Muhasebeye Giriş Dersi
BİRİNCİ BÖLÜM Genel Açıklamalar
İşletme, insanların ihtiyaç duydukları mal ve hizmeti üretmek ve diğer faaliyetlerini gerçekleştirmek için kurulan iktisadi kuruluşlardır. İşletmenin genel amaçları: 1. Kâr 2. Topluma hizmet 3. İşletmenin sürekliliği olarak tasnif edilebilir.
Muhasebe, işletmede meydana gelen ve para ile ifade edilen mali nitelikte işlemleri (olayları) kaydeden sınıflandıran, raporlar halinde özetleyen ve bu raporları analiz ederek ve yorumlayan bir bilgi sistemidir. Tanımdanda anlaşılacağı gibi; muhasebenin başlıca dört fonksiyonu vardır. Bunlar, para ile ifade edilen işlemleri; 1. Toplama, 2. Sınıflandırma, 2. Raporlama, 4. Analiz etme ve yorumlamadır.
Muhasebenin Temel Kavramları 1- Sosyal Sorumluluk Kavramı 2- Kişilik Kavramı 3- İşletmenin Sürekliliği Kavramı 4- Dönemsellik Kavramı 5- Parayla Ölçme Kavramı 6- Maliyet Esası Kavramı 7- Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı 8- Tutarlılık Kavramı 9- Tam Açıklama Kavramı 10- İhtiyatlılık Kavramı 11- Önemlilik Kavramı 12- Özün Önceliği Kavramı
Muhasebe bilgi sisteminin temel çıktısı olan işletmelerin mali raporlar için belirlenmiş bir takım ilkelere uymak zorunluluğu bulunmaktadır. Mali tablolar kavramı aşağıdaki tabloları içerir: 1) Bilanço, 2) Gelir tablosu, Temel mali tablolar 3) Satışların maliyeti tablosu, 4) Fon akım tablosu, 5) Nakit akım tablosu, 6) Kâr dağıtım tablosu, 7) Özkaynaklar değişim tablosu. Yardımcı mali tablolar
Bilanço Bilanço, bir işletmenin belirli bir tarihte sahip olduğu varlıklar ile bu varlıkların sağlandığı kaynakları gösteren mali tablodur. Basit bir bilanço örneği: YILDIZ Ticaret İşletmesinin Aktif 31.12.2001 Tarihli Bilançosu Pasif I. DÖNEN VARLIKLAR I.KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR KASA 14.000.000 BANKA KREDİLERİ 7.000.000 BANKALAR 27.000.000 SATICILAR 12.300.000 ALICILAR 16.000.000 BORÇ SENETLERİ 12.000.000 ALACAK SENETLERİ 15.000.000 DİĞER TİCARİ BORÇLAR 3.000.000 DİĞER ÇEŞ. ALACAKLAR 11.000.000 ÖDENECEK VER. VE FON. 1.100.000 MAL 18.700.000 ÖDEN. SOS. GÜV. KES. 3.000.000 II. DURAN VARLIKLAR II. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR ALICILAR 8.000.000 BANKA KREDİLERİ 50.000.000 ALACAK SENETLERİ 13.000.000 SATICILAR 4.000.000 İŞTİRAKLER 116.000.000 BORÇ SENETLERİ 19.500.000 DEMİRBAŞLAR 23.700.000 KIDEM TAZ. KARŞIL. 9.000.000 III. ÖZKAYNAKLAR SERMAYE 140.000.000 KĂR 1.500.000 TOPLAM 262.400.000 TOPLAM 262.400.000
AKTİF A İŞLETMESİ 01.01.2001 / 31.12.2001 TARİHLİ BİLANÇOSU PASİF I. DÖNEN VARLIKLAR III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR II. DURAN VARLIKLAR V. ÖZ SERMAYE AKTİF TOPLAMI PASİF TOPLAMI
Gelir tablosu, işletmenin belirli bir dönemde elde ettiği tüm gelirler ile aynı dönemde katlandığı bütün maliyet ve giderleri ve bunların sonucunda işletmenin elde ettiği dönem net kâr ya da zararını gösterir. YILDIZ Ticaret İşletmesinin 31.12.2001 Tarihli Özet Gelir Tablosu A- BRÜT SATIŞLAR 3.600.800.- B- SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) 170.000.- C- NET SATIŞLAR 3.430.800.- D- SATIŞLARIN MALİYETİ (-) 2.420.000.- BRÜT SATIŞ KĂRI VE ZARARI 1. 0 1 0. 8 0 0. - E- FAALİYET GİDERLERİ (-) 312.000.- FAALİYET KĂRI VE ZARARI 698.800.- F- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN 1 5 8. 0 0 0. - GELİR VE KĂRLAR G - DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN 3 0. 6 5 0. - DİPNOTLAR 1... 2... G İ D E R V E Z A R A R L A R ( - ) H - F İ N A N S M A N G İ D E R L E R İ ( - ) 147.000.- OLAĞAN KĂR V E Z A R A R 679.150.- İ - OLAĞANDIŞI GELİR VE KĂRLAR 2 8 0. 0 0 0. - J - OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (- ) 123.000.- DÖNEM KĂRI VEYA ZARARI 836.150.- K - DÖNEM KĂRI VERGİ VE DİĞER YASAL 334.460.- YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI (-) DÖNEM NET KĂRI VEYA ZARARI 501.690.-
İKİNCİ BÖLÜM Muhasebede Hesapların Oluşumu
Muhasebenin Temel Denklemi İşletme içinde ve işletme dışında bulunan kişi ya da kuruluşlara bilgi akışını sağlayan muhasebe, işletmedeki her türlü parasal akışı kaydederken bir denge ve eşitlik içindedir. Bu eşitliğe "muhasebenin temel denklemi" ya da "bilanço eşitliği" adı verilir. VARLIKLAR = SERMAYE + BORÇLAR VARLIKLAR = HAKLAR (KAYNAKLAR) AKTİF = PASİF
Mali Olayların Muhasebenin Temel Denklemine Etkileri ÖRNEK 1. Mehmet KAPLAN, 800.000.000.- lira nakiti (parayı) sermaye olarak koymak suretiyle (A) işletmesini kurmuş ve faaliyetine başlamıştır. Bu işlemi muhasebe temel denklemi üzerinde görelim; VARLIKLAR =SERMAYE+ BORÇLAR 800.000.000 = 800.000.000 + 0 Mehmet KAPLAN ın işletmeye koyduğu 800.000.000.- lira nakit bir varlıktır. Dolayısıyla, varlıklar grubunda gösterilmiştir. Mehmet KAPLAN ın işletme üzerinde aynı tutarda (800.000.000.-) hakkı doğmuştur. İşletme sahibinin işletme üzerindeki haklarına "sermaye" ismi verdiğimiz için, denklemin sağ tarafında (pasif) sermaye grubu içerisinde 800.000.000.- lira gösterilmiştir.
ÖRNEK 2. (ABC) işletmesi, 250.000.000.- lira değerde mal almış ve bedelini nakden ödemiştir. Kasa + Mal = Sermaye + Borçlar 550.000.000 + 250.000.000.- = 800.000.000.- + 0 Peşin olarak mal alınması işlemi, varlıkların unsurları içerisinde bir değişikliğe neden olmuştur. Bu durumda, para mevcudunda bir azalma olurken, mal mevcudunda aynı tutarda bir artma meydana gelmiştir. Ancak, varlıkların toplamında ya da kaynaklarda bir değişme olmamıştır. Eşitlik denge halindedir. ÖRNEK 3. İşletme, 100.000.000.- lira değerli demirbaş satın almış ve bedelini nakten ödemiştir. Kasa + Mal + Demirbaşlar = Sermaye + Borçlar 450.000.000 + 250.000.000 + 100.000.000 = 800.000.000 + 0 Varlıklar Peşin olarak demirbaş satın alınması işleminde, yine varlıklar kendi içerisinde değişikliğe uğramıştır. Kasa mevcudunda bir azalma olurken, demirbaşlarda aynı tutarda bir artış meydana gelmiştir. Varlıklar ya da kaynaklar toplamında bir değişme olmamıştır. Eşitlik dengededir.
ÖRNEK 4. İşletme, satıcı Ali CAN dan kredili olarak 150.000.000.- lira değerinde mal satın almıştır. Bu durumda, muhasebe temel denklemi şu şekildedir: Kasa + Mal +Demirbaşlar = Sermaye +Borçlar 450.000.000 +400.000.000 +100.000.000 =800.000.000 +150.000.000 Varlıklar = 950.000.000.- Kredili mal alınması durumunda, işletmenin bir yandan mal girişi nedeniyle varlıkları artarken bir yandan da borçlarda aynı tutarda bir artışa neden olmaktadır. Değişiklik eşitliğin her iki yanında aynı tutarda artışa neden olmuştur. Ancak, iki taraf denge halindedir. ÖRNEK 5. İşletme, daha önce satın aldığı malların 150.000.000.- lira maliyetli kısmını, peşin olarak 175.000.000.- liraya satmıştır. Kasa + Mal +Demirbaşlar = Sermaye +Borçlar 625.000.000 +250.000.000 +100.000.000 =825.000.000 +150.000.000 Varlıklar = 975.000.000.- Örneğimiz kârlı bir mal satışını ifade etmektedir. Ticari işletme kuran kişilerin birinci derecedeki amacı kâr elde etmektir. İşletmenin sahipleri daha önce işletmeye koydukları varlıkların ve dolayısıyla varlıklar üzerindeki haklarının (sermaye) işletme faaliyetleri sonucunda devamlı olarak artmasını isterler. İşletmeden 150.000.000.- lira değerli varlık (mal) çıkmış ve karşılığında, 175.000.000.- liralık başka bir varlık (nakit) girmiştir. Örnekte görüldüğü gibi kârlı satış sonunda, varlıklarda 25.000.000.- liralık bir artış ve aynı zamanda, kâr nedeniyle işletme sahibinin haklarında (sermaye) 25.000.000.- liralık bir artış olmuştur. Sonuç olarak hem aktifte ve hem de pasifte aynı büyüklükte bir artış meydana gelerek eşitlik bozulmamıştır.
ÖRNEK 6. İşletme, satıcı Ali CAN a olan borcunun 100.000.000.- liralık kısmını ödemiştir. Bu işlemden sonra temel denklem aşağıdaki gibi olmuştur: Kasa + Mal +Demirbaşlar = Sermaye +Borçlar 525.000.000 +250.000.000 +100.000.000 =825.000.000 +50.000.000 Varlıklar = 875.000.000.- Borcun bir kısmının ödenmesi halinde, kasada ve aynı zamanda borçlarda bir azalma olmuştur. Eşitliğin iki tarafı da aynı tutarda bir azalma meydana gelmiş, ancak eşitlik bozulmamıştır. ÖRNEK 7. İşletme 100.000.000.- lira maliyetli malı peşin olarak 90.000.000.- liraya satmıştır. Bu işlem zararına bir mal satışını göstermektedir. Kasa + Mal +Demirbaşlar = Sermaye +Borçlar 615.000.000 +150.000.000 +100.000.000 =815.000.000 +50.000.000 Varlıklar = 865.000.000.- Peşin satış nedeniyle kasaya 100.000.000.- liralık bir giriş olurken, 90.000.000.- maliyetli mal çıktığı için mal'da daha fazla bir azalma olmuştur. Zararlı satıştan dolayı varlıklarda meydana gelen 10.000.000.- liralık azalış, işletme sahibinin haklarını da (sermaye) 10.000.000.- lira azaltacaktır. Ancak eşitlik yine bozulmayacaktır.
Muhasebede Hesap Kavramı Hesap; bir işletmede meydana gelen mali karakterdeki olaylar nedeniyle, varlık ve kaynak unsurlarının herbirinde ortaya çıkan değer artış ve azalışlarını gösteren bir tablodur. Hesaplar aracılığı ile işletmede aynı özelliği gösteren değer hareketlerine ilişkin bilgilerin aynı başlık altında toplanması sağlanır. Örneğin ; bütün mal hareketleri "mal hesabında", bütün nakit giriş ve çıkışları "kasa hesabında" izlenir. Bir hesapta, artışların ve azalışların kaydedildiği iki taraf bulunmaktadır. Hesabın sol tarafına "borç", sağ tarafına da "alacak" adı verilmektedir. Her hesabın iki tarafında da işlemin yapıldığı tarihi gösteren sütun ile açıklama ve tutar sütunları yer almaktadır. Borç... Hesabı Alacak Muhasebe öğretiminde ya da uygulamada hesaplar arasındaki ilişkilerin belirtildiği şemalarda zamandan ve yerden tasarruf etmek amacıyla bazı ayrıntılardan kaçınılır ve hesaplar büyük (T) harfi ile gösterilir. Bunlara (T) hesaplar ya da iskelet hesapları" adı verilir. B... Hesabı A
VARLIKLAR = SERMAYE + BORÇLAR B A B A B Varlıklar Hs. Sermaye Hs. Borçlar Hs. + -- -- + -- + A B A B Giderler Hs. Gelirler Hs. + -- -- + A
Buraya kadar çeşitli finansal işlemlerin muhasebe temel denklemi üzerindeki etkilerini belirlemiş bulunuyoruz. İşletmenin bir devre içinde yapmış olduğu işlemlerin sadece bunlar olduğunu kabul edersek devre sonunda finansal (mali) durumu (31.12.20.. tarihli bilançosu) aşağıdaki gibi görülecektir. A İşletmesi nin 31.12.20.. Tarihli Bilançosu Kasa 50.000.000 Sermaye 63.000.000 Mal 14.000.000 Borçlar 7.000.000 Demirbaşlar 6.000.000 70.000.000 70.000.000 Muhasebe denkleminden alınan bilgilerle düzenlenen bu bilanço işletmenin mali durumunu gösterir.
İşletmenin dönem sonu itibariyle elde ettiği kâr ya da zararı (faaliyet sonucu diyoruz) hesaplama için iki yol vardır. Birinci yol, dönem başı özsermayesi ile dönem sonu özsermayesinin karşılaştırılması yolu ile kâr ya da zararın saptanmasıdır. Bu saptamada ; Özsermaye = Varlıklar Borçlar Muhasebenin temel denkleminde sermaye olarak gösterilen haklar, yerine burada "özsermaye" kelimesi kullanılmıştır. Özsermaye kavramı, sermaye kavramından daha geniş bir kavram olup, işletme sahiplerinin işletmeye fiilen getirdikleri (koydukları) sermaye ile işletmede alıkonulan kârları da kapsamaktadır. Muhasebenin temel denkleminden yararlanarak önce dönem başı ve dönem sonu özsermayelerini; ve daha sonra da işletmenin kârını ya da zararını (faaliyet sonucunu) hesaplayalım. İlk sayısal örneğe baktığımızda, Cem YILMAZ adındaki işletme sahibinin işletmeye sermaye olarak 60.000.000.- lira nakit koyduğunu görüyoruz. O halde dönembaşı özsermayesi 60.000.000.- lira olarak belirlenir. Son olarak yapmış olduğumuz sayısal örnekte (7. Örnek) muhasebenin temel denklemindeki sermaye tutarının 63.000.000.- lira olduğunu da belirliyoruz. O halde işletmenin faaliyet sonucu; Dönemsonu Özsermaye > Dönembaşı Özsermaye = Kâr olarak saptanmaktadır. 63.000.000.- - 60.000.000.- = 3.000.000.- Kâr İşletmenin söz konusu faaliyetten dolayı 3.000.000.- lira kâr elde ettiğini söyleyebiliriz.
İkinci Yolda ise; Satışlar ile Satılan Malın maliyetinin karşılaştırılması yolu ile kâr ya da zarar saptanmaktadır. Bu saptamada; Satışlar-Satılan Malın Maliyetti = Kâr (14.000.000 + 5.000.000)-(10.000.000 + 6.000.000) = 19.000.000-16.000.000 = 3.000.000 Kâr bulunmaktadır.
Muhasebede Kayıt Yöntemleri Finansal işlemlerin muhasebe defterlerine kaydedilmesinde, 1) Tek taraflı (basit) kayıt yöntemi, 2) Çift taraflı (Muzaaf) kayıt yöntemi, olmak üzere iki yöntem uygulanır.
KAYIT ARAÇLARI TUTULMASI ZORUNLU DEFTERLER 1. Bilanço Esasına Göre Tutulacak Defterler a. Yevmiye Defteri b. Büyük Defter c. Envanter Defteri 2. İşletme Esasına Göre Tutulacak Defterler 3. İşletmenin Faaliyet Alanına Göre Tutulacak Defterler a. İmalat Defteri b. Bitim İşleri Defteri c. Damga Resmi Defteri d. Ambar Defter 4. Diğer Mükelleflerin Tutacakları Defterler a. Serbest Meslek Kazanç Defteri b. Karar Defteri
1. Bilanço Esasına Göre Tutulacak Defterler a. Yevmiye Defteri 3 500 Sermaye Hs. A Sermaye hs B Sermaye hs 2 ------ 01.12.2001 ------............ -------------------------- ------- 30.11.2001 ----- 1 1 100 Kasa Hs. 1.000.000.- 600.000.- 400.000.-. 1.000.000. - b. Büyük Defter Borç... Hesabı Alacak c. Envanter Defteri
İSPATLAYICI BELGELER 1. V.U.K.'na Göre İspatlayıcı Belgeler a. Fatura b. Parakende Satış Vesikaları c. Gider Pusulası d. Müstahsil Makbuzu e. Serbest Meslek Makbuzu f. Ücret Bordrosu g. Yolcu Listeleri ve Günlük Müşteri Listeleri h. Taşıma İrsaliyesi i. Yazışmalar ve Diğer Evraklar 2. T.T.K.'na Göre İspatlayıcı Belgeler a. Kambiyo Senetleri b. Emtia Senetleri c. Hisse Senetleri ve Tahviller 3. Diğer Belgeler a. Katma Değer Beyannamesi b. Muhtasar Beyanname c. SSK Prim Bildirimleri
MUHASEBE SÜRECI (AKIMI) Muhasebe akımı aşağıdaki gibi bir işlem sırası izlemektedir. 1) Açılış veya dönembaşı envanterinin yapılması, 2) Açılış veya dönem başı bilançosunun düzenlenmesi, 3) Açılış veya dönembaşı bilançosuna dayanarak açılış kaydının yapılması, 4) İşletmede her gün yapılan ticari işlemlerin (günlük işlemler) yevmiye defterine ve daha sonra büyük deftere kaydedilmesi, 5) aylık mizanların düzenlenmesi, 6) Aralık ayı sonu itibariyle de genel geçici mizanın düzenlenmesi, 7) Dönemsonu işlemleri 7-1)Muhasebe dışı envanter 7-2)Muhasebe iç.i envanter 7-3)Maliyet ve Gelir Tablosu hesaplarının kapatılması 8) Kesin mizanın çıkarılması, 9)Temel Mali Tabloların Düzenlenmesi 10)Kapanış Kaydı
Örnek YENI KURULAN İŞLETMELERDE HESAPLARIN AÇILIŞI Zeytinoğlu İşletmesi nin 01.12.2001 Tarihli Envanteri 100 Kasa 1.500.000.000 102 Bankalar 1.000.000.000 102 01 A Bankası 500.000.000 102 02 B Bankası 500.000.000 250 Arazi ve Arsalar 300.000.000 253 Makine Tesis ve Cihazlar 700.000.000 254 Taşıtlar 500.000.000 Zeytinoğlu İşletmesi nin 01.12.2001 Tarihli Bilançosu Aktif Pasif Kasa 1.500.000.000 Sermaye 4.000.000.000 Bankalar 1.000.000.000 Arazi ve Arsalar 300.000.000 Makine Tec. ve 700.000.000 Cihazlar Taşıtlar 500.000.000 Toplam 4.000.000.000 Toplam 4.000.000.000
Yevmiye Kaydı --------- 01.12.2001 --------- 100 Kasa 1.500.000.000 102 Bankalar 1.000.000.000 250 Arazi ve Arsalar 300.000.000 253 Makine Tesis ve Cih. 700.000.000 254 Taşıtlar 500.000.000 500 Sermaye 4.000.000.000 --------- --------- B Kasa HS. A B Bankalar HS. A 1.500.000.000.- 1.000.000.000.- B Arazi ve Ars. HS. A B Mak. Tec. ve Cih HS. A 300.000.000.- 700.000.000.- B Taşıtlar HS. A B Sermaye HS. A 500.000.000.- 4.000.000.000.-
Örnek : FAALIYETINE DEVAM EDEN İŞLETMELERDE HESAPLARIN AÇILIŞI Fidanoğlu İşletmesi nin 01.01.2001 Tarihli Bilançosu Aktif Pasif Kasa 500.000.000 Banka Kredileri 500.000.000 Bankalar 750.000.000 Borç Senetleri 252.000.000 Hisse 252.750.000 Çıkarılmış Tah. 350.000.000 Senetleri Alacak 357.000.000 Sermaye 1.200.000.000 Senetleri Ticari Mallar 179.000.000 Dönem Net Kârı 362.750.000 Demirbaşlar 411.000.000 Binalar 300.000.000 Bir. Amortis. (85.000.000) Toplam 2.664.750.000 Toplam 2.664.750.000 Yevmiye Kaydı ------------- 1.1.2001 ------------ Kasa Hs. 500.000.000 Bankalar Hs. 750.000.000 Hisse Senetleri Hs. 252.750.000 Alacak Senetleri Hs. 357.000.000 Ticari Mallar Hs. 179.000.000 Binalar Hs. 300.000.000 Demirbaşlar Hs. 411.000.000 Bir Amor. Hs. 85.000.000 Banka Kredileri Hs. 500.000.000 Borç Senetleri Hs. 252.000.000 Çıkarılmış Tah. Hs. 350.000.000 Sermaye Hs. 1.200.000.00 0 Dönem Net Kârı Hs. 362.750.000
B 100 KASA.HS. A B 102 BANKALAR.HS. A 500.000.000.- 750.000.000.- B 110 HİSSE SEN..HS. A B 121 ALACAK SEN..HS. A 252.750.000.- 357.000.000.- B 153 TİCARİ MAL..HS. A B 252 BİNALAR.HS. A 179.000.000.- 300.000.000.- B 255 DEMİRBAŞLAR.HS. A B 257 BİRİKMİŞ AMORTİS..HS. A 411.000.000.- 85.000.000.- B 405 ÇIKAR. TAHVİLLER.HS. A B 500 SERMAYE.HS. A 350.000.000.- 1.200.000.000 B 300 BANKA KREDİLERİ.HS. A B 321 BORÇ SENETLERİ.HS. A 500.000.000.- 252.000.000.- B 590 DÖNEM NET KARI HS. A 362.750.000.-
MUHASEBE İŞLEMLERİNİN KAYDEDİLMESİ
AKTİF HESAPLAR İşletmenin sahip olduğu iktisadi kıymetlerin tümüne varlıklar ya da muhasebe literatüründe aktifler denilmektedir. İşletmenin varlıklarını çeşitli açılardan sınıflandırmak mümkünse de tek düzen hesap planına uygun olarak "Dönen Varlıklar" ve "'Duran Varlıklar'" biçiminde iki ana gruba ayırmak gerekir. DÖNEN VARLIKLAR Dönen varlıklar, nakit olarak elde ya da bankada bulunan varlıklar ile bir yıl ya da bir faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi ya da kullanılması düşünülen varlıklardır. Dönen varlıklar sürekli olarak çalışan ve değişim gösteren hesaplardır. 1- DÖNEN VARLIKLAR 10 HAZIR DEĞERLER 11 MENKUL KIYMETLER 12 TİCARİ ALACAKLAR 13 DİĞER ALACAKLAR 15 STOKLAR 17 YILLAR YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ 18 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKL. 19 DİĞER DÖNEN VARLIKLAR
1 DÖNEN VARLIKLAR 10 HAZIR DEĞERLER 100 KASA 101 ALINAN ÅEKLER 102 BANKALAR 103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ (-) 108 DİĞER HAZIR DEĞERLER
Kasa Hesabı Bu hesap, işletmelerde en çok çalışan hesaplardan biridir. Kasa hesabı işletmelerdeki Türk Lirası ve yabancı para (Türk Lirası üzerinden ve değerinden) hareketlerinin izlendiği hesaptır. İşletme faaliyetleri sırasında para girişleri hesabın borç tarafına, her ne nedenle olursa olsun para çıkışları da hesabın alacak tarafına kaydedilir. Kasa hesabı genellikle borç kalanı verir ya da hiç kalıntı vermez. Hesabın kalanı, işletmenin o andaki kasasındaki para miktarını göstermesi gerekir. Kasa hesabı kalan vermemişse kasada hiç para olmadığını ifade eder. Kasa hesabına giren paradan fazla çıkış olamayacağı için hesap alacak kalıntısı veremez. İşletmeler kasaya giriş ve çıkışları "100 KASA Hesabı" na kaydederken, bu hesap ile ilgili ayrıntıları açılacak yardımcı hesaplarda izleyebilirler. 100 Kasa hesabı işletmenin para giriş ve çıkışlarıın izlendiği aktif karakterli bir hesaptır. Para girişleri, kasa mevcudunda artış yaratacağı için Kasa Hesabı 'nın borç tarafına kaydedilir. Para çıkışları ise kasa mevcudunda azalış yaratacağı için kasa hesabının alacak tarafına kaydedilir.
B 100 Kasa Hesabı A + --
ÖRNEK: Bay Ali POYRAZOĞLU 50.000.000.- Lira parayı sermaye olarak koyarak (A) işletmesini kurmuştur. 100 KASA HS. 100.01 TL Kasası 500 SERMAYE HS. ÖRNEK: İşletme satıcı Levent KIRCA ya olan borcuna karşılık 16.000.000.TL ödemiştir. 320 SATICILAR 320.01 Levent KIRCA 100 KASA HS. 101.01 TL Kasası 50.000.000.- 50.000.000.- 16.000.000.- 16.000.000.-
ÖRNEK: İşletme Oya BAŞAR a peşin olarak 11.000.000 Liralık (1.000.000 Lira KDV Dahil) mal satmıştır. 100 KASA HS. 100.01 TL Kasası 600 SATIŞLAR HS. 391 HESAP.KDV.HS ÖRNEK: İşletme ihraç ettiği mal karşılığında 1.000. dolar almıştır. (Dolar kuru 1.500.000 TL'dir. KDV tutarı 225.000.000.- TL dahildir.) 100 KASA HS. 100.10 Dolar ($)Kasası 600 SATIŞLAR HS. 391 HESAP.KDV.HS. 11.000.000.- 10.000.000.- 1.000.000.- 1.500.000.000.- 1.275.000.000.- 225.000.000.-
ÖRNEK: İşletme daha önce 1.500.000 Liradan kaydettiği 1.000 doları 1.625.000 Lira üzerinden Türk Lirasına çevirmiştir. 100 KASA HS. 100.01 TL Kasası 100 KASA HS. 100.10 ($) Dolar Kasası 646 KAMBİYO KĂRLARI HS. 1.625.000.000.- 1.500.000.000.- 125.000.000.-
101 ALINAN ÇEKLER HESABI 101 ALINAN ÇEKLER Hesabı hazır değerler grubu içindeki ikinci hesaptır. Aktif nitelikli bu hesaba herhangi bir nedenle çek alınması durumunda çekin üzerindeki değerle borç, çekin bedelinin bankadan tahsil edil mesi veya çekin ciro edilmesi durumunda alacak kaydedilir. 101 ALINAN ÇEKLER HESABI 101.00 Cüzdandaki Çekler 101.01 Tahsildeki Çekler 101.09 Diğer TL. Çekler 101.50 Cüzdandaki Yabancı Paralı Çekler 101.51 Tahsildeki Yabancı Paralı Çekler 101.59 Diğer Yabancı Paralı Çekler, şeklinde sınıflandırılabilir. B 101 Alınan Çekler Hesabı + -- A
ÖRNEK: (A) İşletmesi yarısı peşin yarısı taksitle 23.000.000 TL ye (%15 KDV Dahildir.) mal satmıştır. Peşin tutarın karşılığında çek almıştır. 100 KASA HS. 101 ALINAN ÇEKLER HS. 101.00 Cüzdandaki Çekler 600 SATIŞLAR HS. 391 HESAPLAN KDV HS. ÖRNEK : İşletme daha önceden almış olduğu ve cüzdanda bulunan 11.500.000.- TL tutarındaki çekin tutarını İşbankası ndan çekmiş ve hemen bu bankadaki ticari mevduat hesabına geçirmiştir. 102 BANKALAR HS. 102.03 İşbankası 101 ALINAN ÇEKLER HS. 101.00 Cüzdandaki Çekler 11.500.000.- 11.500.000.- 20.000.000.- 3.000.000.- 11.500.000.- 11.500.000.-
ÖRNEK : İşletme daha önce aldığı $ 10.000 tutarındaki çeki ( $1= 1.300.000.-) üzerinden Türk parası olarak tahsil etmiştir. Çekin işletme defterlerine kaydedildiği andaki değeri ; $1= 1.200.000.- dür. 100 KASA HS. 101 ALINAN ÇEKLER HS. 101.50 Cüzdandaki Yabancı Paralı Çekler 646 KAMBİYO KĂRLARI HS. ÖRNEK: (A) İşletmesi 57.500.000 TL ye (% 15 KDV Dahildir.) mal satın almış ve karşılığında portföyünde bulunan aynı değerdeki bir çeki ciro etmiştir. 153 TİCARİ MALLAR HS. 191 İNDİRİLECEK KDV HS. 101 ALINAN ÇEKLER HS. 101.00 Cüzdandaki Çekler 13.000.000.000.- 12.000.000.000.- 1.000.000.000.- 50.000.000.- 7.500.000.- 57.500.000.-
ÖRNEK: İşletme, 20 Ekim günü mal satmış alıcıdan 11.500 dolar (%15 KDV dahil) üzerinden düzenlenen çek almıştır. Dolar kuru 1.400 Liradır. 101 ALINAN ÇEKLER HS. 101.50 Cüzdandaki Yab.Paralı Çek. 600 SATIŞLAR HS. 391 HESAPLAN KDV ÖRNEK: İşletme daha önce sattığı mal karşılığında aldığı 11.500 dolarlık çeki tahsil etmiştir. Dolar Kuru: 1.500.000.- Liradır. 100 KASA HS. 101 ALINAN ÇEKLER HS. 101.50 Cüzdandaki Yabancı Paralı Çekler 646 KAMBİYO KĂRLARI 16.100.000.000.- 14.000.000.000.- 2.100.000.000.- 17.250.000.000.- 16.100.000.000.- 11.150.000.000.-
102 BANKALAR HESABI Bu hesap, işletmece yurt içi ve yurt dışı banka ve benzeri finansal kurumlarına yatırılan ve çekilen paraların izlenmesini kapsar. Bu hesabın işleyişi; bankalara para olarak veya hesaben yatırılan değerler borç, çekilen tutarlar ile üçüncü kişilerce tahsil edildiği anlaşılan çek ve ödeme emirleri alacak kaydedilir. Bankalar hesabı vadeli, vadesiz, ihbarlı (önceden haber vermek üzere çekmek koşuluyla) ya da yabancı para cinsinden yatırılan paraların izlendiği bir hesaptır. Yatırılan paranın vadeli, vadesiz, döviz ya da hangi bankaya yatırıldığı açılacak yardımcı hesaplar vasıtasıyla izlenebilecektir. Bankalar hesabının yardımcı (tali) hesaplarının sayısı ve nitelikleri işletmelerin özelliklerine göre değişebilir. 102 BANKALAR HESABI 102.00 Vadesiz TL Mevduat B 102 Bankalar hesabı A 102.001 A Bankası 102.002 B Bankası + -- 102.10 Vadesiz Döviz Tevdiat Hesabı 102.20 Vadeli TL Mevduat 102.25 Vadeli Döviz Tevdiat Hesabı 102.30 Bloke Mevduat 102.50 Yurt Dışı Bankalar Vadesiz Mevduat
ÖRNEK: İşletme A bankasına 50.000.000 TL yatırarak ticari mevduat hesabı açtırmıştır. 102 BANKALAR HS. 102.001 A Bankası 100 KASA HS. 50.000.000.- 50.000.000.- ÖRNEK: Veresiye 5.000.000 Liraya sattığımız malın bedeli B Bankasındaki işletmemizin hesabına yatırıldığını bankadan gelen dekontla öğrenmiş bulunuyoruz. 102 BANKALAR HS. 100.002 B Bankası 120 ALICILAR HS. 5.000.000.- 5.000.000.-
ÖRNEK: Işletme günlük nakit ihtiyacını gidermek için A Bankası ndaki ticari mevduat hesabından 96.000.000.- TL çekmiştir. 100 KASA HS. 102 BANKALAR HS. 102.001 A Bankası 96.000.000.- 96.000.000.- ÖRNEK: İşletmenin 11.500.000 TL lik alacağı müşteri Tarkan TEVETOĞLU tarafından B bankasındaki işletmenin mevduat hesabına havale edilmiştir. 102 BANKALAR HS. 100.002 B Bankası 120 ALICILAR HS. 120.15 Tarkan TEVETOĞLU 11.500.000.- 11.500.000.-
103 VERILEN ÇEKLER VE ÖDEME EMIRLERI (-) İşletmelerin üçüncü kişilere bankalardan çekle veya ödeme emriyle yapacağı ödemeler bu hesapta izlenir. Genellikle işletmeler mal veya hizmet alımı karşılığı ya da başka nedenlerden kaynaklanan ödemelerini çekle yaptıklarında, çek bankadan tahsil edilinceye kadar bu hesabın alacağında izlenir. Çekin banka tarafından ödendiği anlaşıldığında bankalar hesabı alacaklandırılır, Buna karşılık "VERİLEN ÇEKLER ve ÖDEME EMİRLERİ" borçlandırılır. Aslında pasif karakterli olan bu hesap bankalar hesabından bir indirim unsuru olarak düşünülerek bilançonun düzenlenmesinde eksi olarak 102 BANKALAR Hesabı nın altında gösterilir. B 103 VERİLEN ÇEKLER HS. A + --
ÖRNEK: İşletme satın aldığı 46.000.000 Lira tutarındaki (%15 KDV dahil) mala karşılık bedeli iş bankası üzerinden keşide ettiği çekle ödenmiştir. 153 TİCARİ MALLAR HS. 191 İNDİRİLECEK KDV HS. 40.000.000.- 6.000.000.- 103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİR HS. 46.000.000.- Daha sonra bankadan alınan hesap özetinden söz konusu çekin bankadan tahsil edildiği anlaşılmıştır. 103 VERİLEN ÇEK VE ÖD.EMİR.HS. 102 BANKALAR HS. 46.000.000.- 46.000.000.-
108 DIĞER HAZIR DEĞERLER Nitelikleri itibariyle hazır değer sayılan pullar, vadesi gelmiş kuponlar, tahsil edilecek banka ve posta havelleri (yoldaki paralar gibi) değerleri kapsar. Bu hesabın işleyişi; bu değerler elde edildiğinde hesabın borcuna, elden çıkarıldında da hesabın alacağına kaydedilir. Bu hesabın bölümlendirilmesinde, bu hesabın tanımında yer alan unsurlar birer alt başlık şeklinde düşünülebilir. 108 DİĞER HAZIR DEĞERLER HESABI 108.00 Vadesi Gelmiş Kuponlar B 108 DİĞ.HAZ.DEĞ.HS A 108.10 Pullar 108.20 Tahsil Edilecek Posta Haveleleri + -- 108.21 Tahsil Edilecek Banka Haveleleri 108.40 Yoldaki Paralar 108.90 Diğer Çeşitli Hazır Değerler
ÖRNEK: İşletmede kullanılmak üzere 1.000.000 Lira değerinde posta pulu peşin olarak satın alınmıştır. 108 DİĞER HAZIR DEĞERLER HS. 108.10 Pullar 100 KASA HS. 1.000.000.- 1.000.000.-
ÖRNEK: İşletme müşterisi Mahmut Pekcan ın borcuna karşılık olarak işletmeye gönderdiği 177.000.000.- TL tutarında posta havalesine ilişkin bildirimi almıştır. 108 DİĞER HAZIR DEĞERLER HS. 108.20 Posta Havaleleri 120 ALICILAR HS. 120.55 Mahmut Pekcan İşletme 5 gün sonra posta havalesini Posta İşletmesi nden tahsil etmiştir. 100 KASA HS. 108 DİĞER HAZIR DEĞERLER HS. 108.20 Posta Havaleleri 177.000.000.- 177.000.000.- 177.000.000.- 177.000.000.-