Çevre Yönetim Sistemleri ve Çevre Boyutu

Transkript

1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Çevre Yönetim Sistemleri ve Çevre Boyutu Hafta 8 Yrd. Doç. Dr. Asude Ateş Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak hazırlanan bu ders içeriğinin bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan izin almadan ders içeriğinin tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz. Her hakkı saklıdır 2013 Sakarya Üniversitesi

2 Kuruluşun, PLANLAMA-ÇEVRE PROGRAMLARININ GELİŞTİRİLMESİ, ÇEVRE BOYUTLARININ BELİRLENMESİ (UYGULAMA), KANUNİ ve DİĞER ŞARTLAR Çevre Yönetim Sisteminin tanımlanmış kapsamı içinde, planlanan veya yeni gelişmeleri, veya yeni veya değişikliğe tabi olmuş faaliyetleri, ürünleri ve hizmetleri dikkate alarak faaliyetlerinin, ürünlerinin ve hizmetlerinin kendisi tarafından kontrol edilebilen ve etkilenebilen çevre boyutlarını belirlemek Çevre üzerinde önemli etkiye/etkilere sahip olan veya olabilecek çevre boyutlarını (önemli çevre boyutları) belirlemek için prosedürü/prosedürler oluşturmalı, uygulamalı ve sürdürmelidir. Bu bilgileri dokümante edilmeli ve sürekli olarak güncellemelidir. Çevre Yönetim Sisteminin oluşturulmasında, uygulanmasında, sürdürülmesinde önemli çevre boyutlarının dikkate alınması sağlanmalıdır. Planlama Kriterleri Önemli Etkiler Nelerdir? ÇYS Standardı, Kuruluşu neyin önemli olduğunu saptaması konusunda serbest bırakmıştır. Bu, bir kuruluştan diğerine ve endüstri sektörlerine göre değişebilir.

3 Yasaların ele aldığı, müşterinin talep ettiği konular ilgili tarafların şikayetleri her zaman önemli kabul edilir. Tanımlar Çevre Boyutu (Çevresel Unsurlar): Kuruluşun, karşılıklı olarak, çevreyle etkileşen faaliyet, ürün ve hizmetleridir. Çevre Etkisi: Bir kuruluşun aktivitelerinden, ürünlerinden ve servislerinden tamamen veya kısmen kaynaklanan, çevre üzerinde olumlu veya olumsuz her türlü değişikliktir. Faaliyet, Ürün Ve Hizmet Örnekleri; Doğal kaynak kullanımı (su, kömür, maden v.b.), Üretimin her aşaması, Depolama (hammadde, yarı ürün, ürün, kimyasal, atık, yakıt v.b.), Ürün geliştirme(ar-ge) Laboratuvar faaliyetleri, Satın alma, Hammadde, ara ürün, ürün (üretimi, kullanımı, taşıması, sevkiyatı, muhafazası v.b.), Hizmetin hazırlanması ve sunumuna yönelik her aşama, Tamir ve bakım faaliyetleri (elektrik, mekanik v.b.) Revir Yemekhane Arıtma, kazan dairesi Çevre Boyutları İçin Örnekler Emisyon, Gürültü, Katı atıklar Tehlikeli atıklar Ofis atıkları Koku oluşumu, Titreşim oluşumu, Şebeke suyu tüketimi, Kuyu suyu tüketimi, Atık sular, Atık yağlar

4 Önemli Etkilere Sahip Çevre Boyutlarini Belirlemek 1- Bir faaliyet, ürün veya hizmetin seçimi: Seçilen faaliyet ürün veya hizmet bir anlam ifade edecek kadar büyük, yeterli derecede anlaşılmasına imkan verecek kadar küçük olmalıdır. 2- Faaliyet, ürün veya hizmetin çevre boyutunun tespiti: Seçilen faaliyet, ürün veya hizmetle ilgili olarak, mümkün olduğu kadar çok sayıda çevre boyutu tespit edilir. 3- Çevre etkilerinin tespiti: Belirlenmiş her çevre boyutuyla ilgili olarak, mümkün olduğu kadar çok sayıda, fiili veya muhtemel, olumlu veya olumsuz çevre etkisi tespit edilir. 4- Önemli Etkilerin Değerlendirilmesi: Tespit edilmiş her çevre etkisinin önemi, her kuruluş için farklı olabilir. Bu etkilerin sayılarla ifadesi hüküm vermeyi kolaylaştırır. Çevre Etkileri İçin Alıcı Ortamlar İnsan Hayvan (fauna) Bitki(flora) Hava, Toprak, Su, Doğal kaynak Kullanımı Çevresel Etkiler

5 Çevre Boyutları Yönetimi Süreç Sınırları Periyodik Güncelleme: Çevre boyutları değişen amaç-hedefler ve yıllık iyileştirmeler dikkate alınarak her yıl başında gözden geçirilir. Canlı bir dokümandır, yaşatılması bölüm amirlerinin sorumluluğundadır. Bunun dışında; Yeni yatırım yapılması, tezgah alınması durumunda Mevcut üretim araçlarının devre dışına çıkarılması Mevcuttan farklı yapıda malzeme kullanılması, (aynı bileşime haiz malzemelerde yapılmaz) Yasal yükümlülüklerde değişiklik olması durumunda, çevre boyutları değişikliklere paralel olarak güncellenir. Olağandışı güncelleme: Kaza, yangın, deprem v.s gibi acil durumlar sonrası çevre boyutları gözden geçirilir.

6 Çevresel Boyutların Değerlendirilmesi Her bir aşamada GİRDİ/ ÇIKTILARIN tanımlanması ve aşağıdaki her bir durumun dikkate alınması gerekir. NORMAL=N ANORMAL=AN ACİL DRUMLAR=A GEÇMİŞTE GERÇEKLEŞTİRİLEN VE PLANLANAN FAALİYETLER Çevre Boyutlarında Proses Oluşturulması GİRDİLER ÇIKTILAR Kaynak Kullanımı Ürün/yan ürünler Hammade Kullanımı FAALİYET Emisyonlar,deşarjlar Taşeron Hizmetleri vb. Kontamine atıklar, katı atık Rahatsızlıklar,diğer Çevresel Etkiler değerlendirilirken İnsan Flora ve Fauna Toprak / Su /Hava Yerleşim üzerine etkiler ve bunlar arasındaki etkileşimler Kültürel Miraslar, DİKKATE ALINMALIDIR! Çevre Boyut Analizi Bir birim içerisindeki acil, normal ve anormal durumlar için ayrı ayrı yapılabilir veya birlikte yapılabilir. Risk Analizi Çevresel etkilerin değerlendirilmesi için kullanılan yöntemlerden biri RİSK ANALİZİ dir. Risk analizi yapılırken aşağıdaki başlıklar sorgulanmalıdır. Geçmişteki kaza / sorunlar Toplum üzerindeki olumsuz etki Doğal kaynak kullanımı ve yönetimine etkisi Bilgi eksikliği

7 Yasal ve diğer yükümlülükler Çevreye verilebilecek risk(riskin oluşma olasılığı, büyüklüğü, oluşma durumundaki sonuçlar) Risk Puanı=Olasılık Puanı * Etki Puanı RİSK = O * E O:OLASILIK E:ETKİ Risk Puan Tablosu Belirlenmesi Risk analizi yapmak için öncelikle bir Risk Puan Tablosu mevcut olmalıdır. Puan tablosunun belirlenmesi işletmeden işletmeye göre farklılık gösterebilir. Puan tablosu belirlenirken ÇYS yöneticisi birimlerdeki faaliyetleri göz önüne alınmalı ve derecelendirmeyi ona göre yapmalıdır. Puanlamanın şekli, Risk değerlendirme metodu ve Risk değerlendirme sonuçlarının açıklamaları mutlaka olmalıdır. Örnek-Risk Puanlama Tablosu

8 Çevre Boyutlari ( Örnek) Faaliyet / Çevresel Boyut / Çevresel Etki Boyut Ve Etkileri Arasındaki İlişki Örnek Çevre Boyutları Tablosu

9 4.3.2 Yasal Ve Diğer Şartlar Kuruluşa uygulanabilir yasal ve diğer şartların belirlenmesi ve (çevre boyutlarını etkileyen tüm yasal gereklilikler dikkate alınmalı) ÇYS ni oluştururken, uygularken ve sürdürürken dikkate alınmasını temin etmelidir. Örnek: kimyasallar taşınırken uyulması gereken uluslararası yasal gereklilik, ithalat ihracat mevzuatı, karayolları mevzuatı, basınçlı kaplardaki CE gerekliliği, yemek taşeronu için bitkisel yağ kontrolu, inşaat harfiyat atığı v.b.

10 İlgili yasalara kuruluş tarafından ulaşılabilirliğinin sağlanması ve değişikliklerin duyurulması tanımlanmalıdır. Yasal Şartlar Anayasa ve yasalar dâhil mevzuat, Tüzükler ve yönetmelikler, Ruhsatlar, lisanslar veya diğer yetki belgeleri, Düzenleyici kuruluşların yayımladığı tebliğler, Mahkeme veya idari yargı kararları, Gelenekler ve yerel yasalar, Anlaşmalar, konvansiyonlar ve protokoller. Çevre Mevzuatına Aşağıdakiler Vasıtasıyla Ulaşılabilir: Çevre Orman bakanlığı İnternet Basımlı yayınlar