DÜNYA EKONOMİSİNDE NELER OLUYOR?

1 DÜNYA EKONOMİSİNDE NELER OLUYOR? Dr. Mustafa Bulut Yeminli mali Müşavir İzmir 09.10.2015

2 GİRİŞ: Bu çalışmada Birleşmiş Milletler (UN), Uluslararası Para Fonu (IMF), Ekonomik İşbirliği ve Kalınma Teşkilatı (OECD) ve Dünya Bankası nın (WB), 2015 ve 2016 yılları için küresel ekonomiye ilişkin beklenti ve öngörüleri değerlendirilmiştir. 1) BİRLEŞMİŞ MİLLETLER Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği (Kalkınma Politikası ve Analiz Departmanı) 2015 yılı Ocak ayında yayınlamış olduğu Dünya Ekonomik Durumu ve Beklenti Raporundaki beklentileri 2015 yılı ortası itibariyle güncelledi. 1 Söz konusu güncellemenin ardından Birleşmiş Milletlerin 2015 ve 2016 yıllarına ilişkin öngörüleri temel makroekonomik alan başlıkları itibariyle şöyledir: Dünya ekonomisi 2016 Yılında % 3,1 Oranında Büyüyecek. BM 2015 yılı büyüme tahminini 0,3 puan aşağı yönlü güncellenmiştir. Güncellenen tahmine göre 2015 Yılında dünya ekonomisi 2014 yılındaki % 2,6 seviyesine göre hafif bir artışla % 2,8 oranında büyüyecek. Dünya Üretim Büyümesi, 2013 2016 Yıllık Yüzde Değişim Gerçekleşen Ocak 2015 teki Tahmine göre değişim 2013 2014 2015 2016 2015 2016 Dünya 2.5 2.6 2.8 3.1-0.3-0.2 Gelişmiş Ekonomiler 1.2 1.6 2.2 2.2 0.1-0.1 ABD 2.2 2.4 2.8 2.7 0.0-0.4 AB 0.0 1.3 1.9 2.1 0.2 0.1 Diğe Gelişmiş Ülkeler 2.0 2.6 2.4 2.8-0.2 0.2 Geçiş Ekonomileri 2.0 0.7-2.0 0.9-3.1-1.2 Rusya Federasyonu 1.3 0.4-3.0 0.1-3.2-1.1 Gelişmekte Olan Ekonomiler 4.7 4.4 4.4 4.8-0.4-0.3 Afrika 3.3 3.3 4.0 4.8-0.6-0.1 Çin 7.7 7.4 7.0 6.8 0.0 0.0 Hindistan 6.4 7.2 7.6 7.7 1.7 1.4 Batı Asya 3.1 3.0 3.0 3.6-0.7-0.7 2015 yılı büyüme tahmininin aşağı yönlü güncellenmesinin nedeni geçiş ekonomilerinde ve özellikle bazı gelişmekte olan ülke ekonomilerindeki bozulma olmuştur. Emtia ihracatına dayalı ekonomilerde de kısa dönemli büyüme beklentileri önemli ölçüde kötüleşmiştir. Buna karşın gelişmiş ülke ekonomileri için büyüme beklentisinde daha evvelki beklentilere göre bir iyileşme söz konusudur. Birleşmiş Milletlere göre Dünya ekonomisinin 2016 yılında % 3,1 oranında 2015 yılına göre 0,3 puan daha yüksek bir hızla büyüyecek. 1 http://www.un.org/en/development/desa/policy/wesp/wesp_archive/2015wesp_myu_en.pdf

3 İşsizlik Azalıyor: 2015 yılında gelişmiş ülke ekonomilerindeki iyileşmeye dayalı olarak dünya istihdamındaki ılımlı iyileşme trendi sürecek. Avrupa bölgesinde işsizlik oranı 2014 teki % 11,6 seviyesinden hafif düşüşle 2015 yılında %11,1 ve 2016 yılında % 10,5 seviyesine inecek. ABD de İşsizlikteki pozitif hava devam ederek 2015 yılında % 5,5 ve 2015 yılında %5,1 seviyesine inecek. Enflasyon Düşüşünü Sürdürecek: Gıda ve petrol fiyatlarındaki düşüşe ve üretim açığına bağlı olarak dünya genelinde enflasyon azalmaya devam ediyor. 2015 yılında dünyada ortalama enflasyon %2,5 olarak 2009 yılından beri en düşük seviyesinde gerçekleşecek. Petrolün varil fiyatı 2016 yılında ortalama 70 $ olacak. Emtia fiyatları 2015 yılında da arz fazlalığı, zayıf talep ve güçlü dolar gibi sebeplerle düşüşümü sürdürdü. 2016 yılında arz talep farkının daralmasına bağlı olarak emtia fiyatlarındaki aşağı yönlü baskının gevşemesi bekleniyor. Petrol varil fiyatı ortalama olarak 2015 yılında 60 $ ve 2016 yılında 70$ seviyesinde olması öngörülüyor. 2) ULUSLARARASI PARA FONU: Uluslararası Para Fonu nun (İMF) Nisan 2015 tarihinde yayınladığı 2015 Yılı Dünya Ekonomik Görünümü (World Economic Outlook) Raporunu en son Ekim Ayında güncellemiştir. Söz konusu güncelleme sonrası İMF nin dünya ekonomisine ilişkin beklenti ve öngörüşleri aşağıdaki gibidir: 2 Dünya Ekonomisi 2016 Yılında % 3,6 Oranında Büyüyecek Öncü veriler 2015 in ilk yarısında dünya ekonominin büyüm oranının % 2,9 olarak Nisan ayında yapılan tahminlere göre 0,3 puan daha aşağıda olduğunu göstermektedir. Yıllık bazda büyüme oranı 2015 yılında % 3,1 olarak tahmin edilmekte olup bu oran 2014 yılındaki % 3,4 seviyesine göre hafifi bir düşüşe işaret etmektedir. Bu düşüş yeni ekonomilerdeki daha fazla yavaşlamanın gelişmiş ekonomilerdeki ılımlı büyüme ile kısmen karşılanmasını yansıtmaktadır. 2016 yılı için ise 2015 yılına göre ılımlı bir artışla % 3,6 oranında bir büyümenin gerçekleşmesi tahmin etmektedir. 2016 Yılındaki düşük emtia fiyatları ve uygun maliye politikalarına dayalı toparlanma output açığını daraltacaktır. 2 http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/

4 Yeni ekonomilerdeki büyüme yavaşlamasının düşük petrol fiyatları, Çin ekonomisinin yavaşlaması, büyümesinin giderek daha az orandan yatırlara dayalı olması, diğer ihracat emtialarında zayıf görünüm gibi başlıca sebepleri bulunmaktadır. Küresel ekonomilerde 2016 sonrası yeni ve gelişmekte olan ülke ekonomilerinde daha yüksek performans beklentisine bağlı olarak büyüme artışı beklenmektedir. Emtia Fiyatları Düşük Seviyesini Sürdürecek: Petrol fiyatlarında 2015 genelindeki düşüş oranı % 46,4 olması beklenmektedir. Petrol dışı emtialarda 2015 yılında % 16,9 luk bir gerileme beklentisi söz konusu. Emtia fiyatları 2016 yılında da gerileme trendini sürdürüş de nispeten daha istikralı olacağı tahmin edilmektir. Petrol fiyatları ve petrol dışı emtia fiyatlarının 2016 yılında sırasıyla % 2,4 ve % 5,1 oranında gerileyeceği tahmin edilmiştir. Enflasyonda Yükseliş Beklentisi: 2015 yılında gelişmiş ekonomilerde enflasyonunun petrol fiyatlarındaki düşüşe bağlı olarak azalması öngörülmektedir. Buna karşın yeni ve gelişmekte olan ülke ekonomilerinde enflasyonda yükseliş beklentisi mevcuttur. Euro Faizinde Değişim lmüyor Dolar Faizi 2016 Yılında Artacak: Euro mevduat faizinde 2016 yılında bir değişim öngörülmezken Dolar mevduat faizinde bir artış söz konusu olacak. Yüzde Değişim Nisan Tahminine Göre Fark 2014 2015 2016 2015 2016 Dünya Üretimi 3,4 3,1 3,6-0,4-0,2 Gelişmiş Ekonomiler 1,8 2,0 2,2-0,4-0,2 ABD 2,4 2,6 2,8-0,5-0,3 Euro Bölgesi 0,9 1,5 1,6 0,0 0,0 Almanya 1,6 1,5 1,6-0,1-0,1 Yeni Pazarlar ve Gelişen Ekonomiler 4,6 4,0 4,5-0,3-0,2 Rusya 0,6-3,8-0,6 0,0 0,5 Çin 7,3 6,8 6,3 0,0 0,0 Hindistan 7,3 7,3 7,5-0,2 0,0 Ortadoğu, Kuzey Afrika 2,6 2,3 3,8-0,4 0,1 Dünya Ticaret Hacmi (Mal ve Hizmetler) 3,3 3,2 4,1-0,5-0,6 Emtia Fiyatları (ABD Doları) Petrol -7,5-46,4-2,4-6,8-15,3 Petrol Dışı -4,0-16,9-5,1-2,8-4,1 Tüketici Fiyatları Gelişmiş Ekonomiler 1,4 0,3 1,2-0,1-0,2 Yeni Pazarlar ve Gelişen Ekonomiler 5,1 5,6 5,1 0,2 0,3 Londra Interbank Fazi Oranı Dolar (6 aylık) 0,3 0,4 1,2-0,3-0,7 Euro (3 Aylık) 0,2 0,0 0,0 0,0 0,0

5 Türkiye için 2016 Yılı Büyüme Tahmini % 2,9: Avrupa ülkelerinde büyüme tahmini 2015 yılı için % 1,9 olarak öngörülen büyüme 2016 yılında çok az bir artışla % 2,0 olarak tahmin edilmiştir. Rusya ekonomisinde 2015 yılında % oranında bir daralma yaşandıktan sonra 2016 yılında bir iyileşme görülse de daralma trendi sürecek. Çin ekonomisi için 2015 yılındaki yavaşlama eğilimin devam etmesi ve 2015 yılı için % 6,8 olarak gerçekleşmesi tahmin edilen büyüme oranının 2016 yılında % 6,3 olması beklenmedir. Türkiye için 2015 ve 2016 yılları için sırasıyla büyüme oranı % 3,0 ve % 2,9 olarak tahmin edilmiştir. Enflasyon oranı aynı yıllar için % 7,4 ve % 7,0 olarak öngörülmektedir. İşsizlik oranı tahminleri ise sırasıyla % 10,8 ve % 11,2 olarak öngörülmüştür. Reel GSYİH Tüketici Fiyatları Cari Denge İşsizlik 2014 2015 2016 2014 2015 2016 2014 2015 2016 2014 2015 2016 Avrupa 1,6 1,9 2,0 1,2 0,7 1,5 1,7 2,2 2,0 Euro Bölgesi 0,9 1,5 1,6 0,4 0,2 1,1 2,2 3,2 3,0 11,6 11 10,5 Almanya 1,6 1,5 1,6 0,8 0,2 1,2 7,4 8,5 8,0 5,0 4,7 4,7 İngiltere 3,0 2,5 2,2 1,5 0,1 1,5-5,9-4,7-4,3 6,2 5,6 5,5 Yeni ve Gelişen Avrupa 2,8 3,0 3,0 3,8 2,9 3,5-2,9-2,1-2,4 Türkiye 2,9 3,0 2,9 8,9 7,4 7,0-5,8-4,5-4,7 9,9 10,8 11,2 3) EKONOMİK İŞBİRLİĞİ VE KALKINMA TEŞKİLATI (OECD): OECD tarafından Eylül 2015 te yayımlan Dünya Ekonomik Görünümü: Düşük Emtia Fiyatlarına Uyarlama başlıklı raporunda dünya ekonomisinin 205 ve 2016 yılı beklentileri şöyledir. 3 Küresel Ekonomide 2016 Yılında Nispi Bir Hızlanma Olacak: Dünya ekonomisi 2015 yılında vasatın altında bir performans sergileyecek. 2016 yılında ise biraz güçlenme bekleniyor. Ancak daha ileriki dönemlerde büyüme potansiyeli konusundaki şüpheler ortaya çıkıyor. Küresel büyüme beklentisi Haziran 2015 tarihine göre zayıfladı. Büyüme oranının uzun dönem ortalamasının oldukça altı olan % 3,0 seviyesine gerilemesi öngörülüyor. Çin ekonomisindeki yavaşlama diğer ülkelerde ihracat büyümesini vurarak emtia fiyatlarında düşüşe neden oldu. 2016 yılında gelişmiş ülkelerdeki tedrici toparlanmaya bağlı olarak küresel büyümede 2015 yılına göre hafif bir hızlanma söz konusu olacak. 3 http://www.keepeek.com/digital-asset-management/oecd/economics/oecd-economic-outlook-interimreport-september-2015_eco_outlook-v2015-sup1-en#page2

6 Rusya ve Çin de Durum: Yeni ekonomilerden Hindistan ekonomisi 2016 yılında da 2015 yakında olduğu gibi güçlü biçimde büyümeye devam edecek. Brezilya ve Rusya da eğer emtia fiyatlarında daha fazla düşüş olmazsa belli ölçüde iyileşme olabilir. Çin de ustaca politikalar nedeniyle yavaşlamanın cüzi düzeyde olması beklenmektedir. Ancak Çin deki yavaşlamanın beklenenden fazla olması küresel ekonominin 2016 yılı Çin en önemli risklerinden. GSYİH Yüzde Değişim 2014 2015 2016 Eylül 2015 Haziran süne Göre Fark Eylül 2015 Haziran süne Göre Fark Dünya 3.3 3.0-0.1 3.6-0.2 ABD 2.4 2.4 0.4 2.6-0.2 Euro Bölgesi 0.9 1.6 0.1 1.9-0.2 Japonya -0.1 0.6-0.1 1.2-0.2 Almanya 1.6 1.6 0.0 2.0-0.4 Fransa 0.2 1.0-0.1 1.4-0.3 İtalya -0.4 0.7 0.1 1.3-0.2 İngiltere 3.0 2.4 0.0 2.3 0.0 Kanada 2.4 1.1-0.4 2.1-0.2 Çin 7.4 6.7-0.1 6.5-0.2 Hindistan 7.2 7.2-0.1 7.3-0.1 Brezilya 0.2-2.8-2.0-0.7-1.8 4) DÜNYA BANKASI: Dünya Bankası (WB) Ocak 2015 tarihinde yayınladığı 2015 Yılı Küresel Ekonomik Beklentiler (Global Economic Prospects) Raporunu en son Haziran ayında güncellemiştir. Haziran 205-15 yayınlanan Küresel Ekonomik Beklentiler: Geçiş Sürecindeki Küresel Ekonomi başlıklı raporunda dünya ekonomisinde 2015 ve 2016 yılı beklentileri şöyledir. 4 Küresel Ekonomide 2016 Ve 207 Yıllarında Ilımlı Bir Büyüme Artışı lüyor: Küresel ekonomi 2015 yılının başlangıcında belirsiz alanda kalsa da evvelce öngörülen düzeyin az biraz altında % 2,8 düzeyinde bir büyüme çizgisinde kaldı. 2016 ve 207 yıllarında ılımlı bir büyüme artışı öngörülüyor. 2016 yılı için dünya ekonomisinde öngörülen büyüme oranı % 3,3 tür. Küresel aktivite düşük emtia fiyatları ve uygun finansal koşullardan yararlanmaya devam edecek. Gelişmiş ülkelere toparlanan ivme kazanırken, içinde bulunduğumuz yılda gelişmekte olan ülkelerde süregiden bir yavaşlama söz konusu. Yüksek gelir grubu ülkelerinin 2015 yılında % 2,0 ve 2016 yılında % 2,4 oranında büyümesi bekleniyor. Yüksek gelir grubu ülkelerin 2016 yılı büyüme tahmininde herhangi bir revize söz konusu değil. 4 http://pubdocs.worldbank.org/pubdocs/publicdoc/2015/9/961521443473555360/global-economic- Prospects-June-2015-Global-economy-in-transition.pdf

7 Yıllık Yüzde Değişim (Fazi Oranları Hariç) Ocak 2015 Tahminine Göre Fark 2014 2015 2016 2017 2015 2016 2017 Reel GSYİH Dünya 2.6 2.8 3.3 3.2-0.2 0.0 0.0 Yüksek Gelir Grubu 1.8 2.0 2.4 2.2-0.2 0.0 0.0 ABD 2.4 2.7 2.8 2.4-0.5-0.2 0.0 Euro Bölgesi 0.9 1.5 1.8 1.6 0.4 0.2 0.0 Rusya 0.6-2.7 0.7 2.5 0.2 0.6 1.4 Gelişmekte Olan Ülkeler 4.6 4.4 5.2 5.4-0.4-0.1 0.0 Çin 7.4 7.1 7.0 6.9 0.0 0.0 0.0 Avrupa ve Merkezi Asya 2.4 1.8 3.4 3.6-1.2 0.2 0.4 Türkiye 2.9 3.0 3.9 3.7-0.5 0.2 0.2 Hindistan 7.2 7.5 7.9 8.0 1.1 0.9 1.0 Pakistan 5.4 6.0 3.7 4.5 1.4-1.1-0.4 Dünya Ticaret Hacmi 3.6 4.4 4.9 4.9-0.1 0.1 0.1 Petrol Fiyatları -7.5-39.7 9.6 5.6-7.8 4.7 0.9 Petrol Dışı Emtia Fiyat Endeksi -4,6-11,0 1,2 1,3-9,9 1,0 1,0 Faiz: 6 Ay ABD Libor Faiz Oranı 0.3 0.4 Faiz: 6 Ay EURO Libor Faiz Oranı 0.3 0.1 Gelişmekte olan ülkeler bakımından iki geçiş söz konusudur. Birincisi düşük emtia fiyatlarıdır. Diğeri ise kur artışlarının yol açacağı zorlaşmış finansal koşullardır. Bu durum emtia ihracatçısı olanlar düşük emtia fiyatlar dolayısıyla beklenenden daha düşük bir ekonomik performans ile karşı karşıya kalırken, tersine ithalatçı konumunda olanlar kırılganlıkta azalış, cari dengede güçlenme ve enflasyonda düşüş gibi yararlar sağladılar. Gelişmekte olan ülkeler için 2015 yılı büyüme öngörüsü Ocak 2015 e göre 0,4 puan daha düşük olarak % 4,4 oranında iken ve 2016 ve 2017 yıllarında % 5,2 seviyesine artması bekleniyor. Düşük gelir gurubu ülkelerde ise büyüme güçlü çizgisini sürdürerek % 6 seviyelerinde gerçekleşecek. Avrupa Asya ve Türkiye de Durum: Avrupa ve Orta Asya da küresel toparlanmaya rağmen büyüme % 1,8 seviyesine geriledi. Bunun arkasındaki teme faktörle düşük petrol fiyatlarının yansımaları, bölgesel jeopolitik tansiyon, Rusya ve Ukrayna daki durgunluktur. Daha yüksek petrol fiyatları, etkin makro ekonomik ve büyüme istikrar politikaları, jeopolitik iklimde daha ileri gitmeyen kötüleşme varsayılmaları altında 2016 ve 2017 yıllarında bu bölgede büyümenin güçlenerek % 3,5 seviyesine çıkması beklenmektedir.

8 Avrupa bölgesindeki 2015 yılı için % 2,8 olan büyüme tahmini 2016 ve 2017 yıllarında belirgin bir güç göstererek sırasıyla % 3,3 ve % 3,4 seviyesinde olması bekleniyor. Rusya ve Ukrayna da durum 2015 yılı için kötü. Rusya ekonomisi 2015 yılında % 0,6 büyüme oranı ile yerinde sayması beklenirken, Ukrayna için daha da kötü, % 6,8 bir darala söz konusu. Ancak her iki ülke de 2016 ve 2017 yıllarında ılımlı da olsa büyüme trendini geçecek beklentisi var. Dünya Bankasının Türkiye tahminleri 2015, 2016 ve 2017 yılları için düşük ama istikrarlı bir büyümenin olacağı yönünde. Ekonomi söz konusu üç yılda sırasıyla % 3,0 % 3,9 ve % 3,7 oranında büyüyecek. GSYİH Yüzde Değişim 2013 2014 2015 2016 2017 Gelişen Avrupa ve Merkezi Asya 3.7 2.4 1.8 3.3 3.6 Tüketici Fiyatları (yıllık ortalama) 6.2 7.3 Rusya 1.3 0.6-2.7 0.7 2.5 Türkiye 4.2 2.9 3.0 3.9 3.7 Ukrayna 0.0-6.8-7.5 2.0 3.0