Türk Tarihçileri Ed tör: Ahmet ŞİMŞEK Fatma ACUN Ahmet KANLIDERE Bülent ARI Necmettin ALKAN Mehmet Yaşar ERTAŞ Rahmi Deniz ÖZBAY Cenk REYHAN İbrahim ŞİRİN Ahmet ÖZCAN Funda SELÇUK ŞİRİN Ufuk ÖZCAN Mustafa ALİCAN Mehmet Kaan ÇALEN Fatih DURGUN Gökhan KAĞNICI Hasan IŞIK 2. Baskı
Editör: Ahmet ŞİMŞEK TÜRK TARİHÇİLERİ ISBN 978-605-318-737-0 DOI: 10.14527/9786053187370 Kitap içeriğinin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. 2017, PEGEM AKADEMİ Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. AŞ ye aittir. Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri, kapak tasarımı; mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz. Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır. Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları satın almamasını diliyoruz. Pegem Akademi Yayıncılık, 1998 yılından bugüne uluslararası düzeyde düzenli faaliyet yürüten uluslararası akademik bir yayınevidir. Yayımladığı kitaplar; Yükseköğretim Kurulunca tanınan yükseköğretim kurumlarının kataloglarında yer almaktadır. Dünyadaki en büyük çevrimiçi kamu erişim kataloğu olan WorldCat ve ayrıca Türkiye de kurulan Turcademy.com ve Pegemindeks.net tarafından yayınları taranmaktadır, indekslenmektedir. Aynı alanda farklı yazarlara ait 1000 in üzerinde yayını bulunmaktadır. Pegem Akademi Yayınları ile ilgili detaylı bilgilere http://pegem.net adresinden ulaşılabilmektedir. 1. Baskı: Aralık 2016, Ankara 2. Baskı: Ekim 2017, Ankara Yayın-Proje: Özlem Sağlam Dizgi-Grafik Tasarım: Didem Kestek Kapak Tasarımı: Pegem Akademi Baskı: Vadi Grup Basım A.Ş. İvedik Organize Sanayi 28. Cadde 2284 Sokak No:105 Yenimahalle/ANKARA (0312 394 55 91) Yayıncı Sertifika No: 14749 Matbaa Sertifika No: 26687 İletişim Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA Yayınevi: 0312 430 67 50-430 67 51 Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60 Dağıtım: 0312 434 54 24-434 54 08 Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38 Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60 İnternet: www.pegem.net E-ileti: pegem@pegem.net
Türk Tarihçiliğine büyük bir soluk getirmiş olan, geçenlerde rahmeti rahmana kavuşan Kutb ül Müverrihin Prof. Dr. Halil İnalcık Hocamızın aziz hatırasına..
ÖN SÖZ Uzun zamandır üniversitelerde verdiğimiz derslerde tarih bölümüne devam eden ya da bölümü bitirmiş genç arkadaşlarda genel olarak tarihçiler özel olarak da Türk tarihçileri hakkında büyük bir malumat eksikliği olduğunu fark ettik. Yine gözlemlediğimiz kadarıyla bu gençlerimizin çoğunluğu, neredeyse sadece lisans düzeyinde ders kitabı olarak okudukları tarihçileri tanımaktadır. Hatta daha somut örnekler üzerinden söylemek gerekirse, İbrahim Kafesoğlu nu, kitabını okumaktan dolayı belki ismen duymuş olmakta, ama genel Türk tarihi alanının kurucusu olan Zeki Velidi Togan ı hiç tanımamaktadır. Halil İnalcık Hocamız, kitapları derslerde okutulduğu için bilinmekte ama bir Cemal Kafadar, bir Suraiya Faruqhi tarih formasyonu alanların geneli tarafından maalesef bilinmemektedir. Okutulan ders kitabı yazarı olan iktisat tarihçisi X bilinmesine karşın, bir Barkan, bir Akdağ, bir Ülgener hiç işitilmemiş isimler hanesinde kalmaktadır. Meslekten tarihçi olmamasına karşın eski Türk tarihine büyük katkılar sağlamış Sencer Divitçioğlu adı ise neredeyse hiç duyulmamıştır. Bu durum genç tarihçilerin, Türkiye de var olan büyük tarih birikimine nüfuz etmeleri önünde bir engel olmasının yanısıra, tarihî bilgi ve görgülerini de ciddi sınırlayan bir olumsuzluk şeklinde belirmektedir. Oysa disiplinleri büyüten, onları var eden öncü kişiler ve onların yaptıklarıdır. Onların açtıkları yolun genişletilmesi, onların bilinmesiyle, eserlerinin tanınmasıyla ve dahası bunlara yapılacak eleştiri ve katkılarla mümkündür. Bu durum hem tarih disiplininde yeni söz söylemek adına hem de ahde vefa yönüyle bir gerekliliktir. Türkiye de bunu sosyoloji ve felsefe bölümlerinin bir nebze yapmış olması sevindirici olmakla birlikte tarih alanında çeviri bir çalışma dışında Türk tarihçilerini konu alan telif bir kitabın olması üzücüdür. Türk Tarihçileri adlı çalışmamız bütün bu sebeplerden ortaya çıkmıştır. Ancak hemen belirtelim ki sosyoloji bölümlerinde Türk Sosyologları ve felsefe bölümlerinde Türk Felsefecileri adlı derslerin
vi Türk Tarihçileri ve ders kitaplarının olması bizi doğrudan cesaretlendiren iki önemli örnek olmuştur. Böyle bir fikri meslekten değerli hocalarımızla konuştuğumuzda onların da teşvik ve tavsiyeleriyle bu elinizdeki kitabı planlamış olduk. Bu bağlamda Türk Tarihçileri kitabımız, lisans öğrencileri başta olmak üzere konuya ilgi duyan herkese, öncü (yol açan) tabir ettiğimiz Türk tarihçilerini belli açılardan inceleyerek onların kısa bibliyografyaları yanında asıl tarihçiliklerini ve alanlarına katkılarını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Türkiye de cari olan her bir çalışma alanı/kürsü/anabilim dalında yol açmış/kapı aralamış öncü isimlere bu sınırlı kitap sayfalarımızda yer vermeye çalıştık. İsimlerin kimler olması gerektiği üzerinde epeyce tartıştık. Planlamamıza rağmen Cemal Kafadar ve Aydın Sayılı Hocalarımızı konu alan bölümleri, yazanlardan kaynaklı gecikmelerden dolayı maalesef kitabımızın bu baskısına alamadık. Her ne kadar kapsayıcı olmasına çok gayret sarf etmişsek de eminiz ki kıymetli pek çok isim kitabımızda yer alamadı. Bu eksiklik(ler), kitap sınırları çerçevesinde kaçınılmaz gerçekleşti. Bu sebepten yapılacak eleştirilerde çalışmamızın bir seçki olduğu gerçeği mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Okunabilirliği dikkate alınarak belki yeni baskılarında önemli bulunan başka tarihçilerin de eklenmesiyle kitabımızın konu çerçevesi biraz daha genişleyebilecektir. Kaldı ki Türk tarihçiliğine ilişkin bu büyük birikimi bir kitabın sınırlı sayfalarına sığdırmanın mümkün olamayacağını da biliyoruz. Umarız ki başka çalışmalarda Türkiye deki her bir tarih çalışma alanının çok daha detaylı monografilerinin çıkarılması, önemli isimlerinin çeşitli yönlerden incelenmesi çok daha geniş isim kadrolarıyla yazılması mümkün olur da biz de keyifle okuruz. Kitabımızda her bir bölümün hem kendi içinde hem de kitap açısından bir bütünlük arz etmesi ve okunmasını kolaylaştırmak için yazarlarımızla müzakere ederek ve mutabık kalarak bazı müdahalelerde bulunmaya çalıştık. Ancak buna rağmen hemen belirtelim ki her bir bölüm, yazarının tasarrufu çerçevesinde biçimlenmiştir. Kitabımızı 2016 Güz dönemi başında yayınlamayı planlamamıza rağ-
İçindekiler vii men maalesef ülkemizde geçtiğimiz yaz yaşanan olumsuz süreçler yüzünden üç aylık zamansal bir sapma ile tamamlayabildik. Kitap 4 ana bölüm ve 16 alt bölümden oluştu. Gelenekten Modern Döneme Türk Tarihçiliği ana başlığında Kronikler Dönemi başlığında Osmanlı tarihyazımı deneyimi ve bu birikimin iki usta ismi olan Naima ve Katip Çelebi yi Mehmet Yaşar Ertaş, Gelenekle Modernlik Arası Tarihçiliği Ahmet Cevdet Paşa örneğinde Necmettin Alkan, Erken Modern Türk Tarihçileri örneğinde Ahmet Refik Altınay ın tarihçiliğini ise Mehmet Kaan Çalen yazdı. Modern Türk Tarihçiliği ana başlığında Modern Türk Tarihçiliğinin Başlangıcı bölümünde yer alan Mehmet Fuat Köprülü yü ise Fatma Acun inceledi. Türkiye de Tarih Çalışma Alanları ve Tarihçiler ana başlığında yer alan Türkiye de Eskiçağ Tarihçiliği ve Sedat Alp i Gökhan Kağnıcı; Türkiye de Genel Türk Tarihçiliği ve Zeki Velidi Togan ı Ahmet Kanlıdere; Türkiye de İslam Tarihçiliği ve Mustafa Asım Köksal ı Mustafa Alican; Türkiye de Selçuklu Tarihçiliği ve Osman Turan ı Fatih Durgun; Türkiye de Osmanlı Tarihçiliği ve Halil İnalcık ı öğrencisi Bülent Arı; Türkiye de Cumhuriyet Tarihçiliği ve Tarık Zafer Tunaya yı Funda Selçuk Şirin; Türkiye de İktisat Tarihçiliği: Ömer Lütfi Barkan ve Mustafa Akdağ ı Rahmi Deniz Özbay yazdılar. Türkiye de Diğer Tarih Çalışma Alanları ve Tarihçiler ana başlığında ise Türkiye de Zihniyet Tarihçiliği ve Sabri Ülgener i İbrahim Şirin; Türkiye de Modernleşme Tarihçiliği ve Niyazi Berkes i Cenk Reyhan; Türkiye de Tarihe Tezli Bakış ve Sencer Divitçioğlu nu Ufuk Özcan, Türkiye de Popüler Tarihçilik ve Reşat Ekrem Koçu yu Ahmet Özcan ve Türkiye de Yerel Tarihçilik ve M. Çağatay Uluçay ı ise Hasan Işık kaleme aldılar. Okumayı kolaylaştırmak ve kitap bütünlüğünü sağlamak için incelenen her bir tarihçinin tarihçiliğini olabildiğince şu sorular çerçevesinde işlemeye çalıştık:
viii Türk Tarihçileri Tarihçi, hangi okullardan/kişilerden, nasıl bir eğitim almıştır? Nasıl yetişmiştir? Çalışma alanına nasıl yönelmiş, hangi konularda çalışma yapmıştır? Eserleri nelerdir? Opus Magnum u nedir? Tarih araştırma ve yazım süreçlerinde nasıl bir yol izlemiştir? Tarihe nasıl bakmış, nasıl algılamış, nasıl değerlendirmiştir? Alanına nasıl katkılar sağlamıştır? (Kavram, tez, bilgi, yaklaşım vs. katkıları bakımından) Genel olarak değerlendirildiğinde hangi ekole yakın ya da mensup olarak tanımlanabilir? Alanında nasıl bir etki oluşturmuştur? Kimleri yetiştirmiş ya da yetişmesi için etkilemiştir? Kısa tarihçesi ile başlangıç yapılan her bir bölüm, kürsü/anabilim dalı/ çalışma alanının öncüsünün bu sorulara göre işlenen tarihçiliğinin anlamlı bir bütünlükte sunulması amaçlandı. Türkiye de Tarihyazımı Çalıştayları ndan (www.tarihyazimi. org) yansıyan öneri/fikirlere göre Türk tarihçiliğini zenginleştirecek yeni çalışmalarda buluşmak üzere kitabımızın okuruna katkı sağlamasını dileriz. Saygılarımızla Prof. Dr. Ahmet Şimşek Beyazıt/ İstanbul 20 Kasım 2016
Bölümler ve Yazarları Bölüm 1 Klasik Dönem Osmanlı Tarihçiliği: Naima ve Kâtip Çelebi Prof. Dr. Mehmet Yaşar Ertaş, Sakarya Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Bölüm 2 Gelenekten Moderniteye Geçişte Osmanlı Tarihçiliği ve Ahmet Cevdet Paşa Prof. Dr. Necmettin Alkan Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Bölüm 3 Erken Modern Türk Tarihçileri ve Ahmet Refik (Altınay) Yrd. Doç. Dr. Mehmet Kaan Çalen, Trakya Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Bölüm 4 Modern Türk Tarihçiliğinin Başlangıcı ve Mehmet Fuat Köprülü Prof. Dr. Fatma Acun Hacettepe Üniversitesi, İnkılap Tarihi Enstitüsü Bölüm 5 Türkiye de Eskiçağ Tarihçiliği ve Sedat Alp Yrd. Doç. Dr. Gökhan Kağnıcı Uşak Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Bölüm 6 Türkiye de Genel Türk Tarihçiliği ve Zeki Velidi Togan Prof. Dr. Ahmet Kanlıdere Marmara Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Bölüm 7 Türkiye de İslâm Tarihçiliği ve Mustafa Asım Köksal Doç. Dr. Mustafa Alican Adıyaman Üniversitesi Bölüm 8 Türkiye de Selçuklu Tarihçiliği ve Osman Turan Yrd. Doç. Dr. Fatih Durgun İstanbul Medeniyet Üniversitesi
x Türk Tarihçileri Bölüm 9 Türkiye de Osmanlı Tarihçiliği ve Halil İnalcık Prof. Dr. Bülent Arı Sebahattin Zaim Üniversitesi Bölüm 10 Türkiye de Cumhuriyet Tarihçiliği ve Tarık Zafer Tunaya Doç. Dr. Funda Selçuk Şirin Kocaeli Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Bölüm 11 Türkiye de İktisat Tarihçiliği: Ömer Lütfi Barkan ve Mustafa Akdağ Prof. Dr. Rahmi Deniz Özbay Marmara Üniversitesi İktisat Fakültesi Bölüm 12 Türkiye de Zihniyet Tarihçiliği ve Sabri Ülgener Doç. Dr. İbrahim Şirin Kocaeli Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Bölüm 13 Türkiye de Modernleşme Tarihçiliği ve Niyazi Berkes Prof. Dr. Cenk Reyhan Gazi Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Bölüm 14 Türkiye de Tezli Tarihçilik ve Sencer Divitçioğlu Prof. Dr. Ufuk Özcan İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Bölüm 15 Türkiye de Popüler Tarihçiliği ve Reşat Ekrem Koçu Doç. Dr. Ahmet Özcan Çankırı Karatekin Üniversitesi Bölüm 16 Türkiye de Yerel Tarihçilik ve Mustafa Çağatay Uluçay Yrd. Doç. Dr. Hasan Işık Beyazıt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi
İÇİNDEKİLER Ön Söz...v I. Kısım Gelenekten Modern Döneme Türk Tarihçiliği 1. Bölüm Klasik Dönem Osmanlı Tarihçiliği: Naima ve Kâtip Çelebi Prof. Dr. Mehmet Yaşar Ertaş...3 2. Bölüm Gelenekten Moderniteye Geçişte Osmanlı Tarihçiliği ve Ahmet Cevdet Paşa - Prof. Dr. Necmettin Alkan...33 3. Bölüm Erken Modern Türk Tarihçileri ve Ahmet Refik (Altınay) - Yrd. Doç. Dr. Mehmet Kaan Çalen...45 II. Kısım Modern Türk Tarihçiliği 4. Bölüm Modern Türk Tarihçiliğinin Başlangıcı ve Mehmet Fuat Köprülü - Prof. Dr. Fatma Acun...65 III. Kısım Türkiye de Kürsüler/Çalışma Alanları ve Tarihçiler 5. Bölüm Türkiye de Eskiçağ Tarihçiliği ve Sedat Alp - Yrd. Doç. Dr. Gökhan Kağnıcı...85 6. Bölüm Türkiye de Genel Türk Tarihçiliği ve Zeki Velidi Togan - Prof. Dr. Ahmet Kanlıdere...103 7. Bölüm Türkiye de İslâm Tarihçiliği ve Mustafa Asım Köksal - Doç. Dr. Mustafa Alican...125 8. Bölüm Türkiye de Selçuklu Tarihçiliği ve Osman Turan - Yrd. Doç. Dr. Fatih Durgun...139
xii Türk Tarihçileri 9. Bölüm Türkiye de Osmanlı Tarihçiliği ve Halil İnalcık - Prof. Dr. Bülent Arı...157 10. Bölüm Türkiye de Cumhuriyet Tarihçiliği ve Tarık Zafer Tunaya - Doç. Dr. Funda Selçuk Şirin...187 11. Bölüm Türkiye de İktisat Tarihçiliği: Ömer Lütfi Barkan ve Mustafa Akdağ - Prof. Dr. Rahmi Deniz Özbay...203 IV. Kısım Türkiye de Diğer Tarih Çalışma Alanları ve Tarihçiler 12. Bölüm Türkiye de Zihniyet Tarihçiliği ve Sabri Ülgener - Doç. Dr. İbrahim Şirin...239 13. Bölüm Türkiye de Modernleşme Tarihçiliği ve Niyazi Berkes - Prof. Dr. Cenk Reyhan...259 14. Bölüm Türkiye de Tezli Tarihçilik ve Sencer Divitçioğlu - Prof. Dr. Ufuk Özcan...275 15. Bölüm Türkiye de Popüler Tarihçiliği ve Reşat Ekrem Koçu - Doç. Dr. Ahmet Özcan...293 16. Bölüm Türkiye de Yerel Tarihçilik ve Mustafa Çağatay Uluçay - Yrd. Doç. Dr. Hasan Işık...309 Seçilmiş Kaynakça- Prof. Dr. Ahmet Şimşek...325
1. KISIM GELENEKTEN MODERN DÖNEME TÜRK TARİHÇİLİĞİ
1. BÖLÜM KLASİK DÖNEM OSMANLI TARİHÇİLİĞİ: NAİMA VE KÂTİP ÇELEBİ Mehmet Yaşar Ertaş * Osmanlı da gaza kültürü, gazi ve dervişlerin hayat hikâyeleri üzerinden ilk dönem tarih birikiminin ana çerçevesini belirlemiştir. Battalnâme, Hamzanâme, Saltuknâmeve Menakıbnâme gibi çok sonraları yazıya geçirilen efsanevi anlatılar, ilk Osmanlı tarih eserleri sayılabilir. 1 Ne var ki bunlar, yazılı olmayıp nesilden nesile aktarıldığı için dönemleri hakkında açık ve net bir tarihi bilgi ortaya koymaktan uzaktır. 2 Ancak bu anlatılar, ilk dönem Osmanlı tarihinin sosyal, kültürel, düşünsel ve inanç yapısının bir parçası olmasından dolayı konuya dair birer tarihî kanıttır. Osmanlı tarihinin ilk yazılı kaynakları da, uç bölgesindeki gazi ve dervişlerin efsanevi tarih anlatılarıyla aynı kültürel coğrafyanın * Prof. Dr., Sakarya Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü myasarertas@gmail.com 2 İlk dönem Osmanlı tarih yazımıyla ilgili geniş değerlendirme ve tartışmalar için bk. Cemal Kafadar, İki Cihan Âresinde Osmanlı Devleti nin Kuruluşu, Çev. Ceren Çıkın, Birleşik Yayınevi, İstanbul, 2010, s. 97-180; Colin Imber, İlk Dönem Osmanlı Tarihinin Kaynakları, Söğüt ten İstanbul a Osmanlı Devleti nin Kuruluşu Üzerine Tartışmalar, Der. Oktay Özel, Mehmet Öz, İmge Kitabevi, İstanbul, 2000, s. 39-71; Victor. L. Ménage, Osmanlı Tarih Yazıcılığının İlk Dönemleri, Söğüt ten İstanbul a Osmanlı Devleti nin Kuruluşu Üzerine Tartışmalar, a.g.e., s. 73-91; Halil İnalcık, Osmanlı Tarihçiliğinin Doğuşu, a.g.e., s. 93-117.
2. BÖLÜM GELENEKTEN MODERNİTEYE GEÇİŞTE OSMANLI TARİHÇİLİĞİ VE AHMET CEVDET PAŞA Necmettin Alkan * Osmanlı Modernleşmesi, Osmanlı tarihinin takriben son 200 yıllık sürecini belirlemiştir.1 Özellikle de 1839 Tanzimât Fermânı, 1856 Islahât Fermânı ve 1876 Kânûn-ı Esâsî gibi belgelerle devletin resmî siyaseti hâline getirilen modernleşmeyle, klasik Osmanlı kurumları ve geleneksel toplumsal yapısı dönüşmüştür. Bu dönüşümün ilhamı ve kaynağı Batı Avrupa nın muasır gelişmişlik seviyesidir. Böylesine radikal ve etkileri çok yönlü bir sürecin yaşanmasının nedeni ise Avrupa nın gelişmişliği karşısında Osmanlı Devleti nin maruz kaldığı zaruret hâlidir. Bunun başında da Osmanlı Devleti nin Avrupa karşısındaki askerî üstünlüğünün, dolayısıyla da ilerlemesinin sona ermesiyle birlikte Avrupa nın karşı saldırıya geçerek Osmanlı memleketlerini tehdit etmeye başlamasıdır. Artarak büyüyen bu tehdidin sonuçları olarak ortaya çıkan askerî, siyasî ve iktisadî sorunların çözümün arayışında varılan yerin yine Avrupa olmasıdır. Bu çerçevede Avrupa dan mülhem modernleşme faaliyetlerinin başlamasıyla birlikte geleneksel Osmanlı devlet ve toplumsal yapısı bütün unsurlarıyla birlikte dönüşmüştür. Yaşanan bu büyük dönüşümden Osmanlı tarihçiliği de nasibini almıştır. * Prof. Dr., Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, necmettinalkan@gmail.com
3. BÖLÜM ERKEN MODERN TÜRK TARİHÇİLERİ VE AHMET REFİK (ALTINAY) Mehmet Kaan ÇALEN * Tanzimat tan sonra hayatın hemen her alanında olduğu gibi Türk tarih yazımında da bir değişimin olduğu gözlenmiştir. Bilhassa 19. yüzyılın son çeyreğinde bu değişim daha belirgin olarak hissedilmiş ve II. Meşrutiyet yıllarında zirve noktasına ulaşmıştır. İmparatorluğun karşı karşıya olduğu parçalanma süreci ile yaşadığı köklü dönüşümü anlama isteği, kimlik meselesi, Batılı bilginin etkileri, Türkoloji araştırmalarının tarihî mekân ve zamanı genişletmesi, yeni aydın sınıfın tarihi kullanımı, matbuatın gelişimi, dilde sadeleşme hareketi, eğitimde modernleşme ile birlikte ortaya çıkan ders kitabı ihtiyacı gibi dinamikler tarih düşüncesindeki değişimi besleyen ana unsurlardır. Tarih ile meşgul olmuş pek çok zihinde bu unsurların önemli bir kısmını birlikte müşahede etmek mümkündür.1 Ahmed Cevdet Paşa, Hayrullah Efendi, Mustafa Nuri Paşa gibi isimlerle başlayan tarih yazımındaki değişim süreci, Ahmed Vefik Paşa, Süleyman Paşa, Ahmed Midhat Efendi, Necib Âsım Bey, Mizancı Murad Bey, Abdurrahman Şeref Efendi ile devam etmiştir. II. Meşrutiyet yıllarında ileriki bölümde daha tafsilatlı biçimde işleneceği üzere, Ahmed Refik, Köprülüzâde Mehmed Fuat, Ali Reşad, Akçuraoğlu Yusuf gibi simalar ve Türk Derneği, Türk Bilgi Derneği, * Yrd. Doç. Dr., Trakya Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, mkcalen@outlook.com
2. KISIM MODERN TÜRK TARİHÇİLİĞİ
4. BÖLÜM MODERN TÜRK TARİHÇİLİĞİNİN BAŞLANGICI VE MEHMET FUAT KÖPRÜLÜ Fatma Acun * Türkiye de modern tarihçilik Osmanlı son döneminde başlasa da, 1 Cumhuriyetin kurulmasıyla gerçek anlamda gelişme fırsatını bulmuştur. 2 Türkiye Cumhuriyeti nin kuruluşu ve takip eden inkılâplar dönemi, modern tarih anlayışının gelişmesi için gerekli zemini hazırlarken, imparatorluktan ulus devlete indirgenmiş bir devlet ve toplum için acil olarak beliren uluslaşma ihtiyacı da, gerekli teorik çerçeveyi sunmuştur. Böylelikle modern tarih anlayışı, yeni kurulan ve en büyük hedefi ulus-devlet inşası olan Cumhuriyet e, ulusçu tarih anlayışını kazandırmıştır. Bu ikisi de Türkçülük çizgisinde evrilmiştir. Modern tarih anlayışı, aslında, dünya tarihinde Türk tarihine yer açma girişimidir. Modern tarihçiliğin Türk tarihine sağladığı kazanımlar üç ana noktada toplanabilir: Bunlar; 1. Osmanlı ve İ slam tarihinden Türk ve Anadolu tarihine kayma. * Prof. Dr. Hacettepe Üniversitesi, İnkılap Tarihi Enstitüsü, facun@hacettepe.edu.tr. 2 Osmanlı döneminde gelişen modern tarihçilik hakkında geniş bilgi için bk. Zeki Arıkan, Tanzimat tan Cumhuriyet e Tarihçilik, Tanzimat tan Cumhuriyet e Türkiye Ansiklopedisi, Cilt 4, İletişim Yayınları, s.1584-1594.
5. BÖLÜM TÜRKİYE DE ESKİÇAĞ TARİHÇİLİĞİ VE SEDAT ALP Gökhan KAĞNICI * Hâkim olduğu toprakların eski dönemlerinden kalan kalıntılara ve eserlere karşı Osmanlı Devleti nin yöneticilerinin 19. yüzyıla kadar ciddi politikalar ve çözümler üretemedikleri bilinmektedir.1 Ancak söz konusu yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren eski eserleri koruma ve toplama konusunda bir bilinç oluşmaya başladığı söylenebilir. 2 1869, 1874 ve 1884 yıllarında yayınlanan Eski Eser (Asar-ı Atika) Nizamnameleri ile birlikte, eski eserlerin korunmasına, arkeolojik kazı faaliyetlerine ve kazılardan elde edilen eserlerin mülkiyet haklarına dair birtakım hukuki düzenlemeler aşama aşama yapılmaya çalışılmıştır. Özellikle eski eserleri toplamak ve korumak amacıyla 1869 da kurulan Müze-i Hümayun un başına 1881 de getirilen Osman Hamdi Bey in girişimleriyle bu konuda ciddi adımlar atıl- * Yrd. Doç. Dr. Uşak Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü. E-mail: gokhan.kagnici@usak.edu.tr 2 Fatma Şimşek & Güven Dinç, Osmanlı İmparatorluğu nda Eski Eser Anlayışı ve Bu Alanda Uygulanan Politikalar, U.Ü. Fen - Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 16, 2009/1, 105; Süleyman Özkan, Osmanlı Devleti nde Eski Eser Koleksiyonculuğu, Tarih İncelemeleri Dergisi XIX/2, 2004, 65-86. Özellikle 19. yüzyılın ortalarından itibaren gayrimüslimler başta olmak üzere eski eserleri toplama konusunda bir eğilim oluşmaya başlamıştı.
6. BÖLÜM TÜRKİYE DE GENEL TÜRK TARİHÇİLİĞİ VE ZEKİ VELİDİ TOGAN Ahmet KANLIDERE * Genel (umumî) Türk tarihi alanı, esas olarak Türkistan, İdil- Ural, Kafkasya ve Kırım Türklerinin tarihlerini içermektedir. Burada geçen genel kelimesi, ortaklık ve bütünlüğü; yani Türk tarihinin Osmanlı veya Türkiye merkezli değil, Türk dünyasının bütününü kucaklayan bir yaklaşımı ifade etmektedir. Türklerin ilk ortaya çıktığı zamanlardan başlayıp Hun, Gök-Türk, Uygur devletleri, Orta Asya da devlet kurmuş diğer Türk boyları ile Karadeniz in kuzeyinde hüküm sürmüş olan Avrupa Hunları, Bulgarlar, Peçenekler, Oğuzlar, Hazarlar ve Kıpçakların tarihi bu çerçeveye dâhildir. Çağatay Hanlığı, Altın Orda ve ardılı devletler, Timurlular ve Türkistan hanlıklarının tarihi bu alanın zaman itibarıyla orta dönemini teşkil etmektedir.1 19. yüzyıldan günümüze Orta Asya, İdil-Ural, Kırım, Kafkasya ve Sibirya da yaşayan Türk topluluklarının yakınçağ tarihleri ve günümüzdeki durumları bu disiplin dâhilinde incelenmektedir. 2 * Prof. Dr., Marmara Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü. ahkanlidere@hotmail.com 2 Genel Türk tarihi alanı ile ilgili olarak bk. Mehmet Alpargu, Türk Dünyasının Tarihini Yazmak, Türkiye de Tarih Yazımı, Ed. Vahdettin Engin & Ahmet Şimşek, İstanbul 2013, s. 221-236; Yusuf Akbaba, Türkiye de Eski Türk Tarihçiliği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırma Enstitüsü, İstanbul 2016.
7. BÖLÜM TÜRKİYE DE İSLÂM TARİHÇİLİĞİ VE MUSTAFA ASIM KÖKSAL Mustafa ALİCAN * Avrupa da Aydınlanma ile başlayan ve giderek kapsamlı bir çalışma disiplini haline gelen İslâm tarihi incelemeleri, Türkiye de1 Tanzimat devrine kadar bazı kaynak metinlerin Türkçeye çevrilmesi ile sınırlı kalmıştı. Tanzimat ve II. Meşrutiyet dönemlerinde ise çok güçlü bir tarih yorumu ve bütünlüklü bir İslâm tarihi perspektifi mevcut olmamakla birlikte birçok çalışma yapıldı. İçlerinde Ahmed Cevdet Paşa (ö. 1895), Ziya Paşa (ö. 1880) ve Şehbenderzâde Filibeli Ahmed Hilmi (ö. 1914) gibi meşhur Osmanlı entelektüellerinin de bulunduğu müellifler tarafından yapılan bu çalışmalar, metodolojik anlamda gelenekçilik ya da yenilikçilik bakımından az veya çok birbirlerinden farklı olmakla birlikte genellikle Batılı müsteşriklerin çalışmalarına karşı savunmacı bir perspektife sahipti. 2 Bu tür İslâm tarihi çalışmaları, 3 Cumhuriyet dönemi İslâm tarihçiliğinin de temellerini oluşturacaktı. Nitekim klasik tarih anlayışının ötesine geçerek tenkide dayalı ve karşılaştırma usulünü benimsemiş bir ta- * Doç. Dr., Adıyaman Üniversitesi Tarih Bölümü, alicanmustafa@gmail.com 2 Yasin Beyaz, Tanzimat tan Bugüne Siyerdeki Paradigmatik Değişimler, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 43, 2015, s. 163. 3 Tanzimat ve Meşrutiyet dönemi İslâm tarihçileri ile alakalı detaylı bilgi için bk. Mehmet Çog, II. Meşrutiyet Dönemi İslâm Tarihçiliği (1908-1918), Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 2004.
8. BÖLÜM TÜRKİYE DE SELÇUKLU TARİHÇİLİĞİ VE OSMAN TURAN Fatih Durgun * Türkiye de Selçuklu tarihi çalışmaları modern tarihçilik biçiminin zorunlulukları sonucunda ortaya çıkmıştır.1modern tarihçilik yapısı gereği tarihi belirli dönemlere ayırma esasına göre icra edilir. 2 Selçuklu tarihçiliği de Türk tarihini kronolojik olarak dönemlere ayırma ihtiyacı neticesinde şekillenmeye başlamıştır. Bununla birlikte, Türkiye deki Selçuklu tarihçiliği, Selçuklu döneminin kendine has özelliklerini dikkate almakla beraber Türk tarihini Orta Asya dan bugüne kadar bir bütünlük çerçevesinde ele almış, Selçuklu tarihinin yüzyıllar içinde devlet geleneği ve örf gibi kimi siyasi ve kültürel temel özellikleriyle süreklilik arz eden Türk tarihi içindeki konumunu anlamlandırmaya çalışmıştır. Bu bağlamda, 1923 de yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti nin Türk milli tarihi ve kültürünü Orta Asya daki ilk döneminden Anadolu daki yeni modern ulus-devlete tarihi devam- * Yrd. Doç. Dr., İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Tarih Bölümü. fatih.durgun@medeniyet.edu.tr. Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde kaynaklar konusunda yardımcı olan Murat Hacıfettahoğlu ve Tevabil Alkaç ile metni okuyarak görüşlerini belirten Cumhur Bekâr a teşekkür ederim. 2 Fransız tarihçiliğinin önemli isimlerinden Jacques Le Goff un belirttiği gibi tarihçi dönemlendirme ile hem bir zaman anlayışına şekil verir, hem de en sonunda tarih adı verilen geçmişin sürekli ve genel bir resmini sunar. Jacques Le Goff, Tarihi Dönemlere Ayırmak Şart mı?, Çev. Ali Berktay, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2016, s.21.
9. BÖLÜM TÜRKİYE DE OSMANLI TARİHÇİLİĞİ 1 VE HALİL İNALCIK 1Bülent Arı * Türkiye de Osmanlı tarihçiliğinde iki büyük dönüm noktası vardır: Tarih-i Osmânî Encümeni ve Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi nin kuruluşu. Bu iki müessese, sonraki bütün tarih çalışmalarına tesir etmiş, öncü rol oynamıştır. Biri Osmanlı nın, diğeri Cumhuriyet in kurumları olmakla birlikte, zor şartlara rağmen her ikisi de alanlarında büyük atılımlara önayak olmuşlardır.2 Osmanlı Türkiye sinde çağdaş tarihçilik, 1880 lerde Sultan Hamid devrinde başlayan Türk Aydınlanma Çağı etkisi altında, II. Meşrutiyet (1908-1918) döneminde Tarih-i Osmânî Encümeni nin (TOE) kuruluşu ile başlar. Cumhuriyet in ilk yıllarında başı çeken tarihçiler burada yetişmiştir. TOE, Padişah ın 14 Zilkade 1327/27 Kasım 1909 tarihli irâdesiyle, 12 üyeyle faaliyete başlamıştır. Kurucu üyeler, son Osmanlı vak anüvisi Abdurrahman Şeref, Ahmed Tevhîd, Ahmed Refik, Ahmed Midhat, İskender Hoci, Efdaleddin, Diran Kilikyan, Zühdî, Ali Seydî, Karolidi, Mehmed Arif, Necib Asım; muavin üye- 1 Türkiye de Osmanlı Tarihçiliği kısmı Halil İnalcık ın XIII. Türk Tarih Kongresi ne sunduğu Türkiye de Modern Tarih in Kurucuları, Bildiriler, Cilt I, Ankara, 1999, s.85-166) başlıklı tebliği esas alınarak yeniden düzenlenmesiyle oluşturulmuştur. * Prof. Dr., Sebahattin Zaim Üniversitesi, Uluslararası İlişkiler Bölümü, bulentari@gmail.com
10. BÖLÜM TÜRKİYE DE CUMHURİYET TARİHÇİLİĞİ VE TARIK ZAFER TUNAYA Funda SELÇUK ŞİRİN * Cumhuriyet tarihi, üniversitede bir kürsü olmadan önce, Yükseköğretim bünyesinde bir ders olarak Ankara Hukuk Mektebi nin açılmasıyla verilmeye başlanmıştır. 1925 yılında, okulun kurucularından ve zamanın Adalet Bakanı Mahmut Esat Bozkurt ile Devletler Hukuku Hocası Cemil Bilsel in isteği doğrultusunda, İhtilaller Tarihi adlı dersin okutulması milat olarak kabul edilebilir. 1933 te Darülfünun bünyesinde bir İnkılap Tarihi Enstitüsü açılmış, burada üniversite reformundan sonra İnkılap Tarihi dersleri verilmeye başlanmıştır. Bu enstitünün akademik kadrosuna Mükrimin Halil Yinanç, Hilmi Ziya Ülken, Akdes Nimet Kurat, Enver Ziya Karal, Nizamettin Ali, Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu ve Ahmet Akif atanmıştır. Dönemin Milli Eğitim Bakanı Yusuf Hikmet Bayur un 4 Mart 1934 te verdiği konferansla başlayan dersler, Hıfzı Veldet (Velidedeoğlu), Yavuz Abadan (Unat), Yusuf Akçura, Mehmet Şemsettin Günaltay, Yusuf Sadri Maksudi Arsal gibi farklı isimler tarafından da sürdürülmüştür. 20 Mart 1934 te Başbakan İsmet İnönü de Ankara da konferans şeklinde bir ders vermiştir. Bu yıllarda Osmanlı dan Cumhuriyet e geçişe ve Cumhuriyet tarihinin önemli gelişmelerine paydaş ve tanık olan Yusuf Kemal Tengirşek, Mahmut Esat Bozkurt ve Recep Peker gibi isimlerle İnkılap Tarihi dersleri devam etmiştir.1 * Doç. Dr., Kocaeli Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, fundaselcuksirin@gmail.com
11. BÖLÜM TÜRKİYE DE İKTİSAT TARİHÇİLİĞİ: ÖMER LÜTFİ BARKAN VE MUSTAFA AKDAĞ Rahmi Deniz Özbay * Türkiye de İktisat Tarihi disiplininin doğuşunu kurulan1ilk kürsüye bağlamak mümkündür. İktisat tarihi literatürü bu kürsüyle birlikte oluşmaya başlamıştır. 2 Ondan önceki tarihlere ilişkin tüm çalışmalar ancak iktisat tarihi disiplininin veri ve teorik kavramsallaştırmalar için yararlanabileceği çalışmalar olarak görülebilir. Süreç içinde iktisat tarihi çalışmalarının alanı ve içeriği oldukça genişlemiştir. Bu genişlemenin, çeşitlenmenin temel nedeni; sosyal tarih, sosyo-ekonomik tarih, kurumlar tarihi, ekonomik olaylar tarihi veya iktisadi tarih, vb. gibi çalışma alanlarının yanı sıra, iktisadi düşünce tarihi, iktisadi doktrinler tarihi alanlarında da çalışmaların çoklukla İktisat Tarihi disiplininin altında yürütülmesidir. Gelinen noktada, İktisat Tarihi bağımsız bir disiplin olarak; geçmişe veya günümüze dair bilgi üretmek amacıyla, geçmişten bugüne değin (ekonomik, toplumsal, kurumsal, siyasi vb.) tüm tarihî olgu ve olayların, hangi toplumsal ve/veya ekonomik sonuçlar üzerinde etkili olduğunu veya bunları ürettiğini araştıran, bunun için tüm olgu ve olayların birbir- * Prof. Dr., Marmara Üniversitesi İktisat Fakültesi İktisat Bölümü rahmideniz@marmara.edu.tr 2 Ömer Lütfi Barkan ın çalışmalarını ele alan bahis, aynı zamanda Türkiye de İktisat Tarihi disiplininin doğuşuna ilişkin bilgiler içermektedir.
4. KISIM TÜRKİYE DE DİĞER TARİH ÇALIŞMA ALANLARI VE TARİHÇİLERİ
12. BÖLÜM TÜRKİYE DE ZİHNİYET TARİHÇİLİĞİ VE SABRİ ÜLGENER İbrahim ŞİRİN * Türkçe deki zihniyet kelimesi Latince mentis İngilizce mentality Fransızca mentalite Almanca mentalitat Farsça tarz-ı fikir Arapça akliye olup sözlük anlamı bir toplumdaki ya da topluluktaki bireylerde, görüş ve inanış etmenlerinin etkisiyle oluşan düşünüş biçimidir.1zihniyet tarihçiliğinin Türkiye deki önemli ismi Sabri Ülgener e göre zihniyet, bir değer hükümleri dizisine duyulan bağlılığın sonucu olarak inşa edilmiş bir kurallar silsilesidir. Bu silsilenin işleyişinde zihniyetin tabiatı bakımından önemli bir nokta meşruiyet meselesidir. Diğer ise belli değerler ve kanaatlerin özneler için en doğrusu olduğuna inanmak ve bu inancı tesis edecek hükümler inşa etmektir. Zihniyet hangi yönde ise o yönde benimsenmiş değer hükümlerinin haklılığına gerek kendini gerekse başkalarını inandırmak ve bu noktada ilgiyi sıcak tutmak üzere çoğu ezbere tekrarlanan kaide ve kuralların ifadesidir. 2 Dünya daki zihniyet tarihi çalışmalarını İbn Haldun un Umran ilmi ile başlatmak mümkündür. İbn Haldun un olgu ve olaylar arasındaki ilişkileri tümevarımsal (endüktif) yoldan ortaya koyup yasalara ulaşma isteğiyle Alman Tarih Okulu nun ileri sürdüğü te- 1 Doç. Dr., Kocaeli Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, sirinibrahim@gmail.com 2 Sabri Ülgener, Zihniyet, Aydınlar ve İzmler, İstanbul 1983, s.19.
13. BÖLÜM TÜRKİYE DE MODERNLEŞME TARİHÇİLİĞİ VE NİYAZİ BERKES Cenk Reyhan * 1Modernlik/modernite, onyedinci yüzyılda Avrupa da başlayan ve zamanla neredeyse bütün dünyayı etkileyen toplumsal yaşam ve örgütlenme biçimine/organizasyonuna verilen isimdir. 2 Bu açıklamada zaman ve mekân vurgusu modernitenin anlaşılması (ve Osmanlı ile ilişkisinin belirlenmesi) açısından önemlidir. Modernleşme olgusu, iki ideal tip arasındaki ikilik durumuna örtülü ya da açıktan atıfta bulunur: Geleneksel toplum, (kırsal, geri, azgelişmiş vb) ve modern toplum (kentsel, kalkınmış, endüstriyel vb). Bu tipler, belirli genel/evrensel yasaları izleyen daimi bir evrim- * Prof. Dr., Gazi Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, creyhan@gazi.edu.tr 2 Anthony Giddens, Modernliğin Sonuçları, Çev. Ersin Kuşdil, Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 1994, s. 9. Burada bir sanat ve estetik ya da düşünüş vb anlamı içeren izm li modernizm kelimesi inceleme kapsamımızın dışındadır. Giddens a göre, modernite projesi özelde Batı genelde diğer toplumlar için dört temel devrime dayandırılmaktadır: 1- Bilimsel devrimler 2- Siyasal devrimler 3- Kültürel devrimler, 4-Endüstriyel devrimler. Anthony Giddens, A.g.e., s. 25. Jürgen Habermas ın modernite ve modernizasyon arasındaki niteliksel ve kurumsal farka yaptığı vurguyu izleyen Ahmet Çiğdem e göre, modernite bir projeye, refleksiyona, modernizasyon bu projeyi, refleksiyonu mümkün kılan kurumsal-yapısal evrime işaret eder, Ahmet Çiğdem, Türk Batılılaşmasını Açıklayıcı Bir Kavram: Türk Başkalığı: Batılılaşma, Modernite ve Modernizasyon, Modern Türkiye de Siyasal Düşünce, Ed. Uygur Kocabaşoğlu, İletişim Yayınları, İstanbul, 2002, Cilt 3, s. 69.
14. BÖLÜM TÜRKİYE DE TEZLİ TARİHÇİLİK VE SENCER DİVİTÇİOĞLU Ufuk Özcan * Türkiye de problematiksiz, hipotezsiz, tezsiz, verilere aşırı dayalı/ampirist ve tasviri tarihyazımı eğiliminin yaygınlık kazanması karşısında tezli tarihçiliğin ülkemizdeki başarılı örnekleri üzerinde düşünmek gerçekten önem arzetmektedir. Özellikle son 15-20 yıldır tarihçilik ve tarihyazımı alanında Batı da ortaya çıkan yeni metodolojik gelişmeler, kilit meseleler üzerinde yükselen sosyal yapı, ekonomi ve siyaset eksenli, bütünlüklü makro model ler üstüne kurulu tarihçiliğin altının oyulması, bunun yerine ampirist bir yaklaşıma dayalı mikro-kültür tarihçiliğinin kıymet kazanması şeklinde tezahür ediyor. Bu nedenle tezli tarihçiliğin ülkemizdeki olumlu örneklerine değinerek konuya giriş yapmakta yarar vardır. 1 Cumhuriyetin kuruluşundan sonra, özellikle 1930 lu yıllarda ulus-devletin meşru temellerini oluşturmak için ulusçu nitelikte bir tarih anlatısının inşa edilmesine girişildi. Türkiye, bir yandan İslam coğrafyasında yer alan, diğer yandan tarihî olarak Orta Asya geçmişi olan ve son kertede yüzünü Batı ya dönmüş bir ülkeydi. Buna karşın kültürel ve tarihî perspektifte Anadolu coğrafyasında yaşanan tarihî deneyim Türklerin tarihinde önemli bir devreyi işaret ediyor- * Prof. Dr., İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü, ufukozcan@hotmail.com
15. BÖLÜM TÜRKİYE DE POPÜLER TARİHÇİLİĞİ VE REŞAT EKREM KOÇU Ahmet Özcan * Tanzimat ile resmen kabul edilen Batılılaşma paradigmasının Doğuya meydan okuması milliyetçiliğin imparatorluklara meydan okuyan retoriğiyle ortaya çıktığında tarihe popülerlik kazandıran süreç başlamış oldu. Modern millet olgusunu icat eden milliyetçilik ideolojisinin en önemli enstrümanı tarihti. Osmanlılık veya İslamcılık gibi imparatorluğun parçalanmasını engellemek isteyen diğer ideolojileri takip edenler de tarihin kendilerine meşruiyet sağlayan kullanışlı imkânlarına müracaat ettiler. Bu dönemde tarih, bilimsel bir disiplin olmak bakımından henüz yeterli metodolojik yeniliklerle tanışmasa bile bunlara Türk tarihi kavramıyla birlikte yeni bir ideolojik kurgu ve araştırma alanı eklendi. Sonraki yıllarda Osmanlı tarihleri Türk tarihinin bir parçası olmuş, İslam tarihçiliği ise siyer geleneğini takip ederek mecrasında devam etmiştir. 1 Türkiye de popüler tarihçiliğin merkezini Türklük düşüncesi ve onun tarih sahnesindeki yürüyüşünün farklı evreleri oluşturur. Mustafa Celaleddin Paşa nın Fransızca olarak İstanbul da 1869 yayınladığı Eski ve Modern Türkler (Les Turcs Anciens at Modernes) 2 adlı kitabı, Türklüğün Turanî kavimlerle olan yakınlığı ve Orta Asya * Doç. Dr., Çankırı Karatekin Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü 2 Bu kitabın Türkçe tercümesi için bk. Eski ve Modern Türkler, Çev. Güven Beker, Kaynak Yayınları, İstanbul 2014.
16. BÖLÜM TÜRKİYE DE YEREL TARİHÇİLİK VE MUSTAFA ÇAĞATAY ULUÇAY Hasan Işık * Sınırlı, belli bir coğrafi alanda ve mekânsal bir sabitlikte meydana gelen tarih çalışmalarının kastedildiği yerel1tarih çalışmalarının 2 batıda uzun zamandır yapılmasına rağmen Türkiye deki gelişimi yeni sayılır. Geçmişe ilişkin başarılı bir kavrayış, ulusal ve uluslararası gelişmelerin yanında, çevremizde olup bitenlerin de bilinmesi ve tanınmasını gerekliliği 3 yerel tarihi gündeme getirmiştir. Türkiye deki yerel tarih çalışmaları genel olarak incelendiğinde çalışmayı yapanların temel yaklaşımlarının yerel tarihi, milli tarihi zenginleştirmenin ayrılmaz bir parçası olarak görüldükleri sonucuna varılabilir. Eldem konu bağlamında; Türkiye de doğru dürüst bir tarih senaryosu ortaya çıkmamışsa ve hâlâ çok temel noktalarda doğru dürüst bir anlaşma zeminine varılamamışsa, bunun bir sebebi de, Avrupa daki gibi, 19.yy. ı özellikle çok karakterize eden meraklı tarihçi, 1 Yrd. Doç. Dr., Beyazıt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü. hasantarih@yahoo.com 2 Hasan Işık, İlköğretimde Tarih Konularının Yerel Tarih İle İlişkilendirilmesinin Öğrenci Başarısına Etkisi, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1/ 4, 2008, s. 291; Esra Danacıoğlu, Geçmişin İzleri, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2001, s. 6; Selçuk Akşin, Somel, Yerel Tarih ve Tarihte Yerellik, Yerel Tarih Dergisi, Sayı 6, 1998, s. 4. 3 David E. Kyvig, Myran A. Marty, Yanıbaşımızdaki Tarih, Yerel Tarih Dergisi, Sayı 1, 1998, s. 7.
SEÇİLMİŞ KAYNAKÇA Ahmet Şimşek * Acun, Fatma, Siyasi Tarihle İlgili Çalışmalar Üzerine Bir Değerlendirme (1920-1938), Cumhuriyet Dönemi Türk Kültürü, Atatürk Dönemi 1920-1938, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Cilt 1, 2010, 133-142.1 Acun, Ramazan & Acun, Fatma, Bir Tarihçi ve Modernleşmeci Fikir Adamı Olarak Prof. Dr. İ. Ercüment Kuran, Türk Modernleşme Tarihi Araştırmaları Sempozyumu 14 Mayıs 2005. Prof. Dr. İ. Ercüment Kuran a Saygı, Hacettepe Üniversitesi Yayınları, Ankara, 2006, s.7-49. Adalıoğlu, Hasan Hüseyin, Osmanlı Tarih Yazıcılığında Tevarih-i Al-i Osman Geleneği, Osmanlı, Cilt 8, Ankara 1999, s. 286-292. Afyoncu, Erhan, Osmanlı Tarihçiliği, Popüler Tarih, 4/45, 2004, 16-21. Afyoncu, Erhan, Osmanlı Siyasi Tarihinin Ana Kaynakları: Kronikler, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, I/5.2, 2003, s.101-172. Afyoncu, Erhan, Tanzimat Öncesi Osmanlı Tarihi Araştırma Rehberi, Yeditepe Yayınları, İstanbul, 2009. Ahmet Güneş, Tarih, Tarihçi ve Meşruiyet, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 17, 2005, s. 8-17. Ahmet Refik, Alman Müverrihleri, Kanaat Kütüphanesi, İstanbul 1932. Ahmet Refik, Fransız Müverrihleri, Kanaat Kütüphanesi, İstanbul 1932. * Prof. Dr., İstanbul Üniversitesi Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi, ahmetsimsek@istanbul.edu.tr
326 Türk Tarihçileri Ahmetbeyoğlu, Ali, İslamiyet Öncesi Türk Tarihçiliğinin Problemleri, Cumhuriyet Döneminde Türkiye de Tarihçilik ve Tarih Yayıncılığı Sempozyumu, TTK, Ankara, 2010, s.293-300. Akbaba Yusuf, Türkiye de Eski Türk Tarihçiliği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırma Enstitüsü, İstanbul, 2016. Akbayrak, Hakan, Milletin Tarihinden Ulusun Tarihine: İkinci Meşrutiyet ten Cumhuriyet e Ulus-Devlet İnşa Sürecinde Kurumsal Tarih Çalışmaları, Kitabevi Yayınları, İstanbul, 2009. Akbulut, Uğur, Osmanlı Tarih Yazıcılarına Göre Tarih ve Tarihçi, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum, 2006. Akçura, Yusuf, Tarih Yazmak ve Tarih Okutmak Usullerine Dair, Birinci Türk Tarih Kongresi, Ankara 1932, s. 577-607. Akgül, Suat, & Ergezer, Bahattin, (Yay. Haz.) Türk Tarihçiliği ve Prof. Dr. Aydın Taneri Armağanı. Ocak Yayınları, Ankara, 1998. Akgün, Ahmet, XV-XVI. Yüzyıllarda Osmanlı Tarihçiliği Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,V/2, 2008, s.109-113. Akun, Ömer Faruk, Mehmed Fuad Köprülü, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 28, s. 471-472. Akyıldız Ali & Buzpınar, Tufan; Sinanoğlu Mustafa (Ed.). Dünden Bugüne Osmanlı Araştırmaları Tespitler-Problemler-Teklifler, İSAM, İstanbul, 2007. Akyurt, Çetin, Şani-zâde Tarihi ve Osmanlı Tarih Yazıcılığındaki Yeri, Türk Yurdu 148 49, Ocak 2000, s. 556-573. Akyurt, Çetin, Şani-Zade Mehmed Ataullah Efendi nin Tarih Yazıcılığı, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 1999. Alican, Mustafa, Tarih ve Aktüalite Arasında Tarihçi: Osman Turan Örneği, Cumhuriyet Döneminde Türkiye de Tarihçilik ve Tarih Yayıncılığı Sempozyumu, Ankara, 2010, s.909-926. Alkan, Ahmet Turan, Osmanlı Tarihi: Bir İnanç Alanı, Türkiye Günlüğü, Sayı 11, 1990, s. 4. Alkan, Mehmet Ö., Gogol un Paltosu: Tarık Zafer Tunaya ve Siyasi Partiler, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 2/1, 2004.
Seçilmiş Kaynakça 327 Alkan, Necmettin, Tarihin Çağlara Ayrılmasında Üçlü Sistem ve Türk-İslâm Tarihi nin Çağ Taksimi Meselesi, TUHED Türk Tarih Eğitimi Dergisi, 3/2, 2014, s. 43-64. Alpargu, Mehmet, Türk Dünyasının Tarihini Yazmak, Türkiye de Tarih Yazımı, Ed. Vahdettin Engin & Ahmet Şimşek, İstanbul 2013, s. 221-236. Alpay, Yalın, Fuat Köprülü nün Muhafazakâr Ulusal Tarih Tezi Kurgusu, Muhafazakâr Düşünce 10/38, 2013, s.83-126. Alpay, Yalın, Fuat Köprülü, Muhafazakârlık, Ed. A. Çiğdem, İletişim Yayınları, İstanbul, 2003. Apalı, Ali, Kâtip Çelebi nin Eserlerinde Mesleğinin İzleri, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13, 2015, s. 1-15. Arı, Bülent & Aslantaş, Selim, Dairenin Dışındakileri Araştıran Tarihçi: Ahmet Yaşar Ocak, Doğu Batı, Sayı 16, 2001, s.97-111. Arı, Bülent & Aslantaş, Selim, Türkiye de Modern Tarihçiliğin Öncüsü Fuad Köprülü Doğu Batı, 3/ 12, 2000, s. 192-205. Arı, Bülent, Prof. Dr. Halil İnalcık İle Ankara Tarihine Dair Bir Söyleşi, Türk Yurdu, Sayı 176, 2002, s.70-71. Arı, Bülent, Osmanlı Tarihçiliği Bibliyografyası, Muhafazakar Düşünce, Sayı 7, 2006, s.269-302. Arı, Bülent, Türk-İslam-Osmanlı Şehirciliği ve Halil İnalcık ın Çalışmaları, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 6, 2005, s.27-56. Arıkan, Zeki, Cumhuriyet in İlk Yıllarında Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı Mirasının Keşfi ODTÜ Gelişme Dergisi, Sayı 39, 2012, s.27-59. Arıkan, Zeki, Tanzimat tan Cumhuriyet e Tarihçilik, Tanzimat tan Cumhuriyet e Türkiye Ansiklopedisi, Cilt 4, İletişim Yayınları, s.1584-1594. Arıkan, Zeki, Târih-i Cevdet, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 40, İstanbul 2011, s. 75-77. Arıkan, Zeki, Osmanlı Tarih Anlayışının Evrimi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, İstanbul, 1991. Armağan, B., Katip Çelebi ve Tarihçiliği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 1999. Aslantaş, Selim, Halil İnalcık ın Akademik Biyografisi, Doğu Batı, Sayı 45, 2009, s. 11-39.
328 Türk Tarihçileri Ata, Bahri, Prof. Dr. Bahaeddin Yediyıldız ile Tarih Araştırmaları ve Öğretimi Konusunda Söyleşi Türk Yurdu, 175, 2002, s.49-53. Ata, Bahri, Bir Çankırılı Tarihçi: Mustafa Çağatay Uluçay ve Tarih Eğitimine Katkıları, Çankırı Araştırmaları, Sayı 2, 2007, s. 35-41. Atılgan, Gökhan, Yön ünü Ararken Yolunu Yitirmek, Praksis, 6, 2002, s. 119-151. Atsız, Hüseyin Nihal, Türk Tarihinde Meseleler, İrfan Yayınevi, İstanbul, 1997. Avcı, Orhan, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Araştırmaları, Cumhuriyet Döneminde Türkiye de Tarihçilik ve Tarih Yayıncılığı Sempozyumu, TTK, Ankara, 2010, s.319-334. Avcı, Orhan, Mehmet Altay Köymen in Derslerinde Türk Tarihi ve Tarihçiliği. Bilge Yayınları. Ankara, 2003. Aydın, Mehmet Akif, Türk Hukuk Tarihçiliği, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 3/5, 2005, s.9-25. Aydın, Suavi, Aydınlanma ve Tarihselcilik Problemleri Arasında Türk Tarihyazıcılığı: Feodalite Örneği, Toplum ve Bilim, Sayı 91, 2002, s. 69-70. Aydın, Suavi, Resmi Tarihin Temeli: Ulusal Tarih Yazımı ve Resmi Tarihte Mitlerin Kaynağı, Resmi Tarih Tartışmaları 1, Ed. Fikret Başkaya, Özgür Üniversite Kitaplığı, Ankara, 2008, s. 43-83. Aydın, Suavi, Türk Tarih Tezi ve Halkevleri, Kebikeç, 2/3, 1996, s.107-130. Ayrancı, İlhami, Cumhuriyet Döneminde Yapılan İlk Resmi İslam Tarihi Çalışmaları (Tarih II Ortazamanlar Ders Kitabı Örneği), Dini Araştırmalar, 17/45, Temmuz-Aralık 2014. Aysal, Necdet, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Tarihçesi ve Gelişim Süreci, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 33-34, Mayıs-Kasım 2004, s.241-263. Aysever, Levent, Türk Düşünce Tarihinde Yöntem Sorunları: Hilmi Ziya Ülken ve Düşünce Tarihi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 1987. Azimli, Mehmet, Siyeri Farklı Okumak, Ankara 2010. Babinger, Franz, Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserleri, Çev. Coşkun Üçok, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2000. Balcı, Serdal, Ahmed Rasim in Tarih Anlayışı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum, 2003.
Seçilmiş Kaynakça 329 Barkan, Ömer Lütfi, İktisadi İnhitat Tarihimizin Ahlak ve Zihniyet Meseleleri, Sabri Fehmi Ülgener Küreselleşme ve Zihniyet Dünyamız, Ed. Murat Yılmaz, Ankara 2011, Kültür Bakanlığı Yayınları. Barkan, Ömer Lütfi, Prof. Dr. Sabri F. Ülgener, İktisadî İnhitat Tarihimizin Ahlâk ve Zihniyet Meseleleri (Başlangıçtan 18. Asır Sonlarına Kadar Fikir ve Sanat Tarihi Boyunca Akisle-riyle Umûmî Bir Tahlil Denemesi), İ.Ü.İktisat Fakültesi Mecmuası, XII/3-4, 1951, s.162 vd. Başar, Fehamettin, Osmanlı Tarih Kaynakları III: Osmanlı Tarih Yazıcılığında Katip Çelebi Asrı. Tarih ve Medeniyet, Sayı 39, 1994. S.41-49. Baykan Sezer e Armağan - Baykan Sezer ve Türk Sosyolojisi, Yay. Haz. Ertan Eğribel, Ufuk Özcan, Kızıl Elma Yayıncılık, İstanbul, 2004. Baykara, Tuncer, Togan, Ahmed Zeki Velidi (1890-1970), Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 42. Baykara, Tuncer, Tuncer Baykara, Ben Kendim, Tarihçilik Yolunda Kırk Yıl (1964-2004), IQ Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul, 2004. Baykara, Tuncer, Zeki Velidi Togan, Ankara, 1989. Bayrak, Orhan M. Osmanlı Tarihi Yazarları, Osmanlı Yayınevi, İstanbul, 1982. Bayraktar, Bayram, Çağdaş Tarihçilik Açısından Türk Tarih Tezi, Türkiye Günlüğü, Sayı 48, 1997, s.66-76. Berkes, Niyazi, Unutulan Yıllar, Der. Ruşen Sezer, İletişim Yayınları, İstanbul, 2014. Berktay, Halil, Cumhuriyet Dönemi Tarih Çalışmaları, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, Cilt 9, İletişim Yayınları, İstanbul, 1983, s.2456-2478. Berktay, Halil, Dünyada ve Türkiye de Tarihçiliğin Durumu ve Dilinin Evrenselleşmesi Üzerine Düşünceler, Tarih Öğretimi ve Ders Kitapları Buca Sempozyumu, Der. Salih Özbaran, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 1996, s. 69-86. Berktay, Halil, Cumhuriyet İdeolojisi ve Fuat Köprülü, İstanbul: Kaynak Yayınları, 1983. Beyaz, Yasin, Tanzimat tan Bugüne Siyerdeki Paradigmatik Değişimler, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 43, Ocak 2015. Birinci, Ali, Osman Turan, Alternatif Yayınları, Ankara, 2003. Birinci, Ali, Tarih Uğrunda, Dergah, İstanbul, 2001.
330 Türk Tarihçileri Bozkurt, Tülin, Türk Tarih Tezi Üzerine, Resmi İdeoloji Sözlüğü, Ed. Fikret Başkaya & T. Ersoy), Özgür Üniversite Kitaplığı, Ankara, 2007, s. 655 662. Burke, Peter, Annales Okulu. Çev. Mehmet Küçük, Doğu Batı Yayınları, Ankara, 2002. Carr, Edward Hallett Tarih Nedir? Çev. Misket Gizem Gürtürk, İletişim Yayınları, İstanbul,1996. Cerrahoğlu, A. (Kerim Sadi), Tarih Anlayışı Olmayan Tarihçi Fuat Köprülü, İstanbul, 1964. Copeaux, Etiene, Türk Tarih Tezinden Türk-İslam Sentezine: Tarih Ders Kitaplarında (1931-1993), Çev. Ali Berktay, İletişim Yayınları, İstanbul, 2006. Coşkun, Çakır, Osmanlı Ekonomik ve Toplumsal Tarihiyle İlgili Tezler Bibliyografyası, 1933-1999, Dîvân İlmî Araştırmalar Dergisi, Sayı 7, İstanbul 1999, s.251-379. Coşkun, İsmail, Batı İdeolojilerinin Türk Tarih Anlayışına Yansımaları Üzerine, Tarih ve Sosyoloji Semineri, İ.Ü.E.F. Yayınları, İstanbul, 1991. Coşkun, İsmail, Niyazi Berkes Üzerine, İ.Ü. Sosyoloji Dergisi, 3/2, 1991, s. 49-86. Çadırcı, Musa, Tarih Yazıcılığında Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesinin Yeri, Cumhuriyet Döneminde Türkiye de Tarihçilik ve Tarih Yayıncılığı Sempozyumu (Sempozyum Bildirileri). TTK, Ankara, 2010, s.667-672. Çakır, Coşkun, Barkan`ın Kanunları; Osmanlı-Türk Hukuk Tarihçiliğinde Bir Klasik, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Sayı 5, 2005, s.781-790. Çakır, Coşkun, Devletin Tarihinden Toplumun Tarihine, Yeni Bir Tarih Paradigması ve Ömer Lütfi Barkan, Doğu Batı, 3/12, 2000, s. 35-65. Çakır, Coşkun, Türkiye de İktisat Tarihi Çalışmalarının Tarihi Üzerine Bir Deneme, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 1, 2003, s.7-63. Çakır, Coşkun. Türk Aydınının Tanzimat la İmtihanı Tanzimat ve Tanzimat Dönemi Siyasi Tarihi Üzerine Yapılan Çalışmalar, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Sayı 3, 2004, s.9-69. Çalen, Mehmet Kaan, II. Meşrutiyet Döneminde Türk Tarih Düşüncesi, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2013. Çaykara, Emine, Tarihçilerin Kutbu: Halil İnalcık, (Söyleşi), İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2011.
Seçilmiş Kaynakça 331 Çelebi, Nilgün, Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesindeki Mülteci Profesörler, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi 43/1, 2003, s.259-272. Çetik, Mete, Üniversitede Cadı Kazanı:1948 DTCF Tasfiyesi ve Pertev Naili Boratav ın Müdafaası, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul: Sunuş. Çetinkaya, Bayram Ali, Türkiye nin Modernleşmesi Sürecinde Şemseddin Günaltay, Ankara, 2003. Çiçekdağı, G., Prof. Dr. Aydın Taneri nin Hayatı ve Tarih Anlayışı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya, 2001. Çifçi, Alifer, Türkiye de Eskiçağ Tarihçiliği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya, 2010. Çog, Mehmet, II. Meşrutiyet Dönemi İslâm Tarihçiliği (1908-1918), Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2003. Delilbaşı, Melek, Halil İnalcık, OTAM, Sayı 19, Ankara, 2006, s. 1-6. Demir, Remzi & Atılgan, Doğan, Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi ve Türkiye de Beşeri Bilimlerin Yeniden İnşası: Elli Portre, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara 2008. Demircan, Adnan, Cumhuriyet Dönemi (1923-2001) İslâm Tarihi ve Medeniyeti Çalışmaları (Bir Bibliyografya Denemesi), Şanlıurfa 2002. Demiriş, Bedia, İstanbul Üniversitesi nde Klasik Filoloji, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Dergisi 3/19, 2009, s.273-283. Dervişoğlu, Fatih M. Türkiye de Akademik Tarihçilik ve Milli Tarih-Ekolü Kurucusu İlim Adamı: Mehmed Fuad Köprülü (1890 1966), International Journal of Social Science, Sayı 35, 2015, s. 55-67, Divitçioğlu, Sencer, Asya Üretim Tarzı ve Osmanlı Toplumu, Sermet Matbaası, Kırklareli-Vize, 1981. Divitçioğlu, Sencer, Geçivermiş Gelecek, Bağlam Yayınları, İstanbul, 1991. Divitçioğlu, Sencer, Nasıl Bir Tarih? Kök Türkler, Karahanlılar, Bağlam Yayınları, İstanbul, 1992. Divitçioğlu, Sencer, Osmanlı Beyliğinin Kuruluşu, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 1999. Dönmez, Şevket & Doğan Alparslan, Meltem; Alparslan, Metin; Ezer, Sabahattin, Eski Önasya Dilleri ve Kültürleri Kürsüsü Tarihçesi (1934-2002), Anadolu Araştırmaları XVI, 2002, s.145-200.
332 Türk Tarihçileri Dressler, M. Fuad Köprülü nün Tarih Yazısına Milliyetçiliğin Etkisi, Mehmet Fuat Köprülü, Ed. Yahya Kemal Taştan, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara, 2012. Durukan, Kaan, Modern Türk Tarihçiliğinin/Tarihyazımının Sorunları Üzerine Bazı Düşünceler, Toplum ve Bilim, Sayı 91, 2001, s.295-307. Durukan, Kaan, Türkîli Hicazkâr, Türkiye de Tarih Anlayışı Üzerine. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2003. Dündar, Can & Sevinç, Fatma (Der.), İlk Türk Hititoloğun Yaşam Öyküsü: Sedat Alp, Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA), Ankara 2004. Eldem, Edhem, Osmnlı Tarihini Türklerden Kurtarmak, Cogito, Sayı 73, 2013, s.260-283. Emecen, Feridun M. Klasik Dönem Osmanlı Siyasi Tarih Çalışmaları: Yönelimler ve Yaklaşımlar, Türkiye de Toplum Bilimlerinin Gelişimi, Sosyoloji Yıllığı, Ed. Ertem Eğribel & Ufuk Özcan, Sayı 18, 2009, s. 361-374. Emecen, Feridun M. Osmanlı Kronikleri ve Biyografi, İslam Araştırmaları Dergisi, 3, 1999, s. 83-90. Engin, Vahdettin & Şimşek, Ahmet, (Ed.) Türkiye de Tarihyazımı. Yeditepe Yayınları, İstanbul 2011. Erdem, Y. Hakan & Gershoni, Israel; Singer, Amy, (Ed.) Middle East Historiographies, Narrating the Twentieth Century, University of Washington Press, Seattle, July 2006. Erdem, Yusuf Hakan, Osmanlı Kültüründe Yazarlık ve İntihal Sorunları, Risale-i Nur da Yapılan Tahrifat, Ed. Aytemur, Hüseyin Siyabend, Hivda İletişim, İstanbul, 2015, s.224-244 Erdoğdu, A. Teeyfur, Tarih Araştırmalarında Yeni Eğilimler, Sosyal Bilimlerde Yeni Eğilimler, Nobel Yayınları, 2015, s. 39-102. Erdoğdu, A. Teyfur, 2000 den sonra Türkiye de Tarihçilik, Mehmet Fuat Köprülü, Ed. Yahya Kemal Taştan, Turizm ve Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2012, s.277-302. Erdoğdu, A. Teyfur, Prof. İnalcık Tarihçiliği nin Tahlil Denemesi, Uluslararası Osmanlı Öncesi ve Osmanlı Tarihi Araştırmaları 6. Ara Dönem Sempozyumu Bildirileri. CIEPO, Uşak İli Kalkınma Vakfı, 2011, s.1-31. Erdoğdu, A. Teyfur, Tarihçilerin Kutbü l-aktabı Prof. Dr. Halil İnalcık ile Tarihyazıcılığının Püf Noktaları Üzerine Bir Mülakat, Tarih Okulu / The International Journal of The History School, Sayı 11, 2011, s.159-161.
Seçilmiş Kaynakça 333 Ergenç, Özer, Halil İnalcık ın Türkiye nin Sosyal ve Ekonomik Tarihçiliğindeki Yeri, Cumhuriyet Döneminde Türkiye de Tarihçilik ve Tarih Yayıncılığı Sempozyumu, TTK, Ankara, 2010, s.7-12. Ergenç, Özer. XVI. Yüzyılda Ankara ve Konya: Osmanlı Klasik Dönemi Kent Tarihçiliği Ankara Enstitüsü Vakfı, Ankara,1995. Ergene, Boğaç A. Mâduniyet Okulu, Post-Kolonyal Eleştiri ve Tarihte Bilgi- Özne Sorunu: Osmanlı Tarihçiliği İçin Yeni Dersler mi?, Toplum ve Bilim, Sayı 83, 2000, s.32-47. Ersanlı Behar, Büşra, İktidar ve Tarih: Türkiye de Resmi Tarih Tezinin Oluşumu (1927-1937), Afa Yayınları, İstanbul, 1995. Ertürk, B., Ali Reşat ve Tarihçiliği, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, İzmir, 1999. Ertürk, Eyüp Bayram, Cumhuriyet Devri Erken Dönem Türk Tarihçiliğinden Önemli Bir İsim: Mustafa Çağatay Uluçay, TT, XX/118, 1993, s. 9-20. Ertürk, Eyüp Bayram, Mustafa Çağatay Uluçay Bibliyografyası Denemesi, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, III/8, 1998, s. 385-406. Ertürk, Eyüp Bayram, Mustafa Çağatay Uluçay, Hayatı, Eserleri ve Tarihçiliği, Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, 1993. Erzi, Adnan Sadık, Ord. Prof. İs-mail Hakkı Uzunçarşılı nın Yayınları, Ord. Prof. İsmail Hakkı Uzunçarşılı ya Armağan, Ankara, 1976, s. XXI-XLIV. Faroqhi, Suraiya, Osmanlı Tarihi Nasıl İncelenir? Çev. Z. Altok, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2009. Fazlıoğlu, İhsan, İki Ucu Müphem Bir Köprü: Bilim ile Tarih ya da Bilim Tarihi, TALİD, II/4. Gabriel, H. Tarih ve Müverrihler. Çev. A. Refik, Milli Kütüphane, İstanbul, 1932. Gökhan, Ak, Niyazi Berkes Yazını Üzerine Bir Bibliyografya Denemesi, A.Ü. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 54/2, 2014, s. 419-486. Gökman, Muzaffer, Tarihi Sevdiren Adam Ahmet Refik Altınay, Türk İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 1978. Görücü, Ç., Zeki Velidi Togan: Milliyetçilik ve Tarih Yazımı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2009. Göyünç, Nejat, Tarihçiliğimizin Dünü ve Bugünü, Felsefe Kurumu Seminerleri, Ankara, 1977, s.240-254.
334 Türk Tarihçileri Güleç, İsmail, Bir Bibliyografik Biyografi Denemesi, Kâtip Çelebi: Hayatı, Kişiliği, Eserleri ve Keşfü z-zünûn u, İstanbul 1998. Güler, Ali, Türkiye de Üniversite Reformları, Adım Yayıncılık, Ankara, 1994. Gümüşlü, Bedi, Türk Tarihçiliğinde İlk Ekonomik Tarih Denemesi ve Tepkiler, Kebikeç, Sayı 29, 2010, s.7-20. Gümüşlü, Bedi, Mustafa Akdağ ın Tarihçiliği ve Türk Tarihçiliğindeki Yeri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2000. Halaçoğlu, Yusuf & Aydın M. Âkif, Cevdet Paşa, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 7, İstanbul 1993, s. 443-450. Hatip, Salih Murat, Cumhuriyet Dönemi Denizcilik Tarihçileri Üzerine Analitik Bir İnceleme: Bahriye Kökenleri Deniz Tarihçileri ve Eserleri, KAREFAD (Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi), 4/1, Nisan 2016, s.59-83. Hizmetli, Sabri, İslâm Tarihçiliği Üzerine, Ankara 1991. İhsanoğlu, Ekmeleddin, Osmanlı Medrese Tarihçiliğinin İlk Safhası (1916-1965) Teşif ve Tasarlama Dönemi Belleten, 64/240, 2000, s.541-582 İnalcık, Halil & Bülent Arı, Osmanlı Türk Tarihçiliği Üzerine Notlar, Uluslararası Askeri Tarih Dergisi, Sayı 87, Ankara 2007, s. 214-215. İnalcık, Halil & Yediyıldız, Bahattin, Türkiye de Osmanlı Araştırmaları, 13. Türk Tarih Kongresi: Kongreye Sunulan Bildiriler I, TTK Yayınları, Ankara, 2002, s.85-220. İnalcık, Halil, Fransız Annales Ekolü ve Türk Tarihçiliği, Doğu Batı, Sayı 39, Ankara, 2009, s. 311-324. İnalcık, Halil, Modern Türk Tarihçiliği Üzerine Notlar, Doğu Batı, Sayı 39, Ankara, 2009, s. 289-310. İnalcık, Halil, Tarih ve Akademi, TÜBA Konferansları, Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları, Ankara, 2000, s. 1-17. İnalcık, Halil, Türk İlmi ve M. Fuad Köprülü, Türk Kültürü, VI/65, Mart 1968, s. 289-294. İnalcık, Halil, Türkiye de Osmanlı Araştırmaları, I- Türkiye de Modern Tarihçiliğin Kurucuları, XIII. Türk Tarih Ankara 4-8 Ekim 1999 Kongreye Sunulan Bildiriler, I. Cilt, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2002. İnalcık, Halil, Türkiye de Osmanlı Araştırmaları: Türkiye de Modern Tarihçiliğin Kurucuları, TTK Bildiriler, XIII/ I, 2002, s.101-122.
Seçilmiş Kaynakça 335 İnalcık, Halil, Doğu Batı Makaleler I, Ankara 2010. İnan, Afet, Atatürk ve Tarih Tezi, Belleten, 3/10, 1939, s.243-246. İnan, Huricihan, Osmanlı Tarihi ve Dünya Sistemi: Bir Değerlendirme, Toplum ve Bilim, Sayı 23, 1983, s.9-39, İnan, Kenan, «Klasik Devir Osmanlı Tarihçilerinde Kaynak Kullanma Usulleri», Tarih Araştırmaları Dergisi, XVIII/ 29,1996, s. 91-135. İnan, Kenan, Fatih in Tarihçisi Tursun Bey ve Tarih-i Ebü l-feth Üzerine Bazı Notlar, Kebikeç, Sayı 16, 2003, s. 5-16. İnan, Kenan, Sade Nesirden Süslü Nesire: Fatih in Tarihçisi Tursun Bey ve Tarih Yazma Tarzı», Osmanlı, Cilt 8, Ankara 1999, s.293-300. İplikçioğlu, Bülent, Eskibatı Tarihi I: Giriş, Kaynaklar, Bibliyografya, Türk Tarih Kurumu Yayınları XII. Dizi Sa. 11, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1997. İpşirli, Mehmet, İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Cumhuriyet Döneminde Türkiye de Tarihçilik ve Tarih Yayıncılığı Sempozyumu, TTK, Ankara, 2010, s.21-30. İpşirli, Mehmet, Osmanlı Tarih Yazıcılığı, Osmanlı, 8, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999, s. s.247-256. Kafadar, Cemal, Cemal Kafadar ile Dünyada Türk Tarihçiliği Üzerine, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 8/15, 2010, s.393-424. Kafadar, Cemal, Osmanlı Kültür Tarihçiliği ve Yeni Yönelimler, Toplumsal Tarih, 20/122, 2004, s.26-31. Kafadar, Cemal, Osmanlı Tarihçiliğinin Daha Zevkli, Daha Heyecanlı Ama Daha Zor Bir Dönemine Giriyoruz, Söyleşenler: Polat Safi & Cumhur Bekar; Fatih Durgun, Klavuz Bahar, 48, 2008, s.65-85. Kafadar, Cemal, Tarih Aynı Zamanda İnsanların Eğlendiği Bir Alan Olmalı, Söyleşen Ahmet Gürata, Kebikeç, Sayı 27, 2009, s.109-130. Kafadar, Cemal, İki Cihan Âresinde Osmanlı Devleti nin Kuruluşu, Çev. Ceren Çıkın, Birleşik Yayınevi, İstanbul, 2010. Kafesoğlu, İbrahim, Tarih İlmi ve Bizde Tarihçilik, Tarih Dergisi, XIII/17-18, 1963, s.1-16. Kalaycıoğlu, Ersin, Tarık Zafer Tunaya: Osmanlı dan Cumhuriyet e Siyasal Kurumlar ve Çağdaşlaşma, Doğu Batı, 3/12; Ağustos-Eylül-Ekim, 2000, s.111-119.
336 Türk Tarihçileri Kanat, Cüneyt, Türk Tarih Yazıcılığında Eleştirel Düşünce ve Teori Geliştirme Problemi, Cumhuriyet Döneminde Türkiye de Tarihçilik ve Tarih Yayıncılığı Sempozyumu, TTK, Ankara, 2010, s.41-54. Kançay, Salgur, Şemseddin Günaltay: İktidar ve Bilgi Kavşağında Bir Şahsiyet, 75. Yılında Türkiye de Sosyoloji, İstanbul, 1991, s. 173-181. Kanlıdere, Ahmet, Sovyet ve Türk Tarih Yazıcılığında Rusya Müslümanlarının Düşünce Tarihi, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, II/1, 2004, s. 149-181. Kaplan, Hatice, Ömer Lütfi Barkanın Tarih Anlayışı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum, 2008. Karabulak, Ozan, Türkiye de Türkçü Hareket: Atsız Ekolü (1931-1975), Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırma Enstitüsü Genel Türk Tarihi Anabilim Dalı, İstanbul 2016. Karadaş Yücel & Demir, Timur, Türkiye de 1930-1970 Arası Arkeoloji Paradigmasının Bilim Sosyolojisi Açısından Bir Betimlemesi, İnsanbilim Dergisi 2/2, 2013, 1-16. Karal, Enver, Ziya, Tanzimattan Bugüne Kadar Tarihçiliğimiz, Felsefe Kurumu Seminerleri, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1977, s.255-268. Karaömerlioğlu, M. Asım Bağımlılık Kuramı, Dünya Sistemi Teorisi ve Osmanlı/ Türkiye Çalışmaları, Toplum ve Bilim, Sayı 91, 2001-2002, 2002, s. 81-99. Karpat, Kemal, Mehmet Fuat Köprülü ve Osmanlı: Muhafazakar Modern Bir Tarihçi, Mehmet Fuat Köprülü, Ed. Yahya Kemal Taştan, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara, 2012. Kayalı, Kurtuluş, Türkiye de Tarihyazıcılığı Üzerine Bazı Sathi Gözlemler, Cogito, Sayı 73, 2013, 251, 260. Kayalı, Kurtuluş, Türk Düşünce Dünyasında Yol İzleri, İletişim Yayınları, İstanbul, 2009. Kaymaz, N. Türkçü Tarih Görüşü, Felsefe Kurumu Seminerleri, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1977, s.433-443. Keyder, Çağlar & İslamoğlu Huricihan, Osmanlı Tarihi Nasıl Yazılmalı? Bir Öneri, Toplum ve Bilim, Sayı 1, 1977, s. 49-80. Kıvılcımlı, Hikmet, Tarih Tezi [Tarih Tezi-Tarih Devrim Sosyalizm-Toplum Biçimlerinin Gelişimi]. Diyalektik Yayınları, İstanbul, 1996. Koç, Yunus, İ. Ercüment Kuran (1920-2009), Türk Yurdu, 31/281, Ocak-2011, s. 223-225.
Seçilmiş Kaynakça 337 Koç, Yunus, İ. Ercüment Kuran ve Seçilmiş Bibliyografyası, Türk Yurdu, 29/268, Aralık-2009, s.53-58. Koç, Yunus, Ömer L. Barkan ve Osmanlı İskan Tarihine İlişkin Çalışmaları, Notlar: Osmanlı da Nüfus ve İskan Politikaları, Sayı 15, BİSAV, İstanbul, Mart-2009, s. 31-54. Koç, Yunus, Prof. Dr. Mekki Şerif Baştav: Hayatı, Türk Tarihçiliğine Katkıları ve Eserleri, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü nün 50. Yılına Armağan: 50. Yıl Sempozyumu Bildirileri, Haz. Bülent Gül, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara, 2012, s. 203-210. Koç, Yunus, Sadri Maksudi Arsal (1880-1957), Türk Yurdu, 31/281, Ocak- 2011, s. 121-125. Koç, Yunus, Yusuf Akçura (1876-1935), Türk Yurdu, 31/281, Ocak-2011, s. 67-71. Koç, Yunus, Türk Tarih Kurumu ve Türk Tarihçiliğindeki Yeri, Cumhuriyet Döneminde Türkiye de Tarihçilik ve Tarih Yayıncılığı Sempozyumu, TTK, Ankara, 2010, s.655-666. Koçak, Cemil, Tarihçinin Eleği, 2012, İstanbul. Koçu, Reşad Ekrem, Ahmed Refik Hayatı Seçme Şiir ve Yazıları, Sühulet Kitabevi, İstanbul 1938. Koçu, Reşat Ekrem, Ahmet Rasim, Hayatı Seçme Şiir ve Eserleri, Semih Lütfi Erciyas Sühulet Kitabevi, İstanbul. 1938. Koloğlu, Orhan, Tarih Çalışmaları: 1980-1995, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, Cilt 15, İletişim Yayınları, İstanbul, 1996, s. 1352-1360. Koraltürk, Murat, Cumhuriyet Dönemi Türkiye İktisat Tarihi Çalışmaları Hakkında Genel Bir Değerlendirme, TALİD, I/1, 2003, s. 65-80. Koray, Enver, Türkiye Tarih Yayınları Bibliyografyası 1729-1955, 2.Basım, Maarif Basımevi, İstanbul 1959. Kökdemir, Görkem, Dil ve Tarih -Coğrafya Fakültesi Arkeoloji Bölümü Tarihçesi (1936-1960), DTCF Arkeoloji Bölümü Tarihçesi ve Kazıları (1936-2011), Ed. Orhan Bingöl & Aliye Öztan, Harun Taşkıran, Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara 2012. Köktürk, Milay, Aynayı Kendine Tutmak-Akademik Dünyanın Eleştirisi, Türk Yurdu, Sayı 217, 2005, s.22-25.
338 Türk Tarihçileri Köprülü, Orhan, Köprülü nün Hayatı ve Eserleri, Tarih Araştırmaları I, Akçağ Yayınevi, Ankara, 2006, s. 1-6. Köprülüzade, Mehmed Fuad, Bizde Tarih ve Müverrihler Hakkında, Bilgi Mecmuası, 1/2, 1329 (1911), s.185-196. Köymen, Mehmet Altay, Prof. M. Fuad Köprülü nün Tarihe Dair İlk Yazıları Türk Kültürü, Say 47, 1966, s.953-956. Kuran, Ercüment, Karlofça`dan Tanzimata Osmanlı Tarihçiliği, Tarih Metodolojisi ve Türk Tarihinin Meseleleri Kollokyumu, Fırat Üniversitesi Yayınları, Elazığ, 1990, s.151-157. Kuran, Ercüment, Tanzimat Devri Osmanlı Tarih Yazıcılığı. Türkiye Günlüğü, Sayı 42, 1996, s Kuran, Ercüment, Ottoman Historiography of the Tanzimat Period, Historians of the Middle East, 422-429. Kuran, Ercüment, Yusuf Akçura`nın Tarihçiliği, Ölümünün Ellinci Yılında Yusuf Akçura Sempozyumu Tebliğleri, 11-12 Mart 1985. s. 45-49. Kurat, Akdes, Bizansın Son ve Osmanlıların ilk Tarihçileri, TM, Cilt III, İstanbul 1935, s. 185-206. Kutluer, İlhan, Niyazi Berkes, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul, 1992, Cilt 5, s. 507-509. Kuyaksil, Ali, Türkiye de Siyaset Biliminin Gelişlimi ve Bir Türk Siyaset Bilimci Olarak Prof. Dr. Tarık Zafer Tunaya, Basılmamış Doktora Tezi, İnönü Üniversitesi Malatya, 2006. Kütükoğlu, Bekir, Vakanüvis, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 42, 2012, s. 457-461. Kütükoğlu, Mübahat S. Barkan, Ömer Lütfi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 14, s. 74-76. Kütükoğlu, Mübahat S. Hocalarım Cavid Baysun ve Ömer Lütfi Barkan, Cumhuriyet Döneminde Türkiye de Tarihçilik ve Tarih Yayıncılığı Sempozyumu, TTK, Ankara, 2010, s.3-6. Lewis, Bernard, Modern Türkiye nin Doğuşu, Çev. Metin Kıratlı, Ankara, 1970. Mardin, Şerif, Aydınlar Konusunda Ülgener ve Bir İzah Denemesi, Sabri Fehmi Ülgener Küreselleşme ve Zihniyet Dünyamız, Ed. Murat Yılmaz, Kültür Bakanlığı Yay. Ankara 2011, s.170-179.
Seçilmiş Kaynakça 339 Mardin, Şerif, Türk Tarih Yazımında Son Eğilimler, Makaleler 4, Türk Modernleşmesi, İletişim Yayınları, İstanbul, 1992, s. 291 Menage, V. L., Osmanlı Tarihçiliğinin Başlangıcı, Tarih Enstitüsü Dergisi, Çev. Salih Özbaran, Sayı IX, 1978, s. 227-240. Nalbantoğlu, Ünal, Barkan ın Ardından, Okul Defteri, Sayı 2, İstanbul, 1979, s. 37 vd. Namal Yücel & Karakök, Tunay. Atatürk ve Üniversite Reformu (1933), Yükseköğretim ve Bilim Dergisi 1/1, 2011, s.27-35. Nebioğlu, Osman, Türkiye de Kim Kimdir Ansiklopedisi, Nebioğlu Yayınevi 2.Baskı 1961-1962. Necdet, Öztürk, Osmanlılarda Tarih Yazıcılığı Üzerine, Osmanlı, Cilt 8, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999, s. 257. Neumann, Christoph K. Araç Tarih Amaç Tanzimat. Tarih-i Cevdet in Siyasi Anlamı, Çev. Meltem Arun, İstanbul 1999. Neyzi, Leyla, Ben Kimim / Türkiye de Sözlü Tarih, Kimlik ve Öznellik, İletişim Yayınları, İstanbul, 2009. Niyazi, Mehmet, Türk Tarih Felsefesi, Ötüken Neşriyat, Ankara, 2008. Ocak, Ahmet Yaşar, Kültür Tarihi Araştırmaları Hakkında Düşünceler, Türkiye Günlüğü, Sayı 16, 1991, s.142-145. Ocak, Ahmet Yaşar, Fuad Köprülü, Sosyal Tarih Perspektifi ve Günümüz Türkiyesinin Din ve Tasavvuf Araştırmalarında Tarihin Saptırılması Problemi, SÜ Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 3, 1997, s. 221-230. Ocak, Ahmet Yaşar, Türk ve Türkiye Tarihinde İslam ı Çalışmak yahut Arı Kovanına Çomak Sokmak, Toplum ve Bilim, Sayı 91, 2001-2, s.100-114. Ocak, Ahmet Yaşar, Türkiye Sosyal Tarihinde İslamın Macerası, İstanbul, 2010. Oğuz, Mustafa, Ahmed Cevdet Paşa ve Tarihçiliği, İstanbul 2014. Oral, Mustafa, Bir Geçmiş Zaman Efendisi: Mükrimin Halil Yinanç, TUHED, 4/1, 2015, s.195-203. Oral, Mustafa, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü (1933), Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 27-28, Mayıs-Kasım 2001, s.321-333. Oral, Mustafa, Türk Tarih Tezi ve Güneş-Dil Teorisi, Atatürk Yolu - Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Dergisi, 8/31-32, 2003, s. 369 384.
340 Türk Tarihçileri Oral, Mustafa, Türkiye de Romantik Tarihçilik, Asil Yayınları, Ankara, 2006. Ortaylı, İlber, Osmanlı Tarihyazıcılığının Evrimi Üstüne Düşünceler, Türkiye de Sosyal Bilim Araştırmalarının Gelişimi, Der. Sevil Atauz, Türk Sosyal Bilimler Derneği Yayını, Ankara, 1986, s. 420-423. Ortaylı, İlber, Resmi Tarihçilik Sorunu Üzerine, Osmanlı Düşünce Dünyası ve Tarihyazımı, Ed. Ali Berktay, Türkiye İş Bankası, İstanbul, 2010. Ortaylı, İlber, Gelenekten Geleceğe, İstanbul 2004. Ortaylı, İlber, Osmanlı Düşünce Dünyası ve Tarih Yazımı, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2010. Ortaylı, İlber, Tarih Yazıcılık Üzerine, Cedit Neşriyat, Ankara, 2011. Öğün, Süleyman Seyfi, Türk Politik Kültürünün Şekillenmesinde Tarihin Konumu, Sosyal Bilimleri Yeniden Düşünmek/Yeni Bir Kavrayışa Doğru, Metis Yayınları, İstanbul, 1998, s. s. 180 198. Öke, Mim Kemal, Atatürk İlkeleri Anabilim Dalı: Kavramlar, Kaynaklar ve Metodoloji Sorunları. I. Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Semineri, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Basımevi, Samsun, 1985, s.13-17. Öz, Mehmet, Cumhuriyet Döneminde Tarih Araştırmaları, Cumhuriyet Türkiyesinde Bilimsel Gelişmeler Sempozyumu, 8-10 Kasım 2000, Ankara, Ankara 2001. Öz, Mehmet, Osman Turan ın Tarih Metodolojisi, Ölümünün 20. Yılı Münasebetiyle Prof. Dr. Osman Turan ın Eserinde Tarih ve Tarihçi İlişkileri İlmi Toplantısı, Tebliğler ve Tartışmalar, Yay. Haz. Bahaeddin Yediyıldız, Fahri Unan, Yücel Hacaloğlu, Gökçe Ofset, 1998,Ankara, s.53-54. Öz, Mehmet, Osman Turan ın Tarih Metodolojisi, Türk Kültürü, 36/424, 1998, s.482-487 Öz, Mehmet, Tarih ve Tarihçiliğimiz Üzerine Bazı Düşünceler, Muhafazakâr Düşünce, 2/7, 2006, 67-75. Özbaran, Salih, «1980 den Günümüze Tarih Çalışmaları», CTDA, Cilt 15, 1995, s.1358-1359. Özbaran, Salih, Türkiye de Tarihçiliğin Durumu, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, I/2, s.33-49. Özbaran, Salih, Tarih, Tarihçi ve Toplum, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 1997. Özbek, Nadir, Alternatif Tarih Tahayyülleri Siyaset, İdeoloji ve Osmanlı- Türkiye Tarihi, Toplum ve Bilim, Sayı 98, 2003, s.234-54.
Seçilmiş Kaynakça 341 Özbek, Nadir, Zeki Velidi Togan ve Türk Tarih Tezi, Toplumsal Tarih, Sayı 45, 1997), s. 20-27. Özcan Ahmet, Muhafazakar Tarihçiliğin Popüler Yüzü, Doğu Batı, Yıl 14, Sayı 58, Ağustos, Eylül, Ekim 2011, s.243-276. Özcan, Abdülkadir, II. Abdülhamid Dönemi Tarihçiliği ve Literatürü, Devr-i Hamid, Sultan II. Abdülhamid, Kayseri, I, 2011, s.113-125. Özcan, Abdülkadir, Ahmed Refik Altınay, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 2, İstanbul 1989, s. 120-121. Özcan, Abdülkadir, Fatih Devri Tarih Yazıcılığı ve Literatürü, Mimar Sinan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 14, 2003, s.55-62. Özcan, Abdülkadir, II. Bayezid Devri Tarihçiliği ve İlk Standart Osmanlı Tarihleri, FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, Sayı 2, 2013, s. 141-153. Özcan, Abdülkadir, Osmanlı Tarihçiliğine ve Tarih Kaynaklarına Genel Bir Bakış, FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, Sayı 1 2013, s. 272. Özcan, Ahmet, Muhafazakâr Tarihçiliğin Popüler Yüzü: İnanmıyorum Bana Öğretilen Tarihe!, Doğu Batı, XIV/58, 2011, s. 243-276. Özcan, Ahmet, Tarih Yazanların Yazılmayan Hayatları, Türk Yurdu, Cilt 32, Sayı 298, Haziran 2012, s.51-56. Özcan, Ahmet, Türkiye de Popüler Tarihçilik 1908-1960, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2011, s. 296-298. Özdemir, Mehmet, Siyer Yazıcılığı Üzerine, Milel ve Nihal, 4/3, 2007, s. 154. Özden, Mehmet, Cumhuriyet Döneminde Osmanlı Modernleşme Tarihine Dair Kaleme Alınmış Tetkikler Üzerine, Cumhuriyet Döneminde Türkiye de Tarihçilik ve Tarih Yayıncılığı Sempozyumu, TTK, Ankara, 2010, s.311-318. Özden, Mehmet, Osman Turan, Modern Türkiye de Siyasi Düşünce, Cilt 5, Muhafazakârlık, Der. Ahmet Çiğdem, İletişim Yayınları, İstanbul, 2004, s.558-565. Özdoğan, Mehmet, Ideology and Archaeology in Turkey, Archaeology Under Fire, Ed. Lynn Meskell, Routledge, London 1998, 111-124. Özel, Oktay & Çetinsaya, G. Türkiye de Osmanlı Tarihçiliğinin Son Çeyrek Yüzyılı: Bir Bilanço Denemesi, Toplum ve Bilim, 91, 2002, s.8-38.
342 Türk Tarihçileri Özel, Oktay, Bir Tarih Okuma ve Yazma Pratiği Olarak Türkiye de Osmanlı Tarihçiliği, Sosyal Bilimleri Yeniden Düşünmek, Yay. Haz. Tanıl Bora, Semih Sökmen, Kaya Şahin, Ankara 1998, Metis Yay. s. 147-160. Özel, Oktay, Bir Tarih Okuma ve Yazma Pratiği Olarak Türkiye de Osmanlı Tarihçiliği, Sosyal Bilimleri Yeniden Düşünmek, Yay. Haz. Tanıl Bora, v.d., İstanbul, 1998, s.147-160. Özel, Oktay, Dün Sancısı: Türkiye de Geçmiş Algısı ve Akademik Tarihçilik, Kitap Yayınları, İstanbul, 2009. Özel, Oktay, Öz Mehmet (Der.), Söğüt ten İstanbul a Osmanlı Devleti nin Kuruluşu Üzerine Tartışmalar, İmge Kitabevi, İstanbul, 2000. Özkan, Süleyman, Osmanlı Devleti nde Eski Eser Koleksiyonculuğu, Tarih İncelemeleri Dergisi, XIX/2, 2004, 65-86. Öztürk, Hakan, Cumhuriyet Dönemi İslâm Tarihi Çalışmalarında Hz. Muhammed Tasavvuru (1923-1938), Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 2011, Palabıyık, M. Hanefi, Ord. Prof. Dr. Mehmet Fuad Köprülü İlmi Hayatı ve Türkiye Tarihi Adlı Eseri Münasebetiyle Tarih Anlayışı, Atatürk Dergisi, 3/3, 2003, s.7-29. Palabıyık, M. Hanefi, Ord. Prof. Dr. M. Fuad Köprülü nün İlmî Hayatı ve Tarihçiliği, Akçağ Yayınevi, Ankara, 2005. Pamuk, Şevket, Osmanlı Ekonomisi ve Kurumları, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, s. IX-XII Polat, S. Mustafa Asım Köksal ın Hayatı, Eserleri ve Tarihçiliği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2001. Redford, S. & Ergin N. Cumhuriyet Döneminde Geçmişe Bakış Açıları: Klasik ve Bizans Dönemleri, Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2010. Rençber, Akif, Türk Resmi Tarih Söyleminde İslam Tarihi (1931-1950), Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Konya 2010. Salihlioğlu, Halil, Ömer Lütfi Barkan, İ.Ü, İ.F.M, 41/1-4, 1985, s. 3-38. Sarıcaoğlu, Fikret Katib Çelebi nin Otobiyografileri, İÜ. Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, 37, İstanbul 2001-2002, s. 297-319. Sarıoğlu, Mehmet, Kent Tarihi Çalışmaları Üzerine Bazı Düşünceler, Kebikeç, Sayı 11, 2001, s.333-344.
Seçilmiş Kaynakça 343 Sayar, Ahmet Güner, Ülgener Yazıları, Der in Yayınları. İstanbul 2006. Sayar, Ahmet Güner, Sabri F. Ülgener (1911-1983) Türk İktisatçı ve Sosyoloğu Sabri Fehmi Ülgener Küreselleşme ve Zihniyet Dünyamız, Ed. Murat Yılmaz, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 2011, Sayar, Ahmet Güner, Bir İktisatçının Entelektüel Portresi, İstanbul 2014, Ötüken Neşriyat. Sayar, H. M. Cumhuriyet Döneminde Eskiçağ Tarihi Araştırmaları ve Eskiçağ Tarihi Eğitimi. Cumhuriyet Döneminde Türkiye de Tarihçilik ve Tarih Yayıncılığı Sempozyumu, TTK, Ankara, 2010, s.767-780. Sencer Divitçioğlu Anlatıyor, Yay. Haz. İbrahim Ekinci, Hakan Güldağ, YKY, İstanbul, 2013, s. 52-54. Sever, İlker, Türkiye de Ortaçağ Tarihçiliği, Dünü, Bugünü ve Sorunları, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir 2006. Sezen, Baykan, Türk Toplum Tarihi Üzerine Tartışmalar, Toplum ve Bilim, Sayı 4, 1977, s.42-62. Soysal Doğan, Asude Cumhuriyet Dönemi Popüler Tarih Dergileri, Cumhuriyet Döneminde Türkiye de Tarihçilik ve Tarih Yazıcılığı Sempozyumu, Bildiriler Ed. Mehmet Öz, Ankara, 2010, s.557-564. Sönmez, Erdem Annales Okulu ve Türkiye de Tarih Yazımı, Daktylos Yayınevi, İstanbul 2008. Sönmez, Erdem, Annales Okulu nun Türkiye deki Tarih Araştırmalarına Etkisi, Mehmet Fuat Köprülü Armağanı, Der. Yahya Kemal Taştan, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2012, s. 253-265. Sönmez, Erdem, Galat-ı Meşhuru Sorgularken: Türkiye de Tarihyazımı Üzerine Notlar, Modus Operandi, 1/1, 2015, s. 49-80. Sönmez, Erdem, Klasik Dönem Osmanlı Tarihi Çalışmalarında Max Weber Etkisi, Praksis, Sayı 23, 2010, s.39-63. Sönmez, S. Katip Çelebi de Tarih Felsefesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2000. Şahin, Haşim, Ahmet Yaşar Ocak: Arı Kovanına Çomak Sokmak (Söyleşi), Timaş Yayınları, İstanbul, 2014. Şahin, Kamil, Günaltay, Mehmed Şemseddin, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 14, s. 286-287.
344 Türk Tarihçileri Şahiner, A., Ahmet Vefik Paşanın Tarih Anlayışı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum, 2007. Şakiroğlu Mahmut, M. Çağatay Uluçay, TTK Belleten, XXXIV/136, 1970, s. 653-664. Şakiroğlu, Mahmut Hasan, Ord. Prof. Ömer Lütfi Barkan (1902-1979), Belleten, XLIV/173 1980, s. 153-177. Şakiroğlu, Mahmut, Memleketimizde Toplu Tarih Çalışmaları-I, Tarih ve Toplum, 36, 1986, s.41-46. Şakiroğlu, Mahmut, Memleketimizde Toplu Tarih Çalışmaları-II, Tarih ve Toplum, 38, 1987, s.9-13. Şehabettin Tekindağ Osmanlı Tarihyazıcılığı, Belleten, 35/140, 1971, s. 662-663. Şeşen, Ramazan, Müslümanlarda Tarih-Coğrafya Yazıcılığı, İstanbul 1998. Şimşek, Ahmet, (Ed.) Tarih için Metodoloji, Pegem Yayınları, Ankara, 2015. Şimşek, Ahmet & Ali Satan, (Der.) Milli Tarihin İnşası, Tarihçi Kitabevi, İstanbul 2011. Şimşek, Ahmet, (Ed.) Tarih Nasıl Yazılır? Tarih Yazımı için Çağdaş Bir Metodoloji, Tarihçi Kitabevi, İstanbul, 2011. Şimşek, Ahmet, Türk Tarih Tezi» Üzerine Bir Değerlendirme. Türkiye Günlüğü, Sayı 111, 2012, s.85-100. Şimşek, Fatma & Güven Dinç, «Osmanlı İmparatorluğu nda Eski Eser Anlayışı ve Bu Alanda Uygulanan Politikalar», U.Ü. Fen - Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 10/16, 2009/1, 101-127. Şirin, İbrahim, Namık Kemal in Tarihçiliği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli, 1998. Tabakoğlu, Ahmet, Türkiye İktisat Tarihi, Dergah Yayınları, İstanbul 2014. Tanör, Bülent, Tarık Zafer Tunaya, Modern Türkiye de Siyasi Düşünce, Cilt 3, Modernleşme ve Batıcılık, İletişim Yayınları, İstanbul, 290-295. Tarık Zafer Tunaya Armağan, İstanbul Barosu Yayınları, İstanbul, 1990; Tarih ve Demokrasi Tarık Zafer Tunaya ya Armağan, Cem Yayınevi, İstanbul 1992 Taşbaş, Erdal, Klasik Dönem Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserlerine Kısa Bir Bakış, Mediterranean Journal of Humanities, I/2, 2011, s.213-223.
Seçilmiş Kaynakça 345 Taşdemirci, Ersoy, Atatürk ün Önderliğinde 1933 Üniversite Reformu, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 5, 1994, 135-153. Tekeli, İlhan, Türkiye de Siyasal Düşüncenin Gelişimi Konusunda Bir Üst Anlatı, Modern Türkiye de Siyasi Düşünce, Modernleşme ve Batıcılık, İstanbul: İletişim Yayınları, İstanbul, 2002, Cilt 3, s. 19-40. Tekeli, İlhan, Tarihyazımı Üzerine Düşünmek, Dost Kitabevi, Ankara, 1998. Tekin, Oğuz, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Eskiçağ Tarihi Anabilim Dalı Tarihçesi (1982-1983 Eğitim - Öğretim Yılına Kadar), Cumhuriyetin 80. Yılında Üniversitelerde Tarih Öğrenimi, Araştırmaları ve Yayınları Semineri Bildiriler Kitabı, Globus Dünya Basınevi, İstanbul 2004, 23-42. Tezcan, Mehmet, Cumhuriyet Döneminde Türkiye de İslamiyetten Önceki Türk Tarihi ve Medeniyetinin Yazımında Kaynakların ve Bilgilerin Kullanılması Üzerine, Cumhuriyet Döneminde Türkiye de Tarihçilik ve Tarih Yayıncılığı Sempozyumu, Bildiriler, (Ed. Mehmet Öz), Ankara 2011, s. 75-88. Teziç, Erdoğan, Nerede Kalmıştık, Tarık Zafer Tunaya Armağanı, İstanbul Barosu Yayını, İstanbul, 1992, s. 14-15. Timur, Taner, Felsefe, Toplum Bilimleri ve Tarihçi, Yordam Kitap, İstanbul 2011. Togan, İsenbike Tarihçi Olarak Babam Zeki Velidi Togan Zeki Velidi Togan (1890-1970) ve Türk Tarihçiliğindeki Yeri Konulu Anma Toplantısı, Selçuk Üniversitesi, Konya, 15 Mayıs 1998. Togan, Zeki Velidi Hatıralar, Ankara, 2016. Tokdemir, Ertuğrul 1980 sonrasında Türkiye de İktisat Tarihçiliği, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, Cilt 15, 1995, s.1356-1357. Topal, Nevzat, Osman Turan Bibliyografyası, TÜBAR, XVIII, Güz, 2005, s.187-194. Toprak, Zafer & Bülent Tanör; Halil Berktay, İnkılap Tarihi» Dersleri Nasıl Okutulmalı, Sarmal Yayınevi, İstanbul, 1997. Toprak, Zafer, Yeni Tarih Anlayışı ve İlhan Tekeli-Selim İlkin İkilisi, İlhan Tekeli İçin Armağan Yazılar, Ed. Selim İlkin & Orhan Silier; Murat Güvenç, Tarih Vakfı Yayını, 2004, İstanbul, s. 75-83. Toprak, Zafer, Sosyal Tarihin Alanı ve Türkiye Gerçeği, Toplum ve Bilim, Sayı 54-55, 1991, s.77-88.
346 Türk Tarihçileri Toprak, Zafer, Türkiye de Çağdaş Tarihçilik (1908-1970), Türkiye de Sosyal Bilim Araştırmalarının Gelişimi, Türk Sosyal Bilimler Derneği, Ankara, 1986, s. 431-438. Toprak, Zafer, Türkiye de Tarih Yazımının Evrimi ve Yarının Tarihi, TÜBA Günce, Sayı 37, Kasım 2007, s. 28-30. Toprak, Zafer, Darwin den Dersime Cumhuriyet ve Antropoloji, Doğan Yayınları, İstanbul, 2012. Türk Tarihçiliğinde 4 Sima, Halil İnalcık, İlber Ortaylı, Halil Sahillioğlu, Mehmet Genç, Timaş Yayınları, İstanbul, 2013. Uçan, M. Mehmet Altay Köymen in İlmi Hayatı ve Tarihçiliği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya, 2009. Uğur, Yunus. Şehir Tarihi ve Türkiye de Şehir Tarihçiliği: Yaklaşımlar, Konular ve Kaynaklar, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Sayı 6, 2005, s.9-26. Ulucutsoy, Hasan, Reşat Ekrem Koçu nun İstanbul Ansiklopedisi, Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, II/1, Bahar 2015, s.225-253. Uyanık, Necmi, Celâl Nuri İleri ve Tarih Anlayışı, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 16, 2004, s.239-258. Uzundal, Edip, 19. Yüzyıl Tarih Yazıcılığı ve Ahmed Cevdet Paşa, TUHED, 2013, 2/2, s. 108-128. Ülgener, Sabri, İktisadi Çözülmenin Ahlak ve Zihniyet Dünyası, İstanbul 1991, Der Yay. Ülgener, Sabri, Makaleler, Yay. Haz. Ahmet Güner Sayar, İstanbul 2016. Ülgener, Sabri, Zihniyet, Aydınlar ve İzmler, İstanbul 1983. Ülken, Hilmi Ziya, Ord. Profesör Mükrimin Halil Yinanç, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, IX/ I, 1961, s.227-229. Ünal, Süha, Kıvılcımlı nın Tarih Tezi, Kebikeç, Sayı 1, 1995, s.153-160. Vurgun, Ahmet, Milli Tarih Nedir? Yeni İnsan Yayınları, İstanbul, 2016. Yahya Sezai Tezel Osmanlı Tarihinin Bilgisi ile Bugünkü Kimlik Sorunlarımız ve Dünyadaki İtibarımız Meseleleri Arasındaki İlişki ya da İlişkisizlik Üzerine, Türkiye Günlüğü, Sayı 11, 1990, s. 15. Yavuz, Hilmi, Türkiye nin Zihin Tarihi: Türk Kültürü Üzerine Kuşatıcı Bir Söylev, Timaş Yayınları, İstanbul 2009.
Seçilmiş Kaynakça 347 Yavuz, Erdal & Kurmuş, Orhan; Pamuk, Şevket, 19. Yüzyıl Türkiye İktisat Tarihi Kaynakları: Bir Bibliyografya Denemesi, ODTÜ Gelişme Dergisi, Türk İktisat Tarihi Özel Sayısı, Ankara 1978. Yazıcı, Orhan Türkiye de Tarih Biliminin Kurumsallaşması, Türkiye de Toplum Bilimlerinin Gelişimi, Sosyoloji Yıllığı 18, Ed. Ertem Eğribel & Ufuk Özcan, İstanbul 2009, s.293-307. Yediyıldız, Bahattin Osman Turan ın Hayatı ve Eserleri, Prof. Dr.Osman Turan ın Eserinde Tarih ve Tarihçi İlişkileri, Yay. Haz. Bahattin Yediyıldız vd., Ankara, 1998, s.7-13. Yediyıldız, Bahattin, Çağdaş Tarihçilik, Tarih Metodolojisi ve Türk Tarihinin Meseleleri Kollokyumu, Elazığ, 1990, s.25-35. Yener, Enise, Türkiye de Dinler Tarihi ve İslâm Dinine Ait Bir Bibliyografya Denemesi, Ankara 1963. Yıldırım, Recep, Atatürk ten Günümüze Eskiçağ Tarihi ve Arkeoloji Çalışmaları, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi II/6-7, 1996-1997, s.33-47. Yıldırım, Sefa, Türkiye Cumhuriyeti nin Kuruluş Yıllarında Eskiçağ Tarih Araştırmalarına Genel Bir Bakış (1920-1938), Turkish Studies 10/5, 2015, 357-396. Yıldız, Aytaç, Niyazi Berkes ve Türkiye de Çağdaşlaşmanın Gelişimi, Sosyoloji Konferansları, No 46, 2012-2,s. 1-33. Yıldız, Hakkı Dursun, Ord. Prof. Dr. Mükrimin Halil Yinanç ve Eserleri, İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Dergisi, Sayı 25, 1971, s. 189-196. Yılmaz, Hüseyin. Osmanlı Tarihçiliğinde Tanzimat Öncesi Siyaset Düşüncesine Yaklaşımlar, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Sayı 2, 2003, s.231-298. Yılmaz, Murat, Sabri Fehmi Ülgener Modern Türkiye de Siyasi Düşünce Muhafazakarlık, İstanbul 204, İletişim Yayınları, Cilt 5. s.492. Yılmaz, Murat, Ahmed Cevdet Paşa nın Eserlerinde Avrupa ve Avrupa Târihi Algısı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Trabzon 2013. Yılmaz, Salih ve Murat Nalçacı, Doğumunun 100. Yılında Prof. Dr. Ali Birinci nin Anlatımıyla Prof. Dr. Osman Turan, TYB Akademi, Sayı 12, Eylül 2014, s.157-177.
348 Türk Tarihçileri Yinanç, Mükrimin Halil, Tanzimat tan Meşrûtiyet e kadar Bizde Tarihçilik, Tanzimat I, İstanbul 1940. Yurdaydın, Hüseyin Gazi, Türk İslam Tarihçiliği ve Tarihçileri Hakkında Araştırmalar I: Matrakçı Nasuh, Şahsiyeti, Eserleri İslam İlimleri Enstitüsü Dergisi I/1,1959. Yuvalı, Abdülkadir, (Yay. Haz.) Fırat Üniversitesi Tarih Metodolojisi ve Türk Tarihinin Meseleleri Kollokyumu: 21-26 Mayıs 1984. Bildiriler, Fırat Üniversitesi Yayınları, Elazığ, 1990. Zeki Velidi Togan a Armağan, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2010.