DERS 2 Aylin in Eğitim Hikâyesi
DERS 2 Aylin in Eğitim Hikâyesi * Seviye: 3-4. sınıf Süre: 40-60 dakika Amaçlar: 1. Erişim sorunlarının toplumsal çevrenin herkes için tasarlanmamasından kaynaklandığını fark etmek 2. Eğitimin herkes için bir hak olduğunu bilmek Malzemeler: - Aylin in eğitim hikâyesi (Ek 1) - Hayat Bilgisi 3. sınıf ders kitabı sayfası (Ek 2) - Görev kartı (Ek 3) Hazırlık: - İdil Işıl Gül ün kitapta yer alan Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi başlıklı makalesini okumak - Ek 1 deki hikâye ile Ek 2 deki ders kitabı sayfasını paylaşıma hazırlamak - Ek 3 teki görev kartını grup sayısı kadar çoğaltmak * Bu ders, ilkokul çalışma grubu öğretmenleri (Aysun Can, Ayzin Çelik, Didem Çiçek, Serhat Akdeniz, Sevtap Karadayı ve Yeşim Mertkil) tarafından geliştirilmiştir.
Aylin in eğitim hikâyesi 141 Süreç: Görme engelli bir kızın eğitime erişimde karşılaştığı sorunları anlatan bir hikâye okunacağı söylenerek öğrenciler küçük gruplara ayrılır. Ek 1 deki hikâye tahtaya yansıtılır veya öğrencilere dağıtılır ve okunur. Gruplardan, Aylin in eğitim hayatında yaşadığı sorunları ve bu sorunların çözümlerini not etmeleri istenir. Tahtaya aşağıdaki şekilde bir tablo çizilir ve gruplardan gelen bilgilerle bu tablo doldurulur. Tahtada şöyle bir tablo olmalıdır: Küçük grup çalışmasında, yönergenizin anlaşıldığından emin olmalısınız! Grupları teker teker gezip yönergeyi anlayıp anlamadıklarını kontrol edebilir ve sorularını cevaplayabilirsiniz. Bu esnada, çalışmanın süresini ve bir sözcü belirlemelerini gruplara hatırlatmanızı öneririz. Sözcünün grup adına sunum yapacağını ve çalışma süresi içerisinde sunuma hazırlanması gerektiğini söylemeyi de sakın unutmayın. Sorun Çözüm Van da uygun okul olmaması Uygun kitap ve malzeme bulunmaması, Braille kâğıtlarının çok pahalı olması Ankara ya taşınarak körler okuluna gitmesi Annesinin kitapları Braille alfabesi ile tekrar yazması Ailesinin Braille klavye ve bilgisayar alması Tablonun oluşturulmasından sonraki tartışmalarda Aylin in uygun kaynak bulmakta sorun yaşadığı ama ailesinin desteğiyle uygun eğitim materyallerine (annesinin Braille alfabesiyle tekrar hazırladığı kitaplar) ve bilgi teknolojilerine (Braille klavye ve bilgisayar) erişimi sağlanınca eğitimini sürdürebildiği vurgulanır. Ailesinin Aylin in sınava hazırlanırken yaşayacağı zorluklar için kaygılandığı hatırlatılarak, Bu zorlukların aşılmasından yalnızca Aylin in ailesi mi sorumlu olmalı; başka kimler neler yapmalı? soruları sorulur ve öğrencilerin görüşleri alınır. Öğrencilerin görüşleri alındıktan sonra, Türkiye nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi nin engelli bireylerin eğitim hakkını güvence altına aldığı ve bu hakkın hayata geçirilmesinde esas sorumluluğu taraf devletlere verdiğine dikkat çekilir.
142 ikinci kısım: örnek dersler Türkiye nin 30 Mart 2007 de imzaladığı Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi nin güvence altına aldığı haklardan biri, eğitim hakkıdır. Eğitim hakkının düzenlendiği sözleşmenin 24. maddesine göre, taraf devletler bu hakkın yaşama geçirilmesi için aşağıda belirtilen tedbirleri almakla yükümlüdürler: Braille ve diğer biçemlerdeki yazıların okunmasının öğrenilmesi, beden dilinin ve alternatif iletişim araçları ve biçimleri ile yeni çevreye alışma ve bu çevrede hareket etme becerilerinin öğrenilmesi, akran desteği ve rehberlik hizmetlerinin kolaylaştırılması; İşaret dilinin öğrenilmesine, işitme ve konuşma engellilerin dilsel kimliğinin gelişimine yardımcı olunması; Görme, işitme veya hem görme hem işitme-konuşma engellilerin özellikle çocukların eğitiminin en uygun dille, iletişim araç ve biçimleriyle, onların akademik ve sosyal gelişimini artırıcı ortamlarda sunulmasının sağlanması. Sözleşmeye ilişkin daha detaylı bilgiyi İdil Işıl Gül ün kitapta yer alan Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi başlıklı makalesinde bulabilirsiniz. İlk derste kullanılan ders kitabı sayfası (Ek 2) tahtaya yansıtılır veya öğrencilere dağıtılır ve Aylin in hikâyesine referans verilerek bu araçların her birinin herkesin kullanabileceği şekilde tasarlanmasının önemi hatırlatılır. Gruplara bu araçlardan birini seçecekleri ve herkesi düşünerek yeniden tasarlayacakları bilgisi verilerek Ek 3 teki görev kartı dağıtılır. Her bir grubun görev kartını tamamlayıp diğer gruplarla paylaşmasıyla ders sonlandırılır. Evrensel tasarım, fiziki düzenlemelerin ve hizmetlerin -özel bir tasarıma veya uyarlanmaya gerek duyulmaksızın herkesin kullanılabileceği şekilde tasarlanması esasına dayanır. Bu tasarım anlayışına en iyi örneklerden biri hareket algılayıcı (fotoselli) kapılardır. Elinde çanta olan, pusetli veya tekerlekli sandalyedeki birinin, bu kapılardan geçişi sırasında herhangi bir gayret göstermesine gerek olmaz. Bu doküman Sabancı Vakfı Toplumsal Gelişme Hibe Programı kapsamında hazırlanmıştır. Bu belgenin içeriğinden sadece İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyoloji ve Eğitim Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (SEÇBİR) sorumludur ve bu içerik herhangi bir şekilde Sabancı Vakfı nın görüş veya tutumunu yansıtmaz.
Aylin in eğitim hikâyesi 143 Ek 1 - Aylin in eğitim hikâyesi Aylin 17 yaşında. Van da doğdu. Doğuştan görme engelli. Van da görme engellilere eğitim verin bir okul bulamadıkları için ailesiyle birlikte Ankara ya taşındı. İlkokula Ankara da körler okulunda başladı. İlkokul birinci sınıfta har leri öğrenmek için önce Braille Alfabesi ni öğrendi. Aylin e daha çok annesi destek oluyordu. Bu yüzden o da Braille Alfabesi ni öğrendi. Aylin öğrenmeye meraklı bir çocuktu. Annesi ona her akşam kitap okuyordu. Bir süre sonra Aylin okuma yazmayı öğrendiği için kitaplarını kendisi okumak istedi. Fakat uygun kitap bulamıyordu. Bu yüzden annesi her hafta bir kitabı Braille Alfabesi ile tekrar yazıyor ve Aylin in okuması için hazırlıyordu.
144 ikinci kısım: örnek dersler Braille Alfabesi için kabartma baskı yapılabilen Braille kağıdı kullanılmaktadır. Bu kağıt, diğer kağıtlardan farklı ve piyasada çok kolay bulunmadığı için pahalı da... Kitap oluşturmak, Aylin in ailesini maddi olarak zorlasa da, ailesi onun öğrenme isteğini ellerinden geldiğince destekliyordu. Annesi bazen araştırmalarını yeteri kadar yapamamanın rahatsızlığını duyuyordu. Çünkü bütün kitapları çevirmesi mümkün değildi. Aylin zaman zaman arkadaşlarıyla dışarı çıkıyordu. Ailesi, onu merak etmemek ve ona ulaşabilmek için Aylin e cep telefonu almıştı. Bu telefonun farklı bir özelliği vardı; sesle çalışıyordu. Aylin, ailesinin ve arkadaşlarının telefonlarını sesli olarak kaydetmişti ve aramak istediği kişinin ismini söylemesi yeterli oluyordu. Aylin kendi çabası ve annesinin desteğiyle ilkokulu başarıyla bitirdi. Şimdi lisede. Ailesi Aylin in üniversitede okuması için neler yapmaları gerektiğini düşünüyor. Aylin e, evde yaptığı araştırmalarda kullanması için Braille klavye ve bilgisayar almışlardı. Böylece Aylin bazı konuları araştırıp dinleyebiliyordu ve öğreniyordu; fakat bunlar tek başına yeterli olmuyordu. Sınavlara hazırlanmak, uygun dershane ve kaynak kitapları bulmak çok kolay değildi.
Aylin in eğitim hikâyesi 145 Ek 2 - Hayat Bilgisi 3. sınıf ders kitabı sayfası DÜN, BUGÜN, YARIN İnsanlar, eskiden iletişimde gücervinlerden niçin ve nasıl yararlanırlardı? Öğreniniz. İletişim Teknolojileri İnceleyiniz, anlatınız. Resimdeki kişi hangi yöntemle iletişim kurmaya çalışmaktadır? İletişimde hayvanlardan yararlanılıp yararlanılamayacağını tartışınız. Resimlerdeki iletişim araçlarını inceleyiniz. İlk kullanım zamanlarına göre defterinize sırayla adlarını yazınız. Bunlara başka hangi iletişim araçlarını ekleyebilirsiniz? Geçmişten günümüze doğru iletişim teknolojisinde ne gibi değişiklikler olduğunu tartışınız. Bildiğiniz iletişim araçlarının bir listesini yapınız. Listenizdeki iletişim araçlarından birini belirleyiniz. Bu alanda geçmişten günümüze teknolojik değişimi araştırınız. Resim ve fotoğraflarla desteklediğiniz araştırmanızı arkadaşlarınıza sununuz. Sizce, geçmişten günümüze kadar iletişim teknolojisindeki en önemli değişim nedir? Niçin? İlköğretim Hayat Bilgisi 3 Ders Kitabı ve Öğrenci Çalışma Kitabı (2. Kitap) Ankara: Koza Yayın Dağıtım A.Ş. 2014. s.108.
146 ikinci kısım: örnek dersler Ek 3 - Görev kartı Göreviniz, aşağıdaki iletişim araçlarından birini seçmek ve bu aracı herkesin kullanabileceği şekilde yeniden tasarlamak. Tasarımınızda olan tüm özellikleri not etmeyi unutmayın! Seçtiğiniz araç:.. Sizin tasarımınız: