3.10. ÇEVRESEL SORUNLAR VE RİSK ALGISI

3.10. ÇEVRESEL SORUNLAR VE RİSK ALGISI 3.10.1. İstanbul da Çevresel Konular 3.10.1.1. Hava Kalitesi İstanbul un nüfusunun hızlı artışı ve kalitesiz yakıt kullanımı nedeniyle 1985 li yıllardan itibaren hava kirliliği yaşanır olmaya başlanmıştır. İstanbul da hava kirliliği sorunu özellikle 1990 yılından itibaren tehdit edici boyutlara ulaşmış, kirletici konsantrasyonları hava kalitesi standartlarının birkaç kat üzerine çıkmıştır. İstanbul da hava kirliliğinin sorun olmaya başlamasıyla İstanbul için bir hava kalitesi ölçüm sisteminin kurulması zorunluluğu ortaya çıkmıştır. İstanbul da hava kirliliği ölçümlerine biri Anadolu diğeri Avrupa yakasında olmak üzere 2 adet mobil ölçüm istasyonuyla 1995 yılının Ekim ayında İstanbul Büyükşehir Belediyemiz tarafından başlanmıştır. Hava kalitesinin daha sağlıklı tespit edilebilmesi için 1998 yılında 8 adet, 2008 yılında 1 adet daha ölçüm istasyonu kurulmuş ve 2011 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi nden devir alınan 1 adet istasyonla birlikte, Avrupa yakasında 6 adet sabit istasyon, Anadolu yakasında 4 adet sabit istasyon, Büyükada da 1 adet sabit istasyon ve 1 adet mobil istasyonla, ölçüm istasyonu sayısı 12 ye çıkartılmış ve İstanbul Hava Kalitesinin daha sağlıklı ölçülmesi amaçlanmıştır. Büyükşehir Belediyemizin yaptığı çalışmalar neticesinde, özellikle kömür kalitesinin artırılması ve doğalgazın yaygınlaştırılması sonucunda Kükürt dioksit konsantrasyonlarında 1997 yılından itibaren bariz şekilde azalma olmuş ve 2004 yılından itibaren Avrupa Birliği direktiflerinde belirtilen yıllık sınır değerlerin altına düşülmüştür. Kükürt dioksit konsantrasyonlarındaki azalma 2004 yılından itibaren daha da aşağıya çekilerek belirli bir seviye yakalanmış olup, Avrupa Birliği Direktiflerinde belirtilen günlük 125 μg/m3 sınır değer hiç aşılmamış, yıllık 20 μg/m3 sınır değerin ise kış sezonlarında dahi altında kalınmıştır. 2012 yılı için, İstanbul geneli kükürt dioksit ortalaması 5 μg/m3 olarak gerçekleşmiştir. Partikül madde (PM10) konsantrasyonlarındaki azalma ise 1997 yılından itibaren azalmaya başlamış ve AB standartlarında belirtilen 50 μg/m3 sınır değere yakın seviyelerde seyretmektedir. Partikül madde (PM10) konsantrasyonları için belirli bir seviye yakalanmış olmakla birlikte, Büyükşehir Belediyemiz hava kalitesinde hedef olarak kendisine AB direktiflerinde belirtilen sınır değerleri kıstas olarak almakta ve çalışmalarını bu yönde sürdürmektedir. 2012 yılı için, İstanbul geneli partikül madde ortalaması 53 μg/m3 olarak gerçekleşmiştir. İstanbul da 12 bölgede hava kalitesi ölçümleri Avrupa Birliği normlarında 45 adet ölçüm cihazları ile sürekli ve anlık olarak ölçülmekte, ölçülen veriler kamuoyu ile paylaşılmaktadır. (İl Çevre Durum Raporu, 2012) 3.10.1.2. Su Kalitesi İl Sağlık Müdürlüğü nün 2013 yılı verisine göre İstanbul genelinde İçme suyu kalitesinin uygunluk oranı %97,1 dir. İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi nin (İSKİ) 2014 yılı verisine göre İstanbul da güvenli içme suyu olan konutların oranı %100 dür. İstanbul Valiliği Halk Sağlığı Müdürlüğü nün 2013 ve 2014 yıllarında yaptığı çalışmalara göre içme suyu kalitesinin yüksek oranda kullanıma uygun olduğu görülmektedir. 230

Tablo 3.10.1-1 İçme Suyu Kalitesi Halk Sağlığı Müdürlüğü Yıllar Numune Sayısı Denetim İzlemesi Değerlendirme Oranları (%) Uygun % Uygun Değil % 2013 203 188 92,6 15 7,4 2014 208 194 93,3 14 6,7 3.10.1.3. Akarsuların Kalitesi İstanbul il sınırları içinde büyük kapasiteli akarsular bulunmamaktadır. Bununla birlikte İçme ve kullanma suyu temin edilen göl ve göletlerini besleyen ya da denize dökülen dereler mevcuttur. İstanbul da göl, gölet ve barajları besleyen derelerin debilerinin düşük ve düzensiz olması ulaşım, taşımacılık, su sporları gibi faaliyetleri engellemektedir. Derelerin bir kısmı yaz aylarında bütünü ile kurumakta, bir kısmı ise baharda şiddetli yağışlardan sonra taşkınlara yol açmaktadır. İstanbul Boğazı gibi meydana gelmiş olan bu akarsu vadileri genelde V şekilli, genç çentik vadilerdir. Bu genç vadilerin bir kısmının önü setlenerek baraj göllerine ve göletlere dönüştürülmüştür. İstanbul sınırları içinde bulunan çok sayıdaki akarsu ve dere, içme suyu amaçlı olarak yararlanılan belli başlı 7 adet su toplama havzasını beslemektedir. Bu havzalar Anadolu Yakası nda Ömerli, Elmalı ve Darlık Barajları; Avrupa Yakası nda ise Alibey, Terkos, Sazlıdere ve Büyükçekmece Barajları dır. Çatalca Platosunda başlıca akarsular; Istranca, Karasu, Çakıl, Sazlıdere, Nazlıdere, Nakkaş, Alibey, Kağıthane dereleri ve kollarıdır. Kocaeli Yarımadası nda ise Riva, Türknil, Kabakoz, Göksu ve Yeşilçay (Ağva Deresi) önemli akarsulardır. Trakya bölgesinde bulunan dereler: Istranca Deresi: Istranca Dağlarının batı yamaçlarından çıkar. Durusu yu alarak Terkos Gölüne dökülür. Terkos u besleyen en büyük su kaynağıdır. Karasu: Büyük Çekmece Gölüne dökülen suyu bol ve uzunluğu 70 km olan bir deredir. İnceğiz debisi çok olan bir deredir. Sarısu: 25 km uzunluğundadır. Büyük Çekmece Gölüne dökülür. Çakıl Deresi: Büyükçekmece Gölüne dökülen küçük bir deredir. Sazlıdere: 40 km uzunluğundadır. Küçükçekmece Gölüne dökülür. Nakkaş Deresi: Küçükçekmece Gölüne dökülen küçük bir deredir. Alibeyköy Deresi: 50 km uzunluğundadır. Haliç e dökülür. Bu dere üzerinde Kağıthâne bölgesinde Alibeyköy Barajı vardır. Kağıthâne Deresi: Haliç dökülür. Anadolu bölgesinde bulunan dereler: Göksu: Hereke yakınlarından çıkar. Göksu bucağını geçerek Ağva yakınında denize dökülür. İstanbul il sınırları içinde kalan kısmı 25 km dir. Riva Deresi: Samandra dan çıkarak Ömerli Barajına dökülen bu derenin uzunluğu 100 km dir. İstanbul un en büyük akarsuyudur. Hiciv Deresi: Suyu çok boldur. Uzunluğu 50 km dir. Şile yakınında Marmara Denizine dökülür. İstanbul İli, Marmara Denizi Havzası ile Karadeniz Havzası gibi iki büyük havza üzerinde bulunmaktadır. Ayrıca, tek bir akarsu havzasından oluşmayıp, çok sayıda küçük akarsu (dere) havzasının birleşmesinden meydana gelmiştir. Istranca Deresi Terkos Gölü ne, Karasu Deresi ve Çakıl Deresi Büyükçekmece Baraj Gölü ne, Sazlıdere, Nazlıdere, Nakkaş Deresi Küçükçekmece Gölü ne; Çırpıcı Deresi, Ayamama Deresi Marmara Denizi ne; Alibey Deresi, Kağıthane Deresi Haliç e ve dolayısıyla Marmara Denizi ne; Göksu ve Küçüksu ile birçok küçük dere İstanbul Boğazı na, Riva Deresi, Türknil Deresi, Kabakoz Deresi, Göksu Çayı ve Yeşilçay (Ağva Deresi) ise sularını Karadeniz e taşıyan başlıca akarsulardır. Dolayısıyla, Marmara Denizi ve Karadeniz Havzaları na ulaşan akarsular olmasının yanı sıra göllere, baraj göllerine ve İstanbul Boğazı na 231

ulaşan birçok dere bulunur. Derelerin su debileri düşük ve düzensizdir. Derelerin bazılarında yazın kuruma görülmektedir. 3.10.1.4. Deniz Plajlarının Su Kalitesi İl Sağlık Müdürlüğü nün 2013 yılı verisine göre İstanbul da yer alan deniz plajlarının su kalitesi %64,2 oranında çok iyi, %25,9 oranında iyi ve %9,9 oranında kötü olarak nitelendirilmektedir. İstanbul Valiliği Halk Sağlığı Müdürlüğü nün 2013 ve 2014 yıllarında yaptığı çalışmalara göre deniz plajlarının su kalitesinin yüksek oranda iyi olduğu görülmektedir. Tablo 3.10.1-2 Deniz Plajlarının Su Kalitesi Halk Sağlığı Müdürlüğü Yıllar Yüzme Alanı Değerlendirme Oranları (%) Sayı Mükemmel İyi Kötü Yasak 2013 81 54 27 0 0 2014 80 39 39 1 1 3.10.1.5. Atık Sularının Ne Kadarının Arıtıldığı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi nin (İSKİ) 2014 yılı verisine göre İstanbul da atık suların %97 si arıtılmaktadır. Biyolojik ve İleri Biyolojik Arıtma oranı %28 iken, Ön Arıtma İşleminden Geçerek Arıtma oranı %72 dir. 3.10.1.6. Kişi Başına Konutlarda Kullanılan Elektrik Enerjisi Miktarı İstanbul Anadolu Yakası Elektrik Dağıyım A.Ş. (AYEDAŞ) ve Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. nin (BEDAŞ) 2014 yılı verilerine göre İstanbul da Konutlarda kullanılan Enerji Miktarı toplamı 21.505.897.487 KWh olup kişi başına 1496 KWh enerji tüketilmektedir. 3.10.2. Risk Algısı 3.10.2.1. Çevresel Risklerin Algılanması Bu bölümde görüşmecilerden, İstanbul geneli için çevresel konularla ilgili çeşitli risk durumlarının kendileri için ne derece önemli olduğunu 1-Problem değil ve 5-Çok önemli problem olmak üzere 1 den 5 e kadar numaralandırılarak değerlendirmeleri istenmiştir. 232

Tablo 3.10.2-1 İstanbul da Çevre İle İlgili Konuların Önemi Hakkındaki Değerlendirmeler Sorun Kararsız Sorun Değil Ortalama Frekans % Frekans % Frekans % Hava kirliliği 2412 95,4 100 4 17 0,7 4,63 Deprem riski 2412 95,3 98 3,9 20 0,8 4,63 Deniz, göl ve akarsuların kirliliği 2412 95,3 103 4,1 15 0,6 4,62 Tehlikeli madde depoları 2411 95,3 100 4 19 0,7 4,62 Çöp döküm alanları 2409 95,2 102 4 19 0,8 4,62 Su havzalarının yapılaşmaya açılması 2406 95,1 106 4,2 17 0,7 4,62 Kentin doğal güzelliklerinin yok oluşu 2404 29,3 106 4,2 20 0,8 4,6 Orman alanlarının tahrip edilmesi 2403 95,1 100 4 26 1,1 4,62 Sel riski 2399 94,9 96 3,8 35 1,4 4,6 Tarım alanlarının yok olması 2391 94,5 108 4,3 31 1,2 4,6 Toprak kaybı (erozyon) 2378 94 109 4,3 43 1,7 4,57 İstanbul da çevre ile ilgili olarak sorgulanan tüm konular, İstanbul da yaşayanlarca çok önemli bulunmuştur. Özellikle hava kirliliği (%95,4), deprem riski (%95,3) ve deniz, göl ve akarsuların kirliliği (%95,3) en önemli 3 sorun olarak değerlendirilmiştir. Şekil 3.10.2-1 İstanbul da Çevre İle İlgili Konuların Önemi Hakkındaki Değerlendirmeler 233

3.10.2.2. Deprem ve Sel Riski İstanbul da yaşayanlar için deprem daha büyük bir sorun olarak algılanmaktadır. 1999 yılında yaşanan Kocaeli Depremi bile İstanbul halkına risk altında olduğunu göstermiştir. Deprem sonrası çıkan yönetmelikler, mevcuttaki düşük kaliteli konutların güçlendirilmesi ve yeni yapıların depreme dayanıklı özelliklerde yapılması zorunluluğunu getirmiştir. Görüşmecilere İstanbul da büyük bir depremin ve büyük bir selin ne tür etkileri olabileceğini düşündükleri sorulmuştur. Tablo 3.10.2-2 İstanbul da Olası Bir Deprem ve Selin İstanbul a Etkileri Deprem Sel Frekans % Frekans % Ağır Hasar 1228 48,8 518 20,6 Orta Hasar 814 32,3 840 33,3 Az Hasar 476 18,9 1162 46,1 Toplam 2518 100 2520 100 Ortalama 1,9 2,52 Anket sonuçlarına göre İstanbul da yaşayanların %48,8 i büyük bir depremin bölgede ağır hasara, %32,3 ü orta hasara yol açacağını tahmin etmektedir. Buna karşılık İstanbul da yaşayanların %46,1 i büyük bir selin bölgede az hasara, %33,3 ü ise orta derecede yol açabileceğini düşünmektedir. 60 50 48,8 46,1 40 30 20 20,6 32,3 33,3 18,9 Deprem Sel 10 0 Ağır Hasar Orta Hasar Az Hasar Şekil 3.10.2-2 İstanbul da Olası Bir Deprem ve Selin İstanbul a Etkileri 234