Türk Sosyal Tarihçiliğinde Bir Yalnız İsim

Transkript

1 TÜRK KÜLTÜRÜNÜ ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ YAYINLARI Türk Sosyal Tarihçiliğinde Bir Yalnız İsim Bahaeddin Yediyıldız a Armağan Editör Yunus KOÇ Serhat KÜÇÜK Ankara / 2015

2 TÜRK KÜLTÜRÜNÜ ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ YAYINLARI Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü yayınlarının tamamının veya bir kısmının yayımcının yazılı izni olmadan herhangi bir yolla çoğaltılması yasaktır. Yayınların fikrî sorumluluğu ve imlâ tercihi yazarlarına aittir. Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü yayınlarında yer alan başka kaynaklardan alınmış tablo, resim ve benzeri şeylerin yasal kullanım sorumluluğu yazarlarına aittir. Koç, Yunus Serhat Küçük (Ed.) Türk Sosyal Tarihçiliğinde Bir Yalnız İsim/ Yunus Koç Serhat Küçük XII+348 s. 24 cm. ISBN Bahaeddin Yediyıldız - Biyografi 2. Türk Tarihi 3. Tarih Araştırmaları TÜRK KÜLTÜRÜNÜ ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ YAYINLARI TÜRK KÜLTÜRÜ ARAŞTIRMALARI ARMAĞAN DİZİSİ 18 Genel Yayın Editörü Prof. Dr. Dursun YILDIRIM TKAE Editörü Doç. Dr. Bülent GÜL Editör Prof. Dr. Yunus KOÇ Yrd. Doç. Dr. Serhat KÜÇÜK Eser Hakem Kurulu Prof. Dr. Dursun YILDIRIM Prof. Dr. Yunus KOÇ Prof.. Dr. Tufan GÜNDÜZ Prof. Dr. Mehmet ÖZ Doç. Dr. Evgenia KERMELİ-ÜNAL Yrd. Doç. Dr. Serhat Küçük Kapak ve Sayfa Tasarımı SEMETEYHAN [B. GÜL] İletişim Adresi T ü r k K ü l t ü r ü n ü A r a ş t ı r m a E n s t i t ü s ü Bahçelievler, 7. Cad. 17. Sok. Nu. 38, Ankara / TÜRKİYE Tel: ( ) Belgegeçer: ( ) Genel ağ: e-posta: [email protected] Türk Sosyal Tarihçiliğinde Bir Yalnız İsim, Etkileşim Basımevi nde 500 adet basılmıştır. (Kazımkarabekir Cad. 85/54-55 İskitler/ANKARA Tel: ) Ankara /2015

3 Sunuş Değerli okuyucular, Türk tarihçiliğinin, tarih yazıcılığının çeşitli yönleri üzerinde durulduğu ve durulmakta olduğu bilinen bir husustur. Fakat, tarih disiplini içine yeni bir bakış açısı olarak sosyal tarihçiliği Hacettepe üniversitesi bağlamında ülkemize kazandıran Bahaeddin YEDİYILDIZ, tarih disiplini çerçevesinde yaptığı çalışmalar ile değerli bir öncü, önemli bir metodolojist olarak temayüz etmiştir. Elinizdeki armağana editörlük eden Yunus KOÇ ve Serhat KÜÇÜK Türk Sosyal Tarihçiliğinde Bir Yalnız İsim adının verilmiş olması da, YEDİYILDIZ ın sosyal tarihçilik konusunda görülen bu biricikliğine yapılmış bir vurgudur. Bu konuda yazılmış birçok eseri dilimize kazandırmış olmasının nedeni de, tarihçilikte sosyal bakış açısının ehemmiyeti ile ilişkili görülmektedir. Enstitümüz üyesi ve yönetim kurulu mensubu arkadaşımız Bahaeddin YEDİYILDIZ, iyi yetişmiş bir bilim adamıdır. Birçok bilim adamının disipline kazandırılmasına katkıda bulunmuştur. Özellikle tarih disiplinine sosyal açıdan da bakılmasının önemine çeşitli yazı ve eserlerinde değinmiştir. Bilim adamlığı yanı sıra iyi bir yönetici olduğunu da söylemeliyiz. Bölüm başkanlığı, Fakülte dekanlığı ve Atatürk Yüksek Kurumu Başkanlığı gibi önemli görevlerde bulunmuştur. Son yöneticilik yaptığı Yüksek Kurum Başkanlığı sırasında Enstitümüz tarafından hazırlanmış Türk kültürü ile ilişkili ve çok kapsamlı bir projenin hayata geçirilmesine katkıda bulunmuştur. Armağanı hazırlayan editör arkadaşlara ve yazıları ile katkıda bulunanlara, diğer eserlerde de olduğu üzere elinize ulaşmasında emeği geçen TKAE editörü Bülent GÜL e şahsım ve Enstitü adına ayrı ayrı teşekkür ederim. Arkadaşımız B. YEDİYILDIZ a şahsım ve Enstitü adına esenlik dolu uzun ömürler dilerim. Dursun YILDIRIM Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Başkanı

4

5 Ön Söz Emekliye ayrılmış hocalarımız için Armağan Kitap hazırlama duygusu tuhaf bir duygu. Lisans eğitimine başladığınız gün, daha dün gibi hatırınızda, tüm o öğrenme ve acemilik yıllarında bir tek sözünün bile kaçırılmaması gerektiğini düşündüğünüz, en ufak jest ve mimiklerini hatırınızda uzun zaman muhafaza ettiğiniz, olaylara, tarihe, hayata bakışınızdaki değişimde etkili olduğunu gördüğünüz, hatta varsa eğer akademik hayatınızda yönlendirici etkisini hep hissettiğiniz bir şahsiyet için Armağan Kitap hazırlamak Tuhaf bir duygu vesselam. Belki bu tuhaf hissiyat yüzündendir ki, böyle bir fikrin ortaya çıkması ve yürütülmesi sorumluluğuna dahliniz olması istendiğinde biraz geç ve yavaş davranma mecburiyetinde kalıyor insan. Zor bir iş.. Fikre önce benim alışmam lazımdı Bahaeddin hoca için Armağan Kitap. Alışma süresi neredeyse bir yıl sürdü.. Sonunda işe Serhat i de dahil ederek bu ağır sorumluluğun yükünü hafifletme fikri ile süreç biraz hızlandı.. Duyuru metninin hazırlanması, elektronik posta adresi, yazıların toplanması vb konularda kendisi önemli yardımlarda bulundu.. Belirlenen süre biraz uzatıldı ve nihayet Ekim ayı başında yazılar toplanmıştı. Sonrası daha kolaydı. Netice; mevcut yazıların gözden geçirilmesi, tüm yazılar için ilgili bazı arkadaşların hakemliğine başvurulması, yazıların teknik bakımdan düzenlenmesi ve baskı süreci... Baskıya giderken yazıları iki gruba ayırma fikri daha cazip geldi. Doğrudan Bahaeddin Yediyıldız a Dair yazılar ve müstakil ithaf yazıları. Bu süreç de kolay değildi. Zira ilk başlangıçta Bahaeddin Yediyıldız ın hayatı ve eserleri kısmı için öngörülen bölüm ve metin, daha statik ve formeldi. Sonra Hoca nın bir öğrencisi, Seda ŞAHİN AHMETAJ, hocanın biyografisini daha dinamik bir üslupla kalem almış ve hazır hale getirmişti. Bunun yanında ve ek olarak, Kırıkkale Üniversitesinde bitirme tezi çerçevesinde hazırlanmış bir röportaj da vardı. Her ikisi de Hocanın kendisinde bulunan nüshalar üzerinden tarafımıza ulaştı. Bunlardan biyografi olanının başlığına küçük bir müdahale yapıldı ve başlığın ön cümlesi Bir Hayat, Üç Kavram ve Bir Medeniyet haline dönüştürüldü. Çünkü, hocanın biyografisinde anlatılan ve anlaşılması istenen ve aslında var olan da buydu. Bir hayat vardı, Ordu Hoşkadem de başlayan, Ordu, Ankara ve Paris te şekillenen bir hayat.. Üç kavram, yani insan, metod, hayrat etrafında gelişen, o hayata akademik bir şahsiyet veren, ve o hayatı bilim odaklı kimliğe dönüştüren üç kavram... Bu üç kavramdan insan ve toplum, hocanın kaleminden çıkan her yazıda var olmakla kalmayıp odakta bulunan bir tarihsel nesneydi. Her yazıda varlığını gördüğümüz bir başka unsur ise metot tu. Bütüncül bir bakışla disiplinlerarası bir yaklaşım

6 olarak Annales ekolünün metodolojisi. Bir de bunların üzerine, insanın geçmişteki eylemlerini anlamaya çalışmak demek olan tarihte, bu eylemlerde ana saik/etmen/faktör olarak görülebilecek bir kavram etrafında kümelenme durumu. O kavram da hoca için hayrat tı. Bu üç kavramdan hareketle geçmişten günümüze ve geleceğe uzanan bir medeniyet profili vardır ki o da Türk-İslam medeniyetidir. Bu sebeple Hocanın hayatını, eserleri ve metodolojisiyle birlikte ele alan bu yazının ön başlığı değiştirildi. Diğer taraftan hocayla yapılan röportaj da önemliydi ve aynen yer verilmesinde zaruret vardı. Bunlara ilaveten Serhat le konuşmalarımızda ortaya çıkan bir eksiklik dikkati çekti. Gelen yazılar arasında Hocanın münhasıran tarihçiliği ve tarih metodolojisine dair müstakil bir yazı yoktu. Bu yokluk üzerine iş başa düştü ve ayrı bir yazı kaleme alma mecburiyeti hasıl oldu. Münhasıran hocanın metodolojisi üzerine tarafımızdan kaleme alınan bu yazıyla da bir eksiklik, nispeten giderilmiş oluyordu. Hocanın Fransız Annales Ekolünden beslendiği açıktı. Doktora tezi ve sonrasında kaleme aldıklarından hareketle, ortaya koyduğu çalışmaları çok açık bir şekilde sosyal tarih; yaklaşımını da Annales ci olarak tanımlamak zor olmadı. Ordu Kazasıyla ilgili çalışma tam bir Annales ci bölge tarihiydi. Hocanın bu iki çerçevede ortaya koyduğu eserlerde temel yaklaşım eleştirel ve bütüncüldü. Zaten bu tutum ve yaklaşım da hocanın kendisi tarafından sayısız kere ifade edilmiş, vurgulanmıştı. Hoca tarafından gerçekleştirilen doktora ve doçentlik çalışmasının her ikisi ve bu çalışmalar çerçevesinde ortaya çıkan makaleler ile sonraki diğer eserlerde uygulanan metod ve yaklaşım Türk tarihçiliğinde ayrı bir kategori oluşturacak nitelikteydi. Ancak ne yazık ki beklenen akis, heyecan ve etki pek ortaya çıkmadı. Hoca kendi yaklaşım ve metodunu bu kez danışmanlığını yaptığı tezlerde görmek ve göstermek istedi. Bu konuda da bir iki istisna hariç, pek istenilen ivme ve sıçrama yaşan(a)madı, maalesef. Hocanın eserlerinde uyguladığı yaklaşım ve yöntem ile bakış açısını oluşturan bütüncül yaklaşım, 80 li yıllardan itibaren eserlerin yayımlandığı dönem için biraz ağır gelmiş olmalıydı! Bu değerlendirme ve tespitler yapılırken bir taraftan da Armağan Kitab ın ön/alt başlığı ne olmalı sorusu kafalardaki yerini korumaktaydı. Bu çerçevede, az önce vurgulanan anlaşıl(a)mamışlık vaziyetini Türk tarihçiliğinin içinde bulunduğu duruma bağlamak ve hocayı yalnız kalmışlıkla ifade etmek kitabın ön tanımı için uygun gözüktü. Armağan kitapta yer alacak makaleler dizgiye hazırlanırken Oktay dan gelen bir deneme ile kitap son şeklini aldı. Kitap iki ana bölümden oluşacaktı. İlk kısımda 4 başlık halinde hoca, hayatı, eserleri, metodolojisi, görüşleri ve etkileme süreçlerine dair 4 çalışma yer alacak, diğer atıf yazıları da ikinci kısmı oluşturacaktı. İkinci kısımda yazarlar alfabetik olarak

7 sıralanırken ilk kısım daha tematik olarak dizildi. Sonuçta da elinizdeki bu eser ortaya çıktı. Bahaeddin Yediyıldız için daha başka, derinlikli çalışmalar yapılması kuvvetle muhtemel ve gereklidir. Bu çalışmalarla kendisinin etki uzantısı ve derecesi ileriki yıllarda daha net ortaya çıkacaktır. Bu sebeple Türk sosyal tarihçiliğindeki yalnızlık durumunu, şimdilik şerhi koyarak noktalamak yerinde olur. Onca iş yoğunluğu arasında Hoca için hazırlanan bu Armağan Kitab a birbirinden değerli yazılarla katkı veren hocalarıma ve arkadaşlara çok teşekkür ediyorum. Sizlerin katkıları olmasa kitabın gün yüzü görmesi mümkün olmazdı. Kitabın hazırlık aşamasından yazarlarla temas ve düzeltmeler dahil, her aşamada emeği olan eş-editör Serhat Küçük e, yayına hazırlanmasında etkin rol oynayan Bülent Gül e şükranlarımı sunarım. Yayın işini üstlenen Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü ve değerli yöneticilerine de teşekkürü borç bilirim. Yunus KOÇ Beytepe, 25 Kasım 2015

8

9 İ Ç İ NDEKİ LER Sunuş / iii Önsöz / v BİRİNCİ BÖLÜM Bahaeddin Yediyıldız a Dair Seda ŞAHİN AHMETAJ Bir Hayat, Üç Kavram ve Bir Medeniyet BAHAEDDİN YEDİYILDIZ 3-25 Yunus KOÇ Türk Tarihçiliğinde Annales ci Bir Yaklaşım Ya Da Bahaeddin Yediyıldız ın Tarih Metodolojisi Oktay ÖZEL Tarihe Ve Edebiyata Övgü: Bahaeddin Yediyıldız a Armağan Hasan ERDOĞAN Prof. Dr. Bahaeddin Yediyıldız ile Hayat Hikâyesi Hakkında Söyleşi İKİNCİ BÖLÜM İthaf Yazılar Ramazan ACUN Vakıf Araştırmalarının Sosyal Ağ Analizi: Merkezdekiler Ve Kenardakiler 67-76

10 Resul AY İslam Dünyasının Öteki İnanç Grupları Yahut Batıniyye-İsmailiyye Etkisinde Ortak Bir Kimlik Görünümü: Ehl-i Haklar, Alevi-Bektaşiler, Kakailer, Şabaklar, Nusayri ve Dürziler Tuncer BAYKARA Bahaeddin Yediyıldız a Bir Sosyal İçerikli Armağan Yazısı: Bir Paşa-Zâde Hanımın Paşa Kocasına Mektubu Ferhat BERBER Sıradışı Bir Kaymakamın Terekesi ve Manisa Üzerine Süleyman Hayri BOLAY Değerlerimiz ve Günlük Hayat Süleyman DEMİRCİ Who The Ottomans Were From The Great Seljukids To The Third Roman Empire: Discussions About The Foundation Of The Ottoman Empire And The Ideology Of Ghazi/Ghazâ Concepts Biray ÇAKMAK Osmanlı Taşra İdaresindeki Mülkî Kaymakam Profiline Katkı: İshak Tevfik Efendi ve Uşak Kaymakamlığı Necat ÇETİN Torbalı Nahiyesi Demirci Köyüne Ait R.1321 (M. 1905) Yılı Osmanlı Nüfus Tahriri

11 Emine ERDOĞAN ÖZÜNLÜ Timarlı Sipahi Kimdir?: Kaynaklar ve Problemler Üzerine Bazı Düşünceler Selda GÜNER Eski Damat/Nazır, Yeni Jön Türk Lideri Mahmut Celaleddin Paşa nın İki Muhalif Metni: Ulema-yı Arab ın Hilâfet Hakkında Şer i Mübin ve Ahbâr-ı Sahihadan İktibasları ve Sultan Hamid Han Sâni ye Mektub (1316/1900) Recep KILIÇ Değerin Mahiyeti Üzerine Aşkın KOYUNCU Devşirme Tarihine Bir Derkenar: Bosna nın İslamlaşması Ve Osmanlı Terminolojisinde Potur Ve Potur Oğulları Terimlerinin Anlamı Serhat KÜÇÜK Cumhuriyet in İlk Bilim Dergilerinin Bilim Toplumu İnşasındaki Rolü Mehmet ÖZ Barkan ve Timar Sistemi Mehmet ÖZDEN Tekil İdeoloji ve Çoğul Hayat Arasında Sadri E(R)tem Hikâyeleri Savaş SERTEL - Salih AKYEL I. TBMM'deki Dersim Milletvekilleri ve Faaliyetleri

12 Gülay TULASOĞLU Bir Ötekileştirme Aracı Olarak Hijyen: 1837 Salgınında Kirli Selanik İn Vebali Yahudileri Üzerine Dursun YILDIRIM Tarih ve Tarih Yazıcılığı