ORTAOKUL ALTINCI SINIFLARDA BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR DERSİNDE, NESNE KONTROLÜ GEREKTİREN HAREKETLERE İLİŞKİN FİZİKSEL AKTİVİTE SEVİYELERİ *Nahsen AVCI, *Figen Altay *Hacettepe Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Bölümü
FİZİKSEL AKTİVİTE: Vücudun iskelet kaslarıyla uzayda ürettiği hareketleri içeren her türden davranış olarak tanımlanabilir (Caspersen, Powell, Christenson, 1985). NESNE KONTROLÜ GEREKTİREN BECERİLER: Atma, yakalama, ayakla vurma, elle top sürme ve raketle vurma gibi hareketlerdir.
SOFIT (System For Observing Fitness Instruction Time) McKenzie, Sallis & Nader (1991) tarafından fiziksel öğrenme ortamı için geliştirilmiş, sağlık tabanlı fiziksel aktiviteyi desteklediğine inanılan faktörleri saptamak ve beden eğitimi sınıflarının kalitesini denetlemek için düzenlenmiş anlık zaman örnekleme ve aralıklı kayıt yapma sistemidir.
ARAŞTIRMANIN AMACI Ortaokul altıncı sınıflarda beden eğitimi ve spor dersinde, nesne kontrolü gerektiren hareketlere ilişkin fiziksel aktivite seviyeleri öğrenci davranışı, ders içeriği ve öğretmen davranışı bakımından nasıl olduğunu incelemektir.
YÖNTEM Araştırma Grubu Araştırmaya Ankara ili Çankaya ilçesinde bir ortaokulun altıncı sınıf öğrencileri dahil edilmiş olup 39 deney ve 36 kontrol grubu olmak üzere toplam gönüllü 75 öğrenci katılmıştır.
ÖN ÇALIŞMA Fiziksel Etkinlik Kartları (MEB,2012) yardımıyla Vücut Farkındalığı, Alan Farkındalığı, Efor ve Birleştirilmiş Hareketler kavramlarını temel alarak, nesne kontrolü gerektiren beceriler içeren oyunlarla hazırlanmış ders planları yapıldı. 1. hafta : Hücum Oyunları: Alanı Koru, Boşluğu Bul, Paslı Ebelemece 2.hafta: Vurma ve Yakalama Oyunları : Koşan Top, Hızlı Koş, Hedefe Fırlat 3. hafta: File ve Raket Oyunlar :Servis At, Servisi Karşıladım,Uzağa, Yakına, Yana, 4.hafta: File ve Raket Oyunlar: Servisi karşıladım, Puanı kazan ve İkiye iki
ALAN ÇALIŞMASI Hazırlanan ders planları 4 hafta boyunca beden eğitimi ve spor dersinde aday öğretmen tarafından işlendi. İşlenen her ders kamerayla kayıt altında alındı.
Kayıt altına alınan dersler 1 uzman ve 2 gözlemci tarafından SOFIT Protokolüne göre analiz edildi. Gözlemci iç tutarlılığı ve gözlemciler arası tutarlık hesaplandı.
GÖZLEM PROSEDÜRÜ Sınıfın % 51 i sahaya geldiği zaman gözlem başlar. Sınıfın % 51 i sahayı terk ettiği zaman gözlem biter. 10 sn Gözlem- 10 sn. Kayıt formatında bir kaset var. Sınıftan 5 tane rast gele öğrenci seçilir. 2 kız- 2 erkek (1 yedek) Öğrenci Aktivitesi ve Ders İçeriği 10 sn Gözle zaman aralığı bittiği an kodlanır. (Kayıt dendiği zaman) Öğretmen davranışı bu 10 sn. Gözle zaman aralığı boyunca ne yaptıysa o kodlanır.
VERİLERİN TOPLANMASI Araştırmamızda veriler Sofit Protokolü gereğince öğrenci davranışı, ders içeriği ve öğretmen davranışı alt kategorilerine uygun olarak toplanmıştır. Kodlama sembolleri Tablo 1 de verilmiştir. Tablo 1. Kodlama sembolleri Öğrenci Aktivitesi Ders İçeriği Öğretmen Davranışı 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T
Kodlamaların Sayısal Veriye Dönüştürülmesi Gözlem öğrenci davranışı, ders içeriği ve öğretmen davranışı kategorilerinde protokol kasetine uygun olarak sayısal veri haline dönüştürülür. Öğrenci Ders Öğretmen Davranışı İçeriği Davranışı Interval 1 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T 2 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T 3 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T İ 4 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T L 5 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T K 6 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T 7 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T e/k 8 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T 9 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T 10 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T 11 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T 12 1 2 3 4 5 M K P F S G O P D I M O T Toplam....
Bu süreç şu şekilde işler: Her 12 intervallik sürede 1 öğrenci gözlemlenir. Protokol kaseti gözlem dediği anda öğrenci davranışı, ders içeriği ve öğretmen davranışı gözlemlenmeye başlanır. Protokol kaseti kayıt dediği anda gözlemlenen öğrenci davranışı, ders içeriği ve öğretmen davranışı uygun sembollere kodlanmıştır. Kodlamalar aynı öğrenci için 12 intervale kadar devam eder. Her 12 intervalde 1 öğrenci gözlemlenir. Gözlem 1 kız 1 erkek sırasıyla devam eder ve 48 intervalde toplam 4 öğrenci gözlemlenmiştir. Kodlanan veriler her bir sembolün kaç kez (sıklık) kodlandığını belirtecek sayısal olarak yazılır. 3 ana ve 18 alt başlık altında elde edilen bu toplam sayılar üzerinden analiz yapmıştır.
Verilerin Güvenirliği Protokol gereğince kontrol grubundan 2 deney grubundan 2 toplam 4 öğrencide gözlemci iç tutarlılığa ve gözlemciler arası tutarlılığa bakılmıştır. Değişkenler Öğrenci Ders içeriği Öğretmen davranışı davranışı Gözlemciler Arası Tutarlık Aynı 46 45 45 Farklı 2 %95.8 3 %93.75 3 %93.75 Gözlemci İç Tutarlılığı Aynı 45 46 45 %93.75 %95.8 Farklı 3 2 3 %93.75
VERİLERİN ANALİZİ Verilerin analizinde betimsel istatistikler, frekans-yüzde kullanılmıştır.
BULGULAR Tablo 3. Beden Eğitimi Dersinde Gözlenen Öğrenci Davranışına İlişkin Frekans ve Yüzde Dağılımı Gruplar Yatıyor Oturuyor Ayakta Yürüyor Aktif duruyor f % f % f % f % f % Denek Ön Test 0 0 6 12.5 19 39.5 17 35.4 6 12.5 Son Test 0 0 0 0 14 29.1 19 39.5 15 31.25 Kontrol Ön Test 0 0 9 18.75 24 50 3 6.2 12 25 Son Test 0 0 16 33.3 14 29.1 11 22.9 7 14.5
Tablo 4. Beden Eğitimi Dersinde Gözlenen Ders İçeriğine İlişkin Frekans Ve Yüzde Dağılımı Gruplar Genel Genel bilgi Fitnes Fitnes Beceri Oyun Serbest içerik bilgisi aktivitesi aktivitesi oynama oyun f % f % f % f % f % f % f % Denek Ön Test 6 12.5 8 16.6 3 10.4 5 10.4 17 35.4 Son Test 5 10.4 0 0 4 8.3 6 12.5 25 52.08 Kontrol Ön Test 18 37.5 6 12.5 0 0 6 12.5 0 0 Son Test 13 27 4 8.3 7 14.5 9 18.75 15 31.25 7 14.5 0 0 8 16.6 0 0 18 37.5 0 0 0 0 0 0
Tablo 6. Beden Eğitimi Dersinde Gözlenen Öğretmen Davranışına İlişkin Frekans ve Yüzde Dağılımı Gruplar Fitnes destekleme Fitnes gösterme Genel yönlendirme ve bilgi Yönetim Gözlem Diğer İşler f % f % f % f % f % f % Denek Ön Test 10 20.8 12 25 10 20.8 12 25 4 8.3 Son Test 14 29.1 20 41.6 12 25 2 4.1 0 0 0 0 0 0 Kontrol Ön Test 0 0 11 22.9 17 35.4 19 39.5 1 2.08 0 0 Son Test 5 10.4 6 12.5 16 33.3 21 43.75 0 0 0 0
TARTIŞMA VE SONUÇ Yürüyor ve çok aktif intervallerinde belirgin bir artış gözlemlenmiştir. Bunun nedeni; ders içeriğinde Fiziksel Etkinlik Kartlarından yararlanılarak, sırasıyla Vücut Farkındalığı, Alan Farkındalığı, Efor ve Birleştirilmiş Hareketler kavramlarını temele alarak nesne kontrolü gerektiren beceriler ile ilgili oyunlara yer vermiş olmamızdan kaynaklanıyor olabilir. Verstraete (2007), Akın (2008),Hürmeriç (2004) in çalışmaları öğrenci davranışı bakımından bizim araştırmamızın sonuçlarıyla paralellik göstermektedir.
"Fitness aktivitesi" ve özellikle "beceri aktivitesi" intervallerindeki artış ders içeriğinin beceri ve fiziksel aktivite seviyesindeki yönünden zengin olduğunu söyleyebiliriz. Buna paralel olarak Fiziksel Etkinlik kartlarından yararlanılarak derslerde işlediğimiz nesne kontrolü gerektiren becerilerin ders içeriği frekans ve yüzde tablosundaki yükselen "fitness aktivitesi" ve "beceri aktivitesi" intervalleri ile doğrudan ilişkili olduğu savunulabilir. Azevedo ve arkadaşlarının(2012) ve Douglas, (2009) in çalışmaları ders içeriği bakımından bizim araştırmamızın sonuçlarını destekler niteliktedir.
Fitness destekleme intervalindeki artış öğretmenin hareketleri açıklayarak anlatıyor olmasını, öğrencilere becerinin en doğru hali ile nasıl yapılacağını sözlü ifade ettiğini ve olumlu geribildirimler, övgüler ile motivasyon yükselttiğini düşünebiliriz. Fitness gösterme intervalindeki artış öğretmenin beceriyi öğrencilere uygulamalı olarak, nasıl yapılacağını göstererek anlattığını gösterir. Chow, (2010) ve Fortesve arkadaşları, (2012) in çalışmaları öğretmen davranışı bakımından bizim araştırmamızla paralellik göstermektedir.
TEŞEKKÜRLER