PENDİK İLÇESİNDE COĞRAFYA EĞİTİMİ VE SORUNLARI (Yüksek Lisans Tezi)

Transkript

1 T. C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ORTAÖĞRETİM VE SOSYAL ALANLAR EĞİTİMİ ANA BİLİM DALI COĞRAFYA ÖĞRETMENLİĞİ BİLİM DALI PENDİK İLÇESİNDE COĞRAFYA EĞİTİMİ VE SORUNLARI (Yüksek Lisans Tezi) DANIŞMAN Yrd. Doç. Dr. Recep BOZYİĞİT HAZIRLAYAN Hacı Murat GÜLER KONYA 2006

2 ÖNSÖZ Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya Eğitimi Anabilim Dalı nda Yüksek Lisans Tezi olarak hazırlanan bu araştırmanın konusu; Pendik İlçesinde Coğrafya Eğitimi ve Sorunları dır. Eğitimde öğrenen kişinin istendik yönde davranış sergilemesi beklenir. Bireyin bir alanda eğitimi ise o bilimin özelliklerinin iyi bir şekilde kavranmış olması, daha önceki yanlışların düzeltilmesi yani sürekli ilerleme, yenileşme ile gerçekleşebilir. Coğrafya eğitimi bireyin ilgisini ve katılımını gerektirir. Coğrafya öğreniminde ezberci, soyut, verilerin tekrarına dayalı bir anlayışın yerinin olamayacağı açıktır. Bu araştırmanın amacı sınırları belirli bir alandaki coğrafya eğitimini değerlendirmek, varsa sorunları tespit etmektir. Bu çalışmada Pendik İlçesi nin örneklem olarak seçilmesinde İstanbul İli nin ana özelliklerinin burada gözlenebilmesi etkili olmuştur. Sanayi ile yerleşim alanlarının iç içe geçtiği, bir yandan planlı kentleşme hedeflerini kovalarken bir yandan engellenemeyen göç dalgalarıyla gecekondulaşan ve çehresi sürekli değişen Pendik İlçesi, İstanbul un tipik bir minyatürü görünümündedir. Araştırmanın birinci bölümünde Coğrafyanın tanımı ile bugüne kadar uygulanmış olan Coğrafya müfredatlarının genel özelliklerine yer verilmiştir. İkinci bölümde model açıklama, evren ve örneklem ile veri toplama esaslarıyla ilgili bilgiler mevcuttur. Üçüncü bölümde öğrenci ve öğretmenlere uygulanan anketlerin verilerinin değerlendirilmesi ve yorumu sunulmuştur. Dördüncü bölümde ise ulaştığımız sonuçlar ve öneriler yer almaktadır. Bu çalışma da bana bilgi ve tecrübeleriyle yol gösteren Sayın Hocam Yrd. Doç. Dr. Recep BOZYİĞİT e teşekkür ederim. Anket çalışmamızın uygulanmasında yardımlarını esirgemeyen öğretmen ve öğrencilere, idarecilerimize, sabır ve desteğiyle her zaman yanımda yer alan eşim ve aileme teşekkürü bir borç bilirim. Hacı Murat GÜLER EYLÜL 2006

3 ÖZET İstanbul ili ve özellikle ilçesi Pendik yurdumuzun en çok göç alan yerleşimleridir. Aynı zamanda İstanbul un hızla sanayileşen bu alanı liselerde eğitimi zorlaştırmaktadır. Artan nüfusu ile Pendik ilçesinin trafik, işsizlik, kirlilik ve düzensiz yerleşme gibi problemleri mevcuttur. Unutmayınız ki; çevresel etmenler eğitim yaşantısı üzerinde oldukça etkilidir. Bu araştırmada, Pendik İlçesi nde coğrafya eğitimi ve sorunları incelenmiştir. Problemleri tespit etmek amacıyla çeşitli okullardan 15 öğretmen ve 330 öğrenciye anket uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlara dayanarak bu bölgedeki coğrafya eğitiminin genel yapısı ve temel sorunları tespit edilmiştir. Başlıca sorunlar; ders araç ve gereçleri aynı zamanda öğretmenler ve ders kaynaklarının yetersizliği olarak ortaya çıkmaktadır. Bununla birlikte yeni coğrafya müfredatının uygulama problemleri mevcuttur. Diğer yandan bazı öğrenciler eğitimle ilgilenmemekte ve ailelerinin maddi imkânsızlıkları bulunmaktadır. Ulaşılan bu sonuçlara bağlı olarak çözüm önerilerine ise son bölümde yer verilmiştir. Bu çözümlerin başlıcaları; okul ve dersliklerin fiziki yapılarının düzeltilmesi, öğretmenlerin gelirlerinin arttırılması, ders materyallerinin modernizasyonu, velilerin maddi ve manevi desteklerinin sağlanması, gezilerin arttırılması ve öğrencilerin araştırmalara yönlendirilmesidir.

4 SUMMARY Istanbul country and especially his county Pendik is the most migration taken places of Turkey. At the same time fast industrialized part of Istanbul gets education harder in the high schools. With increasing population Pendik county has got problems such; traffic, unemployment, dirtiness and unsystematic buildings. Don t forget this; environmental factors make so many effects on the education life. In this study, geographical education and its problems in Pendik were examined. At the aim of finding this problems, from many schools 15 teachers and 330 students have been taken in pools. General construction of geographical education and its most problems in this region has been established from the results of these pools. The most important problems aperies like; the equipments also teachers and search of lessons are not enough. In the mean time, to apply the new 2006 geographical curriculums has using problems. From the other side some students aren t interested in education and their families have economical problems. The solutions of theese problems have been given at the end part of this study. Some of these solutions are ; repairing physical problems of schools and classes, increasing teachers incomes, modernization of lesson materials, getting parents moral and monetary supports, increasing geographical journeys and orientating students to the researches.

5 İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ...I ÖZET...II SUMMARY...III İÇİNDEKİLER...IV TABLOLAR LİSTESİ...VI ŞEKİLLER LİSTESİ...VII GİRİŞ Coğrafyanın Tanımı...1 Dünya da Ve Türkiye de Coğrafyanın Önemi...2 BİRİNCİ BÖLÜM 1. Ülkemizde Coğrafya Öğretimi den Sonra Uygulanan Coğrafya Müfredat Programları Yılı Yeni Coğrafya Müfredatı...9 İKİNCİ BÖLÜM 2.1. Problem Amaç ve Metot Araştırmanın Önemi Sayıtlılar (Varsayımlar) Sınırlılıklar Araştırma Modeli ve Yöntem Evren ve Örneklem Verilerin Analizi...24

6 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM 3.1. Pendik İlçesinde Coğrafya Eğitimi Alan Öğrencilerin Coğrafya Eğitimiyle İlgili Görüşlerine Ait Bulgular Pendik İlçesindeki Coğrafya Öğretmenlerinin Coğrafya Öğretimiyle İlgili Görüşlerine Ait Bulgular...49 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM SONUÇ VE ÖNERİLER...60 EKLER...64 KAYNAKÇA...72

7 TABLO LİSTESİ SAYFA NO Tablo 1: 1941 Coğrafya Müfredat Programına Göre Derslerin Dağılışı Tablo 2: Modern Programlarda Derslerin Dağılımı ( Dönemi).. 7 Tablo 3: de Orta öğretim Coğrafya Müfredat Programının Sınıflara Dağılımı..8 Tablo 4: de Orta öğretim Coğrafya Müfredat Programlarının Sınıflara Dağılımı..8 Tablo5: da Orta öğretim Coğrafya Müfredat Programlarının Sınıflara Dağılımı..9 Tablo6: 2006 Yılı 9. Sınıf Coğrafya Dersi Öğretim Programı Tablo7: 2006 Yılı 10. Sınıf Coğrafya Dersi Öğretim Programı Tablo8: 2006 Yılı 11. Sınıf Coğrafya Dersi Öğretim Programı Tablo9: 2006 Yılı 12. Sınıf Coğrafya Dersi Öğretim Programı...17 Tablo10: Örneklem Okulların Anket Uygulanan Öğretmen ve Öğrenci Sayıları...23

8 ŞEKİLLER LİSTESİ Şekil 1: Öğrencilerin Demografik Özellikleri Şekil 2: Babanızın mesleği nedir?...26 Şekil 3: Annenizin mesleği nedir?...26 Şekil 4: Anne ve babanız birlikte mi yaşıyorlar?.27 Şekil 5: Ailenizde üvey fert var mı? 27 Şekil 6 : Kaç kardeşsiniz?...28 Şekil 7: Ailenizin gelir durumu nedir?...28 Şekil 8: Oturduğunuz mesken kira mı? 29 Şekil 9: Kendi çalışma odanız var mı?.29 Şekil 10: Bilgisayarınız var mı?...30 Şekil 11: Bir dershaneye gidiyor musunuz? 30 Şekil 12: Okul saatleri dışında bir işte çalışıyor musunuz?.31 Şekil 13: Ailenizde yüksek öğretim kurumlarına devam eden yahut bitirmiş birey var mı?.31 Şekil 14: Boş zamanlarınızı nasıl değerlendiriyorsunuz?...32 Şekil 15: Bugüne kadar kaç okul değiştirdiniz?...32 Şekil 16: Coğrafya dersini seviyor musunuz?..33 Şekil 17: Coğrafya derslerinde öğrendiğiniz bilgilerin gerekliliğine inanıyor musunuz?..34 Şekil 18: Sizce coğrafya eğitimi gereklimidir?..34

9 Şekil 19: Coğrafya derslerinde başarılı olduğunuza inanıyor musunuz?.35 Şekil 20: Coğrafyayla ilgili süreli bir yayın takip ediyor musunuz?...35 Şekil 21: Coğrafya derslerinde harita çiziyor musunuz?.36 Şekil 22: Coğrafya derslerine çalışırken atlasınızı kullanıyor musunuz? 36 Şekil 23: Sizce ders kitaplarınızdaki konular derslerinizde tamamıyla işleniyor mu?..37 Şekil 24: Coğrafya derslerinizde görsel yayın araçları kullanılıyor mu?...37 Şekil 25: Coğrafya derslerinde deney yapılıyor mu?...38 Şekil 26: Coğrafya derslerinizde sınıfınızda işlenen konuyla ilgili olarak örnek materyal (taş, bitki,ürün,..) getirilir mi?.38 Şekil 27: Coğrafya derslerinde not tutuyor musunuz?.39 Şekil 28: Orta öğretiminiz müddetince kaç defa coğrafi geziye çıktınız?...39 Şekil 29: Coğrafya dersinden yıllık ödev aldınız mı?..40 Şekil 30: Bugüne kadar coğrafya derslerine hazırlanırken bir araştırma, gözlem, zemin incelemesi, anket yahut gezi yaptınız mı?. 40 Şekil 31: Okulda aldığınız eğitimle üniversitelere giriş sınavındaki coğrafya sorularında başarılı olacağınıza inanıyor musunuz? Şekil 32: Coğrafya ders kitaplarında gördüğünüz eksiklikler nelerdir?...41 Şekil 33: Coğrafya derslerinde ders süresince kendinizi nasıl hissediyorsunuz?...42 Şekil 34: Coğrafya dersinizin sınavlarında en çok hangi soru tipi kullanılıyor? Şekil 35: Sizce coğrafya derslerinizi sevmeniz ya da sevmemenizdeki ana etken neye yahut nelere dayanmaktadır? 43

10 Şekil 36: Coğrafya dersi sınavlarında sorulan soru tipinin nasıl olmasını isterdiniz?.43 Şekil 37: Derslerde tahtayı sıklıkla kullanır mı?..44 Şekil 38: Ders müfredatı hakkında bilgi verir mi?...44 Şekil 39: Yanlışlarınızı düzeltir mi? Şekil 40: Dersin sonunda işlenilen konuyu tekrarlar mı? Şekil 41: Derslerde araç ve gereçleri sıklıkla kullanır mı?..46 Şekil 42: Konuları somuttan soyuta, basitten karmaşığa ön koşuluna göre işler mi?.. 46 Şekil 43: Sınav sonuçlarını geciktirir mi? Şekil 44: Ders dışı kaynakları kullanır mı?, Zaman zaman gezilere yer verir mi?, Görsel materyallerle ders işler mi? Şekil 45: Genelde zamanında sınıfta bulunur mu?, Sınav sorularının cevaplarını tartışarak açıklar mı?, Dili akıcı ve gramer kurallarına uygun mudur? Şekil 46: Derslerde konuları güncel konulardan örnekler seçerek işler mi?, Giyimi temiz ve intizamlı mıdır?, Eleştiriye açık mıdır?, Anlamadığımız konuları bıkmadan tekrar eder mi?.. 48 Şekil 47: İyi derecede bir yabancı dil biliyor musunuz?. 49 Şekil 48: Bilgisayar kullanmasını biliyor musunuz?...49 Şekil 49: Derslerinizde kullandığınız başlıca öğretim metotları nelerdir?..50 Şekil 50: Okulunuzda bir eğitim-öğretim yılı içerisinde kaç adet gezi düzenlenmektedir?.50 Şekil 51: Alan gezilerinin yeterince yapılanmamasının nedenleri nelerdir?...51

11 Şekil 52: Öğrencilerinizin coğrafya derslerine ilgilerinden memnun musunuz?...52 Şekil 53: Öğrencilerinizin dersinizdeki başarılarında geçmiş yıllara ait eksikliklerinin etkili olduğunu düşünüyor musunuz? 52 Şekil 54: Öğrenci velilerinin ilgisinden memnun musunuz?...53 Şekil 55: Sizce ideal bir coğrafya kitabı nasıl olmalıdır? Şekil 56: Coğrafya ekipmanlarını yeterli buluyor musunuz?..54 Şekil 57 Coğrafya ekipmanlarını yeterli bulmuyorsanız eksikler nelerdir?...55 Şekil 58: Boş zamanlarınızda ne gibi faaliyetlerde bulunursunuz? Şekil 59: Coğrafya öğretimi ile ilgili süreli yayınları takip ediyor musunuz?.56 Şekil 60: Coğrafya öğreniminiz daha çok teorik mi yoksa pratik bilgiye mi dayanmaktadır?..57 Şekil 61: Kısıtlı süre ve imkânların öğretmenleri derslerde anlatım metoduna yönelttiğine katılıyor musunuz? Şekil 62: Meslek yaşantınıza devlet okullarında mı yoksa özel bir eğitim kurumunda mı devam etmeyi isterdiniz?..58 Şekil 63: Zümre toplantıları hariç meslek yaşantınızda coğrafya eğitimiyle ilgili kaç seminer, kongre veya toplantıya katıldınız?...58 Şekil 64: Sizce coğrafya eğitiminin geliştirilmesi için neler yapılmalıdır?...59

12 GİRİŞ 1. COĞRAFYANIN TANIMI Coğrafya teriminin ilk kez Eski Çağ da M.Ö. III. yüzyıl başlarında geographica ya da geographien biçiminde, eski Mısır ın İskenderiye kentinde yaşamış olan Eratosthenes (M.Ö ) tarafından kullanıldığı kabul edilir. Bu ilmin genel adını ifade eden coğrafya sözcüğü bileşik bir terimdir. 1 Eski Yunanca Arzın tasviri (ge, arz ve graphe, tasvir) manasına gelen coğrafya, bugünkü anlamında, yeryüzü olayları arasındaki münasebetleri, bu olayların dağılışını ve bu dağılışın nedenlerini inceleyen bir ilimdir, şeklinde tarif edilebilir. 2 Coğrafyanın tanımı değişik sözlük ve ansiklopedilerde şu şekilde değerlendirilmiştir: Yeryüzünü fiziksel, ekonomik, beşeri, siyasal yönlerden inceleyen bilim; bir yeryüzü parçasını, bir bölgeyi, bir ülkeyi belirleyen, niteleyen, fiziksel, ekonomik, beşeri, siyasal gerçeklerin tümü. 3 Yeryüzünün günümüzdeki doğal ve beşeri görünümünü betimleyen ve açıklayan bilim; herhangi bir bölgenin fiziki ve beşeri özelliklerinin bütünü. 4 Yerin yüzeyini insana ve fiziksel yapıya ilişkin mekânsal görünümlerle farklılaşmaları ve bunların gerçekleştiği ortamı inceleyip tanımlayan disiplin. 5, Konusu yeryüzünü tanıtmak olan bilim. 6 Tümertekin in tanımı Ekonomik Coğrafya kitabında şu şekilde yapılmıştır: Bir beşeri bilim olan coğrafya, insanın yaşadığı, çalıştığı, bir araya geldiği ve başta kendi yaşama ortamı olmak üzere değiştirmekte olduğu yeryüzünü inceler. 7 1 DOĞANAY, H., Coğrafya da Metodoloji, MEB yay, Öğretmen Kitapları Dizisi:187, sf. 2-3, Ankara, TANOĞLU, A., Coğrafya Nedir?, İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitü Dergisi, s.14, sf. 3, Türkçe Sözlük, TDK., sf. 262, Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi, sf. 2415, Ana Britannica, sf. 190, Meydan Larousse, sf. 24, TÜMERTEKİN, E., Ekonomik Coğrafya, İÜEF yay., No.2926, sf. 1, İstanbul, 1994.

13 Türkiye Beşeri Coğrafyasında Doğanay şöyle bir tanım yapmıştır: Coğrafi yeryüzü olayları arasındaki ilişkileri, bunların dağılış düzeni ve bu dağılışın nedenlerini araştırır. Ayrıca, Coğrafya, temelde bir coğrafi yeryüzü veya yeryüzü ilimidir. 8 şeklinde de tanım yapmıştır. Ertuğrul Erdoğan ın coğrafya tanımı ise İnsanın içinde yaşadığı çevre ile ilişkilerini konu eden bilim. olmuştur. 9 Tanımda birlik sağlamak amacıyla, yukarıda verilen tanımların ortak yönleri ele alındığında genel hatlarıyla şu şekilde bir tanım ortaya çıkmaktadır. Coğrafya, insanla doğal ortamı etkileşimleriyle birlikte dağılış, karşılaştırma ve nedensellik ilkelerini kullanarak araştıran ve sonuçlarını sentez olarak veren, bir bilimler topluluğudur DÜNYADA VE TÜRKİYE DE COĞRAFYA NIN ÖNEMİ Doğal bir çevre içerisinde yaşayan insan için coğrafya önemli bir yere sahiptir. Çünkü çevresiyle ilişki kurmadan yaşayabilen bir canlı düşünülemez. İnsanın çevreyle ilişkisi iki kolda ele alınabilir. Bunlar doğal çevrenini incelenmesinde Fiziki Coğrafya, insanın yapmış olduğu faaliyetleri incelenmesinde ise Beşeri Coğrafya dır. İncelemede canlı ve cansızlar birlikte ele alınırken bunların birbirleri ile ilişkilerini ve birbirlerine olan etkilerini de ele alınmaktadır. İşte bu ilişkiler meydana gelen farklılaşmaların nedenlerini açıklamak coğrafyacının işi olmaktadır. Ülkemizde coğrafya öğretim programı öncelikle öğrencilerin yaşadıkları çevreyi algılamalarını hedeflese de, öğrencilerin bir dünya algısı geliştirmelerini de önemser. Bu nedenle Küresel ortam: Bölgeler ve Ülkeler öğrenme alanı oluşturulmuştur. 11 Öğretmen, coğrafyanın hayatın içindeki yerini, öğretim programında yer alan kazanımların edinilmesi halinde öğrencilerin bakış açılarının nasıl değişeceğini vurgulamak üzere okul içi ve dışındaki olaylardan yararlanmalıdır. Öğrencileri, sık sık 8 DOĞANAY, H., Türkiye Beşeri Coğrafyası, Gazi Büro Kitapevi, sf. 1-2, Ankara, ERDOĞAN,E., Lise Coğrafya, Doğan Yayıncılık, sf. 9, ELİBÜYÜK, M., Matematik Coğrafya, Ekol Yayınevi, sf , Ankara, TC., MEB., TTKB., Coğrafya Dersi Öğretim programı ve Kılavuzu (9-12 sınıflar), sf. 7, Ankara, 2005.

14 gerçek hayat problemleri ve çelişkili durumlarla karşılaştırmalı ve karşılaştıkları problemleri çözmede edindikleri bilgi ve becerileri kullanabilmelerini sağlamalıdır. 12 Çevremizde meydana gelen olayların anlaşılmasında, neden ve sonuçlarının ortaya konulmasında asıl görev Coğrafya Bilimi ne düşmektedir. Afrika kıtasında açlık, Güney Amerika ülkelerindeki siyasi ve ekonomik bunalımlar veya Orta Doğu ülkelerindeki istikrarsızlıklar incelenirken Coğrafya nın fiziki, beşeri ve siyasi kolları topyekûn ele alınmakta böylece sorunların özüne inilebilmektedir. İleriye dönük çerçeveli planlamalar yapabilen ülkeler uzaktan algılama sistemlerini kullanarak yeraltı zenginliklerini, tarımsal kapasiteleri, iklim değişmelerini ve benzeri birçok kritik bilgiyi diğer ülkelerden önce elde ederek önemli avantajlar sağlamışlardır. Aynı zamanda, Kant ın da belirttiği gibi, hiçbir ilim dalı Coğrafya kadar insan zihni ve kültürünü geliştiremez. 13 BİRİNCİ BÖLÜM 1.ÜLKEMİZDE COĞRAFYA ÖĞRETİMİ Osmanlı devletinde coğrafya dersi ilk olarak rüştiye mekteplerinde daha sonra sübyan okullarında verilmeye başlanmıştır. Sübyan okullarında coğrafya eğitimi 1869 yılında Saffet Paşa nın Maarifi Umumiye Nizamnamesi ile bu okullara girmiştir. Dört yıllık eğitim veren bu okullar, coğrafyanın özetini Muhtasar Coğrafya vermekteydi. Kasabat Mekteplerinde 1892 yılındaki ders programına göre muhtasar Osmanlı Coğrafyası dersinde coğrafyanın konularına yer verilmekteyken, taşra ve köy mekteplerindeki programlarda coğrafya dersinin olmadığı görülmektedir. Rüştiye mekteplerinde aynı yıla ait programda üçüncü sınıflara şifahi malumat ve malumat-ı nafia adları altında coğrafi bilgiler verilmekteydi. Zaman kavramı, mevsimler ve hava olaylarını ihtiva eden asıl coğrafi bilgiler ise dördüncü sınıfta okutulmaktaydı. 14 Cumhuriyetin ilk yıllarında Atatürk ün, En güzel coğrafî konuma sahip ve üç tarafı denizlerle çevrili olan Türkiye;... veya Toprağın iklimleri, zenginlikleri ve başlı başına 12 BOYDAK, A., Lider Öğretmen, Beyaz yay, sf. 35, İstanbul, NİŞANCI A., Okullarda Coğrafya Öğretimi Hakkında Bazı Düşünceler, Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Araştırma Dergisi, s.12, f. 2, sf. 344, Ankara, OĞUZKAN,T., Türkiye de Orta Öğretim ve Sorunları, sf. 24, 1981.

15 bir servet olan coğrafî konumu;... gibi kullandığı cümlelerden, Türkiye coğrafyasının zenginliğini ne kadar iyi tanıdığı ve bunu her platformda dile getirmeye çalıştığı anlaşılmaktadır. Sayısı daha da artırılabilecek bu tür ifadelerinden, O nun kalkınmamızda, ülke coğrafyamızın rolüne verdiği önem de açık bir şekilde kavranmaktadır. Coğrafyanın bir bilim olarak gelişimine göz atılacak olursa, Mustafa Kemal Atatürk ün gerek doğrudan gerekse dolaylı yönlerden önemli katkıları olduğu görülür. Bu nedenle, Ülkemizdeki tüm eğitim kademelerinde, Atatürk ilkelerini; Cumhuriyet idaresini benimseyen ve koruyan, millî değerlere bağlı bireyler yetiştirilmesi amaçlanmaktadır yılları arasındaki dönem modern, bilimsel coğrafyanın temellerinin atılmaya çalışıldığı dönemdir. 14 Ekim 1915 tarihinde İstanbul da o günün çağdaş darülfünûnu (üniversitesi) kurulmuştur. Başlangıçta Tıp, Hukuk, Fen ve Edebiyat olmak üzere dört fakülteden oluşan bu yükseköğretim kurumunun bünyesindeki Edebiyat Fakültesinde Edebiyat, Felsefe, Tarih ve Coğrafya bölümleri vardı. Cumhuriyet döneminde İstanbul Üniversitesi adını alacak olan İstanbul Darülfünûnu çatısı altındaki Coğrafya Darülmesaisinin (Coğrafya Bölümünün) yapılanması, ülkede üniversite düzeyde ilk ve tek coğrafya öğreniminin yapıldığı bir kurum olması nedeniyle büyük önem taşımıştır. Bunun Türkiye de modern coğrafyanın kuruluş ve gelişmesindeki rolü önemli olmuştur. Cumhuriyetin ilânıyla, coğrafya bilimindeki modernleşme hareketleri daha da hız kazanmıştır. Atatürk ün çağdaşlaşma atılımlarından biri olan ve 01 Temmuz 1933 tarihinde yürürlüğe giren üniversite reformu, Türkiye de coğrafyanın beşiği durumunda olan İstanbul Üniversitesi Coğrafya Bölümü üzerinde de etkili olmuştur. Bu reformla öncelikli olarak 1933 yılında Türkiye nin tek üniversitesi olan İstanbul Darülfünûnu İstanbul Üniversitesi adını almış ve bu üniversiteye bağlı tüm bölümlerde olduğu gibi Coğrafya Bölümünde de yeni düzenlemeler yapılmış ve yeni kadrolar belirlenmiştir. İstanbul Üniversitesi Coğrafya Bölümü yeni kimliğine kavuştuktan ancak 2 yıl sonra 1935 de Gazi Mustafa Kemal Atatürk ün direktifiyle Ankara da Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi kurulmuştur. Bu fakültenin bünyesindeki Coğrafya Bölümünün 1936 yılında eğitim-öğretim faaliyetine başlaması, coğrafya biliminin üniversiter anlamda daha da gelişmesini sağlamıştır. Bu yıllarda hem İstanbul da hem de Cumhuriyet Türkiye sinin 15 BÜYÜKKARAGÖZ, S.- Çivi C., Genel Öğretim Yöntemleri, Öz Eğitim Yayınları, sf. 201, Konya, 1997.

16 başkenti Ankara da iki coğrafya bölümü bulunuyordu. Atatürk ün Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinde coğrafya bilimi açısından çizdiği hedefler; başta Türkiye coğrafyası olmak üzere, Dünya coğrafyasını en modern yaklaşımlarla araştırarak öğrenmek ve öğretmektir. Osmanlı döneminden Cumhuriyet dönemine geçişte, Türk bilim tarihinde önemli bir değişim yaşanmıştır. Bu değişim harf devrimidir. Söz konusu bu devrim ile, kurulan genç Cumhuriyet, Batı Bilim dünyası ile yakınlaşırken, Osmanlı Bilim Dünyası ndan oldukça uzaklaşmıştır. Harf devriminin ardından, cumhuriyetin ilk yıllarında, diğer tüm bilimlerde olduğu gibi, Coğrafya bilim alanında da, Osmanlıca yazılmış eserlerin çok az bir kısmının Yeni Türkçeye çevrilmiş olduğunu görmekteyiz. Çünkü kısa bir süre içinde, 600 yıllık bir birikimin hemen yeni kuşağa aktarılması imkânsızdır. Bu nedenle Yeni Türkçeye çevrilen eserlerin çoğunluğunu okul ders kitapları teşkil etmiştir. Özellikle bu alanda, Faik Sabri nin çalışmaları kayda değerdir. Faik Sabri, Osmanlıca olarak yazmış olduğu, Türkiye Coğrafyası ve Kıtalar Coğrafyası ile ilgili eserlerini, harf devriminden sonra Yeni Türkçeye çevirmiştir. Ancak hayatta olmayan ve çok eski dönemlerde yaşamış coğrafyacıların eserleri, arşiv ve kütüphanelerde, uzun yıllar bir daha açılmamak üzere tozlu raflara kaldırılmıştır tarihinde, öğretim süresi 5 yıl olan Darülmuallimin ve Darülmuallimat ın 1 ve 3.sınıflarında 2 şer, 2 ve 4.sınıflarında 1 er saat coğrafya dersi okutulmuştur. Bu okullar, Öğretim yılında süresi 6 yıla çıkarılmış, ilk üç yılında genel ortaokulların programları uygulanmaya başlanmıştır Eğitim ve Öğretim yılında 3 yıllık Lise kısmında, coğrafya dersleri, 1 ve 3.sınıflarda 2 şer saat, 2.sınıfta 1 saat olarak programa konulmuştur Eğitim ve Öğretim yılında, 3 yıllık ortaokulların bütün sınıflarında ve yine 3 yıllık liselerin ilk iki sınıfında 2 şer saat, lise son sınıfta 1 saat olmak üzere coğrafya dersi okutulmuştur. Cumhuriyet döneminde, ortaöğretim kurumlarında okutulan ders kitapları, uzun yıllar Ord. Prof. Dr. Besim Darkot, Prof. Dr. Sırrı Erinç ve Sami Öngör tarafından hazırlanmıştır. Bu kitapların, Ortaöğretim coğrafya öğretimine büyük katkıları olmuştur li yıllardan sonra, ortaöğretim ders kitapları hazırlanmasında, Prof. Dr. Reşat İzbırak, Prof. Dr. Sırrı 16 BÜYÜKKARAGÖZ, S.- Çivi C., age., sf. 202.

17 Erinç, Prof. Dr. İbrahim Atalay, Prof. Dr. Cemalettin Şahin, Prof. Dr. Erdoğan Akkan, Prof. Dr. Hayati Doğanay gibi akademisyenlerin katkıları büyük olmuştur. Türkiye de coğrafyanın bilimsel anlamda değer kazanmasında ve teşkilatlanmasında 6-21 Haziran 1941 tarihleri arasında Ankara da Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinde toplanan I. Türk Coğrafya Kongresi de büyük rol oynamıştır. 17 Bu kongrenin çalışmalarını tamamlamasından yaklaşık 9 ay sonra ise 12 Mart 1942 tarihinde Türk Coğrafya Kurumu kurulmuştur. Birinci Türk Coğrafya Kongresinde alınan kararlar çerçevesinde Türk coğrafyacıları uzmanlık alanlarıyla ilgili araştırmalara başlamışlar ve kısa sürede olumlu sonuçlar almışlardır. Böylece, ülkemizde yabancılara bağımlı olmaksızın coğrafya çalışmaları yapılacak düzeye gelinmiş, Atatürk ün çizdiği hedefler doğrultusunda birçok özgün araştırma ve eserlere başarı ile imza atılmıştır. 18 Modern eğitim programları uygulanacağı gerekçesi ile millî kültürümüzü besleyen ve yurt sevgisinin kaynağı olan coğrafya derslerine durmadan müdahale edilmiştir Eğitim ve Öğretim yılı, ders programları incelendiğinde, ortaöğretimin orta kısmında Tarih ile Coğrafya derslerinin konuları birleştirilerek, 1 ve 2.sınıflarında 4 er, 3.sınıfında 3 saat olarak Sosyal Bilgiler dersi adı altında işlenmiştir. Lise kısmında ise 1 ve 2.sınıflarda 2 şer saat Coğrafya dersi yer almış, ancak Lise son sınıfına Coğrafya dersi konmamıştır. Cumhuriyet döneminde, coğrafya derslerinde ağırlıklı olarak Türkiye Coğrafyası konuları okutulmuştur. Bu uygulama 1987 yılına kadar sürdürülmüştür. Ancak Öğretim yılında uygulamaya konulan müfredat programlarında coğrafya dersleri hem ders sayıları ve hem de ders kredileri azaltılmış, konular iyice yüzeyselleştirilmiştir. Günümüzde Türkiye de üniversite düzeyinde coğrafya eğitimi yapan ve araştırmacı yetiştiren coğrafya bölümü sayısı, en son duruma göre 12 dir. Ülkemizde bu bölümler dışında, coğrafya bilimi ile ilgili diğer kuruluşlar ise; Türk Coğrafya Kurumu, Türkiye 17 I.Coğrafya Kongresi, Kararlar, Raporlar ve Müzakereler, MEV., sf , Ankara, TC., MEB.,TD., c.4, sayı 163, sf , DOĞANAY, H., Coğrafya da Metodoloji, Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Yayınları, No.28, sf. 200, Erzurum, 1992.

18 Jeomorfologlar Derneği ve Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezidir. Sözü geçen tüm bu kurum ve kuruluşlardaki coğrafyacılar, coğrafya biliminde 1915 te başlayıp, Cumhuriyetin ilânıyla ve özellikle de Atatürk ün katkılarıyla artan modernleşme hareketlerine destek olacak şekilde çalışmalarına devam etmektedir. 20 Çeşitli dönemlerde yapılan değişikliklere göre liselerimizdeki Coğrafya ders saatleri yıllara göre tablolar halinde gösterilmiştir; Tablo Coğrafya Müfredat Programına Göre Derslerin Dağılışı 21 LİSELER DERS ADI SINIF Umumî Coğrafya I HAFTALIK DERS SAATİ 2 TÜM LİSELER Devletler Coğrafyası II 2 Türkiye Coğrafyası III 2 Tablo 2- Modern Programlarda Derslerin Dağılımı ( Dönemi) 22 LİSELER SINIF HAFTALIK DERS SAATİ Genel Liseler I 5 Kız Meslek Liseleri I 5 Endüstri Meslek Liseleri I 5 Ticaret Liseleri I 2 İmam Hatip Liseleri II III I II TC., MEB., TTKB., sf. 12, Ankara, TC., MEB., TD., c.4, sayı 163, sf , TC., MEB., TD., c.37 sayı 1775, sf 14-15, 1974.

19 Tablo de Orta öğretim Coğrafya Müfredat Programının Sınıflara Dağılımı 23 TÜM LİSELER SINIF HAFTALIK DERS SAATİ Coğrafya I I 2 Coğrafya II II 2 Coğrafya III III 2 Tablo de Orta öğretim Coğrafya Müfredat Programlarının Sınıflara Dağılımı 24 TÜM LİSELER SINIF HAFTALIK DERS SAATİ Coğrafya I I 2 Coğrafya II II (Edb.Blm.) 2 Coğrafya III III (Edb.Blm.) den Sonra Uygulanan Coğrafya Müfredat Programları tarihli Talim Terbiye Kurulu kararıyla yürürlüğe giren ve günümüzde de uygulanan müfredat programları modern anlamda bir değişiklik getirmemiş, coğrafya öğretiminin genel amaçlarında bir değişiklik olmamıştır yılında hazırlanan müfredat programının tekrarı niteliğinde olan 1992 coğrafya müfredat programı konuların dağılışında, içerikte, derslerin sınıflara dağıtılışında ve adlarında kayda değer bir yenilik getirmemiştir. Derslerin amaçları, genel amaçlara yönelik olarak kazandırılması istenen hedef davranışlar bu programda da yer almamıştır. Bu programda da konuların özelliklerine göre tarih bilgisi verilmesi vurgulanmıştır. Bu yeni programda okutulacak coğrafya derslerinin içeriğinde bazı değişiklikler yapılmıştır. Bu değişiklikler ya bazı ünitelerin adının veya içinde yer alan bazı konuların çıkarılması ya da yeni konuların eklenmesi şeklinde olmuştur. 23 TC., MEB., TD., sayı 2145, sf 18, DOĞANAY H., Coğrafya ve Liselerimizde Coğrafya Öğretim Programları Coğrafya Araştırmaları, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayını, Coğrafya Bilim ve Uygulama Kolu, c. 1, s.1, sf , Ankara, 1989.

20 1983 programında lise I Genel Coğrafya dersi içindeki İnsan ve Çevre Ünitesi nin adı Türkiye de Nüfus ve Yerleşme olarak değiştirilmiş ve bu ünite içindeki Yeryüzünde Nüfus Hareketleri ve Sonuçları konusu çıkarılmıştır. Lise I. Sınıf konuları arasındaki deprem ve korunma yolları konularının içeriği genişletilmiştir coğrafya müfredat programının içeriğinde dünya üzerinde meydana gelen gelişmelere bağlı olarak bir takım değişiklikler yapılmıştır. Özelliklede Ülkeler Coğrafyası konularında bu daha açık görülmektedir. Lise II. sınıf konularında 1983 de Federal Almanya incelenirken yeni programda Almanya olarak yer almıştır. Yine S.S.C.B nin içinde incelenen ülkeler bağımsız olarak ayrı ayrı ele alınmıştır. Yeni kurulan Türk Cumhuriyetleri Ülkeler Coğrafyası konularına dâhil edilmiştir. Avrupa Ekonomik İşbirliği ne (AET) 1992 programında Avrupa topluluğu (AT) olarak yer verilmiştir. Dünya üzerindeki gelişmelere bağlı olarak coğrafya derslerindeki bilgilerin yenileştirilmesi olumlu bir gelişme olarak göze çapmaktadır Yılı Yeni Coğrafya Müfredatı Yeni müfredatla aktif öğrenme ve aktif sınıf kültürüyle coğrafya eğitimi hedeflenmiştir. Aktif öğrenme, öğrenenin öğrenme sürecinin sorumluluğunu taşıdığı, öğrenene öğrenme sürecinin çeşitli yönleri ile ilgili karar alma ve öz düzenleme yapma fırsatlarının verildiği ve karmaşık öğretimsel işlerle öğrenenin öğrenme sırasında zihinsel yeteneklerini kullanmaya zorlandığı bir öğrenme sürecidir 26 Tablo Orta öğretim Coğrafya Müfredat Programlarının Sınıflara Dağılımı 27 SINIF HAFTALIK DERS SAATİ 9.Sınıf (Tüm Liseler) 2 10.Sınıf (Tüm Liseler) 2 11.Sınıf (Tüm Liseler) 4 12.Sınıf (Tüm Liseler) 4 11.Sınıf (Fen Lisesi ve Genel Liselerin Fen Alanı ) Seçmeli 4 25 TC., MEB., TD., s. 2357, sf 28-29, AÇIKGÖZ, K., Aktif Öğrenme, Eğitim Dünyası Yayınları, sf 28, İzmir, TC., MEB., TTKB., Coğrafya Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (9-12 sınıflar), sf. 6, Ankara, 2005.

21 12.Sınıf (Fen Lisesi ve Genel Liselerin Fen Alanı ) Seçmeli yılı itibari ile lise dengi okullarımızda uygulanmaya başlayan yeni Coğrafya Müfredatı incelendiğinde konu miktarının azaltıldığını görülmektedir. 28 Ancak bununla birlikte gezi ve gözleme dayanan uygulamalar arttırılmıştır. Öğrencinin yaparak ve araştırarak öğrenmesi hedeflenmiştir. Öğretmenlerden sunumlarla, görsel materyallerle öğretimi desteklemeleri istenmektedir. Bu öğretim yöntemi henüz çok yeni ve uygulanması düşünülen yeni metotlar için okulların fiziki donanımları yeterli değildir. Projeksiyon cihazından yoksun sınıflarda sunum yapılamayacağı gibi fotokopi çekmenin dahi sıkıntı olduğu okullarda farklı metin kaynaklarına dayalı uygulamalar eksik kalmaktadır. Alan incelemelerine ve gezilere dayanan görerek-yaparak öğrenme ile ilgili konular bir hayli arttırılmış ancak maddi imkânsızlıklar, veli ilgisizlikleri ve resmi prosedürün nasıl aşılacağı hakkında çözümler üretilememiştir yılı ile uygulanmaya başlayan yeni müfredatla ilgili kaynak bulunmamaktadır. Öğretmenlerin elinde rehber bir kaynak olmaması sonucunda öğretmenler internet üzerinden belge paylaşımları ile bu eksiklikleri gidermeye çalışmaktadırlar. Ancak bu da istenmeyen sonuçlar doğurabilmekte, öğretim aksayabilmektedir. Hedeflenen kazanımlar oldukça genel başlıklar içermektedir. Kaynak sıkıntısı içerisindeki öğretmenler bu genel tanımlar içerisinde konu başlıklarının tespitinde zorlanmaktadırlar. Araştırma ve hazırlanarak derse gelme anlayışı ilköğretim sıralarından kazanılması gereken davranışlarken orta öğretimde kazandırılmaya çalışılması performans düşmelerine yol açmaktadır. Birinci bölümün sonunda yeni müfredata göre 9, 10, 11 ve 12. sınıfların coğrafya öğretim programları verilmiştir. Özellikle 11 ve 12. sınıflarda ders saatlerinin 4 e çıkarılması memnuniyet vericidir. Konuların düzenli dağılımı ve öğrencinin gelişimine bağlı olarak kolaydan zora doğru sıralanması önemli bir gelişmedir. Coğrafya bilgilerini 28 Bkz; TC., MEB., TTKB., Coğrafya Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (9-12 sınıflar), Ankara, 2005.

22 yaşamla ilişkilendirecek konuların genişliği ve öğretmene öğretim sürecinde sağlanan esneklik başarının artmasını sağlayacaktır. Tablo Yılı 9. Sınıf Coğrafya Dersi Öğretim Programı 29 A. DOĞAL SİSTEMLER A.9.1. Doğal unsurların yaşantısındaki etkisinden yola çıkarak doğa ve insan ilişkisini anlamlandırır. A.9.2. Doğayı oluşturan dört temel ortamdan yola çıkarak doğal sistemlerin coğrafyanın konuları içerisindeki yerini belirler. A.9.3. Bilgileri haritalara aktarmada kullanılan yöntem ve teknikleri kullanım amaçları açısından karşılaştırır. A.9.4. Koordinat sistemi ve haritayı oluşturan unsurlardan yola çıkarak zaman ve yere ait özellikler hakkında çıkarımlarda bulunur. A.9.5. Eş yükselti eğrileriyle çizilmiş bir harita üzerinde ana yer şekillerini ayırt eder. A.9.6. Eş yükselti eğrilerini yer şekillerinin temel özellikleriyle ilişkilendirir. A.9.7. Dünyanın şekli ve hareketlerinin sonuçlarını farklı iklim kuşaklarının oluşumuna etkileri açısından yorumlar. A.9.8. Hava olaylarının oluşum süreçleri ile atmosferin özelliklerini ilişkilendirir. A.9.9. Hava durumu ile iklim özelliklerini etkileri açısından karşılaştırır. A Harita ve grafikleri kullanarak iklim elemanlarının oluşumu ve dağılışı üzerinde etkili olan faktörleri sorgular. A Harita ve diğer görsel materyallerden yararlanarak farklı iklim tiplerinin özellikleri ve dağılışı hakkında çıkarımlarda bulunur. A Dünyanın tektonik oluşumundaki değişim ve sürekliliğe kanıtlar gösterir. A Jeolojik zamanların özelliklerini tektonikle ilişkilendirerek açıklar. A İç ve dış kuvvetlerin oluşum süreçlerini açıklar. A İç ve dış kuvvetleri, farklı yer şekillerinin oluşumuna etkileri açısından sınıflandırır. B. BEŞERÎ SİSTEMLER B.9.1. İnsan faaliyetlerinden yola çıkarak beşerî sistemlerin coğrafyanın konuları içerisindeki yerini belirler. B.9.2. Yerleşmelerin konumunu belirleyen ve gelişimini etkileyen faktörleri geçmişten günümüze fonksiyonel değişiklikler açısından analiz eder. 29 TC., MEB., TTKB., Coğrafya Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (9-12 sınıflar), sf , 2005.

23 B.9.3. Yerleşme doku ve tiplerinin oluşmasında etkili olan nedenleri sorgular. C.9.3. Haritalardan yararlanarak ülkemizdeki yer şekillerinin temel özelliklerini ve dağılışını analiz eder. C.9.4. Türkiye nin yer şekillerinin oluşum sürecini iç ve dış kuvvetlerle ilişkilendirir. C.9.5. Haritalar kullanarak Türkiye nin iklimini etkileyen faktörler hakkında çıkarımlarda bulunur. C.9.6. İklime ait kanıtlardan yararlanarak Türkiye de görülen iklim tiplerinin özellikleri hakkında çıkarımlarda bulunur. C.9.7. Tablolar, grafikler ve haritalardan yararlanarak Türkiye deki iklim elemanlarının özellikleri hakkında çıkarımlarda bulunur. D. KÜRESEL ORTAM: BÖLGELER VE ÜLKELER D.9.1. Dünyadaki farklı bölge örneklerini, özellikleri ve bölge belirlemede kullanılan kriterler açısından analiz eder. D.9.2. Çeşitli ölçeklerdeki bölge örneklerini kullanarak bölge sınırlarının amaca göre değişebilirliliğini açıklar. D.9.3. Haritalardan yararlanarak çeşitli coğrafî kriterlerle belirlenmiş bölgelerde bulunan ülkeleri ayırt eder. E. ÇEVRE VE TOPLUM E.9.1. İnsanların gereksinimlerinden yola çıkarak doğal çevreyi kullanma biçimlerini örneklendirir. E.9.2. Doğal çevrenin insan faaliyetlerine etkilerini ve insanların doğal çevreye uyum süreçlerini karşılıklı ilişkileri çerçevesinde analiz eder. E.9.3. Örneklerden yararlanarak doğal ortamda insan etkisiyle meydana gelen değişimlerin sonuçlarını analiz eder. Tablo Yılı 10. Sınıf Coğrafya Dersi Öğretim Programı 30 A. DOĞAL SİSTEMLER A Kayaçların özellikleri ile yeryüzü şekillerinin oluşum süreçlerini ilişkilendirir. A Levha tektoniği kuramı ile deprem kuşaklarını ve volkanların dağılışını ilişkilendirir. A Dağılış haritaları kullanarak sıcak su kaynaklarını fay hatlarıyla ilişkilendirir. A Su kaynaklarını farklı özelliklerine göre sınıflandırır. 30 TC., MEB., TTKB., Coğrafya Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (9-12 sınıflar), sf , 2005.

24 A Toprak çeşitliliğini oluşum süreçlerine dayalı olarak açıklar. A Bitki topluluklarını genel özelliklerine göre sınıflandırır. A Haritalar, kesitler ve fotoğraflar kullanarak bitki topluluklarının dağılışı ile iklim ve yer şekillerini ilişkilendirir. B. BEŞERÎ SİSTEMLER B Geçmişten günümüze nüfusla ilgili verilerin kullanım amaçlarındaki değişimin nedenlerini sorgulayarak nüfusun önemi hakkında çıkarımlarda bulunur. B Verilerden yararlanarak dünya nüfusunun tarihsel süreçteki değişimini yorumlar. B Nüfus özelliklerine ait tablo, grafik ve haritaları kullanarak nüfus dağılışını, değişimini ve etkilerini sorgular. B Harita, tablo ve grafiklerden yararlanarak nüfus artış oranının değişiminde etkili olan faktörleri sorgular. B Nüfus piramitleri oluşturarak nüfusun yapısıyla ilgili çıkarımlarda bulunur. B Tarihî metinler, belgeler ve haritalardan yararlanarak dünyadaki göçlerin nedenleri hakkında çıkarımlarda bulunur. B Örnek incelemeler yoluyla göçün mekânsal etkilerini analiz eder. B Görsel materyallerden yararlanarak geçmişten günümüze farklı geçim tarzlarını, ekonomik faaliyetler ve toplumsal değişimler açısından analiz eder. B Ekonomik faaliyetleri temel özellikleri açısından birincil, ikincil ve üçüncül faaliyet sınıflarına göre ayırt eder. B Ekonomik faaliyet türlerinin oransal dağılımına ilişkin verileri, ülkelerin gelişmişlik düzeyleriyle ilişkilendirir. C. MEKÂNSAL BİR SENTEZ: TÜRKİYE C Haritalar üzerinde, Türkiye deki toprak tipleriyle dağılış özelliklerini ilişkilendirir. C Türkiye nin toprak varlığının farklı şekillerde kullanımına ait örneklerden yararlanarak sonuçları ile ilgili çıkarımlarda bulunur. C Türkiye deki doğal bitki topluluklarını, türlerinin zenginliği ve yetişme şartlarını ilişkilendirerek dağılışlarını analiz eder. C Haritalar ve kesit örnekleri kullanarak ülkemize ait karakteristik bitki tür ve topluluklarını sınıflandırır. C Türkiye deki su varlığının özelliklerini doğal süreçlerle ilişkilendirir.

25 C Türkiye deki su varlığının ekonomik, sosyal ve kültürel etkilerini analiz eder. C Görsel materyalleri kullanarak Türkiye de yerleşme ve nüfus dağılışını etkileyen faktörler hakkında çıkarımlarda bulunur. C Türkiye deki yerleşim birimlerini fonksiyonel özellikleri açısından ayırt eder. C Doğal unsurlardan yola çıkarak Türkiye deki kır yerleşme tiplerinin çeşitliliğini örneklendirir. C Türkiye deki şehirleri fonksiyonlarına göre örneklendirir. C Verilerden yararlanarak Türkiye nüfusunun yapısal özelliklerinin dağılışını sorgular. C Görsel materyallerden yararlanarak Türkiye de nüfusun tarihsel seyrini, sosyal ve ekonomik faktörler açısından sorgular. C Örnek incelemeler yoluyla Türkiye deki göçlerin sebep ve sonuçlarını değişim ve süreklilik açısından sorgular. D. KÜRESEL ORTAM: BÖLGELER VE ÜLKELER D Kıtaların ve okyanusların konumsal önemini tarihsel süreçten örneklerle değerlendirir. D Bölgeler ve ülkelerarası etkileşimde teknolojik gelişmelerin rolünü örneklendirir. D Uluslararası ulaşım hatlarının bölgesel ve küresel etkilerini sorgular. E. ÇEVRE VE TOPLUM E Yaşadığı alan ile başka alanlardaki doğal afetleri oluşum nedenleri, şiddetleri, sıklıkları ve insanlara olan etkileri bakımından karşılaştırır. E Dünyanın farklı bölgelerinde oluşan benzer doğal afetlerin etkilerini, korunma yöntemleri ve planlama açısından karşılaştırır. E Doğal afetlere neden olan uygulamalarla korunma yollarını ilişkilendirir. Tablo Yılı 11. Sınıf Coğrafya Dersi Öğretim Programı 31 A. DOĞAL SİSTEMLER A Bitki ve hayvan türlerindeki zenginliğin oluşumunda ve türlerin azalmasında etkili faktörleri birbirleriyle olan ilişkileri çerçevesinde yorumlar. A Yeryüzündeki suların ekosistem içerisindeki yerinden yola çıkarak doğal sistemlerin işleyişi üzerindeki etkisini analiz eder. 31 TC., MEB., TTKB., Coğrafya Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (9-12 sınıflar), sf , 2005.

26 A Ekosistemi oluşturan unsurlar ile madde döngüsü ve enerji akışı arasındaki ilişkiyi doğal sistemlerin işleyişi açısından sorgular. A Bir yerin iklim verileri ve topoğrafya haritalarını ilişkilendirerek hidroelektrik güç potansiyelini belirler. B. BEŞERÎ SİSTEMLER B Örnek incelemeler yoluyla, ülkelerin farklı dönemlerine ait nüfus politikalarını karşılaştırır. B Tarihsel süreçte şehirlerin nüfus ve fonksiyonel özelliklerine ait verilerini küresel etkileri açısından yorumlar. B Şehirleri fonksiyonel özellikleri açısından örneklendirerek bunların küresel ve bölgesel etkilerini yorumlar. B Doğal unsurların üretim, dağıtım ve tüketim süreçleri üzerindeki etkisini analiz eder. B Beşerî unsurların üretim, dağıtım ve tüketim süreçleri üzerindeki etkisini analiz eder. B Üretim, dağıtım ve tüketim sektörlerinin birbirlerine olan etkilerini ekonomik faaliyet türleri açısından analiz eder B Doğal kaynakları sınıflandırarak doğal kaynak- ekonomi ilişkisini açıklar. C.MEKÂNSAL BİR SENTEZ: TÜRKİYE C Tarih boyunca bir medeniyet merkezi olarak ülkemizin dünyadaki yerini coğrafî konum özellikleri açısından değerlendirir. C Görsel materyallerden yararlanarak ülkemizdeki yer şekilleri ile arazi kullanımı arasındaki ilişkiyi analiz eder. C Verilerden yararlanarak Türkiye ekonomisinin sektörel dağılımıyla ekonomik faaliyetleri etkileyen şartları ilişkilendirir. C Türkiye ekonomisinin sektörel dağılımını ve ekonomi politikalarını değişim ve süreklilik açısından değerlendirir. C Türkiye de tarım ve hayvancılığı şekillendiren unsurlardan yararlanarak bu faaliyetlerin ekonomimizdeki yerini değişim ve süreklilik açısından değerlendirir. C Kullanım alanlarından yola çıkarak Türkiye'nin madenleri ve enerji kaynaklarının ekonomimizdeki yerini değerlendirir. C Türkiye nin madenleri ve enerji kaynaklarını etkili kullanım açısından değerlendirir.

27 C Verilerden yararlanarak Türkiye deki sanayi bölgelerinin gelişim sürecini neden sonuç ilişkisine dayalı olarak yorumlar. C Verilerden ve haritalardan yararlanarak Türkiye deki doğal afetlerin dağılışıyla oluşum şekillerini ilişkilendirir. C Bölge tanımlama ve sınıflandırılmasında kullanılan kriterler açısından ülkemizdeki farklı bölge türlerini haritalar üzerinde örneklendirir. D. KÜRESEL ORTAM: BÖLGELER VE ÜLKELER D Kültür bölgelerinin oluşumunda etkili olan unsurlardan yola çıkarak Türk kültürünün yayılış alanlarına ait bölgesel analizler yapar. D Ülkeler ve bölgeler arasındaki ticaretle ham madde, üretim ve pazar alanlarını ilişkilendirir. D Örnek incelemeler yoluyla ülkeler arası etkileşimde turizm faaliyetlerinin rolünü sorgular. D Örnek inceleme yoluyla bir ülkenin coğrafî özelliklerini araştırır. D Sanayileşmiş bir ülkeyi sanayileşme aşamaları açısından analiz ederek sanayileşme süreçleri hakkında çıkarımlarda bulunur. D Tarımsal faaliyetler açısından farklı düzeylerdeki ülkeleri karşılaştırarak tarımekonomi ilişkisini yorumlar. E. ÇEVRE VE TOPLUM E Doğal kaynakların keşfi ve kullanımı ile insan faaliyetlerindeki değişim ve sürekliliği tarihsel süreçten örneklendirir. E Doğal kaynakların kullanımındaki farklı tutumları mekânsal etkileri ve çevreye duyarlılık açısından sorgular. E Doğal kaynakların değeri ve kullanımına ait algıların değişimini dünyanın farklı bölgelerinden örneklerle açıklar. E Ülkeler arasında doğal kaynak kullanımının farklı olmasının nedenlerini çevresel sonuçlar açısından değerlendirir. E Doğal kaynakların kullanımının insan faaliyetlerine etkilerine ait örnekleri çevre planlama ve değişimi açısından yorumlar. E Örneklerden yararlanarak etkili arazi kullanma uygulamalarının çevre üzerindeki etkilerini değerlendirir. E Yenilenemeyen kaynakların kullanım alanlarına yönelik farklı örnekleri tükenebilirlik ve alternatif kaynaklar kavramları çerçevesinde analiz eder.

28 E Madenlerin ve enerji kaynaklarının üretim, dağıtım ve tüketiminin çevreye olan olumsuz etkilerini örneklendirir. E Örnek incelemeler yoluyla teknolojik değişimleri çevresel sonuçları açısından analiz eder. E Farklı atık türlerini çevreye olan etkileri açısından değerlendirir. E Geri dönüşüm materyallerine yönelik stratejileri araştırır. E İnsan faaliyetlerinin karbon, azot, oksijen ve su döngülerine olan etkilerini örneklendirir. E Küresel çevre sorunlarının oluşumunda insan faaliyetlerinin etkilerini sorgular. E Çevre sorunlarının oluşum ve yayılma süreçlerini küresel etkileri açısından sorgular. Tablo Yılı 12. Sınıf Coğrafya Dersi Öğretim Programı 32 A. DOĞAL SİSTEMLER A Doğa süreçlerinin ekstrem durumlarına ait örneklerden yararlanarak bunların oluşumlarını ve doğa süreçlerine olan etkilerini değerlendirir. A Arazi çalışması yoluyla doğal ve beşerî süreçler arasındaki etkileşimi kanıtlamaya yönelik bütünsel bir bakış açısı geliştirir. A Verilerden yararlanarak doğal sistemlerdeki olası değişimlerle ilgili çıkarımlarda bulunur. B. BEŞERÎ SİSTEMLER B Haritalar ve görsel materyaller kullanarak ilk kültür merkezlerinin ortaya çıkışını ve yayılışını belirleyen faktörleri zaman, süreklilik ve değişim açısından değerlendirir. B Örnek incelemeler yoluyla bir bölgedeki baskın ekonomik faaliyet türünün sosyal ve kültürel yaşama olan etkilerini tartışır. B Şehirleşme, göç ve sanayileşme olgularını birbirleriyle olan ilişkileri açısından yorumlar. B Çeşitli verilerden yararlanarak nüfus, yerleşme ve ekonomik faaliyetlerde gelecekte olabilecek değişimlerle ilgili çıkarımlarda bulunur. C. MEKÂNSAL BİR SENTEZ: TÜRKİYE C Bölge sınıflandırma ilkelerinden yola çıkarak Türkiye nin coğrafî bölgelerinin 32 TC., MEB., TTKB., Coğrafya Dersi Öğretim Programı ve Kılavuzu (9-12 sınıflar), sf , 2005.

29 oluşturulma gerekçelerini sorgular. C Ulaşımda etkili olan unsurlardan yola çıkarak ülkemizdeki ulaşım sistemlerinin gelişimiyle ilgili çıkarımlarda bulunur. C Ulaşım ağları ile yerleşme ve ekonomik faaliyetleri ilişkilendirir. C Ülkemizin ticaret merkezlerini, ticarete konu olan mallarını ve akış yönlerini değişim ve süreklilik açısından analiz eder. C Ülkemizin dış ticaretini ve dünya pazarlarındaki yerini ticarete konu olan ürünler açısından analiz eder. C Ülkemizi sembolize eden mekânlara ait değerlerin mekân algısına etkisini yorumlar. C Turizm faaliyetlerinin çevresel, kültürel ve ekonomik etkilerinden yola çıkarak Türkiye nin turizm politikalarını analiz eder. C Türkiye nin nüfus politikalarını ve gerekçelerini değerlendirir. C Türkiye nin nüfus projeksiyonlarına dayalı senaryolar oluşturur. C Ülkemizin bölgesel kalkınma projelerini gerekçeleri ve etkileri açısından analiz eder. C Jeopolitikte etkili olan faktörlerden yola çıkarak tarihsel süreçte Türkiye nin jeopolitik konumunu değişim ve süreklilik açısından değerlendirir. C Ülkemizin konum özelliklerinden yola çıkarak içinde yer aldığı jeopolitik bölgelerle olan ilişkisini analiz eder. D. KÜRESEL ORTAM: BÖLGELER VE ÜLKELER D Örnek ülke analizleri yoluyla gelişmişlik seviyelerini belirleyen faktörler hakkında çıkarımlarda bulunur. D Gelişmiş bir ülkenin coğrafî özelliklerini araştırır. D Geri kalmış bir ülkenin coğrafî özelliklerini araştırarak ülkelerin farklı gelişmişliğinin nedenlerini yorumlar. D Doğal kaynak potansiyeli açısından farklı özelliklere sahip ülkeleri karşılaştırarak doğal kaynakların bölgesel ve küresel ilişkilerdeki etkisini sorgular. D Dünyanın önemli enerji nakil hatlarını bölge ve ülkelere etkileri açısından analiz eder. D Coğrafî analiz yoluyla bir ülkenin konumunun bölgesel ve küresel etkilerini değerlendirir. D Bölgesel ve küresel ölçekteki siyasî ve ekonomik örgütlerin oluşum

30 gerekçelerinden yola çıkarak bu örgütlerin işlevlerini, etki alanlarını değişim ve süreklilik açısından değerlendirir. D Dünyadaki bölgesel birliklerin oluşum ve gelişimini değişim ve süreklilik açısından değerlendirir. D Ülkeler arasında sorun oluşturabilecek mekânsal unsurları, günümüz çatışma alanlarıyla ilişkilendirir. E. ÇEVRE VE TOPLUM E Doğal çevrenin sınırlılığını beslenme halkaları ve taşıma kapasitesi kavramlarına dayalı olarak açıklar. E Tarihsel süreçte doğayla uyumlu gelişim açısından çevre sorunlarının önlenmesine yönelik uygulamaları değerlendirir. E Doğal afetlere ilişkin farklı uygulamaların yeterliliğini değerlendirir. E Doğal çevreyi korumaya yönelik alınan önlemlerin ve projelerin mekâna etkilerini değerlendirir. E Sınırlı kaynakların etkili kullanımı konusunda projeler geliştirir. E Verilerden yararlanarak doğa kaynaklı riskler hakkında çıkarımlarda bulunur. E Doğal kaynakların yönetimine ait ilkeler belirler. E Günümüz çevre sorunlarına ait senaryoları olası etkileri açısından değerlendirir. E Çevre yönetimi ve koruma açısından ülkeleri karşılaştırarak uluslar arası uygulamaları ve çevresel örgütlerin etkinliklerini değerlendirir. E Ortak doğal mirasın ekosistemdeki öneminden yola çıkarak doğal miraslara yönelik tehditleri sorgular. E Doğal mirasın korunmasında kişisel sorumluluğun gerekliliğine inanır.

31 İKİNCİ BÖLÜM Bu araştırmayla İstanbul ilinin Pendik ilçesinde, orta öğretim kurumlarında verilen coğrafya eğitiminde var olan sorunlar ortaya çıkarılmıştır. Bunun için orta öğretim kurumlarında görevli öğretmen ve öğrenci grubuna anketler uygulanmıştır. Konuyla ilgili kaynaklar taranmış, daha önce hazırlanmış olan kitap, makale ve istatistikî veriler incelenmiştir. Bu bölümde problem ortaya konularak araştırmanın amacı, önemi, sayıtlılar, sınırlılıklar, tanımlar ve kısaltmalar üzerinde durulmuştur Problem Sürekli bir değişim içerisinde olan çeşitli ve karmaşık sorunlarla karşı karşıya bulunan insanların ve toplumların yaşamında bilimlerin önemli bir yeri vardır. Kişilerin gereksinimleri ile toplumun beklentileri arasındaki dengeyi sağlamada insanlara gerekli bilgi ve beceri ve tutumları kazandırma açısından sosyal bilimlere önemli sorumluluklar düşmektedir. İşte bu noktada en önemli görev, sosyal bilimlerin kesiştiği yer olan ve konusunu tüm dünya ve evrenden almış olan coğrafyaya düşer. Coğrafya dersinde amaç; Çocuğun düşünce yeteneğini ve insanlar arasındaki ilişkilerini geliştirmek, dünyayı ve evreni tanıtmak, yaşadığı dünya ve ülkesinde meydana gelen hadiseler hakkında gerekli bilgileri kazandırmaktadır. Ayrıca bireye çok geniş bir bakış açısı kazandırmak da coğrafyanın hedefidir. Bu amaçların bütünüyle gerçekleştirilebilmesi iyi bir şekilde planlanmış bir programla, yine iyi bir şekilde hazırlanmış ders kitabı, modern eğitim araç gereçleriyle donatılmış bir sınıf ile her türlü bilgi ve öğretim yöntemleriyle donanmış öğretmenlerle olacaktır. Ancak yapılan araştırmalar göstermektedir ki; coğrafya öğretiminde bu şartlar çoğunlukla istenilen düzeyde sağlanmamaktadır. Etkili coğrafya eğitimi öğretiminde hedeflerin gerçekleştirilmesinde öğretmenlerin derslerin öğretiminde kullandıkları teknik ve yöntemlerin etkisi büyüktür. Coğrafya eğitiminde halen öğretmen merkezli ve anlatıma dayalı bir öğretim yaygın olarak kullanılmaktadır. Görsellikten ve somut anlatımdan uzak olan bu eğitim şekli dersin etkinliğini ve verimini azaltan önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır.

32 Öğretmenlerin enerjilerinin çoğunu öğretim süreçlerinden çok sınıf yönetimi ve öğrenci kontrolüne harcamaları, ezberci bir yaklaşım içinde olmaları da coğrafya eğitiminde istenilen verimin alınmasına engel olmaktadır. Coğrafya dersinde belirlenen hedeflere ulaşmak için öğrencilerin bu derse karşı olumlu bir tutum içerisinde bulunması da oldukça önemlidir. Bunun sağlanması için bir takım önlemler alınmalıdır. Öncelikle coğrafya dersleri olabildiğince somutlaştırılmalı, farklı yöntem ve tekniklerle dersler işlenmelidir. Ayrıca öğretmen ve yöneticiler bu konuda kendilerine düşen görevleri yerine getirmeli, öğrenci ve veli ile işbirliği içerisinde olmalıdır Amaç ve metot Bu tezin amacı: Pendik ilçesindeki coğrafya eğitiminin sorunlarını ortaya çıkarmak ve bu sorunlara ilişkin çözüm yolları üretmektir. Araştırma ile toplanacak verilerle, özellikle: 1. Pendik ilçesinde coğrafya eğitimi alan öğrencilerin gördükleri coğrafya dersinden ne derece memnun olduklarını ortaya koyabilmek, 2. Pendik ilçesinde coğrafya eğitimi alan öğrencilerin coğrafya derslerinin işlenişinde gördükleri eksikleri ortaya çıkarabilmek, 3. Pendik ilçesinde görev yapan coğrafya öğretmenlerinin dersin öğretiminde kullandıkları teknik ve yöntemleri bütün yönleriyle değerlendirerek olumlu ve olumsuz yönlerini ortaya koyabilmek, 4. Bu bilgiler sayesinde daha verimli bir coğrafya öğretimi gerçekleştirebilmek. 5. Milli Eğitim Bakanlığı nın program geliştirme çabalarına veri sağlamak, 6. Pendik ilçesinde görev yapan öğretmenlerin kullandıkları teknik ve yöntemler ile bunların coğrafya dersleri ve öğrenciler üzerindeki etkilerine dair yapılacak araştırmalara ve bilim adamlarına kaynak oluşturmak amaçlanmıştır. Araştırmamızın giriş bölümünde coğrafyanın tanımı verilmiştir. Birinci bölümde ülkemizde coğrafya eğitiminin geçirdiği tarihsel süreçten bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde tezin amacı, kapsamı, kullanılan metotlar belirtilmiştir. Pendik ilçesindeki orta öğretim kurumlarında okutulan coğrafya dersinin sorunlarına ilişkin öğrenci ve öğretmenlere ait bulgular değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde ise bulguların değerlendirilmesine bağlı olarak sonuçlar belirtilip, öneriler sunulmuştur.

33 2.3. Araştırmanın önemi Araştırmamız bir alan araştırması statüsünde olup, elde ettiğimiz bilgiler ışığında Pendik bölgesindeki coğrafya eğitiminde var olan eksikliklerin gün yüzüne çıkması ve bu eksiklikleri gidermenin sağlanması açısından önemlidir. Coğrafya eğitiminin verimini ve ehemmiyetini azaltan faktörler bulunmaktadır. Araştırmamız bu faktörleri ortaya çıkarabilmek amacına hizmet etmektedir Sayıtlılar (Varsayımlar) Bu araştırmada aşağıdaki sayıtlıdan hareket edilmiştir. 1. Araştırmada verilerin geçerlilik ve güvenirlik derecesi yüksektir. Çünkü; -Anket istekli kimselere uygulanmıştır. -Araştırmaya katılan okullar bunu gönüllü olarak yapmışlardır. -Uygulama sonunda anketin güvenirliği istatiksel yollarla saptanmıştır. 2. Okul, öğretmen, öğrenci özellikleri bakımından üzerinde çalışılan gruplar evreni temsil edecek durumdadır. Çünkü; - Araştırmaya katılan okullar şans yoluyla seçilmiştir. -Araştırmaya katılan okullardaki öğrenci ve öğretmenler şans yoluyla belirlenmiştir. 3. Pendik ilçesindeki öğretmenlere ve öğrencilere uygulanan anketin sonuçları il ve ülke geneline uygulanabilir Sınırlılıklar 1. Anket uygulaması Pendik ilçesinin 6 lisesinde yapılmıştır. 2. Branşı coğrafya olmadığı halde coğrafya dersine giren öğretmenlere anket uygulanmamıştır.

34 2.6. Araştırma Modeli ve Yöntem Bu araştırma ile; Pendik ilçesinde verilen coğrafya eğitiminin sorunları açıklanmaya çalışılmıştır. Sorunların açıklanması aşamasında öğrenci ve öğretmenlerin görüşlerine başvurularak betimsel bir çalışma yapılmıştır. Araştırmada öğrencilere uygulanan anketlerde öncelikli olarak kişisel bilgileri, coğrafya dersine karşı tutumları belirlenmiş, sonrasında ise coğrafya eğitimi sırasında değişmesini istedikleri özellikler ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Öğretmenlere uygulanan ankette ise, coğrafya öğretmenlerinin hangi yöntemleri kullandıkları, bulundukları eğitimsel şartlardan memnun olup olmadıkları, ne gibi değişiklikler istediklerine yönelik sorular sorulmuştur Evren ve Örneklem Araştırmanın evrenini İstanbul ilinin Pendik ilçesinde görev yapan coğrafya öğretmenleri ve orta öğretim öğrencileri oluşturmaktadır. Tablo10- Örneklem Okulların Anket Uygulanan Öğretmen ve Öğrenci Sayıları Okullar Öğretmen Öğrenci Anadolu Teknik Lisesi 3 75 Anadolu Meslek Lisesi 3 55 Endüstri Meslek Lisesi 3 50 Kız Meslek Lisesi 3 50 Ticaret Lisesi 2 50 Düz Lise 4 50 Toplam

35 Araştırmada evrenden kademeli ve oranlı örneklem alma yoluna gidilmiştir. İlçe içerisinden okulların seçiminde ve bu okullarda görev yapan öğretmenlerin ve öğrenim gören öğrencilerin sayısının belirlenmesinde Pendik ilçesi İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü İstatistik Büro sunun yılına ait verilerden yararlanılmıştır. Pendik ilçesinden örnekleme yoluyla 5 öğretim kurumu seçilmiştir. Bunlar içerisinden durumlara göre, Lise 1, Lise 2 ve Lise 3 öğrencilerine anket uygulanmıştır. Böylece, bölgede öğrenim gören 330 öğrenci ve 15 öğretmen araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Deneklerin Pendik te coğrafya öğretimine karşı görüşlerine ilişkin soruların yer aldığı anket, araştırmacı tarafından hazırlanıp Milli Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanmıştır. Öğretmen anketinde 23 soru bulunmaktadır. Bu sorular, öğretmenlerin kullandıkları yöntem ve tekniklerin belirlenmesi, öğretmenlerin ders kitapları hakkındaki görüşleri verilen eğitimin olumlu ve olumsuz yönlerinin belirlenmesine yöneliktir. Son soruda ise, coğrafya öğretmenlerine, coğrafya eğitiminin geliştirilebilmesi için neler yapılabileceği sorulmuştur. Öğrenci anketinde ise, iki bölüm bulunmaktadır. İlk bölüm 18 sorudan oluşup, öğrencileri tanımaya yönelik kişisel sorulardır. İkinci bölüm ise 22 sorudan oluşmaktadır. İkinci bölümde öğrencilerin coğrafya dersine yönelik tutumları, derse yönelik ne tür hazırlık yaptıkları, öğretmenlerinin kullandığı yöntem ve tekniklerin olumlu ve olumsuz sonuçları, kullanılan soru tipi ile ilgili sorular bulunmaktadır. Ayrıca öğrencilere coğrafya eğitiminin geliştirilebilmesi için neler yapılabileceği de sorulmuştur Verilerin Analizi Araştırma ile ilgili anket uygulaması tamamlandıktan sonra öğretmen ve öğrencilerin cevaplarının tamamı araştırıcı tarafından kontrol edilip, veriler kod yönergesine göre bilgisayar kodlama formlarına geçilmiştir. Bilgisayar ortamına aktarılan veriler gruplara ayrılarak bilgisayarda işlenmiş ve istatistiksel işlemler tamamlanmıştır. Araştırma tamamlanana kadar Microsoft Excel ve SPSS paket programlarından yararlanılmıştır. Sonuçları değerlendirirken yüzde ve frekanstan yararlanılmıştır.

36 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM PENDİK İLÇESİNDE COĞRAFYA EĞİTİMİ ALAN ÖĞRENCİLERİN COĞRAFYA EĞİTİMİYLE İLGİLİ GÖRÜŞLERİNE AİT BULGULAR 3.1. ÖĞRENCİLER Öğrencilere uygulanmış olan anketin ilk soruları okulların ismine, şubelerine ve cinsiyetlerine yönelik demografik nitelikli sorulardır %31,8 Kız %68,2 Erkek %22,7 %16,7 %15,2 %15,2 %15,2 %15,2 Anadolu Tek. Anadolu Meslek Endüstri Meslek Kız Meslek Ticaret Lisesi Düz Lise %83,3 9. sınıf %16,7 10.sınıf Cinsiyet Okullar Sınıflar Şekil 1 Bu veriler coğrafya eğitimi ile ilgili yanıtların yorumlanmasında rehber olması amacıyla sorulmuş sorulardır. Özellikle Yeni Coğrafya Müfredatı hakkında bilgi toplanabilmesi amacıyla öğrencilerden 9. sınıflar ağırlıktadır. Erkek öğrencilerin kız öğrencilerden fazla olması dikkat çekicidir.

37 Soru 4: Babanızın mesleği nedir? Emekli 10% Yüksek memur 2% Memur 15% İşçi Baba Mesleği 36% Şekil 2 Serbest Meslek 37% Pendik İlçesi sınırlarında görülmektedir ki aile reisi olan babanın mesleği çevreyle doğru orantılıdır. Sanayi tesislerinin yoğun olduğu ilçede genelde orta ve alt gelir getiren meslekler yoğundur. Velilerin eğitim düzeyleri de düşünüldüğünde bu eğitim ve öğretime yapılan katkı ile ilintilenebilir. Soru 5: Annenizin mesleği nedir? İşçi 3% Serbest Meslek 7% Memur 3% Ev hanımı 87% Şekil 3 İlçede ebeveynlerden annenin genelde çalışma ortamında bulunmadığı görülmektedir. Çalışma ortamında bulunmayan annelerde sosyalleşme, kendine yetebilme ve bağımsızlık konularında eksilikler doğabilmektedir. Bunlarla birlikte evdeki anne evlatlarına daha çok vakit ayırabilmektedir.

38 Soru 6: Anne ve babanız birlikte mi yaşıyorlar? Anne-baba ayrı 6% Anne-baba birlikte 94% Şekil 4 Aileleri ayrı olan öğrenciler genelde topluma uyum sıkıntısı çekmektedirler. Kendilerini diğer arkadaşlarının yanında eksik görmekte bu durumu bertaraf etmek içinde hiper aktif ya da içe kapanık davranışlar sergilemektedirler. Soru 7: Ailenizde üvey fert var mı? Evet var 6% Hayır yok 94% Şekil5 Ailede üvey fert varlığı bazı durumlarda ailevi sorunlara ve de başarı düşmesine yol açmaktadır. Bu durumda olan öğrencilerin dikkatle takibi gerekmektedir.

39 Soru 8: Kaç kardeşsiniz? 35 %31,7 %30, %20, %7,9 %9, ve üzeri Kardeş Sayısı Şekil 6 Yüzde 92,1 oranlarında görülen iki ve daha fazla kardeş sayısı ilçemizde gelir düzeyi düşük olan ailelerin eğitime daha az kaynak ayırmalarına bu da eğitimin kalitesinin düşmesine yol açmaktadır. Soru 9: Ailenizin gelir durumu nedir? %27,7 %36,9 %35, ve üstü Aylık gelir Şekil 7 Mesken kiraları ve beslenme masrafları düşünüldüğünde ailelerin yarsından fazlasının geçim sıkıntısı yaşadığı görülmektedir. Öğrenciler arasında yapılan anketlerde öğrencilerin genelde arkadaşlarından utandıklarından gelirlerini olduğundan yüksek gösterme eğilimi olduğunu unutmamak gerekir.

40 Soru 10: Oturduğunuz mesken kira mı? Evet 34% hayır 66% Şekil 8 İlçe genelinde yüzde 66 çıkan mesken sahibi olma oranı dikkat çekicidir. Ancak bilinmelidir ki ilçemizde gecekondulaşma yüksek orandadır. Kentsel dönüşüm projesi çerçevesinde gecekondulaşma gittikçe azalmakta ancak bu da öğrencinin daha sık okul değiştirmelerine bu da uyum problemlerinin doğmasına yol açmaktadır. Soru 11: Kendi çalışma odanız var mı? hayır 42% Evet 58% Şekil 9 Çalışma odası olmayan öğrencilerde dikkat dağınıklığı, araştırma ve ödevlerde yetersizlikler tespit edilmektedir. Genelde tüm aile fertlerinin toplandığı ortak yaşam alanlarında ders çalışan öğrencilerin başarı seviyesi düşmektedir.

41 Soru 12: Bilgisayarınız var mı? Evet 35% hayır 65% Şekil 10 İlçemizde öğrenciler arasında bilgisayar sahibi olma oranı hızla artmaktadır. Ancak öğrenciler genelde bilgisayarı eğlence aracı olarak görmektedirler. Pendik İlçesinde kütüphane sayısının yetersiz olması kaynak ihtiyacını internet üzerinden karşılanması yoluyla çözülmeye çalışılmaktadır. Bilgisayarı olmayan öğrenciler ise araştırma yapmak için internet salonlarına gitmekte buradaki serbest ortamda ise zararlı alışkanlıklara rahatlıkla kapılabilmektedirler. Soru 13: Bir dershaneye gidiyor musunuz? Evet 6% hayır 94% Şekil 11 İlçemiz de 20 nin üzerinde her düzeyde eğitim veren dershane mevcuttur. Ancak öğrenciler genelde ÖSS hazırlık amacıyla son sınıflarda bu kuruluşlara başvurmaktadırlar.

42 Anketimize katılan lise 1 düzeyindeki öğrenciler de derslere destek amacıyla dershaneye gitmektedirler. Yüzde 6 lık oran bu açıdan değerlendirildiğinde önemli bir rakamdır. Soru 14: Okul saatleri dışında bir işte çalışıyor musunuz? Evet 5% Şekil 12 hayır 95% Okul hayatı dışında başka işlerde çalışan öğrencilerde performans düşüklüğü gözlemlenebilmektedir. Ancak bunun yanı sıra tutumluluk, emeğe saygı, sorumluluk duygusu ve eğitimin önemine olan inanç bu öğrencilerde de gelişme göstermektedir. Soru 15: Ailenizde yüksek öğretim kurumlarına devam eden yahut bitirmiş birey var mı? Evet 28% hayır 72% Şekil 13 Ailede herhangi bir ferdin yüksek öğrenim kurumuna gitmesi öğrenciye vizyon kazandırmakta aynı zamanda aile ortamında derslerine yardımcı olacak, rehberlik yapacak bir ferdin olması başarıyı yükseltmektedir. Aksi durumlarda ise öğrenci yüksek öğrenim

43 kurumlarını ulaşılamaz bir hedef olarak görebilmekte, öğrenilmiş çaresizlik olarak tanımlanan umursamazlık davranışlara hâkim olabilmektedir. 16) Boş zamanlarınızı nasıl değerlendiriyorsunuz? 40 %35,4 %38, %12,3 %13, Kitap okuyarak Dinlenerek Sporla uğraşarak Tv izleyerek Boş zamanlarınızı nasıl değerlendirirsiniz? Şekil 14 Öğrencilerin boş zamanlarında yaptıkları aktiviteler derslerindeki başarılarını etkilemektedir. Kitap okuma oranının düşük olması aynı zamanda sinema veya tiyatro gibi aktivasyon merkezlerinin yeterince var olduğu ilçemizde bunlara vakit ayrılmaması dikkat çekicidir. 17)Bugüne kadar kaç okul değiştirdiniz? 35 %31,8 30 %25,8 25 %19,7 20 %15, %7, ve üzeri değiştirmedim Kaç Okul değiştirdiniz? Şekil 15

44 Okul değiştiren öğrencilerde öğretmen ve arkadaşlarına uyum problemleri, içe kapanıklık, saldırganlık gibi davranışlar gelişebilmektedir. Her ne kadar okullarımızda ortak müfredat uygulansa da program değişmeleri ve öğretim metotlarındaki farklılaşma öğrenciyi öğretimden uzaklaştırabilmektedir. 3 ve 4 defa okul değiştiren öğrencilerin % 40 ların üzerinde olması ilçemizdeki planlama problemlerinin sonucudur. 18) İleride hangi mesleği yapmak istiyorsunuz? Neden? Bu soruyla öğrenciler arasında coğrafya öğretmenliğini ya da öğretmenlik mesleğini tercih edilip edilmediği tespit edilmeye çalışılmıştır. % 14 lük bir öğrenci kesimi öğretmenlik mesleğini tercih etmişlerdir. Öğrencilerin genelde maddi açıdan tatmin edici, yüksek gelir getirebileceğini düşündükleri meslekleri ön plana koydukları dikkat çekicidir. Coğrafya öğretimine yönelik sorular: 1) Coğrafya dersini seviyor musunuz? Kısmen 36% Evet 58% Hayır 6% Şekil 16 Öğrencilerde coğrafya dersine olan ilgi %58 lik oranla istenilen düzeyin çok altındadır. Bu da öğrencilerde derslerde ilgisizliğe ve ezberciliğe sevk etmektedir. Coğrafya dersine dağ, dere ve göl isimlerinden ibaret gören öğrencilerin sayısı giderek artmaktadır.

45 2) Coğrafya derslerinde öğrendiğiniz bilgilerin gerekliliğine inanıyor musunuz? Kısmen 26% Hayır 5% Evet 69% Şekil 17 Coğrafya öğretmenleri sıklıkla bunu öğrenmenin bize ne yararı var türünden sorularla karşılaşabilmektedir. Bunda neden öğretim eksiklikleri olabileceği gibi gereksiz ayrıntılarla sıkıcılaştıran, öğretimi zorlaştıran, ayrıntı bilgilerle dolu müfredat ile ders kitapları olabilmektedir. Öğrenciler öğrendikleri bilgileri güncel yaşamda pratiğe dönüştürebilmeyi istemektedirler. 3) Sizce coğrafya eğitimi gereklimidir? Kısmen 17% Hayır 5% Evet 78% Şekil 18 Coğrafya eğitiminin gerekli olduğuna inanan öğrenci kitlesi yüksek bir yüzde tutmaktadır ancak genelde bu başarıyla doğru orantılı olamamaktadır.

46 4) Coğrafya derslerinde başarılı olduğunuza inanıyor musunuz? Evet 14% Kısmen 53% Hayır 33% Şekil 19 Coğrafya dersinin gerekliliğine inanan öğrencilerin oranının yüksekliğine rağmen öğrencinin kendisini başarılı görme oranı düşüktür. Birey kendini başarısız gördüğü alanda ilerlemeyi tercih etmemektedir. %32.8 lik bir kesim nemli bir sorunun işaretçisi olarak algılanabilir 5) Coğrafyayla ilgili süreli bir yayın takip ediyor musunuz? Kısmen 16% Evet 8% Şekil 20 Hayır 76% Coğrafya konularının görselleştirilmesi ve hayatla ilişkilendirilmesi öğretimde büyük önem taşır. Bu görev büyük oranda öğretmenlerin üzerine düşmektedir. İlçemizdeki öğretimde bu eksiklik açıkça görülebilmektedir. Öğrenciler ardı ardına verilen teorik bilgiler içerisinde boğulmakta neticede de derse ilgilerini kaybetmektedirler.

47 6) Coğrafya derslerinde harita çiziyor musunuz? Kısmen 31% Hayır 9% Evet 60% Şekil 21 Yaparak ve araştırarak öğrenmenin parçası olan ve coğrafyamızı tanımada önemli bir rolü olan harita çizimi ilçemiz okullarında sıklıkla uygulanan bir öğretim metodu olamamaktadır. Bunda müfredatın ağırlığı ve öğretim eksiklikleri etken olabilmektedir. 7) Coğrafya derslerine çalışırken atlasınızı kullanıyorsunuz? 20% 1 75,4% 4,6% Evet Hayır Bazen Şekil 22 Atlas kullanımında görülen düşüklük öğrencilerin görsel kaynaklardan faydalanmalarındaki eksikliklerini ortaya koymaktadır. Öğrenci dünyada ili, bölgesi ve ülkesinin konumunu kavrayamamakta netice de ben merkezcil, çevresindeki dünyaya ve sorunlara yabancı bir nesil yetişebilmektedir.

48 8) Sizce ders kitaplarınızdaki konular derslerinizde tamamıyla işleniyor mu? Hayır 14% Kısmen 6% Evet 80% Şekil 23 Öğrencilerin % 80 ine göre ders kitaplarındaki konular derslerde işlenmektedir. Ancak unutulmamalıdır ki teorikten pratiğe dönüştürülemeyen ve tekrar edilmeyen bilgiler unutulmaya mahkûm olmakta sonuçta başarı değerlendirmeleri genelde düşük çıkmaktadır. 9) Coğrafya derslerinizde görsel yayın araçları kullanılıyor mu? Bazen 23% Sürekli 3% Hiç 74% Şekil 24 Projeksiyon cihazı, televizyon, yansı cihazı, haritalar ve resimler coğrafya öğretiminde önemli roller üstlenmektedirler. Anlaşılmaktadır ki ilçemizdeki okullarda bu cihazlar yeterince kullanılmamaktadır.

49 10) Coğrafya derslerinde deney yapılıyor mu? Bazen 19% Evet 5% Hayır 76% Şekil 25 Deney en etkili öğretim metotlarından olması ve coğrafya öğretimine de kolaylıkla adapte edilebilir olmasına rağmen öğretmenlerimizce uygulanmadığı ortaya çıkmaktadır. 11) Coğrafya derslerinizde sınıfınızda işlenen konuyla ilgili olarak örnek materyal (taş, bitki,ürün,..) getirilir mi? Bazen 15% Evet 5% Şekil 26 Hayır 80% Görülmektedir ki coğrafya dersleri görsel materyallerden yoksun işlenmektedir. Bu durumda öğrencilerin derse gösterdikleri ilgide düşmektedir.

50 12)Coğrafya derslerinde not tutuyor musunuz? Bazen 17% Hayır 8% Evet 75% Şekil 27 Öğretimde öğrendiklerini yazarak öğrenme önemli bir yöntemdir. Ancak coğrafya gibi hayat ve diğer bilimlerle iç içe olan bir bilim sadece bu yöntem kullanılarak sevdirilmeye çalışılırsa istenilen hedeften çok uzaklaşılacaktır. 13)Orta öğretiminiz müddetince kaç defa coğrafi geziye çıktınız? 1 kez 10% Evet 11% Hayır 79% Şekil 28 %79.5 luk bir öğrenci kesimi hiçbir coğrafi geziye çıkmamıştır. Öğrenci yakın coğrafyasını dahi tanımamaktadır. Öğrencinin okul ve eğitime yakınlaşmasında önemli bir rolü olan gezi ve gözlem yapma eksik kalmaktadır. Coğrafya dersi aracılığıyla yapılacak geziler hem dersi sevdireceği gibi hem de dersin okuldaki popülerliğini arttıracaktır.

51 14)Coğrafya dersinden yıllık ödev aldınız mı? Evet 17% Hayır 83% Şekil 29 Öğrenciler yıllık ödevlerini seçmelerinde başarısız oldukları dersler kadar sevdikleri ders ve öğretmenlerin derslerini de tercih ettikleri görülmektedir. Bu bağlamda coğrafya dersi yıllık ödev alınmasında %83,1 oranında tercih edilmemektedir. 15)Bugüne kadar coğrafya derslerine hazırlanırken bir araştırma, gözlem, zemin incelemesi, anket yahut gezi yaptınız mı? Evet 14% Hayır 86% Şekil 30

52 Derse hazırlık öğrencinin öğreniminde temel görevlerdendir. Ödevlendirme, araştırmaya yönlendirme öğretmenlerimizce yapılmaktadır. Görülmektedir ki ilçemizde coğrafya eğitiminde verilen araştırmalar kaynak taramasının ötesine gidememektedir. 16) Okulda aldığınız eğitimle üniversitelere giriş sınavındaki coğrafya sorularında başarılı olacağınıza inanıyor musunuz? Bilmiyorum 47% Evet 35% Şekil 31 Araştırmamızdaki en dikkat çekici sonuçlardan biride öğrencilerimizin %47 oranında verdikleri bilmiyorum cevabıdır. Öğrencilerin ilerideki hayatlarını şekillendirmede büyük etkisi olan üniversitelere giriş sınavında çıkacak soru tipine yabancı olmaları önemli bir sorun teşkil etmektedir. Hayır 18% 17) Coğrafya ders kitaplarında gördüğünüz eksiklikler nelerdir? %19,6 Konular sıkıcı %14,3 Veriler eski %41,1 Ayrıntı fazla %12,5 %8,9 Görsel materyal az Anlatımı akıcı değil %3,6 Değerlendirme soruları ilgisiz Şekil 32 Ders kitaplarında gördüğünüz eksiklikler nelerdir? Öğrencilerimizin % 41,1 i kitaplardaki ayrıntı fazlalığından şikâyetçidir. Bu durum ilgi dağılmasına bıkkınlığa ve öğrenmede hedeften uzaklaşılmasına yol açmaktadır. %19.6 sı

53 konuların sıkıcılığından yakınmaktadır. Genelde teorik bilgilerin çok olduğu kaynaklarda bu sorun sıklıkla doğmaktadır. Anlatımdaki akıcılık, görsel materyal azlığı ve verilerin eksikliği diğer sorunlar olarak ortaya çıkmaktadır. 18) Coğrafya derslerinde ders süresince kendinizi nasıl hissediyorsunuz? %37,1 Rahatım %16,1 %16,1 %27,4 Sıkılırım Kafam karışır Aktifim %3,2 Not tutmaktan yrlrm Ders süresince kendinizi nasıl hissedersiniz? Şekil 33 Öğrencilerin % 38 i derste rahat olduklarını % 27 si aktif olduklarını belirtmişlerdir. Ancak % 35 lik kesim sıkıldıklarını, kafalarının karıştığını ve çok not tuttuklarını belirtmişlerdir. Bu durum da olan öğrenciler sınıf içerisinde disiplinsizliğe, öğretimin aksamasına yol açmakta diğer öğrencileri de olumsuz etkilemektedirler. 19) Coğrafya dersinizin sınavlarında en çok hangi soru tipi kullanılıyor? %46 %28,6 %19 %6,3 Yorum Ezber Boşluk test Sınavlarda en çok hangi soru tipi kullanılır? Şekil 34 Görülüyor ki ilçemizdeki okullarda %74,6 lık oranda klasik sınav sistemi uygulanmaktadır. Bu ölçme aracının yoğunlukla kullanılması diğer ölçme araçlarının ise tercih edilmemesi değerlendirmenin geçerliliğini zedeleyebileceği gibi sınavların aynı

54 zamanda öretme rolü yâdsınmış olacaktır. Test tekniğini ise %6,3 lük bir oranda uygulanması üniversitelere giriş sınavındaki başarının düşük olmasına ayrıca öğrencilerin bu eksikliklerini gidermek adına dershanelere yönelmesine yol açacaktır. 20) Sizce coğrafya derslerinizi sevmeniz ya da sevmemenizdeki ana etken neye yahut nelere dayanmaktadır? Kendim 19% Eğitim Sistemi 21% Konu 29% Öğretmen 31% Şekil 35 Coğrafya derslerinin sevilip sevilememesinde ana etken olarak % 31 olarak öğretmen görülmektedir. Konu ise % 29 luk oranla ikinci sırada belirtilmektedir. Öğretmenin derse olan ilginin sağlanmasındaki rolü bir daha ön plana çıkmaktadır. 21) Coğrafya dersi sınavlarında sorulan soru tipinin nasıl olmasını isterdiniz? Ezber 11% Boşluk 19% Test 41% Yorum 29% Şekil 36

55 Öğrenciler % 41 oranında test istemektedirler. Öğrencilerin seçimlerinde testin çoktan seçmeli cevapların çağrışım yapacağına ilişkin genel kanıları etken olmakla birlikte üniversitelere giriş sınavında test tekniğinin uygulanması da etkendir. 22) Aşağıdaki soruları coğrafya öğretmeninizi değerlendirerek cevaplayınız. a) Derslerde tahtayı sıklıkla kullanır mı? Hayır 19% Şekil 37 Evet 81% Öğretimde tahta kullanımı öğrencinin derse olan ilgisinin artmasında etkendir. Anketimize konu olan okullarda tahta temel öğretim aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. b) Ders müfredatı hakkında bilgi verir mi?

56 Hayır 43% Evet 57% Şekil 38 Müfredatı bilmek öğrencinin derse hazırlığında ve öğrenim bütünlüğünde olumlu bir etkendir. Pendik ilçesindeki Coğrafya öğretmenlerinin % 43,1 inin bu konuda gereken önemi vermediği görülmektedir. c) Yanlışlarınızı düzeltir mi? hayır 38% Evet 62% Şekil 39 Öğrenmede doğru kadar yanlış yapmak ta olağan bir tutum olmalıdır. Yanlışlar düzeltilerek doğru gösterilirse öğrenimin kalıcılığı artmaktadır. % 61.9 luk kesim öğretmenlerinin bu bilinçte olduğu görüşündeyken % 38,1 lik kesim öğretmenlerinin yanlışlarını düzeltmede yetersiz olduğunu ifade etmişlerdir. d) Dersin sonunda işlenilen konuyu tekrarlar mı?

57 Evet 40% hayır 60% Şekil 40 Olumlu pekiştirenlerin başında tekrar ve önemli noktaların altını çizebilmek öğrenimi sıkıcılıktan kurtardığı gibi kalitesini de arttırır. Öğrencilere uyguladığımız anket çerçevesinde bu konuda önemli bir oranda eksiklik olduğu görülmektedir. e) Derslerde araç ve gereçleri sıklıkla kullanır mı? Evet 22% Hayır 78% Şekil 41 İlçemizde öğrencilerimiz tarafından yapılan değerlendirmede öğretmenlerimizin ders araç ve gereçlerini koruma hususunda % 78,5 eksik kaldıkları hâkim bir düşünce olarak ortaya çıkmaktadır. f) Konuları somuttan soyuta, basitten karmaşığa ön koşuluna göre işler mi?

58 Evet 33% Hayır 67% Şekil 42 Konuları öğrencilerin gelişim seviyelerine göre ele almak ve öğretilecek bilgilerle yaşamı ilişkilendirmek bireyin öğrenmesini esas almak açısından anahtar rolü üstlenmektedir. Bu hususta gösterilecek yetersizlik bilgi ne kadar güncel ve yüksek faydada olursa olsun sıkıcılıktan kurtulamaz. Öğrencilerimizin % 67,2 si öğretmenlerini bu konuda yetersiz görmektedirler. g) Sınav sonuçlarını geciktirir mi? hayır 55% Evet 45% Şekil 43 Herhangi bir ölçme ve değerlendirmede dönütlerin zamanında alınması fayda analizinde belirleyicidir. Öğrencilerimiz öğretmenlerinin % 54,7 sinin bu bağlamda başarılı görmektedirler h)ders dışı kaynakları kullanır mı?(gazete, dergi v.b) i) Zaman zaman gezilere yer verir mi?

59 j) Görsel materyallerle ders işler mi? %93,8 %90,8 %81,5 %69,2 %30,8 %18,5 %9,2 %6,2 Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Ders dışı kaynakları kullanır Zaman zaman gezilere yer Görsel materyallerle ders işler Zamanında sınıfta olur mu? Şekil 44 Öğrencilerimize göre İlçemizdeki coğrafya öğretmenleri ders dışı kaynakları gezi ve gözlemi ve görsel materyalleri öğretimde kullanmakta yetersiz kalmaktadırlar. Bu unsurlar bir bütün olarak ele alındığında soyut konu ve bilgileri sıkıcılıktan kurtarmakta temel argümanlardır. k) Genelde zamanında sınıfta bulunur mu? l) Sınav sorularının cevaplarını tartışarak açıklar mı? m) Dili akıcı ve gramer kurallarına uygun mudur? %69,2 %75,4 %60 %40 %30,8 %24,6 Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Zamanında sınıfta olur mu? Sınav sorularının cevaplarını Dili akıcı ve gramere uygun mudur? Şekil 45

60 Anketimize konu olan öğrencilerimiz coğrafya öğretmenlerinin genel olarak Türkçeyi akıcı ve gramer kurallarına uygun kullandıklarını, zamanında sınıfta bulunduklarını ve nispeten de sınav sorularının cevaplarını tartışarak açıkladıklarını belirtmişlerdir. n) Giyimi temiz ve intizamlı mıdır? o) Derslerde konuları güncel konulardan örnekler seçerek işler mi? p) Eleştiriye açık mıdır? r) Anlamadığımız konuları bıkmadan tekrar eder mi? %95,4 %84,6 %80 %80 %20 %15,4 %20 %4,6 Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Evet Hayır Derslerde konuları güncel Giyimi temiz ve intizamlı Eleştiriye Anlamadığınız açık mıdır? konuları bıkmadan Şekil 46 Görülmektedir ki öğrencilerimiz coğrafya öğretmenlerinin giyimlerini temiz ve intizamlı bulmakta, güncel örnekleri kullandığını görmekte, eleştir almaktan çekinmediklerini ve de anlaşılmayan bir konu olduğunda usanmadan tekrar ettiklerini gözlemlemişlerdir Pendik İlçesindeki Coğrafya Öğretmenlerinin Coğrafya Öğretimiyle İlgili Görüşlerine Ait Bulgular. İlk üç soru öğretmenlerin kişisel bilgileri ile ilgili sorulardır. 4) İyi derecede bir yabancı dil biliyor musunuz?

61 okutma- Evet 30,8% hayır 69,2% Şekil 47 İlçemizdeki öğretmenlerin yabancı coğrafi kaynakları takip edebilme düzeylerinin tespiti için sorulan sorumuza %69,2 oranında evet cevabı gelmişse de hiçbir öğretmenimizin bildikleri dil ve düzeyi ile ilgili sertifikaları yoktur. 5) Bilgisayar kullanmasını biliyor musunuz? 60 55% ,2% 19,8% Evet Hayı 1 Kısmen r Şekil 48 Pendik İlçesindeki coğrafya öğretmenlerin %75 e yakını bilgisayar kullanabilmektedir. Bu oranda göstermektedir ki öğretmenlerimizin 4/3 ü gerekli koşullar sağlanırsa sunumlar ve diğer görsel materyallerle dersleri destekleyebileceklerdir. 6) Derslerinizde kullandığınız başlıca öğretim metotları nelerdir? problem çözme %13,3 soru-cevap %13,3 Tartışma %20 anlatım %13,3

62 Şekil 49 Bu soruya cevap veren öğretmenlerimizin tamamı tüm anlatım metotlarını kullandıklarını beyan etmişlerdir. En çok hangisi olarak sorulduğunda ise %26,7 si okuma anlattırma cevabını verişlerdir. En az ise gezi-gözlem cevabının verilmesi dikkat çekicidir. 7) Okulunuzda bir eğitim-öğretim yılı içerisinde kaç adet gezi düzenlenmektedir? Hiç 30% Bir 50% İki 20% Şekil 50 Öğretmenlerimiz okullarında gezilerin yapılamamasından şikâyetçidirler. Bu bilgiyle öğrencilerin anketlerindeki sonuç burada da teyit edilmiştir. % 30 oranında öğretmenden hiç gezi yapılamıyor cevabı dikkate şayandır. 8) Alan gezilerinin yeterince yapılanmamasının nedenleri nelerdir?

63 40% 20% 14,4% 20% 6,6% maddi imkansızlıklar resmi prosüdür idari ilgisizlik müfredat yoğunluğu veli tepkileri Şekil 51 Öğretmenlerimizin % 40 ı coğrafya ders müfredatının yoğunluğundan şikâyetçidirler. Bir yıl içerisinde öğretilmesi gereken konuların yoğunluğu öğretmenin elini kolunu bağlamaktadır. Öğretmenlerimizin % 20 si maddi imansızlıklardan dolayı gezi yapılamadığını beyan etmişlerdir. İlçemizde gelir düzeyi alt ve orta kesim ailelerin bulunması bu bağlamda etkili olabilir. Ancak düşük bütçeyle yakın çevreli gezilerin düzenlenebileceği göz ardı edilmemelidir. Öğretmenlerimizin %20 si ise okul idarelerinin ilgisizlik gösterdiğini belirtmişlerdir. Okullarımızdaki idareciler resmi prosedürün ağır yükümlülükler ve sorumluluklar getirdiğinden ayrıca var olan evrak yoğunluğundan dolayı gezi düzenleme tekliflerini sıcak bakmayabilmektedirler. % 14,4 oranındaki görüş ise resmi prosedürün getirdiği zorluklar olmuştur. Gezi düzenleyebilmek için birçok kişi ve kurumdan onay alma mecburiyeti, bunların getirdiği evrak yükü ve onay için gereken bekleme süresi birçok gezi fikrini başlamadan bitirebilmektedir. En az tercih ise % 6,6 ile veli tepkileridir. Suç unsurunun fazlalığı ve maddi yükten çekinen veliler gezilere soğuk bakabilmektedirler. 9) Öğrencilerinizin coğrafya derslerine ilgilerinden memnun musunuz?

64 Evet %40 Hayır % 40 Kısmen % 20 Şekil 52 Öğretmenlerimizin %40 ı öğrenci ilgisinden memnun olduğunu belirtirken aynı oranda öğretmenimiz ise memnun olmadığının belirtmişlerdir. Bu öz eleştiri öğretmenlerimizin öğrencilerin ilgisizliklerinin farkında olduklarını ortaya koymaktadır. % 20 lik bir oran ise kısmen cevabıyla çekimser kalmışlardır. 10) Öğrencilerinizin dersinizdeki başarılarında geçmiş yıllara ait eksikliklerinin etkili olduğunu düşünüyor musunuz? hayır 20% kısmen 10% evet 70% Şekil 53 Anketimizin en dikkat çekici verilerinden biri de budur. Öğretmenlerimizin % 70 gibi büyük çoğunluğu bugünkü başarısızlıkları geçmişteki öğretim eksikliklerine dayamaktadırlar. Bunda sık sık uygulanan afların, sınıfta kalmanın zorlaştırılmasının ve farklı eğitim yöntemlerinin uygulanmasının etkileri olmaktadır.% 20 lik bir oran hayır cevabını verirken %10 luk bir kesim kısmen cevabını işaretlemiştir. Bununla birlikte ülkemizde günün eksikliğini geçmişteki bilinmeze mal etmek genel bir söylem haline gelmektedir.

65 11) Öğrenci velilerinin ilgisinden memnun musunuz? Öğretmenlerimizin % 40 ı velilerin ilgisinden memnun değilken % 35 lik kesimi kısmen memnun olduklarını ifade etmişlerdir. Öğrencilerin öğrencilerinin durumlarını karneden karneye merak eden veli profili başarısızlıkta etken olmaktadır % 80% 60 40% 35% % 10% 20% 5% 15% 0 Soru 11 Soru 12 evet hayır kısmen soru 13 Şekil 54 12) Coğrafya eğitimi ile ilgili müfredatı yeterli buluyor musunuz? Öğretmenlerimizin ortak noktada birleştikleri bir diğer konu da yeni müfredatın anlaşılamamasıdır. Yeni öğretim metotları ile ilgili fiziki yapı ve araçlar hazır olmadan, gerekli alt yapı hazırlanmadan ve en önemlisi öğretmenler bilgilendirilmeden yeni müfredata geçilmesi sıkıntılar doğurmuştur. 13) Coğrafya ders saatlerini yeterli buluyor musunuz? Ders saatlerini yeterli bulmayan %80 oranındaki öğretmenlerimiz ders saatlerinin arttırılmasını ancak üzerlerindeki ders saati yükünün hafifletilmesini istemektedirler. Öğretmenler üzerindeki ders yükü fazlalığının en önemli sebebi öğretmen eksiklikleridir. 70 saat coğrafya dersi olan okullarda sadece bir coğrafya öğretmeni bulunmakta o da ancak 30 saat derse girebilmektedir. Geri kalan derlere ücretli öğretmenler ya da diğer derslerin öğretmenleri geçici olarak girmektedir. Bu durum coğrafya öğretiminin kalitesini oldukça düşürmektedir.

66 14)Sizce ideal bir coğrafya kitabı nasıl olmalıdır? Cildi, kapağı vb. iyi olmalı 20% Türkçe iyi kulanılmış olmalı 13,30% Sayısal veriler az olmalı 6,70% Görsel materyal bolca olmalı Uzmanlarca hazırlanmalı 20% 40% Şekil 55 Sadece bir şık işaretlemeleri belirtilen coğrafya öğretmenlerimizin % 40 ı uzmanlarca hazırlanmalı tercihini yapmıştır. %20 oranında iki cevap belirtilmiş bunlarda görsel materyaller ile cilt, kapak, kâğıt ve baskı kalitesine atıfta bulunmuşlardır. En az tercih edilen cevap ise sayısal verilerin azaltılmasıyla ilgili şık olmuştur. 15) Coğrafya ekipmanlarını yeterli buluyor musunuz? Evet 20% Hayır 65% Kısmen 15% Şekil 56 Coğrafya eğitiminde kullanılan ekipmanların yeterli olup olmadığına ilişkin soruya öğretmenlerimizin % 65 i hayır şeklinde cevaplamışlardır. Ekipmanların eski ve çağın gerisinde olduğunu belirten öğretmenlerimiz maddi imkânsızlıklardan şikâyetçidirler. Öğretmenlerimizin % 20 si yeterli bulurken %15 i kısmen cevabını vermişlerdir.

67 16) Yeterli bulmuyorsanız eksikler nelerdir? % % 10% 20% 0 veriler eski çağın gerisinde oldukça yıpranmış atıl vaziyette Şekil 57 Coğrafya ekipmanlarını yeterli bulmayan öğretmenlerimizin verdikleri cevaplar incelendiğinde %60 nın ekipmanları çağın gerisinde görmektedirler. Okullarımızda projeksiyon cihazı bulunmaktadır ancak ya konferans salonunda ya da idarenin tekelindedir. Sürekli kullanımı gereken bu cihazın sınıflarımıza girmesi coğrafya dersinin görselleştirilmesi soyut konuların somutlaştırılması hususunda çok faydalı olacağı kesindir. Öğretmenlerimizin % 20 si kullandıkları ekipmanların oldukça yıpranmış olduğunu belirtmişlerdir. Okul demirbaşına kayıtlı olan haritalar tamir edilemeyecek düzeyde oldukları halde okul idarecilerin direktifleriyle halen kullanılmaktadır. % 10 oranında ise ekipmanların atıl vaziyette bekletildiği belirtilmiştir. Bazı devlet dairelerinde olduğu tepegöz, kabartma haritalar, projeksiyon cihazları gibi ekipmanlar teftişten teftişe gün yüzü görebilmektedir.

68 17) Boş zamanlarınızda ne gibi faaliyetlerde bulunursunuz? müzik dinlerim 13,30% spor yaparım tv seyrederim 2,70% 6,70% internet vb. iletişim yaparım 13,30% kitap okurum 20% sinema veya tiyatroya giderim 13,30% gezilere katılırım 6,70%. Şekil 58 Öğretmenlerimizin %26,7 si boş vakitlerini tv seyrederek geçirmekteyken ancak %6,7 lik kesimi spor yaparak ya da gezilere katılarak boş vakitlerini değerlendirmektedirler. Görülmektedir ki öğretmenlerimiz kendilerini geliştirebilecek hobilerden uzak kalmaktadırlar. % 20 lik kesim kitap okumayı tercih etmişken %13,3 lük bir kesim internette gezinti yapmayı tercih etmektedir. Etkileşim çağındaki dünyamızda bilginin olduğu her yerde coğrafya öğretmeninin de bulunması elzemdir. 18) Coğrafya öğretimi ile ilgili süreli yayınları takip ediyor musunuz? kısmen 20% evet 40% hayır 40% Şekil 59 Coğrafya öğretmenlerimizin %40 lık bir kesimi süreli yayınları takip edebiliyorken aynı orandaki başka bir kesim ise süreli yayınları takip edememektedir. Coğrafya bilimindeki gelişmelerden ve yeni bilgilerde yoksun kalan öğretmenlerde verim düşmesi ve çağın gerisinde kalma kaçınılmaz hale gelmektedir.

69 19) Coğrafya öğreniminiz daha çok teorik mi yoksa pratik bilgiye mi dayanmaktadır? Pratik 30% Şekil 60 Teorik 70% Anketimizdeki ilgi çekici verilerden biri de bu soru neticesinde elde edilmiştir. Öğretmenlerimizin % 70 i üniversitelerde aldıkları coğrafya eğitiminin teorik bilgiden ibaret olduğunu belirtmişlerdir. Görüldüğü gibi pratik bilginin kazanılacağı yer olan üniversitelerimiz öğretmenlerimize göre bu konuda yetersiz kalmaktadırlar. 20) Kısıtlı süre ve imkânların öğretmenleri derslerde anlatım metoduna yönelttiğine katılıyor musunuz? 66,6% ,4% 20% evet hayır kısmen Şekil 61 Öğretmenlerimizin %66,6 sı kısıtlı süre ve imkânların öğretmenleri derslerde anlatım metoduna yönelttiğine katılmaktadırlar. Okullarımızda coğrafya öğretmenlerimize yıllık müfredat verilmekte ve haftada ikişer saat ders içerisinde bu konuların yetiştirilmesi beklenmektedir. Ayrıntılı bilgilerin yer aldığı 250 sayfalık ders kitaplarındaki bilgileri öğrencilerine kazandırmak isteyen öğretmenlerimiz yılın ilk gününden konuları yetiştirme telaşına düşmektedirler.

70 21) Meslek yaşantınıza devlet okullarında mı yoksa özel bir eğitim kurumunda mı devam etmeyi isterdiniz? 20% devlet okullarında 40% özel okullarda 40% özel dershanede Şekil 62 Görülmektedir ki öğretmenlerimizin % 80 lik bir kesimi devlet okulları haricindeki kurumlarda çalışmayı tercih etmektedirler. Bu tercihlerinde çalışma koşullarındaki rahatlıklar ve ekonomik nedenler etkili olabilmektedir. 22) Zümre toplantıları hariç meslek yaşantınızda coğrafya eğitimiyle ilgili kaç seminer, kongre veya toplantıya katıldınız? 40% 26,7% 13,3% 13,4% 6,6 % ve Üzeri Şekil 63 İlçemizdeki coğrafya öğretmenlerinin tüm öğretmenlik yaşamları boyunca katıldıkları toplantıların sayısı sorulduğunda % 40 lık bir kesim 3 toplantıya katıldığını, % 26,7 lik 4 ve ancak %!3,4 lük bir kesimi 5 ve üzeri sayıda toplantıya katıldığını belirtmişlerdir. Bu oranlar öğretmenlerin meslek yaşamları dikkate alındığında oldukça düşüktür.

71 23) Sizce coğrafya eğitiminin geliştirilmesi için neler yapılmalıdır? Ders kitaplarında metot, teknik ve veri bakımından köklü değişiklik yapılmalı 33,4% Öğretmen eğitiminde belirli birstandart ve uzmanlaşma getirilmeli 13,4% Gezilere ağırlık verilmeli 6,6% Modern eğitim öğretim araçlarının kullanımı sağlanmalı 46,6% Şekil 64 İlçemizdeki coğrafya öğretmenlerinin %46,6 sı modern eğitim ve öğretim araçlarının kullanımının sağlanmasıyla coğrafya eğitiminin geliştirilebileceğini belirtmişlerdir. Yine %33,4 lük büyük bir oran da ders kitaplarında metot, teknik ve veri bakımından köklü değişiklik yapılmasının başarıyı arttıracağını belirtmişlerdir. Her iki cevapta ders araç ve gereçlerinin güncelleştirilmesi ve modernleştirilmesi gerekliliğini savunmaktadırlar.

72 SONUÇ VE ÖNERİLER Pendik İlçesindeki Coğrafya Eğitimi ve Sorunları adlı incelememizde İlçemizden çeşitli düzeydeki 6 okul 330 öğrenci ve 15 öğretmen üzerinden örneklem alınmıştır. Elde edilen veriler incelendiğinde elde edilen başlıca sonuçlar şunlardır; Ailelerin gelir düzeyleri ve de eğitime harcadıkları ödenek azdır. Sonuçta yeterli maddi destek göremeyen öğrenciler erkenden iş hayatına atılmakta ve eğitimden soğumaktadırlar. Öğrencilerin % 50 si en az bir defa okul değiştirmiştir. Bu da uyum problemi yaşanmasına, öğrencilerin eğitimciler tarafından tanınmamasına yol açmaktadır. Öğrencilerin % 75 i atlas kullanmamakta, sınıflarda ise görsel yayın araçları kullanılmamaktadır. Görsel yayınlardan uzak ders giderek soyutlaşmakta ve sıkıcılaşmaktadır. Öğretmenler sınıfta basit deneyleri dahi çok az yapmakta ve sınıfa örnek taş, bitki ve ürün benzeri materyalleri çok az getirmektedirler. Okullarımızdaki imkânlara rağmen halen not tutturarak bilgilendirmenin yoğun olarak kullanıldığı görülmektedir. Hiç coğrafi geziye çıkmamış öğrenci sayısı %79 dur. Öğrenci okul ve yakın çevresi arasında sıkışmış, ben merkezcil bir yapıya sahip yetişmektedir. Öğretilen bilgiler güncel yaşamda görülmediğinden ders öğrenci gözünde sıkıcı ve soyut kalmaktadır. Öğrenciler üniversite sınavında coğrafya sorularından başarılı olup olmayacaklarını bilmemekte, ders kitaplarını ise fazla ayrıntılı görmektedirler. Genelde başarı değerlendirmeleri klasik sınav usulü ile yapılmaktadır. Bu da değerlendirmenin yetersiz kalmasına sonuç vermektedir. Öğretmelerimizin yarısından fazlası ders sonlarında konuları nadiren tekrar etmekte, ders araç ve gereçlerini yeterince kullanmamakta, konuları somutlaştıramamaktadırlar. Ders saatleri yetersiz müfredat ise yoğundur. Yeni müfredat ise birçok uygulama güçlüğü içermektedir. Coğrafya ekipmanları yetersiz, çağın gerisinde ve atıl durumdadır. Bu da öğretmenlerin başarılarını düşürmektedir. Öğretmenlerin pratik bilgileri yetersiz, imkanları ise sınırlıdır.

73 Görülmektedir ki ilçemizdeki okullarda öğrenci başarısı istenilen düzeyde değildir. Bunda öğrencilerin çevre şartlarının olumsuzluklarından etkilenmeleri kadar ailelerin de ilgisizliği etkili olmaktadır. Genellikle idealsiz yetişen öğrenciler genel itibariyle eğitimlerini önemsememektedirler. Coğrafya eğitiminde başarının düşmesinin birçok sebebi bulunmaktadır. Neredeyse her yıl gelenek haline gelmiş aflarla öğrencilerin değerlendirmeye ve de okullara olan saygıları incitilmiştir. Suç unsurunun artmasına rağmen disiplin yönetmeliğinin okul idaresinin elini kolunu bağlaması öğretmenleri öğrenciler karşısında aciz konuma düşürmektedir. Ailevi ve ekonomik sorunlar rehberlik hizmetine tabi tutulamamakta öğrenci okula sorunlu gelmektedir. Okullarımızda klasik sınav sistemine tabi olan öğrencilerden test tekniğine dayalı ÖSS den başarı beklenmekte ancak doğal olarak adapte olamayan öğrenci başarılı olamamaktadır. Bu öğrenciler de dershanelerde çözüm aramakta okula ve derslere giderek soğumaktadırlar. Öğrenci başarısını düşüren ve coğrafya dersinin öğretimini zorlaştıran bir diğer etken ise belirli öğretim metotlarının sürekli uygulanması olmaktadır. Bu konuda suçlanan öğretmenler ise; müfredatın yoğunluğunun ve ders süresinin azlığının kendilerine başka şans tanımadığını belirtmektedirler. Maddi imkânsızlıklar ve daha önce belirttiğimiz nedenlerden dolayı gezi ve gözlem yapmak istedikleri halde yapamadıkları beyan eden öğretmenlerimiz haftalık ders saat sayısının fazlalığı ile okullardaki öğretmen eksikliklerinden çok şikâyetçidirler. Coğrafya eğitiminde sorun teşkil eden diğer bir konu ise modern öğretim araçlarının kullanılamamasıdır. Neredeyse her okulda projeksiyon cihazı mevcuttur. Ancak artık her sınıfta elzem haline gelen bu cihaz kullanım süresi dolması endişesiyle nadiren kullanıma açılmaktadır. Öğretmenler bilgisayarlarında hazırladıkları sunumları sınıflar öğrencilerle paylaşamadıklarını belirtmektedirler. Öğretmenlerimiz özellikle coğrafya sınıfı oluşturmak istedikleri halde alan darlığından önleri kapanmaktadır. Okullarımızda yer alan coğrafya öğretim araçlarından haritalar etkin olarak kullanılamamaktadır. Bunda haritaların eski ve yıpranmış olması etkili olmaktadır. Eski haritaların yenilenmesi maddi açıdan yük getirdiğinden ve de tekrar demirbaşa kaydedilmesi işlemlerinden kaçınıldığından eski haritalarla idare edilmesi anlayışı aygınlaşmaktadır.

74 Öğretmenlerimiz ise süreli yayınları takip edememektedirler. Maddi imkansızlıklar kadar genel motivasyon düşüklüğü de bunda etken olmaktadır. Aynı zamanda coğrafya öğretim ve eğitimi ile ilgili gelişmelerden uzak kalan öğretmenlerimiz kendilerini yenileyememekte dolayısıyla yeni bilgileri öğrencilerine taşıyamadıklarından coğrafya dersi ilgi çekici olamamaktadır. Öğretmenlerimizin performansını etkileyen bir diğer konu ise hayat pahalılığı olarak belirlenmektedir. İstanbul şartlarında yerleşme, gıda ve ulaşım fiyatlarındaki yükseklik öğretmenlerimizin sosyal aktivitelerden, öğretim teknolojilerinden uzak kalmalarına yol açmaktadır. Geçim sıkıntısı çeken öğretmen öğrenci başarısını yükseltmeye yönelik çalışmalardan uzak kalmaktadırlar. Ayrıca okullarda suç unsurunun yaygınlaşması bununla birlikte bunu engellemeye çalışan öğretmenlerin destek bulamayıp birçok defa haksız konuma düşürülmeleri performans eksilmelerine yol açmaktadır. Okullarımızda öğrencilere verilen yıllık ödevler kaynak taramanın ötesine geçememektedir. Araştırma ödevleri alan öğrenciler kütüphanelere yönelmekte ancak Pendik İlçesinde kütüphane sayısının yetersiz olması kaynak ihtiyacını internet üzerinden karşılanması yoluyla çözülmeye çalışılmaktadır. Bilgisayarı olmayan öğrenciler ise araştırma yapmak için internet salonlarına gitmekte buradaki serbest ortamda ise zararlı alışkanlıklara rahatlıkla kapılabilmektedirler öğretim yılı içerisinde lise 1. sınıf coğrafya öğretiminin en büyük sıkıntısı yeni yürürlüğe giren coğrafya öğretim müfredatına uygun kaynak yokluğudur. Öğrenciler ve öğretmenler öğretime bakanlığın direktifleri doğrultusundaki kitaplarla başlamışlardır. Ancak yılın başında yepyeni teknik ve metotların takip edilmesini gerektiren müfredatın Milli Eğitim Bakanlığının web sayfasında yayınlanarak uygulanması yönünde emirler gelmesi tüm öğretmenleri yeni kitap beklentisine sokmuştur. Öğrenciler yeni aldıkları eski müfredatın kitaplarını ne yapacaklarını şaşırmışlar bir kısmı yeni kitap çıkacak haberleri doğrultusunda iade etmişlerdir. Ancak ne yeni kitap çıkmış ne de bu konuda rehberlik yapılmıştır. Böylece yeni müfredat eski kaynaklarla kayıp bir yıla daha imza atılmıştır.

75 Pendik ilçesinde Coğrafya Eğitiminin kuvvetli yanları sıralanacak olursa şu sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Öğretmenler istekli ve gelişime açıktırlar. Maddi imkânsızlıklara rağmen okul aile işbirliği sağlanmaya çalışılarak modern ekipmanlar temin edilmeye çalışılmaktadır. Özel öğretim kurumları okullarla işbirliği yapmak için projeler geliştirmekte öğretimin kalitesini arttırmada katkıları görülmektedir. Pendik İlçesindeki coğrafya eğitiminin kalitesini artırmak için verilebilecek başlıca öneriler ise; Tüm coğrafya öğretmenlerinin katıldığı gibi haftalık ders saatlerinin arttırılması başarının artmasında etken olacaktır. Böylece süre sıkıntısı içerisine girmeyen öğretmenlerimiz farklı öğretim metot ve tekniklerini işlemede herhangi bir engelle karşılaşmamış olacaklardır. Okullarda öğretmen yetersizliği yaşanmaktadır. Sonuçta var olan öğretmenler ders yoğunluğundan yıpranmakta ve verimsizleşmektedirler. Coğrafya alanında uzman olmayan öğretmenlerin öğretmen eksikliklerini telafi için derslere girmesi ise olumsuz sonuçlar vermektedir. Bu durum ancak genç coğrafya öğretmenlerinin biran önce kadrolarına atanmasıyla çözülecektir. Yeni müfredatın bu günkü yoğunluğu aşacağı beklentisi hâkimdir. Yeni müfredata uygun kaynakların uzmanlarca bir an önce hazırlanması ve öğretmenlere ulaştırılması büyük bir eksikliği giderecektir. Coğrafya gezilerinin azlığı ise belirli konuların sahada işlenme mecburiyetinin getirilmesi ve buna bağlı düzenlemelerin hazırlanarak müfredata yerleştirilmesiyle aşılabilir. Okullarda sanal kütüphaneler oluşturulması ve öğrencilerin deney ve araştırma yapmasını sağlayacak ödevlendirilmelerin yapılması ezberciliğin aşılmasını ayrıca araştırmayı öğrenen öğrencinin eğitim ve öğretime tam manada katılmasını sağlayacaktır.

76 EKLER EK 1: Öğrencilere Sorulacak Anket: Bu anket Pendik İlçesinde Coğrafya Eğitimi ve Sorunları konulu tez çalışmasıyla ilgili olarak hazırlanmıştır. Anket lise 1 ve 2. sınıf öğrencilerine yöneliktir. AÇIKLAMA Sevgili arkadaşlar: Bu anket siz, aileniz ve coğrafya dersleriyle ilgili olarak soruları içermektedir. Cevaplamanızı istediğimiz bu sorunlar sadece bilimsel bir çalışmaya veri toplamak amacıyla hazırlanmıştır. Biliyoruz ki sizlere en iyi eğitimi vermenin yolu yine sizlerin görüşlerine başvurmaktan geçmektedir. Soruları içtenlikle cevaplayacağınıza inanıyor, katkılarınızdan dolayı çok teşekkür ediyoruz. Seçeneklere birden fazla işaretleme yapabilirsiniz. İşaretleme için (x) işaretini kullanınız. Hacı Murat Güler Coğrafya Öğretimi Anket Uygulama Soruları Kişisel sorular: 1)Okulunuzun adı:... 2) Sınıfınız ve şubeniz: 3) Cinsiyetiniz: 4) Baba Mesleği... 5) Anne Mesleği:. 6) Anne ve babanız birlikte mi yaşıyorlar? a) Evet birlikte yaşıyorlar. b) Hayır ayrılar. 7) Aileniz de üvey fert var mı? Varsa kim üvey? a) Hayır yok. b) Evet var; 1)Babam 2)Annem 3)Kardeşim 4)Ben 8) Kaç kardeşsiniz? (siz dâhil) a)1 b)2 c)3 d)4 e)5 ve daha fazla 9) Ailenizin gelir durumu nedir? a) milyon b) milyon c) milyon d) milyon e) milyon f) 600 milyon üstü 10) Oturduğunuz mesken kira mı? a)evet b) Hayır 11) Kendi çalışma odanız var mı? a)evet b) Hayır 12) Bilgisayarınız var mı? a)evet b) Hayır

77 13) Bir dershaneye gidiyor musunuz? a) Evet b) Hayır 14) Okul saatleri dışında bir işte çalışıyor musunuz? a) Evet b) Hayır 15) Ailenizde yüksek öğretim kurumlarına devam eden yahut bitirmiş birey var mı? a) Evet b) Hayır 16) Boş zamanlarınızı nasıl değerlendiriyorsunuz? a) Kitap okuyarak e) Sinema, tiyatro v.b. yerlere giderek b) Dinlenerek f) Müzik dinleyerek ya da müzikle c) Sporla uğraşarak d) Televizyon izleyerek uğraşarak g) Resim yaparak 17)Bugüne kadar kaç okul değiştirdiniz? (İlköğretim dâhil) a) 1 b) 2 c) 3 d) 4 ve fazla 5) Değiştirmedim 18) İleride hangi mesleği yapmak istiyorsunuz? Neden? Cevap:... Coğrafya öğretimine yönelik sorular: 1) Coğrafya dersini seviyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 2) Coğrafya derslerinde öğrendiğiniz bilgilerin gerekliliğine inanıyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 3) Sizce coğrafya eğitimi gereklimidir? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 4) Coğrafya derslerinde başarılı olduğunuza inanıyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 5) Coğrafyayla ilgili süreli bir yayın takip ediyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 6) Coğrafya derslerinde harita çiziyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 7) Coğrafya derslerine çalışırken atlasınızı kullanıyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Bazen 8) Sizce ders kitaplarınızdaki konular derslerinizde tamamıyla işleniyor mu? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 9) Coğrafya derslerinizde görsel yayın araçları kullanılıyor mu? a) Sürekli b) Bazen c)hiç

78 10) Coğrafya derslerinde deney yapılıyor mu? a) Evet b) Hayır c) Nadiren 11) Coğrafya derslerinizde sınıfınızda işlenen konuyla ilgili olarak örnek materyal (taş, bitki vb.) getirilir mi? a) Evet b) Hayır c) Nadiren 12) Coğrafya derslerinde not tutuyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Nadiren 13) Orta öğretiminiz müddetince kaç defa coğrafi geziye çıktınız? a) 1 b) 2 c) 3 d) 4 e) 5 ve daha fazla f) Hiç 14) Coğrafya dersinden yıllık ödev aldınız mı? a) Evet b) Hayır 15) Bugüne kadar coğrafya derslerine hazırlanırken bir araştırma, gözlem, zemin incelemesi, anket yahut gezi yaptınız mı? a) Evet b) Hayır 16) Okulda aldığınız eğitimle üniversitelere giriş sınavındaki coğrafya sorularında başarılı olacağınıza inanıyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Bilmiyorum 17) Coğrafya ders kitaplarında gördüğünüz en eksik özelliği işaretleyiniz. (Sadece bir şık işaretleyiniz) a) Konular sıkıcı b) Veriler eski c) Ayrıntı fazla d) Görsel materyal az e) Anlatımı akıcı değil f) Konular birbiriyle bağlantısız g) Cilt, baskı veya mizanpaj kötü h) Değerlendirme soruları konularla ilgisiz 18) Coğrafya derslerinde ders süresince kendinizi nasıl hissediyorsunuz? a) Dersin nasıl geçtiğini anlamam, rahat davranırım. b) Sıkılırım, uykum gelir. c) Kafam karışır, zilin çalmasını beklerim. d) Derste sürekli aktif olmak isterim. e) Not tutmaktan yorulmuş olurum. 19) Coğrafya dersi sınavlarında en çok hangi soru tipi kullanılıyor? a) Yoruma dayalı uzun cevaplar isteyen sorular b) Ezbere dayanan uzun cevaplar isteyen sorular c) Kısa boşluk doldurmalı sorular d) Test tipi zorular

79 20) Sizce coğrafya derslerinizi sevmeniz ya da sevmemenizdeki ana etken neye yahut nelere dayanmaktadır? a) Öğretmenlere b) Konulara c) Kendime e) Eğitim sistemine 21) Coğrafya dersi sınavlarında sorulan soru tipinin nasıl olmasını isterdiniz? a) Yoruma dayalı uzun cevaplar isteyen sorular b) Ezbere dayanan uzun cevaplar isteyen sorular c) Kısa boşluk doldurmalı sorular d) Test tipi zorular 22) Aşağıdaki soruları coğrafya öğretmeninizi değerlendirerek cevaplayınız. a) Derslerde tahtayı sıklıkla kullanır mı? a) Evet b) Hayır b) Ders müfredatı hakkında bilgi verir mi? a) Evet b) Hayır c) Yanlışlarınızı düzeltir mi? a) Evet b) Hayır d) Dersin sonunda işlenilen konuyu tekrarlar mı? a) Evet b) Hayır e) Derslerde araç ve gereçleri sıklıkla kullanır mı? a) Evet b) Hayır f) Konuları somuttan soyuta, basitten karmaşığa ön koşuluna göre işler mi? a) Evet b) Hayır g) Sınav sonuçlarını geciktirir mi? a) Evet b) Hayır h) Ders dışı kaynakları (gazete, dergi v.b) kullanır mı? a) Evet b) Hayır i) Zaman zaman gezilere yer verir mi? a) Evet b) Hayır j) Görsel materyallerle ders işler mi? a) Evet b) Hayır k) Genelde zamanında sınıfta bulunur mu? a) Evet b) Hayır l) Sınav sorularının cevaplarını tartışarak açıklar mı? a) Evet b) Hayır

80 m) Dili akıcı ve gramer kurallarına uygun mudur? a) Evet b) Hayır n) Giyimi temiz ve intizamlı mıdır? a) Evet b) Hayır o) Derslerde konuları güncel konulardan örnekler seçerek işler mi? a) Evet b) Hayır p) Eleştiriye açık mıdır? a) Evet b) Hayır r) Anlamadığımız konuları bıkmadan tekrar eder mi? a) Evet b) Hayır Anketimiz Bitti TEŞEKKÜRLER

81 EK 2: Öğretmenlere Uygulanacak Anket Bu anket Pendik İlçesinde Coğrafya Eğitimi ve Sorunları konulu tez çalışmasıyla ilgili olarak hazırlanmıştır. Anket orta öğretim kurumlarında görev alan öğretmenlere yöneliktir. AÇIKLAMA Sevgili meslektaşım; Yeni öğretim yılının başladığı bugünlerde karşımıza birçok sorun çıkmaktadır. Bizlerden beklenen ise bu sorunları aşarak bir milletin en zor görevlerinden biri olan eğitim yarışında yurdumuzu ön saflara taşımaktır. İlerlemenin temel mantığı ilerlemeyi engelleyen sorunu tespit ve bu sorunu ortadan kaldırma yolundan geçmektedir. İşte bu mantıktan yola çıkarak hazırladığımız bu anketin amacı ilçemizdeki coğrafya öğretimi ve karşılaşılan sorunları tespit etmeye yöneliktir. Bilimsel bir çalışmanın verilerini toplamaya yönelik olan bu çalışmanın başarıya ulaşması sizin vereceği cevapların objektifliğine dayanacaktır. Bu sorulara vereceğiniz cevaplar hiçbir şekilde başka bir yerde kullanılmayacaktır. Soruları içtenlikle cevaplayacağınıza inanıyor, katkınız için çok teşekkür ediyorum. Seçeneklerde birden fazla işaretleme yapabilirsiniz. İşaretleme için (X) işaretini kullanınız. Hacı Murat GÜLER Coğrafya Öğretmeni Anket Uygulama Soruları 1) Adınız, Soyadınız.. 2) Mezun olduğunuz okul ve yıl... 3) Kaç yıldan beri coğrafya öğretmenliği yapıyorsunuz?... 4) İyi derecede bir yabancı dil biliyor musunuz? a) Hayır b) Evet 5) Bilgisayar kullanmasını biliyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 6) Derslerinizde kullandığınız başlıca öğretim metotları nelerdir?

82 a) Soru-cevap b) Anlatım c) Okutma-anlattırma d) Gezi-gözlem e) Tartışma f) Problem çözme 7) Okulunuzda bir eğitim-öğretim yılı içerisinde kaç adet gezi düzenlenmektedir? a) Hiç b) Bir c) İki d) Üç e) Dört f) Dörtten fazla 8) Alan gezilerinin yeterince yapılanmamasının nedenleri nelerdir? a) Maddi imkânsızlıklar, b) Resmi prosedür, c) İdari ilgisizlik, d) Müfredat yoğunluğu, e) Veli tepkileri, 9) Öğrencilerinizin coğrafya derslerine ilgilerinden memnun musunuz? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 10) Öğrencilerinizin dersinizdeki başarılarında geçmiş yıllara ait eksikliklerinin etkili olduğunu düşünüyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 11) Öğrenci velilerinin ilgisinden memnun musunuz? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 12) Coğrafya eğitimi ile ilgili müfredatı yeterli buluyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 13) Coğrafya ders saatlerini yeterli buluyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 14) Sizce ideal bir coğrafya kitabı nasıl olmalıdır? a)uzmanlarca hazırlanmalı. b)görsel malzeme bolca olmalı.(fotoğraf, grafik, şekil, tablo,vb ) c)sayısal veriler az olmalı. d)türkçe iyi kullanılmış olmalı. e)cildi, kapağı, kâğıdı ve baskısı kaliteli olmalı. 15) Coğrafya ekipmanlarını yeterli buluyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 16) Yeterli bulmuyorsanız eksikler nelerdir? a) Veriler eski. b) Çağın gerisinde. c) Oldukça yıpranmış. d) Atıl vaziyette bekletiliyor, kullanılmıyor.

83 17) Boş zamanlarınızda ne gibi faaliyetlerde bulunursunuz? a) Kitap okurum. b) Sinema veya tiyatroya giderim. c) Müzik dinlerim. d) Spor yaparım. e) Gezilere katılırım. f) Tv seyrederim. g) İnternet ve diğer bilişim araçlarıyla iletişim yaparım. 18) Coğrafya öğretimi ile ilgili süreli yayınları takip ediyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 19) Coğrafya öğreniminiz daha çok teorik bilgiye mi yoksa pratik bilgiye mi dayanmaktadır? a) Teorik b) Pratik 20) Kısıtlı süre ve imkânların öğretmenleri derslerde anlatım metoduna yönelttiğine katılıyor musunuz? a) Evet b) Hayır c) Kısmen 21) Meslek yaşantınıza nerede devam etmeyi isterdiniz? a) Devlet okullarında b) Özel okullarda c) Özel dershanede 22) Zümre toplantıları hariç meslek yaşantınızda coğrafya eğitimiyle ilgili kaç seminer, kongre veya toplantıya katıldınız? a) 1 b)2 c)3 d)4 e)5 ve fazlası 23) Sizce coğrafya eğitiminin geliştirilmesi için neler yapılmalıdır? a) Modern eğitim öğretim araçlarını kullanımı sağlanmalı. b) Gezilere ağırlık verilmeli. c) Yayın kuruluşları coğrafya etkin bir şekilde devreye sokulmalı. d) Öğretmen eğitiminde belirli bir standart ve uzmanlaşma getirilmeli. e) Ders kitaplarında metot, teknik ve veri bakımından köklü değişiklikler yapılmalı. Anketimiz Bitti TEŞEKKÜRLER

84 KAYNAKÇA AÇIKGÖZ, K., Aktif Öğrenme, Eğitim Dünyası Yayınları, İzmir, 2003 Ana Britannica, BOYDAK, A., Lider Öğretmen, Beyaz Yayınları, İstanbul, Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi, I. COĞRAFYA KONGRESİ, Kararlar, Raporlar ve Müzakereler, MEV., Ankara, 1941, BÜYÜKKARAGÖZ, S.- Çivi C., Genel Öğretim Yöntemleri, Öz Eğitim Yayınları, Konya, DOĞANAY, H., Coğrafya da Metodoloji, MEB yay, Öğretmen Kitapları Dizisi:187, Ankara, 1993., Türkiye Beşeri Coğrafyası, Gazi Büro Kitapevi, Ankara, 1994., Coğrafya da Metodoloji, Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Yayınları, No.28, Erzurum, 1992., Coğrafya ve Liselerimizde Coğrafya Öğretim Programları Coğrafya Araştırmaları, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayını, Coğrafya Bilim ve Uygulama Kolu, c. 1, s.1, Ankara, ELİBÜYÜK, M., Matematik Coğrafya, Ekol Yayınevi, Ankara, ERDOĞAN, E., Lise Coğrafya, Doğan Yayıncılık, Meydan Larousse, NİŞANCI, A., Okullarda Coğrafya Öğretimi Hakkında Bazı Düşünceler, Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Araştırma Dergisi, s.12, f. 2, Ankara, 1980.

85 OĞUZKAN, T., Türkiye de Orta Öğretim ve Sorunları, TANOĞLU, A., Coğrafya Nedir?, İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitü Dergisi, s.14, TÜMERTEKİN, E., Ekonomik Coğrafya, İÜEF yay., No.2926, İstanbul, Türkçe Sözlük, TDK., TC., MEB., Talim Terbiye Kurulu yayınları: TC., MEB., TTKB., Coğrafya Dersi Öğretim programı ve Kılavuzu (9-12 sınıflar), Ankara, TC., MEB., TTKB., Ankara, TC., MEB., Tebliğler Dergisi yayınları: TC., MEB.,TD., c.4, sayı 163, TC., MEB., TD., c.37 sayı 1775, sf 14-15, TC., MEB., TD., sayı 2145, TC., MEB., TD., s. 2357, 1992.