INSA467 Toplu Taşımacılık

Transkript

1 Toplu Taşımacılığın Başlangıcı

2 Toplu Taşımacılığın Başlangıcı 19. Yüzyıldan önceki Toplu Taşımacılık Atlı arabalar Tekneler, feribotlar Atla çekilen otobüsler(omnibuses) Atla çekilen Tramvaylar 1880 öncesi makineli transit teknolojisi

3 Toplu Taşımacılığın Başlangıcı 19. Yüzyıl Öncesi Toplu Taşımacılık Atla çekilen otobüsler(omnibuses) İlk omnibus servisi 1826 da Nantes'da; Bordeaux kentinde yeni araç Pariste 10 güzergahta Kapasite 14/omnibus Atla çekilen Tramvaylar 1880 öncesi makineli transit teknolojisi

4 Toplu Taşımacılığın Başlangıcı Atla çekilen Tramvay veya at arabası (US terimleri) omnibus raylar üzerinde Omnibusler ile kıyaslandığında: Daha düşük rolling resistance hareket resistansı Daha verimli güç kullanımı, Yüksek yolcu kapasitesi ve daha iyi komfor İlk hat Harlemden aşağı Manhattan'a yapıldı ve amacı önerilen Harlem Albany demiryolunu besleme amacı ile oluşturuldu

5 Toplu Taşımacılığın Başlangıcı 1880 öncesi makineli transit teknolojisi: Omnibuses Omnibus ve sokaklardaki raylı operasyonları hareketleri atlara bağlı olduğu için önemli derecede kısıtlanıyordu

6 Toplu Taşımacılığın Başlangıcı 1880 öncesi makineli transit teknolojisi: Buharlı lokomotifler İngilterede 1821 ve 1840 arasında buharlı toplu taşıma araçları üretildi. Bu araçlar ağır, yavaş, gürültü ve sorunluydu; Avrupa kıtasında tahmini olarak 2500, Amerika Birleşik Devletlerinde 700 ve İngilterede 500 adet buharlı tramvay olduğu tahmin ediliyordu. Fakat bunların küçük bir kısmı transit araci olarak kullanılırken diğerleri ise kırsal bölgelerdeki düşük yoğunluklu nüfus için hafif raylı hat olarak kullanılmıştır. Buharlı tramvaylar gürültülü ve kirli ve bu sebepten dolayı gerek halk gerekse belediyeler tarafından benimsenmiyorlardı

7 Toplu Taşımacılığın Başlangıcı 1880 öncesi makineli transit teknolojisi: Kazansız buharlı makine Merkezi bir noktada basınçlı kazanlar dolduruluyor Kazana gerek olmadığı için duman, ateşleme düzeneği de yoktur. Bu şekilde lokomotifin ölü ağırlığı azaltılmıştır. İlk Paris banilyösü New Orleans'da 1873 yılında ve 1870li yılların sonlarında 1880li yılların başlarında ise diğer bölgesel kentlerde de uygulamaya konmuştur 1905 yılına kadar Lyon kentinde kullanılmıştır. Dezavantajı: Olağan seyahat menzili (15 km) yollardaki tıkanıklıklar ve rayların üzerindeki engellerden dolayı ciddi şekilde azalmış ve bazen de buharı bitmiş şekilde seyahat hattının herhangi bir yerinde durup kalabilirierdi.

8 Toplu Taşımacılığın Başlangıcı 1880 öncesi makineli transit teknolojisi: Cable Car Yol yüzeyinin altından geçen halatlara kenetlenerek seyahat eden bir tramvay teknolojisi Halatlar palanga (pulley) sabit buhar kazanı sistemi sayesinde sürekli döndüğü için tramvay da kenetlenerek seyahat edebiliyor. İlk olarak 18. yüzyılda İngilterede dik yamaçlardaki madenlerde madeni taşımak için tasarlanan bir sistemdir Dünyanın ilk kablolu tramvayı 1873 yılında San Francisco nun Clay Street Hill hattında kullanılmıştır. Bu projenin icadını yapan ve uygulanması girişimini Andrew Hallidie yapmıştır. Instigator: urge forward

9

10

11

12 Günümüzde

13 Toplu Taşımacılığın Başlangıcı 1880 öncesi makineli transit teknolojisi: Cable Car Birçok yönden Hallidie ın sistemi atlı tramvaydan üstündü: temiz, operasyon maliyeti çok düşük ve yüksek seyahat hızına (15km/sa kadar) tam yolcu yüküyle ulaşılabilirdi. Kayma tehlikesi olmadan yokuş yukarı veya aşağı sabit hızda hareket edebilirdi. Hala bugün çok yüksek eğimli yollarda kablolu hareketin diğer modlar üzerinde avantajları vardir. En büyük ağ Şikago kentinde bulunmaktaydı (135 km ray, 496 kenetleme yapan vagongrip, ve 1000 standard vagon. Füniküler (funiculars) ve teleferikler (aerial tramways), günümüzde dağlık bölgelerde yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. (örnek, İstanbul(Tünel, Taksim-Kabataş), Pittsburgh, Hong Kong, Salzburg, ve New York taki Roosevelt Island)

14 Füniküler(Funiculars)

15 Füniküler(Funiculars)

16 Teleferik-Aerial Tramway Hong Kong

17

18

19

20

21

22

23

24

25 Elektrikli Tramvayların İcadı 1870 lerde dinamo ve elektrik motorunun gelişimi 1879'da, Siemens firmasının bir kuruluşu olan Siemens & Halske, gösteri amaçlı Berlin Ticaret Fuarı için elektrikli demiryolu inşa etti. İki yıl sonra ise yine ayni firma tarafından dünyanın ilk elektrik tramvayı(streetcar) Berlin hakınlarındaki Lichterfelde kentinde hizmete girdi.

26 Elektrikli Tramvayların İcadı ABD'de Elektrikli Tramvayın Başlangıcı Thomas Edison 1880'de Menlo Park fabrikasında deneysel bir tramvay inşa etti. Frank Sprague ( ), eski Amerikan Deniz Kuvvetleri mensubu, Edison ile bazı elektrikli raylı deneylerde çalışmış ve 1884 yılında Sprague Electric Railway and Motor Company şirketini kurmuştur. 19 kilometrelik Richmond ray ağı Şubat 1888'de açıldı CIVL466 Urban Public Transportation: Systems and Technology

27 Elektrikli Tramvayların İcadı ABD'de Elektrikli Tramvayın Başlangıcı 1880'de Caddelerdeki toplam raylı hat uzunluğu 3300 km (tümü atla çekilen) 1890: Toplam uzunluk 9,305 km 800 km kablolu (cable) 1,900 km elektrikli (electric traction) 1900: 26,782 km Tümü elektrikli CIVL466 Urban Public Transportation: Systems and Technology

28

29

30 Elektrikli Tramvayların İcadı ABD'de Elektrikli Tramvayın Başlangıcı Kablolu tramvay ve elektrikli tramvay kullanımı transit kurumlarında birtakım değişikliklere sebep oldu. Atlı tramvay servisleri farklı kurumlar(şirketler) tarafından sağlanıyordu. Bu şirketlerden bazıları sadece tek bir hat işletiyordu. Şirketler arasındaki koordinasyon zayıf olduğu için halk zorluklar çekiyordu. Birden fazla hat kullanan yolcular verimsiz transferlerden dolayı çifte ücret ödemek zorunda kalıyorlardı. CIVL466 Urban Public Transportation: Systems and Technology

31 Elektrikli Tramvayların İcadı ABD'de Elektrikli Tramvayın Başlangıcı Kablolu transit (cable car) ve özellikle elektrikli sistemler kapsamlı yatırım gerektirdiği için uygulamaları da küçük şirketlerin birleşmesine sebep oldu. Bu birleşmeler (konsolidasyonlar) beraberinde büyük verimlilik getirdi ve transit servisinin kalitesini artırdı. Artan yolcu talebi de gelirleri artırdı.

32 Elektrikli Tramvayların İcadı ABD'de Elektrikli Tramvayın Başlangıcı 1882'de Boston'da American Street Railway Association, bugünkü American Public Transportation Association (APTA) öncü kuruluşu oluşturuldu. O dönemde 415 demiryolu şirketinde 18,000 tramvay ve 100,000 at bulunmaktaydı.

33 Elektrikli Tramvayların İcadı ABD'de Elektrikli Tramvayın Başlangıcı Birçok belediye kentlerde raylı transit işletmeleri ile sonsuz imkan sağlayan anlaşmalar imzladılar. Kar amaçlı hatlar oluşturuldu ve bu yapılırken halka ve çevreye olan etkisi düşünülemedi. Gazimağusa'da durum nedir?

34 Elektrikli Tramvayların İcadı Avrupada Elektrikli Tramvayın Başlangıcı 1890, toplam elektrikli tramvay hat uzunluğu 96 km ve 1910 arasında kişi başına düşen seyahat miktarındaki artış: Dört büyük ABD kentinde 195 den 293'e Dört büyük İngiltere kentinde 56 dan 226'ya Dört büyük Almanya kentinde 56 dan 203'e CIVL466 Urban Public Transportation: Systems and Technology

35 Elektrikli Tramvayların İcadı Avrupada Elektrikli Tramvayın Başlangıcı 1890 ve 1910 arasında kişi başına düşen seyahat miktarındaki artış: Dört büyük ABD kentinde 195 den 293'e Dört büyük İngiltere kentinde 56 dan 226'ya Dört büyük Almanya kentinde 56 dan 203'e

36

37 A typical European two-axle car with two trailers in Hamburg, operating between the 1920s and 1960s

38 Open four-axle streetcar in New Haven, operated until the late 1940s (Courtesy of William D. Volkmer collection)

39 Large four-axle motorcar in Newark, New Jersey in 1935 (From the collection of Jeffrey Marinoff)

40 Articulated streetcar (over 30 m in length) in the Public Square, the main transit junction in Cleveland, ca (From the collection of J. W. Vigrass)

41 PCC car, circa 1950 (From the collection of J. W. Vigrass)

42 The first model of DÜWAG s articulated cars, produced for many cities between 1956 and 1970, shown in Jan Wellem Platz, Düsseldorf, in 1972

43 1990 den bugüne Kentsel Transit Gelişme Tramvaylar Motorlu otobüsler

44

45

46

47

48 1990'dan Sonraki Kentsel Transit Gelişimi Tramvaylar Motorlu otobüsler (Motorbuses) Carl Benz ( ), Mannheim, Almanya ilk arabayı inşa etti. 1890'lardaki diğer bir buluş otobüsler için önemli bir etki yaptı: Rudolf Diesel ( ), yine bir Alman mühendisi yüksek hızlı basınçateşleme motorunu icat etti. ABD'de New York kenti atlı otobüslerden motorlu araçlara (motorbus) geçişi yapan ilk kent oldu. CIVL466 Urban Public Transportation: Systems and Technology

49

50

51

52 Yüksek Hızlı Raylı Toplu Taşımacılığın Gelişimi Banilyö demiryolları (Suburban railways) Kentler arası (lnterurbans) Hızlı transit (Rapid transit) Banliyö Demiryolları / Bölgesel Raylı (Suburban Railways/Regional Rail) Electric Interurban Railways Hızlı Transit / Metro (Rapid Transit/Metro)

53 Rapid Transit

54 Rapid Transit

55 Toplu taşımacılık kullanımı yüksek olan ABD kentleri Sıra Kentsel Bölge Nüfus(2012) Birey başı seyahat 1 New York-Newark, NY-NJ-CT 18,617, San Francisco-Oakland, CA 3,368, Washington, DC-VA-MD 4,782, Athens-Clarke County, GA 128, Boston, MA-NH-RI 4,261, Urban Honolulu, HI 820, Champaign, IL 144, State College, PA 87, Chicago, IL-IN 8,666, Philadelphia, PA-NJ-DE-MD 5,477, Iowa City, IA 109, Dr. Mehmet 12 M. Kunt Seattle, WA 3,169,

56 Günlük seyahat edenlerin toplu taşımacılığı Kullananların en yüksek olduğu ABD kentleri 1. New York City, New York % 2. Jersey City, New Jersey % 3. Philadelphia, Pennsylvania % 4. San Francisco, California % 5. Boston, Massachusetts % 6. Arlington, Virginia % 7. Washington, D.C % 8. Cambridge, Massachusetts % 9. Newark, New Jersey % 10. Chicago, Illinois % 11. Yonkers, New York % 12. Daly City, California % 13. Hartford, Connecticut % 14. Alexandria, Virginia %

57

58 Günlük seyahatlerde en fazla yaya yüzdesi olan ABD kentleri 1. Cambridge, Massachusetts 25.76% 2. Ann Arbor, Michigan 16.52% 3. Berkeley, California 15.99% 4. New Haven, Connecticut 14.0% 5. Columbia, South Carolina 13.78% 6. Provo, Utah 13.39% 7. Boston, Massachusetts 13.36% 8. Providence, Rhode Island 12.56% 9. Washington, D.C % 10. Madison, Wisconsin 10.99% 11. New York City, New York 10.72% 12. Syracuse, New York 10.31% 13. Pittsburgh, Pennsylvania 10.02% 14. San Francisco, California 9.82% 15. Wichita Falls, Texas 9.29% 16. Philadelphia, Pennsylvania 9.22% 17. Jersey City, New Jersey 8.17% 18. Newark, New Jersey 8.03% 19. Seattle, Washington 7.72% 20. Allentown, Pennsylvania 7.55% 21. Baltimore, Maryland 7.28% 22. Worcester, Massachusetts 7.11% 23. Norfolk, Virginia 7.05% 24. Minneapolis, Minnesota 6.85% 25. Honolulu, Hawaii 6.8%

59 En yüksek bisiklet kullanımı olan ABD kentleri 1. Davis, California 19.1% 2. Boulder, Colorado 12.1% 3. Palo Alto, California 9.5% 4. Eugene, Oregon 8.7% 5. Cambridge, Massachusetts 8.5% 6. Fort Collins, Colorado 7.9% 7. Berkeley, California 7.6% 8. Santa Barbara, California 6.9% 9. Madison, Wisconsin 6.3% 10. Missoula, Montana 6.2% 11. Portland, Oregon 6.0% 12. Gainesville, Florida 6.0% 13. Chico, California 5.7% 14. Mountain View, California 5.5% 15. Evanston, Illinois 5.3% 16. Santa Monica, California 5.2% 17. Miami Beach, Florida 5.1%