TÜRK HAYVANCILIK SEKTÖRÜNÜN N YAPISI ve STRATEJİK ÖNCELİKLERİ Kaynak (1) Dr. Cemal ÇAKMAK
1. NEDEN HAYVANCILIK? 1. Açlık-Tokluk, iyi-kötü beslenme gibi insan odaklı konular dünya siyasetini de etkilemektedir. 2. Tarım içerisinde Hayvancılık faaliyetleri ve elde edilen ürünler İnsan Refahı nın temelidir. 3. Hayvancılık, ulusal düzeyde geliştirilmesi gereken stratejik bir sektördür. 4. İnsan beslenmesindeki rolü 5. Meraların değerlendirilmesi 6. Tekstil sanayisi Kaynak (1)
ÖZETLE Gelişmiş ülkelerde tarımsal ekonominin lokomotifi olan hayvancılık, iki açıdan son derece önemlidir: 1. Kalitesiz veya insan beslenmesine uygun olmayan yem kaynaklarının kaliteli insan gıdasına dönüştürmesi, 2. Çok düşük maliyetli istihdam yaratması, Kaynak: (1)
Üretilen Toplam Protein İçerisinde Kişi i Başı şına Tüketilen T Hayvansal Protein Miktarı (http:// http://faostat.fao.org/.org/faostat/) Toplam protein üretimi g/ kişi/gün Hayvansal kökenli k kenli protein üretimi, g /kişi/g i/gün 1970 1980 1990 2000 2002 1970 1980 1990 2000 2002 Dünya 65,1 66,9 71,6 75,0 75,3 21,7 23,4 25,4 28,2 28,8 Afrika 56,3 57,5 58,9 60,9 61,0 11,8 13,0 12,9 12,8 12,8 Asya 52,3 54,9 63,2 69,7 69,9 8,8 10,7 14,7 21,4 22,0 Avrupa 93,3 100,3 102,7 97,7 100,8 48,9 57,2 59,3 53,7 55,6 Avrupa Birliği(15) 92,8 99,1 103,6 107,0 109,0 51,6 59,1 62,5 64,3 65,4 Okyanusya 97,8 95,5 99,7 92,9 95,1 62,5 62,6 64,3 58,9 58,7 Orta ve Kuzey Amerika 88,5 90,4 94,6 101,2 101,2 53,4 53,5 54 57,4 58,8 Güney Amerika 64,5 67,0 65,1 76,6 76,0 27,3 30,9 31,2 39,6 38,4 Gelişmiş Ülkeler 94,9 98,1 102,8 99 100,8 50,5 55,5 59,1 55,6 57,1 Gelişme Yolundaki Ülkeler 52,8 55,6 61,8 68,3 68,4 9,7 11,8 14,8 20,6 21,1 Geri Kalmış Ülkeler 51,6 51,3 50,7 51,9 52,9 9,9 9,6 9,3 9,6 9,8 Türkiye 90,5 95,6 102,4 97,4 96,0 24,1 25,8 25,0 24,6 22,0 ABD 98,2 97,6 107 114,6 113,9 66,7 65,8 68,7 72,5 74,1 (Kaynak: 2)
2. DÜNYAD NYA DA HAYVANSAL ÜRETİMİ 1970 2004 Sığır 1 081 556 460 1 349 983 540 Koyun 1 061 098 640 1 061 892 620 Keçi 375 904 126 789 501 756 Manda 107 437 984 172 021 843 Domuz 547 241 126 945 079 589 220 200 Sığır Koyun Keçi Manda Domuz 180 160 140 120 100 80 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2004 Dünya hayvan varlığı ığının n değişimi imi (1970 yılıy hayvan varlığı ığı=100) Kaynak (2)
2.1. AB Hayvan Varlığı AB Hayvan Varlığı 350 300 250 200 150 100 Sığır Koyun Keçi Manda Domuz 50 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2004 Avrupa Birliği (15) Hayvan Varlığının Değişimi (1975-2004 yılları arasındaki değerler 1970 yılı hayvan varlığı 100 kabul edilerek hesaplanmıştır) Kaynak (2)
2.1. AB Hayvan Varlığı 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2004 2004 Sığır 90 777 215 107 107 107 101 93 91 86 78 280 588 Koyun 81 954 060 101 94 106 141 139 137 122 99 770 889 Keçi 9 550 739 101 101 110 133 127 125 120 11 421 424 Manda 66 279 145 137 152 171 164 276 318 210 983 Domuz 90 018 026 109 125 129 135 132 136 136 122 729 797 Avrupa Birliği (15) Hayvan Varlığının Değişimi (1975-2004 yılları arasındaki değerler 1970 yılı hayvan varlığı 100 kabul edilerek hesaplanmıştır) Kaynak (2)
2.2. Dünyada D Et Üretimi Kaynak (2) 600 500 400 300 Sığır Manda Tavuk Keçi Koyun Hindi Domuz 200 100 0 1970 1980 1990 2000 2004 Dünya et üretiminin değişimi (1970 yılı üretim değeri =100)
Kaynak 2.3. Dünyada D Süt S Üretimi (2) 400 350 300 250 Sığır sütü Keçi sütü Koyun sütü Manda sütü 200 150 100 1970 1980 1990 2000 2004 Dünya süt üretiminin değişimi (1970 yılı üretim değeri =100)
2.4. AB Hayvansal Ürünler Üretimi Kaynak (2) 1970 1980 1990 2000 2004 2004 Sığır 7 187 947 118 124 104 103 7 419 912 Manda 2 384 50 21 62 133 3 175 Tavuk 3 067 595 145 168 217 226 6 926 310 Keçi 59 154 124 143 126 118 70 015 ET Koyun 681 952 133 167 159 145 986 694 Hindi 229 917 288 504 789 731 1 680 543 Domuz 9 636 155 141 161 183 187 18 042 229 Kanatlı(tavuk,hindi vd) 3 405 120 153 191 259 263 8 965 978 Toplam 21 857 252 134 151 165 166 36 384 157 Sığır 107 818 086 120 118 114 111 119 959 843 Keçi 1 258 234 110 130 129 135 1 702 620 SÜT Koyun 1 403 060 115 143 160 163 2 285 397 Manda 42 809 158 101 316 390 167 095 Toplam 110 522 189 120 118 115 112 124 114 955 Tavuk Yumurtası 4 808 724 113 109 110 108 5 212 513 AB(15) nde et, süt ve yumurta üretimi, ton (1980-2004 yılları arasındaki değerler 1970 yılı 100 kabul edilerek hesaplanmıştır)
3. TÜRKT RKİYE DE HAYVANCILIK SEKTÖRÜ 3.1. TürkiyeT rkiye de Hayvan Varlığı 1970 1975 1980 1984 1985 1990 1995 2000 2004 2004 Sığır 12 756 000 108 125 97 98 89 92 84 79 10 067 832 Koyun 36 471 000 113 133 111 117 111 93 78 69 25 208 215 Kıl Keçi 15 040 000 101 102 74 75 64 56 45 42 6 377 700 Ankara Keçisi 4 443 000 80 82 44 47 29 16 8 5 230 037 Manda 1 117 000 94 92 49 49 33 23 13 9 103 900 140 Sığır Koyun KılKeçi AnkaraKeçisi Manda 120 100 80 60 40 20 0 1970 Kaynak (2) 1975 1980 1984 1985 1990 1995 2000 2004
3.2. TürkiyeT rkiye de Nüfus N ve Hayvan İndeksi Kaynak (1) Dünyada Hayvansal Ürünler Üretimi 3 Dünyada Hayvansal Ürünler Üretimi 3
3.3. TürkiyeT rkiye de Hayvansal Üretim 1970 1980 1990 1995 2000 2004 Sığır 114 493 130 380 360 704 292 450 354 636 290 000 Manda 20 000 10 660 11 445 6 095 4 047 1 700 Tavuk 97 320 240 163 401 658 490 000 643 436 940 000 ET Keçi 59 000 52 600 66 000 57 000 53 000 46 500 Koyun 267 000 239 400 304 000 315 000 321 000 267 000 Hindi 4 660 6 500 9 000 10 680 11 800 10 200 Kanatlı (Tavuk,hindi vd.) 104 221 250 000 415 000 506 165 660 916 954 610 Toplam 571 695 687 683 1 160 869 1 180 800 1 396 726 1 559 925 Sığır 5 722 600 7 710 600 7 960 640 9 275 310 8 732 041 9 607 412 Keçi 481 600 483 000 337 535 277 205 220 211 259 087 SÜT Koyun 860 000 1 147 395 1 145 015 934 495 774 380 771 716 Manda 279 000 273 905 174 225 114 540 67 330 48 000 Toplam 7 343 200 9 614 900 9 617 415 10 601 550 9 793 962 10 677 494 Tavuk Yumurtası (1 Yum.=56 gr.) 95 700 206 736 384 930 513 430 675 400 581 138 Kaynak (2)
3.4. Diğer Hayvansal Üretimler AB ve Türkiye'de Bal Üretimi (ton) 350 300 250 200 AB Türkiye 150 100 1980 1990 1995 2000 2004 Koza Üretimi (ton) 140 120 100 130 120 110 100 90 80 70 60 50 Yapağı Üretimi (ton) 1980 1990 1995 2000 2004 AB Türkiye 80 60 AB Türkiye 40 20 0 1980 1990 1995 2000 2004 Kaynak (3)
3.5. Türkiye, T AB ve ABD de Kişi i Başı Hayvansal Gıda G Tüketim T Miktarı (kg) (2000 YılıY İtibariyle) Kaynak (1) Süt Kırmızı Et Piliç Eti Yumurta Türkiye 148,61 7,24 9,49 11,56 A.B. 241,1 70,3 20,7 8,1 A.B.D. 258,4 74,6 47,6 14,6 Türkiye, AB ve ABD de Kişi Başı Hayvansal Gıda Tüketim Miktarı (kg) (2000 Yılı İtibariyle) 300 250 200 150 100 50 Türkiye A.B. A.B.D. 0 Süt Kırmızı Et Piliç Eti Yumurta
4. TÜRKT RKİYE DE HAYVANSAL ÜRETİM M UNSURLARI Kaynak 4.1. TürkiyeT rkiye de ve AB de Genel Tarımsal Yapı (3) AB(25) Türkiye Toplam Nüfus (Bin Kişi) 454.406 71.325 Kırsal Nüfusu (Bin Kişi) 109.218 24.174 Kent Nüfusu (Bin Kişi) 345.190 47.151 Tarımla Uğraşan Nüfus (Bin Kişi) 24.553 20.630 Tarımda Çalışan Nüfusun Payı (%) 6,7 32,7 Kırsal Nüfusun Payı (%) 24,0 33,9 Tarımsal Üretim Değeri (Milyon Avro) 305.601 25.016 - Hayvansal Üretimin Değeri (Milyon Avro) 128.067 7.755 - Hayvansal Üretimin Payı (%) 41,9 31,0 İşletme Sayısı (Bin Adet) 10.317 3.076 Ortalama İşletme Büyüklüğü (da) 250,5 61,0 >500 da İşletmelerin Denetimindeki Alan (% 53,0 11,3 <100 da İşletmelerin Oranı (%) 62,7 83,2 İşletme Büyüklük Gruplarının Dağılımı (baş) (%) 0-49 49,7 64,8 50-99 13,1 18,4 100-199 11,9 10,8 200-499 13,5 5,1 >500 11,8 0,9
4.2. Türkiye'de T Tarımsal İşletme Sayısı, İşletme Tiplerinin Payı (%) ve Ortalama İşletme BüyüklB klüğü (da) YILLAR İşletme Sayısı İşletme Tiplerinin Payı * (%) Ortalama arazi varlığı (da) 1 2 3 1950 2 527 000 - - - 77,0 1963 3 100 900 - - - 55,3 1970 3 058 900 83,30 9,40 7,30 55,8 1980 3 650 900 86,03 2,52 11,45 62,3 1991 4 091 530 72,14 3,43 24,43 52,7 2001** 3.075.516 67,42 2,36 30,22 61,0 *) 1:Bitkisel ve hayvansal üretimi bir arada yapan işletmeler 2:Yalnız hayvansal üretim yapan işletmeler 3:Yalnız bitkisel üretim yapan işletmeler **) 2001 Genel Tarım Sayımı Tarımsal İşletmeler (hane halkı) Anketi geçici sonucu olan bu değerler bütün köyler ile nüfusu 5.000 in altında olan yerleri kapsar. Bütün köyler ile nüfusu 25.000 in altında olan il ve ilçelerde tarımla uğraşan hane halkı sayısı 4.106.983. adet olarak bildirilmiştir. Kaynak (2)
4.3. Çayır r ve Mera Çayır ve meralar hayvancılık için ucuz ve sürdürülebilir yem kaynağı olarak düşünülegelmiş, geniş çayır meralara sahip olduğu varsayılan Türkiye uzun yıllar bir hayvancılık cenneti olarak nitelenmiştir. Bu hatalı değerlendirme hem meraların daha da kötüleşmesine zemin yaratmış, hem de hayvancılık için olmazsa olmaz değerdeki yem bitkileri üretimine yeterince önem verilmemesine neden olmuştur. Kaynak (2)
4.4. Çayır r ve Mera Dünyada Hayvansal Ürünler Üretimi 3 Kaynak (2)
5. HAYVANCILIK ORGANİZASYONLARI 5.1. Örgütlenme Türkiye de, örgütlenmenin öneminin üreticiler tarafından pek iyi bilinmemesi, tarım üreticilerinin örgütlenme konusunda geri kalmalarına neden olmuş, bugün ki örgütlenme düzeyi ancak % 40 seviyesine ulaşmıştır Türkiye de faaliyet gösteren tarımsal üretici örgütleri; Kooperatifler, Üretici Birlikleri, Ziraat Odaları ve Çiftçi Dernekleri olarak sınıflandırılabilir. Kaynak (3)
5.2. TürkiyeT rkiye de Kooperatif, Birlik ve Merkez Birliği Düzeyinde Tarımsal Örgütlenme tlenme Kaynak (3) BİRİM M KOOPERATİF BİRLİKLER MERKEZ BİRLB RLİĞİ ÇEŞİDİ SAYISI TARIMSAL KALKINMA 5572 712201 ORTAK SAYISI FAALİYET ALANI SAYISI ORTAK KOOP. SAYISI SAYISI ORTAK BİRLİK SAYISI Koop.Ort ak Sayısı ESKİ ÇOK AMAÇLI 15 1208 1 15 1208 TARIM 6 140 HAYVANCILIK 16 231 1 16 231 ORMANCILIK 17 778 1 25 1855 ÇAY 7 52 1 7 52 SULAMA 2256 267146 SULAMA 9 437 1 9 437 SU ÜRÜNLERİ 424 23203 SU ÜRÜNLERİ 10 141 1 8 126 PANCAR EKİCİLERİ 31 1624211 PANCAR EKİCİLERİ(PANKOBİRLİK) 1 31 - - - TARIM KREDİ 2076 1500000 Tarım Kredi 16 1948 1 16 1948 TARIM SATIŞ 350 671928 Tarım Satış 17 335 - - - Ziraat Odaları 673 3800000 Tarım - - 1 - - Çiftçi Dernekleri 539 230000 Tarım - - - - - Damızlık Sığır Yetiştiricileri Merkez Birliği 1 Süt Üreticileri Merkez Birliği 1 Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği 1 Damızlık Koyun ve Keçi Yetiştiricileri Merkez Birliği 1 Koza Birlik 1 Tiftik Birlik 1
5.3. Kamu da Yapılanma Tarım m ve Köyişleri Bakanlığı (Merkez) Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü 1. Büyükbaş ve Küçükbaş Hayvancılık Dairesi Başkanlığı 2. Kanatlılar ve Küçükevciller Dairesi Başkanlığı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü 1. Hayvan Sağlığı Dairesi Başkanlığı 2. Hayvan Hareketleri Dairesi Başkanlığı Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü 1. Hayvancılık ve Su Ürünleri Araştırmaları Dairesi Başkanlığı 2. Hayvan Sağlığı Araştırmaları Dairesi Başkanlığı Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü Belirgin Daire Başkanlığı yok. Kooperatifler ile ilgili iş ve işlemler muhtelif Daire Başkanlıklarında yürütülmeye çalışılmaktadır. Tarım İşletmeleri Gn. Md. ve Et Balık Kurumu Gn.Md. Bu Genel Müdürlükler Ana Hizmet Birimi olmayıp Bakanlığa bağlı kuruluşlar olarak görev yapan KİT kuruluşlarıdır.
5.4. Kamu da Yapılanma (Taşra) Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü Lalahan Hayvancılık Merkez Araştırma Enstitüsü Marmara Hayvancılık Araştırma Enstitüsü Çukurova Tarımsal Araştırma Enstitüsü Bahri Dağdaş Uluslar Arası Tarımsal Araştırma Enstitüsü Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Güneydoğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Ankara Tavukçuluk Araştırma Enstitüsü Ordu Arıcılık Araştırma Enstitüsü Diğer Genel Müdürlükler: İl ve İlçe Müdürlükleri
1. Türkiye nin Coğrafi Durumu ve Mevcut Üretim Potansiyelinin Yüksekliği 2. Potansiyel Pazar Olan Ülkelere Yakınlık 3. Farklı Üretim Dallarına Uygun Ekolojilerin Bulunması 4. Geleneksel Yetiştiricilik Kültürünün Var olması 5. Yetişmiş ve Genç İşgücü Varlığının Fazlalığı 6. Kanatlı Hayvancılık Sektörünün (Hem Beyaz Et Hem de Yumurta Üretiminin) Gelişmişliği 7. Ulusal Islah Politikalarına Ağırlık Verilmesi ve Kamu Elindeki Çekirdek Sürüler 8. Yem Bitkileri ve Hammadde Çeşitliliğinin Olması 9. Hayvan Genetik Kaynaklarımızın Zenginliği 6. TÜRKT RKİYE HAYVANCILIK SEKTÖRÜNE İLİŞKİN N SWOT ANALİZİ 6.1. GüçG üçlü Yönler Kaynak (3)
6.2. Zayıf f Yönler Y 1. Sermayesi Yetersiz, Düşük Kapasiteli Aile İşletmelerinin Çokluğu, 2. Veri Eksikliği-Kayıt Dışılık 3. Hayvan Başına Verimlerin Düşük Olması 4. Üreticilerin Teknik Bilgi Eksikliği 5. Desteklemelerin Yetersizliği ya da Fonksiyonel Olmaması 6. Çayır-Mera ve Yem Bitkilerinin Üretimdeki Yetersizliği 7. Pazarlamadaki Aracıların Hakimiyeti ve Ürün Fiyatlarındaki Dengesizlik 8. Üreticilerin Fonksiyonel Örgütsüzlüğü 9. Üretim Girdilerinde (Damızlık Kanatlı Hayvan, Karma Yem vb.) Dışa Bağımlı Olunması 10. Etkin Bir Suni Tohumlama Faaliyeti ve Organizasyonunun Olmaması 11. Hayvansal Ürün Tüketiminin Düşüklüğü Kaynak (3)
6.3. FırsatlarF 1. AB ne Üyelik Sürecinin Başlaması 2. AB Tarafından Sağlanan Hibe Destekler 3. Yatırımcı İçin Hayvancılığın Fırsat Alanı Olması 4. Artan Nüfus ve Halkın Gelir Düzeyinin Yükselmesi ile Talep Artışının Beklenmesi 5. Tarım Kanunu Kapsamında, Destekleme Politikalarının Yeniden Belirlenmesi 6. Gelişmekte Olan Gıda Sanayi 7. Tekstil ve Deri İşleme Sanayilerinin Gelişmişliği Kaynak (3)
6.4. Tehditler 1. Hayvancılığa Gereken Önemin Verilmemesi 2. Geleneksel Üretim Yöntemleri Nedeniyle Verim, Hijyen ve Kalite Düşüklüğü 3. Hayvan Sağlığı ve Hastalıklarla Mücadelede Yetersiz Kalınması 4. Sektörün Boşluklarından Beslenen Fırsatçılar ve Aracılar 5. Kooperatifler Aracılığıyla Kamu Eli İle Sosyal Amaçlı Hayvan Dağıtılması 6. Üretim ve Tüketimlerdeki Vergi Yükünün Fazlalığı 7. Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürün Kaçakçılığının Gerek İç Pazarda Yarattığı Fiyat Olumsuzlukları, Gerekse Hastalık Etmenlerinin Ülke İçine Taşınması 8. Hayvan Refahı Tedbirleri ve Hayvancılık Faaliyetlerinin Çevreye Olumsuz Etkisi 9. Uluslararası Ticaretin Serbestleştirilmesi ve DTÖ Düzenlemeleri İle Uluslar arası Rekabetin Daha Sertleşmesi Kaynak (3)
7. HAYVANCILIK HEDEFLERİ VE ÖNERİLER Kaynak (4)
7.1. Strateji Avrupa Birliğine katılım öncesi (2013), Tarım Stratejisi Belgesi (2006-2010) Yüksek Planlama Kurulunda görüşülerek 30 Kasım 2004 tarihinde kabul edilmiştir. 7.2. Stratejik Amaç Sürdürülebilirlik ilkesi çerçevesinde kaliteye dayalı üretim artışı ile gıda güvenliği ve gıda güvencesinin sağlanması, Tarımsal işletmelerin rekabet gücünün artırılması Tarımsal pazarlama altyapısının güçlendirilmesi ve tarım-sanayi entegrasyonunun sağlaması Kırsal gelirlerin artırılması ve kırsal toplumun yaşam şartlarının iyileştirilmesi Üretici örgütlenmesinin geliştirilmesi olarak belirlenmiştir Kaynak (4)
7.3. Tarım m Stratejisi Belgesi Temel İlkeleri 1. AB ve DTÖ Tarım Antlaşmalarının esas alınması, 2. Piyasa mekanizmalarını bozmayacak destekleme araçlarının uygulanması, 3. Bütüncül yaklaşımın ve katılımcılığın benimsenmesi, 4. Kamu ve özel sektörün kırsal alandaki kapasitesinin güçlendirilmesi, 5. Bölgeler arası gelişmişlik farklılıklarının giderilmesi, 6. Sürdürülebilirlik ve gıda güvencesinin sağlanması, 7. Destek ödemelerinin miktar, şekil ve zamanının önceden ilan edilen usul ve esaslara dayalı olarak düzenlenmesi, 8. Adil rekabet şartlarına dayalı, üretici ve tüketicilerin yararına işleyen, etkin ve verimli bir pazarlama yapısının oluşturulması. Kaynak (4)
8. HAYVANSAL ÜRETİMDE 2005-2013 2013 ANA HEDEFLERİ Kaynak (5)
8.1. Tarım m Stratejisi Belgesi : Hayvancılık k Ana hedefleri 8.1.1 Süt Süt S t Hayvancılığı ığı ve ve Süt Süt S Üretimi 2005 2013 Sağmal hayvan sayısı (milyon baş) İnek 4.6 5.5 Koyun 13 30.5 Keçi 6.7 6.7 Sığır genotip oranı % Kültür 17 Melez 50 40 45 Yerli 33 15 Sığır süt verimi( Laktasyon/ton) 2 4 Sığır 10.1 23 Süt üretimi (milyon ton) Koyun 0.624 Keçi 0.246 1.8 0.246 25 Kişi başına tüketim (lt/yıl) 141 270 Süt kalitesi Somatik hücre 600.000 T. bakteri yükü 1.000.000 100.000 100.000 Endüstriyel kullanım (milyon ton ) 2.8 Suni Tohumlama Miktarı (Bin baş) 1.300 (%35) 20 4.286( %70)
8.1.2 Besi Hayvancılığı ığıve Kırmızı K Et Et Üretimi Kasaplık Hayvan Sayısı (milyon baş) 2005 2013 Sığır 2.2 3.5 Koyun 11 25 Keçi 2.6 2.6 Sığır 364 800 Kırmızı Et Üretimi (bin ton) Koyun 70 630 Keçi 10 48 Toplam Kırmızı Et Üretimi 447 1.500 Karkas Değerleri (Kg/Adet) Sığır 191 250 Koyun 22 25 Randıman % 55 60 Kayıtlı Üretim % 35 85 Kişi Başı Tüketim (Kg/Yıl) 10 18.5
8.1.3 Kanatlı Sektörü Yumurta Tavukçuluğu Besi (Broiler) Tavukçuluğu Hindicilik 2004 2013 2004 2013 2004 2013 Damızlık kapasitesi (bin adet) 431 900 5.600.000 Yumurta Üretim mik. (Milyar adet) 7.8 17.5-8.000.00 20.000 140.000 - - - Tavuk Eti Üretimi (bin Ton) - - 950 2.000 - - Hindi Eti Üretimi (Ton) - - - Kişi başına tük.(kg/adet/yıl) İhracat(milyon adet) 70.000 137 200 13 20 0.50 0.85 3.3 6.9-44.000
8.1.4 Arıcılık 2005 2013 Damızlık işletme (Adet) 2 Ana arı üretimi (Adet ) 115.000 8 600.000 Bal üretimi (Ton) 70.000 97.500 Polen üretimi (Ton) - 350 Propolis üretimi(ton) - 7
8.1.5 Kaba Yem ve ve Tohumluk Üretimi 2005 2013 B.B.H.B. (000 baş) 10.600 14.450 Yem Bitkileri Ekim Alanı (000 ha) 2.025 3.935 Kaba Yem Üretimi (000 ton) 37.450 47.960 Çayır Mera Ot Üretimi (000 ton) 10.650 22.430 Kaba yem İhtiyacı(000 ton) 48.000 65.000 Tohumluk Üretimi (ton) 127.700 64.000
9. 2006-2010 2010 ARAŞTIRMA MASTIR PLAN ANA HEDEFLERİ Kaynak (6)
9.1. Her Bir AFA İçin Ar-Ge Yatırımının n Geri DönüşüD 110 100 HER BİR AFA İÇİN YAPILAN AR-GE YATIRIMININ GERİ DÖNÜŞÜ 90 80 70 60 50 40 30 20 10 9 813 15 4 3 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110 5 Yapılabilirlik 6 12 7 14 2 1 11 1.Büyükbaş 1.Büyükbaş Hayvancılık Hayvancılık 2.Meyve-Bağ 2.Meyve-Bağ 3.Küçükbaş 3.Küçükbaş Hayvancılık Hayvancılık 4.Su 4.Su Ürünleri Ürünleri 5.Sebzeler 5.Sebzeler Ve Ve Süs Süs Bitkileri Bitkileri 6.Doğal Kaynaklar Ve 6.Doğal Kaynaklar Ve Çevre Çevre 7.Gıda 7.Gıda 8.Kanatlı Ve Küçük 8.Kanatlı Ve Küçük Evcil Hayvancılık Evcil Hayvancılık 9.Sert Kabuklu Meyveler 9.Sert Kabuklu Meyveler 10.Veteriner İlaçları Ve 10.Veteriner İlaçları Ve Hayvan Aşıları Hayvan Aşıları 11.Toprak Ve Su 11.Toprak Ve Su Kaynakları Kaynakları 12.Tahıllar 12.Tahıllar 13.Yemeklik Tane 13.Yemeklik Tane Baklagiller Baklagiller 14.Endüstri Bitkileri 14.Endüstri Bitkileri 15.Çayır Mera Ve Yem 15.Çayır Mera Ve Yem Bitkileri Bitkileri
9.2. Her Bir AFA İçin Yapılan Ar-Ge Yatırımının n Geri DönüşüD ARAŞTIRMA FIRSAT ALANLARI ÖNCELİĞİ 2006-2010 2010 2000-2005 2005 YATIRIM PAYI (%) (2006-2010) ÖNCELİĞİ YATIRIM PAYI (%) (2000-2005) Büyükbaş Hayvancılık Yüksek 12,9 Yüksek 15 Toprak Ve Su Kaynakları Yüksek 12,5 - - Gıda Orta - Yüksek 10,7 Orta 4 Meyve-Bağ Orta - Yüksek 10,3 Orta- Yüksek 8 Endüstri Bitkileri Orta - Yüksek 9,6 Yüksek 12 Doğal Kaynaklar Ve Çevre Orta - Yüksek 8,4 Orta 4 Tahıllar Orta 6,3 Orta- Yüksek 11 Küçükbaş Hayvancılık Orta 6,0 Orta- Yüksek 8 Su Ürünleri Orta 5,9 Orta- Yüksek 8 Sebzeler Ve Süs Bitkileri Orta 4,5 Orta 6 Çayır Mera Ve Yem Bitkileri Orta - Düşük 2,7 Orta- Yüksek 9 Yemeklik Tane Baklagiller Orta - Düşük 1,7 Orta 4 Kanatlı Ve Küçük Evcil Hayvancılık Orta Düşük 1,7 Orta- Düşük 3 Veteriner İlaçları Ve Hayvan Aşıları Düşük 1,1 Düşük 1 Sert Kabuklu Meyveler Düşük 0,9 Orta- Düşük 2 Özel Projeler 5 5
9.3. Araştırma rma Fırsat F Alanları ve Programların Öncelik SıralamasS ralaması (2006-2010) 2010) AFA ADI Öncelik Durumu PROGRAM ADI Öncelik Durumu Süt Sığırcılığı Y Büyükbaş Hayvan Hastalıkları O-Y Et Sığırcılığı ve Besicilik O Büyükbaş Hayvancılık Y Hayvan Besleme O Sosyo-Ekonomik Araştırmalar O-D Manda ve Diğer Büyükbaş Hayvancılık D Organik Yetiştiricilik D Koyunculuk Y Küçükbaş Hayvan Hastalıkları Y Küçükbaş Hayvancılık O Hayvan Besleme Keçicilik O O Organik Yetiştiricilik D Sosyo-Ekonomik Araştırmalar D Çayır Mera ve Yem Bitkileri O-D Yem Bitkileri Çayır Mera Çayır Mera ve Yem Bitkilerinde Teknoloji Transferi ve Sosyo-Ekonomik Araştırmalar Y O D Kanatlı ve Küçük Evcil Hayvan Hastalıları Y Kanatlı Hayvanlar Y Kanatlı ve Küçük Evcil Hayvancılık O-D Arıcılık Hayvan Besleme Küçük Evciller ve Deney Hayvanları O O D Sosyo-Ekonomik Araştırmalar D
9.4. Ülkesel Hayvancılık k Araştırma rma Projeleri Anadolu Alacası Geliştirme Projesi Anadolu Esmeri Geliştirme projesi Halk Elinde Ülkesel Küçükbaş Hayvan Islahı Projesi, Ülkesel Merinos Geliştirme Projesi İvesi Koyunlarının Süt verimlerinin Artırılması Projesi, Türkiye Patentli Büyük Ebeveyn ve Ebeveyn Geliştirme Projesi
9.4.1. Anadolu Alacası ve Anadolu Esmeri Geliştirme Projeleri Amaç Ülke Ülke şartlarına şartlarına uygun, uygun, test test edilmiş edilmişboğalar geliştirmek. geliştirmek. Kaliteli Kaliteli sperma sperma üretiminde üretiminde dışa dışa bağımlılığı bağımlılığıazaltmak, azaltmak, Kısa Kısa sürede sürede hayvanlarda hayvanlarda genetik genetik ilerleme ilerleme sağlamak, sağlamak, İleri İleri biyoteknolojilerin biyoteknolojilerinülkemizde gelişmesine gelişmesine öncülük öncülük etmek. etmek. Yetiştiricinin Yetiştiricinin ekonomik ekonomik gelir gelir seviyesini seviyesini yükseltmek. yükseltmek. Ülke Ekonomisine Katkısı Projelerin Projelerin Tamamlanması Tamamlanmasıhalinde 400 400 Milyon Milyon YTL YTL ekonomik ekonomik katkı katkıolacaktır.
9.4.2. Halk Elinde Ülkesel KüçüK üçükbaş Hayvan Islahı Projesi Amaç Yetiştirilmekte olan koyun ve ve keçi keçi ırklarımız ve ve bölgesel tiplerinin çeşitli verim özelliklerinin geliştirilmesi, Damızlık koç koç ihtiyacını karşılamak için için her her generasyonda toplam 3600 baş başkoç koçtest edilecektir, Yetiştirici birliklerinin hayvan materyallerini ıslah etmeleri sağlanacaktır.
9.4.3. İvesi Koyunlarının n Süt S t Verimlerinin Artırılmas lması Projesi Amaç Güneydoğu Anadolu bölgesinde halk elinde yetiştirilen ivesi koyunlarının süt süt verimlerini artırılması, Bu Bu amaca yönelik her her yıl yıl 10 10 baş başkoç koçtest edilmesi, 2007 yılında İlk İlk test test edilen koçların erkek dölleri yetiştirici sürülerinin verim seviyelerini artırmak üzere dağıtılacaktır. Süt Süt veriminin artırılması ile ile GAP GAP bölge halkının sosyoekonomik düzeyini yükseltilmesi ve ve İvesi yetiştiriciliğinin tercih edilen bir bir hayvansal üretim faaliyeti olarak giderek yaygınlaşması amaçlanmıştır.
9.4.4. Ülkesel Merinos Geliştirme Projesi Amaç Merinos koyunlarının et et verimi ve ve yapağı kalitesini performans teste göre yapılacak seleksiyonla ıslah etmektir. Bu Bu amaçiçin bir bir elit elit sürüve ve iki iki yetiştirme sürüsü oluşturulacaktır. Gerçekleşenler 2000 başlık koyun ağılı yapıldı, Elit Elit ve ve yetiştirme sürüleri için için 700 700 baş baş merinos alımı yapıldı
9.4.5. Tavukçuluk uluk Araştırmalar rmaları Ankara Tavukçuluk Araştırma Enstitüsü nde 1995 1995 yılından beri beri yürütülen ıslah ıslah çalışmaları neticesinde 3 adet adet yumurtacı ebeveyn ve ve hibrit hibrit hat hat (ATABEY, ATAK, ATAK, ATAK-S) geliştirilmiş ve ve Ulusal Ulusal Irk Irk Tescil Tescil Komitesince tescil tescil edilmiştir. Geliştirilen hatların ekonomiye katkısı: Enstitü geliştirdiği hatları hatları piyasaya pazarlamasıile ile ülke ülke ekonomisine 1 milyon 400 400 bin bin YTL YTL tutarında katkı katkı sağlamıştır. Ülkemizin yumurtacı damızlık ihtiyacının Enstitü de geliştirilen bu bu hatlardan karşılanması durumunda 3 milyon 500 500 bin bin dolar dolar döviz döviz kaybı kaybı önlenmiş olacaktır.
9.5. Irk Tescil Çalışmaları Irk Irk tescil çalışmaları kapsamında; 34 34 ırk, ırk, 3 hibrit, 3 hat hat tescil edilmiştir.
9.6. Hayvan Genetik Kaynağı Koruma Amaç: Amaç: Kaybolma riski riski ile ile karşı karşı karşıya olan olan yerli yerli ırklarımızın koruma altına altına alınmasıve ve tanımlayıcı bilgiler sağlanması amaçlanmıştır. Proje, 1995 1995 yılında yılında başlamışolup 13 13 ırk, ırk, 3 hat hat koruma altına altına alınmıştır
10. UYGULAMA PROJELERİ Hayvancılığı Geliştirme Projesi (TÜGEM) Sığırlarda Sun i Tohumlama Önsoy Kütüğü, Soy Soy Kütüğü Döl Döl Kontrolü Faaliyetleri Küçükbaş Hayvancılığın Islahı Arıcılığın Geliştirilmesi Mera ve ve Yem Yem Bitkileri Üretimini Geliştirme (TÜGEM) Damızlık Yetiştirici Birlikleri ve ve Üretici Birliklerinin Kurulması (TÜGEM- TEDGEM) Hayvancılığın Desteklenmesi (TÜGEM) Hayvan Hastalıklarıile ile Mücadele (KKGM) Kooperatif yatırımları (TEDGEM)
Uygulanan Destekleme Konuları Hayvancılığı Geliştirme, Hayvan Islahı Islahı Mera Mera ve ve Yem Yem Bitkileri Üretimini Geliştirme, Yetiştirici Örgütlerinin Kurulması, Hayvancılığın Desteklenmesi Hayvan Hareketleri ve ve Hayvan Kimlik Kimlik Sistemi, Hayvan Hastalıkları, Kooperatifçilik. Hastalıklardan Ari Ari İşletmeler Hayvan Kimlik Kimlik Sistemi Hastalıklarla Mücadele Hayvan Genetik Kaynakları Arıcılık Arıcılık Su Su Ürünleri Kaynak (5)
11. SORUNLAR ve ÇÖZÜM ÖNERİLERİ 11.1. Sorunlar İşletmelerin küçük ölçekli olması, Üreticilerin yeterince örgütlenememesi, Genotipin ıslahına yönelik çalışmaların yetersiz olması, Pazar ve pazarlamadaki eksiklik ve hatalar, Hayvan hastalıklarının yaygınlığı, Kaliteli kaba yem üretiminin yetersizliği, Bakım ve yönetim eksiklikleri, Kayıt tutma ve bilgi denetlemedeki eksiklikler. Maliyetlerin yüksekliği, Mevzuatın uyumsuz ve yetersiz olması, Ürün çeşitliliğinin tescilinde yetersizlik ve çeşide göre fiyatlandırmanın yapılamaması Dış ilişkilerdeki tutum. Kaynak (2)
1. Bakım-beslemenin iyileştirilmesi, 2. Kaliteli kaba yem üretiminin artırılması ve istikrarlı bir yem pazarının oluşmasını sağlayacak tedbirlerin alınması, 3. Hayvan sağlığının korunması ve tedavi için gereken önlemlerin alınması, 4. İşletmelerde hijyen ve hijyen şartlarının sağlanması, sütün kalitesinin düşmesine neden olan unsurları ortadan kaldıracak tedbir ve uygulamaların da destekleme kapsamına alınması, 5. İşletmelerin her bakımdan kayıt altına alınmasının sağlanması, kayıt sistemlerinin güvenilirliğinin ve etkinliğinin yükseltilmesi, 6. Üretim için yapılan destek ve teşviklerin büyümeyi ve maliyetleri düşürmeyi özendirecek şekilde olmasının sağlanması, 7. Suni tohumlama çalışmalarının etkin, kolay ve düşük maliyetle yaygın biçimde yürütülmesi, 8. Hayvancılık örgütlerinin amaca yönelik kurulması ve özellikle kamunun örgüt enflasyonuna katkısının önlenmesi ve örgütlere müdahalesinin azaltılmasını sağlayacak düzenlemeler yapılması, 9. Üretici örgütlerinin etkinliğinin artırılması ve bunların özellikle ürün işleme ve pazarlamada etkin olmasının sağlanması, 10. Hayvancılık örgütlerinin, yayım, bilgi toplama ve sağlık koruma faaliyetleri başta olmak üzere çeşitli hizmetler için özendirilmesi, 11. Hayvan ıslahının etkin kılınmasını sağlayacak tedbirlerin alınması ve damızlık pazarının oluşmasını sağlayacak düzenlemelerin yapılması, 11.2. Çözüm Önerileri Kaynak (2)
11.2. Çözüm Önerileri 12. Bölgelere uygun üretim sistemleri ve genotiplerin belirlenmesi ve kullanılması, 13. Koyunculuk başta olmak üzere damızlık nüve işletmelerin kurulmasının desteklenmesi, 14. Destek ve teşviklerin damızlık üretimi için örgütlenmeyi özendirecek şekilde kullandırılması, 15. İhracata dayalı üretimin özendirilmesi, ihracat imkanı yaratılması ve ihracatın artırılması, 16. Pazarda istikrar sağlanması ve pazarlama zincirinin altyapısının iyileştirilmesi, 17. Kamunun, kuralları ve koşulları önceden belirlenmiş müdahale alımlarına katılmasının sağlanması ve bunu sağlayacak müdahale edecek kurumların kurulması, 18. Hammaddesi hayvansal ürünler olan nitelikli işleme (süt, et) tesislerinin yaygınlaşmasının sağlanması, 19. Başta sanayi ve pazarlama olmak üzere, üretiminden- tüketime her aşamada rekabetin artırılmasına yönelik önlemler alınması, 20. Sanayinin süt başta olmak üzere kaliteli hammadde talep etmeye özendirilmesi, kalite-fiyat ilişkisinin güçlendirilmesi, 21. Sanayici talebinin üreticiye aktarılmasını sağlayacak mekanizmaların oluşturulması ve işletilmesi, 22. Tüketimi artırıcı tedbirlerin özendirilmesi, ürünlerin değer fiyatına pazarlanmasına imkan sağlayacak yapı ve düzenlemelerin desteklenmesi, 23. Yetiştirici ve teknik personelin düzenli eğitiminin sağlanması, Kaynak (2)
KAYNAKLAR 1. Alınmıştır: Türkiye Hayvancılığı; Hedef 2023 - Sorunlar, Çözüm Yolları ve Politika Arayışları Prof.Dr. Hasan Rüştü KUTLU, Doç.Dr. Aykut GÜL, Doç.Dr. Murat GÖRGÜLÜ Çukurova Üniversitesi Ziraat Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi. 2. Alınmıştır: Cumhuriyetimizin 100. Yılında Türkiye nin Hayvansal Üretimi Editör Prof. Dr. Numan AKMAN, Türkiye Damızlık Sığır Yetiştiricileri Merkez Birliği Yayınları, No: 4. 3. Alınmıştır: AB ye Uyum Sürecinde Hayvancılık Sektörünün Dönüşüm İhtiyacı, Dr. Yurdakul SAÇLI, Uzmanlık Tezi Yayın No: DPT: 2707, Nisan 2007. 4. Alınmıştır: TARIM STRATEJİSİ (2006-2010) 30.11.2004 Tarih ve 2004/92 sayılı YPK Kararı. 5. Alınmıştır: TÜGEM 6. Alınmıştır: Tarımsal Araştırma Mastır Planı (2006-2010).
TEŞEKKÜRLER ccakmak@tagem.gov.tr