,14-tetraenamide (5-Chloro-3-ethyl-lH-indole-2-carboxylic acid [2-(4-piperidinl-yl-phenyl)-ethyl]-amide) (3-Ethyl-5-fluoro-lH-indole-2-carboxylic acid [2-94-dimethylamino-phenyl)-ethyl]-amide)

34 34 SENTETiK KANNABiNOiDLER 43 Org (5-Chloro-3-ethyl-lH-indole-2-carboxylic acid (1-benzyl- pyrrolidin-3-yl)-amide, 2-enedioic acid salt) 44 RCS-4 ortho isomer 2-methoxyphenyl(1-pentyl-1 H-indol-3-yl)methanone 45 RCS-4(C4) 4-Methoxyphenyl-(1-butyl-1H-indol-3-yl)methanone 46 UR WIN 48,098; Pravadoline 48 XLR-11 (5FUR-144) (1-pentylindol-3-yl)-(2,2,3,3-tetramethylcyclopropyl) methanone (4-methoxyphenyl)-[2-metbyl-l-(2-morpholin-4-ylethyl)indol- 3-yl]methanone) (1-( 5-fluoropentyl)-1H-indol-3-yl) (2,2,3,3-tetramethylcyclopropyl)methanone tarihli ve 2013/5742 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ( tarihli ve sayılı Resmi Gazete) 49 5F-AKB48 N-((3s,5s,7s)-adamantan-1-yl)-1-(5-fluoropentyl)-1 H-indazole- 3-carboxamide 50 A-796,260 1-(2-morpholin-4-ylethyl)-1H-indol-3-yl)-(2,2,3,3- tetramethylcyclopropyl)methanone 51 AB-PINACA N-[(1S)-1-(aminocarbonyl)-2-methylpropyl]-1-pentyl-1Hindazole-3-carboxamide 52 ADBICA N-(1-Amino-3,3-dimethyl-1-oxobutan-2-yl)-1-pentyl-1Hindole-3-carboxamide 53 JWH-018 quinoline carboxamide (QUPIC, PB-22) 1-pentyl-1H-indole-3-carboxylic acid 8-quinolinyl ester 54 5F-PB-22 1-(5-fluoropentyl)-1H-indole-3-carboxylic acid 8-quinolinyl ester 55 AB-FUBINACA N-[(1S)-1-(aminocarbonyl)-2-methylpropyl]-1-[(4- fluorophenyl)methyl]-1 H-indazole-3-carboxamide 56 STS-135 N-(adamantan-1-yl)-1-(5-fluoropentyl)-1H-indole-3- carboxamide 57 AB-005 [1-[(1-methyl-2-piperidinyl)methyl]-1 H-indol-3-yl](2,2,3,3- tetramethylcyclopropyl)-methanone 58 AB-005 azepane isomer (1-(1-methylazepan-2-yl)-1 H-indol-3-yl)(2,2,3,3- tetramethylcyclopropyl)methanone 59 AM [(N-methylpiperidin-2-yl)methyl]-3-(adamant-1-oyl)indole 60 QUCHIC; BB-22 1-(cyclohexylmethyl)-1H-indole-3-carboxylic acid 8-quinolinyl ester 61 WIN 55,212-2 (R)-(+)-[2,3-Dihydro-5-methyl-3-(4-morpholinylmethyl) pyrrolo[1,2,3-de]-1,4-benzoxazin-6-yl]-1- napthalenylmethanone tarihli ve 2014/5818 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ( tarihli ve sayılı Resmi Gazete) 62 A-834,735 [1-[(tetrahydro-2H-pyran-4-yl)methyl]-1 H-indol-3-yl](2,2,3,3- tetramethylcyclopropyl)-methanone 63 EAM-2201 (4-ethyl-1-naphthalenyl)[1-(5-fluoropentyl)-1 H-indol-3-yl]- methanone

35 SENTETiK KANNABiNOiDLER JWH-147 (1-hexyl-5-phenyl-1 H-pyrrol-3-yl)-1-naphthalenyl-methanone 65 JWH-098 (4-methoxy-1-naphthalenyl)(2-methyl-1-pentyl-1 H-indol-3- yl)-methanone 66 JWH naphthalenyl(1-pentyl-1 H-pyrrol-3-yl)-methanone 67 JWH naphthalenyl(1-pentyl-5-phenyl-1 H-pyrrol-3-yl)-methanone 68 JWH-368 [5-(3-fluorophenyl)-1 -pentyl-1 H-pyrrol-3-yl]-1 -naphthalenylmethanone 69 A-836,339 [N(Z)]-N-[3-(2-methoxyethyl)-4,5-dimethyl- 2(3H)-thiazolylidene]-2,2,3,3-tetramethyl- cyclopropanecarboxamide 70 CP 47,497-C9-homolog cis-5-(1,1-dimethylnonyl)-2-(3-hydroxycyclohexyl)-phenol 71 CP55,940 5-(1,1-dimethylheptyl)-2-[(1 R,2R,5R)-5-hydroxy-2-(3- hydroxypropyl)cyclohexyl]-phenol 72 JTE-907 N-(benzo[1,3]dioxol-5-ylmethyl)-7-methoxy-2-oxo-8- pentyloxy-1,2-dihydroquinoline-3-carboxamide 73 Levonantradol [(6S,6aR,9R,10aR)- 9-hydroxy- 6-methyl- 3-[(2R)- 5-phenylpentan- 2-yl]oxy- 5,6,6a,7,8,9,10,10a- octahydrophenanthridin- 1-yl] acetate 74 URB methyl-2-[(4-methylphenyl)amino]-1-benzoxazin-4-one tarihli ve 2014/6330 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ( tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete) 75 APINACA; AKB48 1-pentyl-N-tricyclo[ ,7]dec-1-yl-1H-indazole-3- carboxamide 76 5F-AB-PINACA N-[(1S)-1-(aminocarbonyl)-2-methylpropyl]-1-(5-fluoro) pentyl-1h-indazole-3-carboxamide 77 AM 2201 benzimidazole analog 78 APICA 1 -(5-fluoropentyl)-1 H-benzo[d]imidazol-2-yl)(naphthalen-1 - yl)methanone 1-pentyl-N-tricyclo[ ,7]dec-1-yl-1H-indole-3- carboxamide 79 SDB-006 N-benzyl-1-pentyl-1H-indole-3-carboxamide 80 JWH-071 (1-ethyl-1 H-indol-3-yl)-1-naphthalenyl-methanone 81 UR-144 N-(5-chloropentyl) derivative 82 A-796,260 isomer 83 AM-1248 Azepane isomer 84 AM-2201 indazolecarboxamide analogue 85 AM-2201 indazole analogue AM-694 methyl substituted for iodine JWH 018 N-(5-bromopentyl) derivative (1-(5-chloropentyl)-1H-indol-3-yl) (2,2,3,3-tetramethylcyclopropyl)methanone (E)-1-(1-(2-Morpholino-1-yl)ethyl)indol-3-yl)-3,4,4- trimethylpent-2-en-1-one) (adamant-1-yl)[1-(1-methylazepan-3-yl)-1h-indol-3-yl] methanone N-1-naphtalenyl-1-(5-fluoropentyl)-1H-indazole-3- carboxamide [1-(5-fluoropentyl)-1H-indazol-3-yl](naphthalen-1-yl) methanone 1-(5-fluoropentyl)-3-(2-methylbenzoyl)indole [1-(5-bromopentyl)-1H-indol-3-yl](naphthalen-1-yl) methanone

36 36 SENTETiK KANNABiNOiDLER 88 MAM-2201 chloropentyl derivative [1-(5-chloropentyl)-1H-indol-3-yl](4-methyl-1-naphthalenyl)- methanone 89 FDU-PB-22 1-naphthyl 1-[(4-fluorophenyl)methyl]indole-3-carboxylate 90 5F-ADBICA N-(1-amino-3,3-dimethyl-1-oxobutan-2-yl)-1-(5-fluoropentyl)- 1 H-indole-3-carboxamide 91 5F-PB-22 indazole analogue quinolin-8-yl 1-(5-fluoropentyl)-1H-indazole-3-carboxylate 92 ADB-PINACA N-(1-amino-3,3-dimethyl-1-oxobutan-2-yl)-1-pentyl-1 H- indazole-3-carboxamide 93 AM pentyl-3-(2-iodobenzoyl)indole 94 JWH-018 indazole analogue 1 -naphthalenyl(1 -pentyl-1 H-indazol-3-yl)-methanone 95 JWH-370 [5-(2-methylphenyl)-1-pentyl-1H-pyrrol-3-yl]-1-naphthalenylmethanone 96 PB-22 indazole analogue quinolin-8-yl 1-pentyl-1H-indazole-3-carboxylate 97 UR -144 (-2H) [1-(pent-4-en-1-yl)-1H-indol-3-yl] (2,2,3,3-tetramethylcyclopropyl)methanone 98 UR-144 heptyl derivative (1-heptyl-1H-indol-3-yl)(2,2,3,3-tetramethylcyclopropyl)- methanone 99 ADB-FUBINACA N-(l-Amino-3,3-dimethyl-l-oxobutan-2-yl)-l-(4- (fluorobenzyl)-1 H-İndazole-3-carboxamide 100 FUB-PB-22 Quinolin-8-yl-1 -(4-fluorobenzyl)-lH-indoIe-3-carboxylate tarihli ve 2014/6800 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ( tarihli ve sayılı Resmi Gazete ) N-(2-methoxyethyl)-N-(1- methylethyl)-2-(1-pentyl- 1H-indol-3-yl)-4-thiazol- methanamine 6- N,N-diethyl-2-(1-pentyl- 1H-indol-3-yl)-4-thiazolmethanamine 5- N-(2-methoxyethyl)-N-(1-methylethyl)-2-(1-pentyl-1H- indol-3-yl)-4-thiazol-methanamine 6- N,N-diethyl-2-(1-pentyl-1H-indol-3-yl)-4-thiazol- methanamine 103 M5FPIC,Sirius Methyl-1-(5-fluoropentyl)-1H-indole-3-carboxylate 104 AB-CHMINACA N-[(1S)-1-(aminocarbonyl)-2-methylpropyl]-1- (cyclohexylmethyl)-1h-indazole-3-carboxamide Fluoropentylindole 1 -(5-fluoropentyl)-1 H-indole 106 FUB-144,FUB-UR-144 (1-(4-fluorobenzyl)-1 H-indol-3-yl)(2,2,3,3- tetramethylcyclopropyl) methanone 107 NM-2201 naphthalen-1 -yl 1 -(5-fluoropentyl)-1 H-indole-3-carboxylate 108 Methyl 1-pentyl-1H-indole-3- Carboxylate 109 AM fluoropentyl derivative 1-(5-fluoropentyl)-N-(napthalen-2-yl)-1H-indole-3- caboxamide 110 JWH-031 (1-hexyl-1H-pyrrol-3yl)-1-naphthalenyl-methanone fluoro PB-22 N-(2- fluoropentyl) isomer quinolin-8-yl 1-(2-fluoropentyl)-1 H-indole-3-carboxylate

37 SENTETiK KANNABiNOiDLER AB-FUBINACA 2-fluorobenzyl isomer HTMPIPO 114 5F-AMB 115 5F-AMBICA,5F-AB-144 N-[(1S)-1-(aminocarbonyl)-2-methylpropyl]-1-[(2- fluorophenyl) methyl]-1 H-indazole-3-carboxamide 4-hydroxy-3,3,4-trimethyl-1-(1-pentyl-1H-indol-3-yl)-1- pentanone Methyl 2-({[1-(5-fluoropentyl)-1H-indazol-3-yl]carbonyl} amino)-3-methylbutanoate N-(1-amino-3-methyl-1-oxobutan-2-yl)-1-(5-fluoropentyl)-1Hindol-3-carboxamide 116 5F-SDB-006 N-benzyl-1-(5-fluoropentyl)-1H-indole-3-carboxamide 117 AM-6527,MN24, NNIE, NNEI, NNE1 1-pentyl-N-(naphthalen-1-yl)-1H-indole-3-carboxamide 118 AM-694 ethyl substituted for iodine 1-(5-fluoropentyl)-3-(2-ethylbenzoyl)indole 119 EG-018 naphtha len-1-yl(9-pentyl-9h-carbazol-3-yl)methanone 120 JWH-122 pentenyl 2-methylindole derivative 121 JWH-307 brominated analogue 122 (4-methylnaphthalen-1-yl)(2-methyl 1-(pent-4-en-1-yl)-1H- indol-3- yl)methanone (5-(2-bromophenyl)-1-pentyl-1H-pyrrol-3-yl)(naphthalen-1-yl) methanone (4-fluoronaphthalen-1-yl)[1-(5-fluoropentyl)-1H-indol-3-yl] methanone 123 Mepirapim (4-methylpiperazin-1-yl)-(1-pentylindol-3-yl)methanone 124 URB-597 [3-(3-carbamoylphenyl)phenyl] N-cyclohexylcarbamate 125 MN-18 N-1-naphthalenyl-1-pentyl-1 H-indazole-3-carboxamide tarihli ve 2015/29259 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ( tarihli ve sayılı Resmi Gazete) sonrası değerlendirmeye alınan ve Jenerik Sınıflandırma kapsamına giren Sentetik Kannabinoidler 126 AB-PINACA N-(2-fluorpentyl) isomer N- (1- amino- 3- methyl- 1- oxobutan- 2- yl)- 1- (2- fluoropentyl)- 1H- indazole- 3- carboxamide 127 APP-Chminaca 128 APP-FUBINACA N- [(1S)- 2- amino- 2- oxo- 1- (phenylmethyl)ethyl]- 1- (cyclohexylmethyl)- 1H- Indazole- 3- carboxamide JWH fluoropentyl derivative N-(1-amino-3-phenyl-1-oxopropan-2-yl)-1-[(4-fluorophenyl)methyl]- 1H-indazole-3-carboxamide 129 M-CHMIC Methyl-1-(cyclohexylmethyl)-1H-indole-3-carboxylate 130 5F-ADB-PINACA N-(1-amino-3,3-dimethyl-1-oxobutan-2-yl)-1-(5-fluoropentyl)-1Hindazole-3-carboxamide 131 SDB-005 Naphthalen-1-yl-1-pentyl-1H-indazole-3-carboxylate 132 ADB-CHMINACA; MAB- CHMINACA 133 PX-1; 5F-APP-PICA 134 ADAMANTYL-THPINACA 135 N-cumyl-(5-fluoropentyl)-7- azaindole-3-carboxamide; SGT- 263; Cumy-5FPAICA N- (1- amino- 3, 3- dimethyl- 1- oxobutan- 2- yl)- 1- (cyclohexylmethyl)- 1H- indazole- 3- carboxamide (S)- N- (1- amino- 1- oxo- 3- phenylpropan- 2- yl)- 1- (5- fluoropentyl)- 1H- indole- 3- carboxamide N-adamantyl-1-((tetrahydro-2H-pyran-4-yl)methyl)-1H-indazole-3- carboxamide 1-(5-fluoropentyl)-N-(2-phenylpropan-2-yl)-7-azaindole-3- carboxamide 136 THJ-2201 [1-(5-Fluoropentyl)-1H-indazol-3-yl](1-naphthyl)methanone

38 38 SENTETiK KANNABiNOiDLER tarihli ve 2016/7238 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ( tarihli ve sayılı Resmi Gazete) sonrası değerlendirmeye alınan ve Jenerik Sınıflandırma kapsamına giren Sentetik Kannabinoidler methyl (1-(5-fluoropentyl)-1H-indole-3-carbonyl)-L-valinate 5F-AMB-PICA; MMB- 2201; I-AMB 5-F-methyl-AMB; 5-fluoro-MAMB FUB-AMB; AMB-FUBI- NACA MDMB-CHMICA; 5F-MD- MB-PINACA methyl-[2-(1-(5-fluoropentyl)-1h-indazole-3-carboxamido)-3,3-dimethylbutanoate] Methyl 2-(1-(4-fluorobenzyl)-1H-indazol-3-carboxamido)-3-methylbutanoate; methyl (1- (4- fluorobenzyl)- 1H- indazole- 3- carbonyl)- L- valinate (methyl-2-(1-(cyclohexylmethyl)-1 H-indol-3-ylcarbonylamino)-3,3-dimethylbutanoate) 141 AMB-CHMICA methyl 2-{[1-(cyclohexylmethyl)-1H-indol-3-yl]formamido}-3-methylbutanoate 142 MDMB-CHMCZCA; EG- MB-CHMINACA Methyl 2-(9-(cyclohexylmethyl)-9H-carbazol-3-carboxamido)-3,3-dimethylbutanoate

39 SENTETiK KANNABiNOiDLER 39 EK-2 :JENERİK SINIFLANDIRMA METNİ 3-NUMARALI KONUMUNDA ALKİL GRUBU TAŞIYAN İNDOL TÜREVİ SENTETİK KANNABİNOİDLER (1) 3-Metil-l H-indol yapısındaki madde ile bu maddenin indol halkasının 1 numaralı pozisyonunda bulunan azot atomuna bağlı gruplar R1 2 numaralı pozisyonuna bağlı atom veya gruplar R2 ve 3 numaralı pozisyonunda bulunan metile bağlı gruplar R3 tanımlaması yapılarak oluşturulan ana moleküler iskelet üzerinde aynı anda veya ayrı ayrı olmak üzere; R1: heterosiklik gruplar, arilalkil, zincir uzunluğu yedi karbona kadar olan alkil, alkenil ve alkinil bileşikleri ve bu bileşiklerin hidroksi, halojen, siyano, sikloalkil grup ve heterosiklik bileşiklerle sübstitüe türevleri; R2: hidrojen, metil veya etil bağlanması; R3: alkil, sikloalkil, aril, arilalkil, heteroaril bileşikler ve bu bileşiklerin alkil, alkoksi, halojen, dialkilamino, hidroksi, hidroksialkil, siyano, azit, nitro ve amid grupları bağlı türevleri; Halkanın 2 numaralı pozisyonundaki karbon atomunun azot atomu ile yer değiştirmesi sonucu meydana gelen tüm kimyasal bileşikler. Halkanın 7 numaralı pozisyonundaki karbon atomunun azot atomu ile yer değiştirmesi sonucu meydana gelen tüm kimyasal bileşikler. 3-NUMARALI KONUMUNDA KETON GRUBU TAŞIYAN İNDOL TÜREVİ ((1H-İNDOL-3- İL)META- NON TÜREVLERİ) SENTETİK KANNABİNOİDLER (2) 1H-İndol-3-karbaldehid yapısındaki madde ile bu maddenin indol halkasının 1 numaralı pozisyonunda bulunan azot atomuna bağlı gruplar R1, 2 numaralı pozisyonuna bağlı atom veya gruplar R2 ve 3 numaralı pozisyonunda bulunan karbonil grubuna bağlı gruplar R3 tanımlaması yapılarak oluşturulan ana moleküler iskelet üzerinde aynı anda veya ayrı ayrı olmak üzere; R1: heterosiklik gruplar, arilalkil, zincir uzunluğu yedi karbona kadar olan alkil, alkenil ve alkinil bileşikleri ve bu bileşiklerin hidroksi, halojen, siyano, sikloalkil grup ve heterosiklik bileşiklerle sübstitüe türevleri; R2: hidrojen, metil veya etil bağlanması; R3: alkil, sikloalkil, aril, arilalkil, heteroaril bileşikler ve bu bileşiklerin alkil, alkoksi, halojen, dialkilamino, hidroksi, hidroksialkil, siyano, azit, nitro ve amid grupları bağlı türevleri; Halkanın 2 numaralı pozisyonundaki karbon atomunun azot atomu ile yer değiştirmesi sonucu meydana gelen tüm kimyasal bileşikler. Halkanın 7 numaralı pozisyonundaki karbon atomunun azot atomu ile yer değiştirmesi sonucu meydana gelen tüm kimyasal bileşikler.

40 40 SENTETiK KANNABiNOiDLER 3-NUMARALI KONUMUNDA ALKİL GRUBU TAŞIYAN İNDOL TÜREVİ SENTETİK KANNABİNOİDLER (1) 3-Metil-l H-indol yapısındaki madde ile bu maddenin indol halkasının 1 numaralı pozisyonunda bulunan azot atomuna bağlı gruplar R1 2 numaralı pozisyonuna bağlı atom veya gruplar R2 ve 3 numaralı pozisyonunda bulunan metile bağlı gruplar R3 tanımlaması yapılarak oluşturulan ana moleküler iskelet üzerinde aynı anda veya ayrı ayrı olmak üzere; R1: heterosiklik gruplar, arilalkil, zincir uzunluğu yedi karbona kadar olan alkil, alkenil ve alkinil bileşikleri ve bu bileşiklerin hidroksi, halojen, siyano, sikloalkil grup ve heterosiklik bileşiklerle sübstitüe türevleri; R2: hidrojen, metil veya etil bağlanması; R3: alkil, sikloalkil, aril, arilalkil, heteroaril bileşikler ve bu bileşiklerin alkil, alkoksi, halojen, dialkilamino, hidroksi, hidroksialkil, siyano, azit, nitro ve amid grupları bağlı türevleri; Halkanın 2 numaralı pozisyonundaki karbon atomunun azot atomu ile yer değiştirmesi sonucu meydana gelen tüm kimyasal bileşikler. Halkanın 7 numaralı pozisyonundaki karbon atomunun azot atomu ile yer değiştirmesi sonucu meydana gelen tüm kimyasal bileşikler. 3-NUMARALI KONUMUNDA KETON GRUBU TAŞIYAN İNDOL TÜREVİ ((1H-İNDOL-3- İL)META- NON TÜREVLERİ) SENTETİK KANNABİNOİDLER (2) 1H-İndol-3-karbaldehid yapısındaki madde ile bu maddenin indol halkasının 1 numaralı pozisyonunda bulunan azot atomuna bağlı gruplar R1, 2 numaralı pozisyonuna bağlı atom veya gruplar R2 ve 3 numaralı pozisyonunda bulunan karbonil grubuna bağlı gruplar R3 tanımlaması yapılarak oluşturulan ana moleküler iskelet üzerinde aynı anda veya ayrı ayrı olmak üzere; R1: heterosiklik gruplar, arilalkil, zincir uzunluğu yedi karbona kadar olan alkil, alkenil ve alkinil bileşikleri ve bu bileşiklerin hidroksi, halojen, siyano, sikloalkil grup ve heterosiklik bileşiklerle sübstitüe türevleri; R2: hidrojen, metil veya etil bağlanması; R3: alkil, sikloalkil, aril, arilalkil, heteroaril bileşikler ve bu bileşiklerin alkil, alkoksi, halojen, dialkilamino, hidroksi, hidroksialkil, siyano, azit, nitro ve amid grupları bağlı türevleri; Halkanın 2 numaralı pozisyonundaki karbon atomunun azot atomu ile yer değiştirmesi sonucu meydana gelen tüm kimyasal bileşikler. Halkanın 7 numaralı pozisyonundaki karbon atomunun azot atomu ile yer değiştirmesi sonucu meydana gelen tüm kimyasal bileşikler.

41 SENTETiK KANNABiNOiDLER 41 TRİPTAMİN (2-(1H-İNDOL-3-İL)ETANAMİN) TÜREVLERİ 2-(1H-indol-3-il)etanamine maddesinin amin grubu üzerindeki atom veya gruplar R1 ve R2, indol halkasının 4,5,6 ve 7 numaralı pozisyonlarındaki atom veya gruplar R3, etanaminin 1 numaralı pozisyonuna bağlanan atom veya gruplar için R4, indol halkasının 2 numaralı pozisyonuna bağlanan atom veya gruplar için R5 tanımlaması yapılarak oluşturulan ana moleküler iskelet üzerinde aynı anda veya ayrı ayrı olmak üzere; R1: hidrojen, zincir uzunluğu dört karbona kadar olan alkil veya alkenil gruplarının bağlanması; R2: hidrojen, zincir uzunluğu dört karbona kadar olan alkil veya alkenil gruplarının bağlanması; R1 ve R2 nin heterosiklik bir halkanın parçası olması; R3: farklı konumlardan bir veya daha fazla sayıda hidrojen, hidroksi, açiloksi, alkoksi, metilendioksi, ve alkilmerkapto grupları bağlanması sonucu meydana gelen tüm bileşikler. R4: hidrojen, metil, etil R5: hidrojen, metil KATİNON (2-AMİNO-1-FENİLETANON) TÜREVLERİ 2-Amino-1-feniletanon maddesi ile bu maddenin 2 numaralı pozisyonuna bağlanan atom veya gruplar için R1, amin üzerindeki atom veya gruplar için R2 ve R3, fenil ve sübstitüe fenil halkası için R4 tanımlaması yapılarak oluşturulan ana moleküler iskelet üzerinde aynı anda veya ayrı ayrı olmak üzere; R1: hidrojen, zincir uzunluğu beş karbona kadar olan alkil grubu bağlanması; R2: hidrojen, alkil veya arilalkil bağlanması; R3: hidrojen, alkil veya arilalkil bağlanması; R2 ve R3 ün heterosiklik bir halkanın parçası olması; Fenil halkasına (R4) farklı konumlardan bir veya daha fazla sayıda alkil, metoksi, halojen bağlanması; Fenil halkasının (R4), aromatik veya heteroaromatik başka bir halka ile değiştirilmesi sonucu meydana gelen tüm bileşikler. Bupropion bileşiği kapsam dışıdır. AMFETAMİN (FENİLETİLAMİN) TÜREVLERİ 2-Feniletilamin (2-feniletanamin) maddesinin 1-numaralı pozisyonuna bağlanan atom veya gruplar için R1 ve R2, amin üzerindeki atom veya gruplar için R3 ve R4, 2-numaralı pozisyona bağlanan atom veya gruplar için R5, fenil ve sübstitüe fenil halkası için R6 tanımlaması yapılarak oluşturulan ana moleküler iskelet üzerinde aynı anda veya ayrı ayrı

42 42 SENTETiK KANNABiNOiDLER olmak üzere; R1: hidrojen, alkil grupları; R2: hidrojen, alkil grupları; R3: hidrojen, alkenil, hidroksi, metoksi, asetil, benzil, metoksibenzil bağlanması; alkil, arilalkil türevleri ve alkil ve arilalkil türevlerine hidroksi, metoksi, siyano ve halojen bağlanması; R4: hidrojen, alkenil, hidroksi, metoksi, asetil, benzil, metoksibenzil türevleri; alkil, arilalkil türevleri ve alkil ve arilalkil türevlerine hidroksi, metoksi, siyano ve halojen bağlanması; R3 ve R4 ün heterosiklik bir halkanın parçası olması; R5: hidrojen, hidroksi, metoksi grupları; Fenil halkasına (R6) farklı konumlardan bir veya daha fazla sayıda hidrojen, alkil, alkoksi, amino, alkilamino, alkilmerkapto, nitro, siyano ve halojen bağlanması; Fenil halkasının (R6), aromatik veya heteroaromatik başka bir halka ile değiştirilmesi sonucu meydana gelen tüm bileşikler EK-3: JENERİK SINIFLANDIRMA METNİNDE YAPILAN DEĞİŞİKLİK 3-NUMARALI KONUMUNDA ALKİL GURUBU TAŞIYAN İNDOL TÜREVİ SENTETİK KAN- NABİNOİDLER (1) başlıklı bölümünün R1 grubunda yer alan zincir uzunluğu yedi karbona kadar olan ibaresi yürürlükten kaldırılmış ve R3 grubunda yer alan nitro ibaresinden sonra gelmek üzere, ester ibaresi eklenmiştir. 3-NUMARALI KONUMUNDA KETON GURUBU TAŞIYAN İNDOL TÜREVİ ((1H-İNDOL- 3-İL)METANON TÜREVLERİ) SENTETİK KANNABİNOİDLER (2) başlıklı bölümünün R1 grubunda yer alan zincir uzunluğu yedi karbona kadar olan ibaresi yürürlükten kaldırılmış ve R3 grubunda yer alan nitro ibaresinden sonra gelmek üzere, ester ibaresi eklenmiştir. 3-NUMARALI KONUMUNDA KARBOKSİLLİ ASİT ESTERİ GURUBU TAŞIYAN İN- DOL TÜREVİ (1H-İNDOL-3-KARBOKSİLAT TÜREVLERİ) SENTETİK KANNABİNOİDLER (3) başlıklı bölümünün R1 grubunda yer alan zincir uzunluğu yedi karbona kadar olan ibaresi yürürlükten kaldırılmış ve R3 grubunda yer alan nitro ibaresinden sonra gelmek üzere, ester ibaresi eklenmiştir. 3-NUMARALI KONUMUNDA AMİD GURUBU TAŞIYAN İNDOL TÜREVİ ((1H-İN- DOL-3-KARBOKSAMİD TÜREVLERİ) SENTETİK KANNABİNOİDLER (4) başlıklı bölümünün R1 grubunda yer alan zincir uzunluğu yedi karbona kadar olan ibaresi yürürlükten kaldırılmış ve R3 grubunda yer alan nitro ibaresinden sonra gelmek üzere, ester ibaresi eklenmiştir. KATİNON (2-AMİNO-1-FENİLETANON) TÜREVLERİ başlıklı bölümünün R1 grubunda yer alan zincir uzunluğu yedi karbona kadar olan ibaresi yürürlükten kaldırılmıştır.

43 SENTETiK KANNABiNOiDLER 43 EK-4: SENTETİK KANNABİNOİDLERİN EMCDDA ÜYESİ ÜLKELERDEKİ YASAL STATÜSÜ AVUSTURYA BELÇİKA BULGARİSTAN HIRVATİSTAN KIBRIS ÇEK CUMHURİYETİ DANİMARKA ESTONYA FİNLANDİYA FRANSA ALMANYA YUNANİSTAN MACARİSTAN İRLANDA İTALYA LETONYA LİTVANYA LÜKSEMBURG MALTA HOLLANDA NORVEÇ POLONYA PORTEKİZ ROMANYA SLOVAKYA SLOVENYA İSPANYA İSVEÇ İNGİLTERE TÜRKİYE SN SENTETİK KANNABİNOİD ADI/KONTROL KAPSAMINDA OLAN ÜLKELER 1 1- (Cyclohexylmethyl)- 2- [(4- ethoxyphenyl)methyl]- N,N- diethyl- 1H- benzimidazol- 5- carboxamide 2 3- (4- hydroxymethylbenzoyl)- 1- pentylindole (p- Methoxybenzoyl)- N- methylindole HTMPIPO fluoropentyl- 3- pyridinoylindole 6 5C- AKB48 7 5F- AB- FUPPYCA 8 5F- AB- PINACA F- ADB- PINACA F- ADBICA F- AKB F- AMB F- AMB- PICA F- AMBICA F- APP- PICA F- APP- PINACA F- EMB- PINACA 18 5F- MDMB- PINACA F- PB- 22 indazole analogue * F- PY- PICA 21 5F- PY- PINACA 22 5F- SDB F- SDB FUR- 144 (XLR- 11) * A- 796, * A- 796,260 isomer A- 834, A- 836, AB AB- 005 azepane isomer AB- CHMFUPPYCA 32 AB- CHMINACA AB- FUBINACA AB- FUBINACA 2- fluorobenzyl isomer AB- PINACA AB- PINACA N- (2- fluoropentyl) isomer ADAMANTYL- THPINACA ADB- CHMICA ADB- CHMINACA ADB- FUBINACA ADB- PINACA ADBICA AM * AM Azepane Isomer * AM AM Azepane isomer AM AM benzimidazole analogue / FUBIMINA AM carboxylate analogue quinolinyl derivative (5F- PB- 22) 2014 * AM indazole analogue 2015 * AM indazolecarboxamide analogue AM * AM AM * AM fluoropentyl derivative AM * AM AM- 694 chloro derivative * AM- 694 ethyl substituted for iodine 2014

44 44 SENTETiK KANNABiNOiDLER AVUSTURYA BELÇİKA BULGARİSTAN HIRVATİSTAN KIBRIS ÇEK CUMHURİYETİ DANİMARKA ESTONYA FİNLANDİYA FRANSA ALMANYA YUNANİSTAN MACARİSTAN İRLANDA İTALYA LETONYA LİTVANYA LÜKSEMBURG MALTA HOLLANDA NORVEÇ POLONYA PORTEKİZ ROMANYA SLOVAKYA SLOVENYA İSPANYA İSVEÇ İNGİLTERE TÜRKİYE SN SENTETİK KANNABİNOİD ADI/KONTROL KAPSAMINDA OLAN ÜLKELER 60 AM- 694 methyl substituted for iodine AMB- CHMICA 62 AMB- CHMINACA 63 AMB- FUBINACA Apinaca * APP- CHMINACA APP- FUBINACA CBL CP 47, CP47,497 (C8 + C2) CRA * CUMYL- 5F- P7AICA CUMYL- 5FPICA CUMYL- 5FPINACA CUMYL- BICA CUMYL- PICA CUMYL- PINACA CUMYL- THPINACA EAM EG EMB- FUBINACA 81 FDU- PB FUB FUB- AKB FUB- JWH FUB- PB HU HU JTE JWH 018 N- (5- bromopentyl) derivative JWH 018 N- (5- chloropentyl) derivative JWH JWH *** JWH JWH- 018 adamantoyl derivative (AB- 001) JWH- 018 adamantyl carboxamide / Apica JWH- 018 indazole analogue JWH- 018 quinolinecarboxylate analogue (PB- 22) JWH JWH JWH JWH JWH JWH- 073 methyl derivative JWH JWH JWH- 122 pentenyl 2- methylindole derivative JWH- 122 pentenyl derivative * JWH JWH * JWH JWH * JWH JWH JWH (2- methylene- N- methyl- piperidyl) derivative * JWH * JWH JWH * JWH- 307 brominated analogue JWH

45 SENTETiK KANNABiNOiDLER 45 AVUSTURYA BELÇİKA BULGARİSTAN HIRVATİSTAN KIBRIS ÇEK CUMHURİYETİ DANİMARKA ESTONYA FİNLANDİYA FRANSA ALMANYA YUNANİSTAN MACARİSTAN İRLANDA İTALYA LETONYA LİTVANYA LÜKSEMBURG MALTA HOLLANDA NORVEÇ POLONYA PORTEKİZ ROMANYA SLOVAKYA SLOVENYA İSPANYA İSVEÇ İNGİLTERE TÜRKİYE SN SENTETİK KANNABİNOİD ADI/KONTROL KAPSAMINDA OLAN ÜLKELER 120 JWH * JWH * JWH JWH * JWH fluoropentyl derivative JWH- methylcyclohexane- 8quinolinol (BB- 22) LY M- CHMIC * 128 M5FPIC MAM MAM chloropentyl derivative MDMB- CHMCZCA 132 MDMB- CHMICA MDMB- FUBICA 134 MDMB- FUBINACA Mepirapim Methanandamide 2011 * MN N,N- Diethyl- 2- (1- pentyl- 1H- indol- 3- yl)- 4- thiazol- methanamine N- (2- Methoxyethyl)- N- (1- methylethyl)- 2- (1- pentyl- 1H- indol- 3- yl)- 4- thiazol- methanamine 140 NM Org * Org * Org * PB- 22 indazole analogue RCS * RCS- 4 ortho isomer 2011 * RCS- 4(C4) SDB SDB- 006 * Spice STS * trans- CP 47,497- C * UR (- 2H) UR- 144 * * UR- 144 heptyl derivative UR- 144 N- (5- chloropentyl) derivative URB URB WIN 48,098 / Pravadoline 2013 * WIN * 2014 *: Kontrol Altına Alındığı Tarih Belli değil