ALÜMİNYUM EKSTRÜZYON ENDÜSTRİSİNDE IRIS KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ

Transkript

1 ALÜMİNYUM EKSTRÜZYON ENDÜSTRİSİNDE IRIS KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ Sezen İPEK*, Çağla NÜMAN*, Walter ENGELMANN* *ASAŞ Alüminyum San. ve Tic. A.Ş ÖZET Raylı sistem sektöründe faaliyet göstermek için bir gereklilik haline gelen IRIS (International Railway Industry Standard) Kalite Yönetim Sisteminin Alüminyum Ekstrüzyon Endüstrisindeki yerinin anlatıldığı bu makalede IRIS belgelendirmesinin önemi ve firmaya kazandıkları irdelenmektedir. Anahtar Kelimeler: Alüminyum, Ekstrüzyon, IRIS, Kalite, Sistem, Yönetim IRIS QUALITY MANAGEMENT SYSTEM IN ALUMINIUM EXTRUSION INDUSTRY ABSTRACT IRIS (International Railway Industry Standard) Quality Management System which has become a necessity in railway industry, and place at the aluminium extrusion industry are described in this article. Importance and benefits of IRIS certification for company s are explored. Key Words: Aluminium, Extrusion, IRIS, Quality, System, Management 1. GİRİŞ Globalleşen dünya çok hızlı bir şekilde değişim ve gelişim sürecindedir. Artan yoğun rekabet şartları, bilgi, teknoloji, iletişim ve haberleşme alanlarında gerçekleşen ilerlemeler, yeni açılan pazarlar ve tüm bunlara ek olarak müşteri beklentilerinin değişimi gibi faktörler, organizasyonları hem iç hem de dış çevresini aynı paralelde sürekli değişim ve gelişime zorlamaktadır. Zorlu rekabet ortamı organizasyonları etkilediği gibi Alüminyum Ekstrüzyon sektörünü de etkilemektedir. Bu hızlı devinim içerisinde yer alabilmek için tüm sektörlerde olduğu gibi Alüminyum Ekstrüzyon sektöründeki işletmeler de kendilerini geliştirmek zorunda kalmıştır. Bu kapsamda tüm değişkenlere etkili çözüm bulunabilmesi, şirket içi proses akışlarının optimizasyonu, rekabet gücü, personel motivasyonu, müşteri özel isteklerinin yerine getirilmesi gibi önem arz eden konular şirkette iyi oluşturulmuş ve etkili uygulama yöntemine sahip bir Kalite Yönetim Sistemi nin varlığı ile hayata geçirilmesi mümkündür. İşletmeler farklı sektörlerde faaliyet göstermek için sektör gereksinimlerini karşılamaları gerekmektedir. Örneğin otomotiv sektöründe faaliyet göstermek için tüm tedarik zincirinde ISO/TS bir zorunluluk haline gelmiştir. Raylı sistem sektörü için IRIS Kalite Yönetim Sistemine sahip olmak zorunluluk haline gelmeye başlamıştır.

2 Bu yazıda da IRIS Kalite Yönetim Sisteminin Alüminyum Ekstrüzyon sektöründeki uygulamaları açıklanmaya çalışılmıştır. 2. IRIS KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ ve BELGELENDİRMESİ IRIS (International Railway Industry Standard) raylı sistem endüstrisi için geliştirilmiş ve global olarak hazırlanmış bir Kalite Yönetim Sistemidir. Vagon ve lokomotif gibi yürüyen araç aksamların ve sinyalizasyon sistemlerinin imalatçıları ve onların alt tedarikçilerini ilgilendiren, demiryolu uygulamalarına özgün olarak geliştirilmiş bir Kalite Yönetim standardıdır. IRIS Standardı; bu kapsamda yer alan tüm imalatçıları ve alt tedarikçilerini ilgilendiren üretim ve/veya tasarım ve/veya bakım aktivitelerinin yapıldığı tüm tedarikçi zincirine uygulanır. IRIS Kalite Yönetim Sistemi, Demiryolu sektöründe faaliyette bulunan işletmeleri belgelendirme kapsamını belirlemek amacıyla farklı alt gruplara ayırmıştır. Tablo 1. de bu alt gruplar gösterilmiştir. Tablo 1. IRIS Kalite Yönetim Sistemi Belgelendirme Grupları Tablosu No Tanım 1. Seviye 1 Araç Gövdesi (Car Body) 2 Araç Gövdesi Aksesuarı (Car Body Fittings) 3 Guidance ( Bogies and running gear ) ( Tekerlek ve araç alt düzeni ) 4 Güç sistemi (Power system) 5 Güç ( Propulsion ) 6 Auxiliary systems (Yardımcı sistemler ) 7 Fren Sistemi ( Braking System) 8 Dahili ( Interiors) 9 Araç kontrolü ( On board vehicle control ) 10 Yolcu Bilgi Sistemi (Passenger Information system ) 11 İletişim sistemi (Communication system) 12 Kablolama ve kabinler (Cabling ande Cabinets) 13 Kapı Sistemi (Door System) 14 HVAC (Isıtma, havalandırma ve İklimlerndirme ) HVAC ( Heating, Ventilating and Air Conditioning 15 Güneşlik sistemi ( Tilt System ) 16 Aydınlatma (Lighting)

3 17 Debriyaj ( Coupler ) 18 Demiryolu Araçları ( Rolling Stock ) 19 Sinyalizasyon ( Signalling) 20 Tek Demiryolu Bileşenleri ( Single Railway Components ) Örneğin Türkiye de Demiryolu sektöründe faaliyet gösteren firmalar IRIS Kalite Yönetim Sistemine göre belgelendirmeleri için Tablo 1. de belirtilen bu alt gruplardan seçim yaparak belgelendirme kapsamlarını belirlerler. IRIS, UNIFE (Union des Industries Ferroviaires Européennes - Association of the European Rail Industry) tarafından yönetilir. IRIS Kalite Yönetim Sisteminin işletmeler tarafından kullanılması ve uygulanmasının altında yatan nedenleri aşağıda verilen maddelerle açıklayabiliriz; Üst düzey bir standart olup firmalara etkin, sürekli gelişime açık bir Kalite Yönetim Sistemi ve etkin bir değerlendirme sunması. Firmalara raylı sistem endüstrisinde uluslararası bir prestij sağlaması. Denetim sonuçları sayısal hedefler ve iyileştirme sonuçları ile takip edildiği ve çok daha etkin bir yönetim sağlaması. Firmalara kurumsal kültür ve diğer standartlar ile (ISO/TS AS9100 ISO 9001) entegrasyon sağlaması. Etkin bir kurumsal kültür, katılımcı yaklaşım ve kalifiye personel yetkinliği sağlaması. Tedarikçi zincirinde de etkin bir bakış açısını, gelişimi ve uygulamayı sağlaması. Tüm dünyada geçerli olan bir belge ve müşteriler tarafından talep edilmesi. Karlılığı ve rekabeti arttırması. Uluslararası uygulanan bir Kalite Yönetim Sistemi ve sistematik bir standart olması. Yönetimin uluslararası düzeyde aynı terminolojiyi kullanan bir yapı oluşturması. Diğer faaliyetlere entegre ederek kaynakların korunmasını sağlaması. Firmanın çalışanların, müşterilerin, tedarikçilerin ve yönetimin istek ve beklentilerini karşılaması. Devlet ihalelerinde ihale şartı olarak zorunlu olan bir belge olması. Firma için ulusal ve uluslararası bir prestij sağlaması. Firmanın iş hacminin büyümesini sağlaması. Çalışanlara motivasyon ve geniş tabanlı katılımı sağlaması. Yukarıda anlatılan maddelerin işletmelerine kazanç sağlayacağının farkındalığına ulaşan, vizyon ve misyonu ile IRIS Kalite Yönetim Sisteminin uygulamalarını gerçekleştirebilecek işletmeler bir sonraki adım olan IRIS Kalite Yönetim Sistemi Belgelendirme sürecine başlar. Bu süreç içerisinde ilk aşamada firma; IRIS Kalite Yönetim Sistemi standardının güncel versiyonunda belirtilen şartlara uygun olarak bir Kalite Yönetim Sistemi (KYS) kurar. Bir sonraki aşamaya geçmeden önce işletme elektronik ortamda IRIS portalına kayıt olur. Portaldaki belgelendirme firmaları UNIFE (Association of the European Rail Industry) tarafından belirlenmiştir. Bu firmalar haricindeki herhangi bir firmadan belgelendirme hizmeti alınamaz. İkinci aşamada IRIS portaldan seçilen bağımsız ve akredite bir sertifikasyon (belgelendirme) kuruluşu tarafından işletmenin kurduğu Kalite Yönetim Sistemi denetlenir. Denetim sayısal sonuçlara göre değerlendirilir. Denetçiler tarafından yöneltilen soru listesinde

4 belirtilen sorulara işletmenin verdiği cevaplar puanlandırılır. Puanlandırma Tablo 2. de belirtildiği şekilde yapılmaktadır. Denetimin başarısı Tablo 2. deki puanlara göre belirlenir. Belgelendirme süresi 3 yıldır ve belgelendirme kuruluşu tarafından her yıl yapılan ara denetimler ile IRIS Kalite Yönetim Sisteminin etkinliği sağlanır. Tablo 2. Denetim Puanlama Tablosu Uyumluluk Seviye Puan Açık soru Gerekli aksiyonlar Kapalı soru Optimize (Optimized ) 4 Özel bir aksiyon beklenmez. - Uyumlu Yeterli (Qualified) 3 İyileştirme faaliyeti önerilebilir. - Tanımlı (Defined) 2 Denetçilerin talebine göre iyileştirme faaliyeti Özel bir aksiyon beklenmez. Zayıf (poor) 1 Düzeltici faaliyet zorunlu; 90 gün içinde kapatılmalı - Uyumlu Değil Yetersiz (insufficient) 0 Düzeltici faaliyet zorunlu; 90 gün içinde yeniden denetlenmeli Düzeltici faaliyet zorunlu; 90 gün içinde yeniden denetlenmeli 3. IRIS KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ ŞARTLARI İLE ISO 9001 VE ISO/TS KALİTE YÖNETİM SİSTEMLERİ ŞARTLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi, sektör ayrımı olmaksızın tüm firmaları ilgilendiren ve tüm firmaların sahip olabileceği bir kalite yönetim modelidir. ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi firmadaki bütün süreçleri düzenlemesi, dokümante edilmesi, süreçler arasındaki ilişkilerin kurulmasını ve kalitenin yönetim sistemi anlayışı ile yönetilmesini sağlar. ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi Belgesi ürün yada hizmet için alınmayıp ürün yada hizmetin meydana gelmesini sağlayan sistemi oluşturmak için alınan bir belgedir. ISO/TS Kalite Yönetim Sistemi ise otomotiv endüstrisi için geliştirilmiş üretim ve ilgili parça servis uygulanması için özel şartları belirleyen ve global olarak hazırlanmış bir Kalite Yönetim Sistemidir. Otomotiv sanayisi için üretim yapan tüm imalatçıları ve onların alt tedarikçilerini ilgilendiren, özel müşteri şartlarını içeren otomotiv endüstrisine özgün olarak geliştirilmiş bir Kalite Yönetim standardıdır. ISO/TS IATF (International Automotive Task Force) tarafından otomotiv üreticilerinin ve Ticari Birliklerin uzmanlarının katılımı ile geliştirilmiştir. Amacı, otomotiv endüstrisinde tüm tedarikçi zincirinde yüksek kalite oluşumuna destek vermektir. ISO/TS 16949, ISO 9001 standardını temel almaktadır. Ancak otomotiv endüstrisine özel yönetim sistemi olup müşteri özel isteklerini ön planda tutan bir standarttır. IRIS standardı ve ISO/TS standartları ISO 9001 standardının gerekliliklerini baz almaları ve hitap ettikleri sektörün gereklerini karşılamaya yönelik özel olarak oluşturulmuş yönetim sistemleri olmaları yönüyle bu iki standart birbiri ile benzerlik göstermektedir. Ancak

5 IRIS; ISO/TS standardının maddelerini kapsamakla birlikte sektörüne özel ek maddeler de getirmektedir. ISO/TS dan farklı olan standart maddeleri aşağıda belirtilmiştir Scope management Kapsam Yönetimi Time management Zaman Yönetimi Cost management Maliyet Yönetimi Quality management Kalite Yönetimi Human resources management İnsan Kaynakları Yönetimi Communication management İletişim Yönetimi Risk and opportunity management Risk ve Fırsat Yönetimi 7.8 Configuration management Konfigürasyon Yönetimi 7.9 First article inspection (FAI) İlk Parça Onayı 7.10 Commissioning Customer service / Devreye Alma - Müşteri Hizmeti 7.11 RAMS / LCC 7.12 Obsolescence management Yürürlükten Kalkma Yönetimi 7.13 Control of changes Değişikliklerin Kontrolü IRIS tamamen raylı sistem sektörüne taleplerini karşılamaya yönelik bir standart olduğundan bu sektördeki tüm tedarikçi zincirinin kalite düzeyinin arttırılmasını hedeflemektedir. 4. ALÜMİNYUM EKSTRÜZYON SEKTÖRÜNDE IRIS KALİTE YÖNETİM SİSTEMİNİN UYGULANMASI VE FİRMAYA KAZANDIRDIKLARI Alüminyumun kullanım yerlerinin çeşitliliği, inşaat, otomotiv, raylı sistem gibi çok farklı sektörlere hitap etmesi, sektöre göre de ürün özelliklerinin ve müşteri özel isteklerinin değişkenlik göstermesi, her bir ürünün özgün olması Alüminyum Ekstrüzyon sektöründe kalite yönetim sisteminin kurulmasını, uygulanmasını ve etkin olarak işletilmesini zorlaştırıcı etkenler olarak görülse de kurumsal kültür ve vizyon sahibi kararlı bir merkezi yönetim ve mevcut yönetim sistemlerin entegrasyonu halinde başarı ile sonuçlanmaktadır. IRIS Kalite Yönetim Sistemi diğer kalite yönetim sistemlerine entegre edilebilme özelliğine sahip olduğundan ISO 9001 ve özellikle ISO/TS belgelerine sahip Alüminyum Ekstrüzyon firmalarında bu sisteme geçiş daha kısa sürede uygulamaya alınabilmektedir. ISO/TS otomotiv sektörüne yönelik bir standart olmasına rağmen müşteri özel isteklerini ön planda tuttuğundan şirkette bu yönde oluşmuş olan kurumsal kültür, IRIS standardının özel şartlarının sisteme ve uygulamalara aktarılmasında kolaylık sağlamaktadır. Tüm dünyada geçerli olan üst düzey bir standart olması, firmalara etkin, sürekli gelişime açık bir Kalite Yönetim Sistemi ve etkin bir değerlendirme sunduğundan raylı sistem sektörüne girmek isteyen alüminyum Ekstrüzyon firmalarına IRIS belgesi avantaj sağlamaktadır. Raylı sistem sektörü müşterilerinin özel isteklerini sistematik bir yolla takibini sağladığından müşteriler tarafından da talep edilen ve şart koşulan bir belgedir. IRIS belgesine sahip firmalar, raylı sistem sektörüne girmek için ilk şartı böylelikle karşılamaktadırlar. Denetim sonuçları sayısal hedefler ve iyileştirme sonuçları ile takip edildiğinden çok daha etkin bir yönetim sağlamaktadır. IRIS standardında zorunlu olarak tutulması istenen şirket performans göstergeleri mevcuttur. Yine bu yönüyle de etkin bir kurumsal kültür, katılımcı yaklaşım ve kalifiye personel yetkinliği sağlamaktadır.

6 5. SONUÇLAR VE DEĞERLENDİRME Kalite Yönetim Sistemi prensibini benimsemiş firmalar incelendiğinde bu firmaların performans ve müşteri memnuniyeti konusunda oldukça başarılı oldukları görülmektedir. Kalite Yönetim Sistemlerinin uygulanmasındaki asıl amaç, işlerin belli düzen ve sistematik içerisinde hatasız olarak tek seferde yapılmasını, verimlilik artışının sağlanmasını, müşteri tatmininin oluşturulmasını ve kar elde edilmesini sağlamaktır. IRIS Kalite Yönetim Sisteminin uygulanmasındaki amaç da Kalite Yönetim Sistemine ek olarak raylı sistem sektöründeki müşterilerin özel isteklerini karşılayıp müşterilerin memnuniyetini sağlamak, projelerin sistematik bir şekilde takibini sağlamak, verimliliği arttırmak ve kar elde etmektir. ASAŞ, ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi, ISO Çevre Yönetim Sistemi, OHSAS İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi ve otomotiv sektörü kalite yönetim sistem sertifikası olan ISO/TS sertifikalarına 09 Eylül 2010 tarihinde IRIS sertifikası almaya hak kazanmış ve yönetim sistemi sertifikalarına IRIS halkasını da ekleyerek hemen hemen tüm sektörlere hitap eden Kalite Yönetim Sistemi sertifika portföyüne sahip olmuştur. Raylı sistem sektöründe üreticiler IRIS i gelecek için güvenilir bir araç olarak görmekte ve tedarikçi değerlendirilmesi için yararlanmayı hedeflemektedir. Standart hale gelmiş sistem gereklilikleri sayesinde daha önce her bir üretici tarafından tek tek yapılması gerekli olan sistem denetimleri yerini, kapsamlı tek bir denetime IRIS e bırakmıştır. Bu durum üreticiler için zaman ve para tasarrufu sağlamakla birlikte ASAŞ ı da rakipleri arasında daha fazla tercih edilebilir bir şirket haline getirmiştir. Her zaman fark yaratarak rakiplerinin bir adım önünde olmayı hedefleyen ASAŞ, tüm Türkiye genelinde 2.ci, kendi sektörünün ise ilk IRIS-sertifika sahibi kuruluşudur. 6. KAYNAKLAR [1] ISO 9001:2008 : Kalite Yönetim Sistemleri Şartlar [2] ISO/TS 16949:2009 : Quality Management- Particular Requirements for application of ISO 9001:2008 for automotive production and relevant service part organization [3]IRIS Rev.02 : International Railway Industry Standard