Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Y.2009, C.14, S.2 s.69-86. Suleyman Demirel University The Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences Y.2009, Vol.14, No.2 pp.69-86. ANKARA İÇİN OPTİMAL HASTANE YERİ SEÇİMİNİN ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİ İLE MODELLENMESİ OPTIMAL HOSPITAL LOCATION SELECTION BY ANALYTICAL HIERARCHICAL PROCESS Doç.Dr.Özlem AYDIN 1 Selahattin ÖZNEHİR 2 Ezgi AKÇALI 3 ÖZET Optimal yer seçimi, yeni kurulan işletmeler için en önemli kararlardan biridir. Karar verme durumundaki yöneticiler, en uygun yeri seçerken birçok kriteri göz önüne almakta ve alternatifleri bu kriterler altında değerlendirmektedirler. Sağlık kurumları için de binanın konumu son derece önemlidir. Bu çalışmada, Ankara da kurulması planlanan yeni bir hastane için yer seçimi, uzman görüşleri doğrultusunda belirlenen kriterlere göre, Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) ile modellenmiş ve önerilerde bulunulmuştur. ABSTRACT The selection of location is one of the most significant decisions for companies. While choosing the most suitable location, the decision makers should assess the alternatives under many the criteria. Location of the building is very important for the medical establishments. In this study,the criteria are decided by experts and the location problem is modeled by Analytical Hierarchical Process (AHP). AHP, Hastane Yer Seçimi, Optimizasyon AHP, Hospital Location Selection, Optimization 1 2 3 Başkent Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, İstatistik ve Bilgisayar Bilimleri Bölümü, 06800, Ankara. e-mail: ozlem@baskent.edu.tr Başkent Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, İstatistik ve Bilgisayar Bilimleri Bölümü, 06800, Ankara. Başkent Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, İstatistik ve Bilgisayar Bilimleri Bölümü, 06800, Ankara.
AYDIN ÖZNEHİR AKÇALI 2009 1. GİRİŞ Sağlık sisteminde hizmet alan bireyler kontrol edilebilen ve kontrol edilemeyen bir takım faktörlerle etkileşim halindedirler. Bu faktörlerin bir kısmı sektör yöneticileri tarafından tamamen kontrol edilebilirken, bir kısmı zaman zaman kontrol edilebilir; bir kısmı ise tamamen yönetimin kontrolü dışında gelişmektedir. Buradan yola çıkarak; sağlık sektöründe hizmet kalitesini artırmanın başlangıç noktası, kontrol edilebilir faktörlerin mümkün olabildiğince optimize edilmesidir. Bu optimizasyonun sağlık kuruluşunun başlangıç aşamasında dikkate alınması, kuruluşun konumunun doğru şekilde belirlenmesi anlamına gelmektedir. Hizmet aşamasında birçok iyileştirme yapılabilirken, kuruluşun yerinin değiştirilmesi genellikle tercih dilmeyen, zor bir süreç olmaktadır. Kuruluş yeri seçiminde uygulanabilecek en temel yöntemler çok ölçütlü nicel karar verme yöntemleridir. Çok Ölçütlü Karar Verme (ÇÖKV) yöntemleri ile aynı anda birden çok amacın en iyilenmesi hedeflenmektedir. Yer seçiminde kullanılan en yaygın ÇÖKV yöntemlerinden biri de Analitik Hiyerarşi Süreci (Analytical Hierarchical Process-AHP) dir. Özellikle son yıllarda analitik yöntemlerle planlanması yapılmayan hizmete girmiş olan sağlık kuruluşlarının hedeflerini sağlayamadıkları sıklıkla gözlenmiştir. Bu nedenle ilerleyen yıllarda sağlık yöneticileri açmayı planladıkları kuruluşlarını analitik yöntemlerle planlama ve hizmet süreçlerinde yine analitik yöntemler kullanma gereği duymuşlardır. Böylece alınan kararlar daha sağlam temellere oturtulmuş ve kişisel yorumlardan mümkün olduğunca uzaklaşılarak daha doğru ve hızlı çözümler üretilmeye başlanmıştır. Bu çalışmada, Ankara için optimal hastane yerleşimi belirlenecektir. Bu amaçla, hastane yönetimindeki uzman kişilerin görüşleri alınıp bu görüşler ışığında en uygun yerleşim planı oluşturulacaktır. Optimal yerleşim alternatifleri olarak, Ankara nın farklı coğrafi konumlarındaki ilçeleri alınacaktır. İlçeler belirlenirken sosyo-ekonomik düzey, ilçenin coğrafi konumu ve ulaşım imkânları dikkate alınacak ve Konutkent,, Altındağ, Ankara Merkez ve Çankaya bölgeleri incelenecektir. Bu bölgeler içinden, optimal hastane yerleşimi uygun kantitatif karar yöntemi ile elde edilerek en iyi çözüme ulaşılmaya çalışılacaktır. 2. HASTANE YER SEÇİMİ Karar verici konumundaki yöneticilerin kuruluşlarının yerleşim planlamasını analitik yöntemlerle gerçekleştirmeleri, başlangıçta belirledikleri hedeflere daha hızlı ulaşmalarını sağlamaktır. Bu noktada karar verici, yatırım maliyetlerinin düşürülmesi başta olmak üzere çok sayıda kriteri göz önüne alıp, birçok alternatifi değerlendirmek durumundadırlar. Aynı anda birçok ölçütün optimize edilmesi ise karar sürecini karmaşıklaştırmaktadır. Bu durumda ÇÖKV uygulanarak sorun giderilebilmektedir. 70
C.14, S.2 Ankara İçin Optimal Hastane Yeri Seçiminin Analitik Hiyerarşi Sağlık sektöründe faaliyet gösteren kuruluşlar için binanın konumu ve yerleşimi büyük önem taşımaktadır. Konum itibariyle mümkün olan en iyi yerleşimin sağlandığı sağlık kuruluşları en hızlı ve en iyi sağlık hizmetini sunabilmede rakiplerinden bir adım önde yer almaktadırlar [3]. Yer seçiminde başarısız olan sağlık kuruluşlarında ise ilk sorun ulaşımda ortaya çıkmaktadır. Sağlık sektöründe hastaların en kısa sürede hastaneye ulaşmaları kadar personelin ulaşımı da önemlidir. Bu yönüyle sağlık yöneticileri, yer seçimi planlamasında, diğer sektör yöneticilerinden daha titiz davranmak durumundadırlar. Hastanelerde yer seçimi planlaması, Weber (1909) tarafından temelleri atılan Yer Seçimi Teorisi nden yola çıkmaktadır. Yer seçimi, ilk zamanlarda sadece ulaştırma maliyetinin minimizasyonuna dayansa da ilerleyen çalışmalarda yer seçiminin hizmet kalitesine etkisi olduğu görülmüş böylece önemi artmıştır [10]. Bunun yanı sıra, hizmet kalitesini artırmada ya da maliyetleri düşürmede hastane yönetimi farklı zamanlarda farklı stratejiler uygulayabilme olanağına sahiptirler. Ancak, kurulmuş olan bir hastanenin konumu ilerleyen zamanlarda değiştirilemeyeceği için başlangıçta doğru yerin seçilmesi son derece önemlidir. Hastanenin görülebilir olmaması, toplu taşım araçları ile ulaşılabilir olmaması, yoğun trafikten ve gürültüden etkilenmesi gibi durumlarda hastanenin zamanla hasta sayısının ve gelirinin düşeceği açıktır. 3. ÇOK ÖLÇÜTLÜ KARAR VERME Günümüzde bilimin ve teknolojinin gelişmesine paralel olarak karmaşık yapıdaki problemlerin çözümünde tek ölçütlü analizlerin yeterli olmadığı bilinmektedir. Tek ölçütlü analizlerde en önemli varsayım, modeldeki diğer ölçütlerin etkileri sabit kabul edilerek ve her yinelemede sadece bir ölçütün (faktörün) incelenmesidir. Ancak, gerçekte olaylar ve objeler sadece tek bir faktörün etkisi ile değil, çok sayıda iç ve dış faktörün ortak etkisi ile oluşmakta ve karmaşık bir yapı göstermektedir. Bu nedenle olaylar ve objeler çok değişkenli yorumların ortaklaşa etkilerine göre tanımlanmalıdır. ÇÖKV genellikle çatışan çoklu amaçlara yönelik karar vermeyi ifade etmektedir. ÇÖKV de, kararı veren karar verici (ler), izlenen bir amaçlar kümesi ve içlerinden seçim yapılacak bir alternatifler kümesi bulunmaktadır [6]. ÇÖKV problemlerinin çözümü öncesinde, karar vericinin tercihlerinin belirlenmesi ve gereksiz ayrıntıların göz ardı edilmesi ile hesaplama yükünü büyük ölçüde azaltmaktadır. Tercihlerin belirlenmesinde amaçlar ağırlıklandırılmakta, çok ölçütlü fayda fonksiyonu ya da amaçlara ilişkin hedefler ve önceliklerden yararlanılmaktadır. ÇÖKV problemlerinde en iyi çözüm genellikle karar vericilerin değerlendirmeline göre değişmektedir. Bu nedenle bu tür problemlerde en iyi çözüm yerine baskın çözüm araştırılmaktadır. ÇÖKV metotlarına hemen her alanda başvurulmaktadır. Bu alanlardan birisi de sağlık sektörüdür; özellikle hastane yer seçimi çok ölçütlü 71
AYDIN ÖZNEHİR AKÇALI 2009 bir yapı göstermektedir. Dolayısıyla bu yöntemlerin kullanımıyla hastane yer seçiminde daha anlamlı kararlar ve çözüm önerileri oluşturulabilmektedir. ÇÖKV sürecinde en iyi alternatifin seçiminde yalnızca nicel modellerin yerine, yöneticilerin görüşlerine dayanan, nicel ve nitel verileri birleştiren derecelendirme modelleri kullanılmaktadır. AHP, ÇÖKV sürecindeki nitel ve nicel faktörleri birleştirme olanağı veren yöntemlerden biridir. 3. 1. Analitik Hiyerarşi Süreci ( AHP ) AHP, ilk olarak 1970 li yıllarda ortaya atılmıştır ve karmaşık problemlerin çözümünde sıkça kullanılan, karar verme sürecinde objektif ve sübjektif faktörleri birleştirme olanağı sağlayan güçlü ve kolay anlaşılır bir ÇÖKV yöntemidir. Yöntem temel olarak ikili karşılaştırılmasından elde edilen önceliklere dayalı bir ölçüm teorisidir. AHP ile karar verme sorunun olabildiğince ayrıntılı olarak ortaya konması ve hiyerarşi olarak adlandırılan kademelerin incelenmesi gerekmektedir. AHP tekniğinde en üst düzeyde bir amaç ve bu amacın altında sırasıyla kriterler, alt-kriterler ve seçeneklerden oluşan hiyerarşik bir model kullanılmaktadır. AHP; hiyerarşilerin oluşturulması, üstünlüklerin belirlenmesi ve mantıksal ve sayısal tutarlılığın sağlanması şeklinde üç temel prensibe dayanmaktadır. AHP yönteminin uygulamada sağladığı bazı faydalar; Bir hiyerarşi kurularak karar problemleri biçimsel olarak ifade edilebilir. Böylece, karmaşık problemler bileşenlerine ayrılarak karışıklıkları daha basit bir yapıya kavuşturulur. Alternatiflerin ikili karşılaştırmaları sırasında karar vericinin kişisel hükümleri kullanılır. Böylece karar verme sürecinde sadece sayısal verilere dayalı çözüm aranmaz, kişisel fikir ve düşünceler de dikkate alınır. Karar verici ikili karşılaştırmaları yaparak problemin her bir parçasına daha fazla yoğunlaşabilir. Bu esnada sadece iki elemanın düşünülmesi nedeniyle yapılacak değerlendirmeler basitleşmektedir. Diğer yandan değerlendirmeler sayısal olarak ifade edilemiyorsa, sözel ifadelerin kullanılması da mümkündür. Karar verici, hem objektif hem de sübjektif faktörleri bir arada dikkate alarak alternatifleri değerlendirebilir. Karar vericinin yaptığı ikili karşılaştırmaların tutarlılığını test etmek mümkündür. Böylece karar verici, tutarsızlık durumunda verdiği hükümleri tekrar ele alarak düzeltme imkanına sahiptir [7,8,9]. biçiminde sıralanabilir. Bu avantajların yanı sıra, AHP nin birkaç olumsuz tarafı da şu şekilde sıralanabilir; Probleme yeni karar alternatiflerin eklenmesi durumunda alternatiflerin tercih sırasında değişmeler olabilmektedir. X, Y ve Z alternatifleri arasında; X,Y ye tercih edilirken, modele Z eklendiğinde X ile Y arasındaki ilişkinin tersine döndüğü durumlarla karşılaşılabilmektedir. İkili karşılaştırma yapılırken kullanılan sözel hükümler ile sayısal hükümlerin birbirini tam karşılamadığı örneğin tercih edilme sözel 72
C.14, S.2 Ankara İçin Optimal Hastane Yeri Seçiminin Analitik Hiyerarşi hükmünün 1-9 ölçeğine göre sayısal değer olarak karşılığı olan 5 değerinin çok yüksek olduğu tartışılmaktadır. 1-9 ölçeği ile yapılan ikili karşılaştırmalarda bazı problemlerde karar vericiyi tutarsızlığa götürebilmektedir. Diğer yandan 1-9 ölçeğindeki sayısal değerlere başvurmaksızın elemanların sadece göreceli önemlerine yönelik yapılan ikili karşılaştırmaların farklı hatta yanlış yorumlanma ihtimali de bulunmaktadır. Karşılaştırma soruları kolay olarak görünse de, karar vericinin çok sayıda hükümde bulunmasının gerektiği durumlarda AHP metodunun kullanımından kaçınıldığı ifade edilmektedir [7,8,9]. Yer seçimi problemlerinde AHP uygulamalarına sıkça rastlanmaktadır. Bunlar arasında en dikkat çekici olan çalışmalar özellikle son yıllarda gerçekleşen uygulamalardır. Finlandiya da buz hokeyi tesisi için optimal yer seçimi AHP ile yapılmıştır [4]. Tzeng vd. (2002), restoran yer seçimi için dört alternatif belirleyerek beş kriter ve on bir alt kriter ile çalışmışlardır. İkili karşılaştırmalar elde ederek AHP yöntemini kullanarak en iyi restoran yerini belirlemişlerdir. Aras vd. (2004), İstanbul da bir rüzgar gözlemevinin kurulmasında optimal yer seçimini AHP kullanarak önermişlerdir [2]. Beş alternatifi beş kriter ve on iki alt kriter ile değerlendirerek en iyi alternatifi belirlemişlerdir. Cebeci ve Kılınç (2007), AHP ile optimal hastane yer seçimi planlamışlardır. Çalışmada üç alternatif dikkate alınarak altı temel kriter ve yirmi beş alt kriter belirlenerek en iyi yerleşim yeri belirlenmiştir [5]. 3.1.1. AHP Algoritması AHP, karar vericinin tüm alternatifleri tüm kriterler altında değerlendirerek, göreli önemlerine göre ikili karşılaştırmalar yapmasına dayanmaktadır. AHP nin hiyerarşik yapısı dikkate alındığında, en üst seviyede karar vericinin hedefi bulunmaktadır. Hiyerarşik düzende alt seviyelere inildikçe kriterler ve alt-kriterler yer almaktadır. Hiyerarşi seviyesi azaldıkça alt kriterlere ulaşılmakta ve kriterler detaylanmakta, diğer bir deyişle belirginleşmektedir. İkili karşılaştırmalar matrisi, AHP nin temel verilerini oluşturmaktadır. Matris, tüm alternatiflerin tüm alt-kriterler altında karşılaştırılmasına dayanmaktadır. Genellikle uzman görüşleri ile elde edilen karşılaştırma matrisi, 1 ile 9 arasında ölçeklendirmeye dayanmaktadır. Ölçeklendirmede genellikle Saaty (1980) tarafından geliştirilen 1-9 ölçeği kullanılmaktadır. Uzmanlar değerlendirmelerini bu ölçeğe göre yapmakta ve tüm değerlendirmeler birleştirilerek karşılaştırma matrisi elde edilmektedir [1]. Ölçekte kullanılan önem dereceleri ile bunların tanım ve açıklamaları Tablo 1 de verildiği gibidir; 73
AYDIN ÖZNEHİR AKÇALI 2009 Tablo 1: AHP Ölçeğinin Dereceleri ve Açıklamaları Önem ölçeği Tanım Açıklama 1 Eşit derecede önemli İki seçenek eşit derecede öneme sahiptir 3 Orta derecede önemli Tecrübe ve yargı bir kriteri diğerine karşı biraz üstün kılmaktadır 5 Kuvvetli derecede önemli Tecrübe ve yargı bir kriteri diğerine karşı oldukça üstün kılmaktadır 7 Çok kuvvetli derecede önemli 9 Kesin önemli 2,4,6,8 Ara değerler Bir kriter diğerine göre üstün sayılmıştır Bir kriterin diğerinden üstün olduğunu gösteren kanıt çok büyük güvenilirliğe sahiptir Uzlaşma gerektiğinde kullanılmak üzere iki ardışık yargı arasındaki değerlerdir AHP algoritması adımsal olarak aşağıdaki biçimde tanımlanabilir: Adım 1: C 1,C 2, C n kriterleri ve a ij, C i kriteri ile C j kriteri arasındaki değerlendirmeyi (1-9 önem ölçeğinde) ifade etmek üzere, n*n boyutundaki A ikili karşılaştırma matrisi, A= C 1 C 2 C n C 1 1 a 12 a 1n C 2 1/ a 12 1 a 2n C n 1/ a 1n 1/ a 2n 1 biçiminde elde edilir. Karşılaştırma matrisinde a ji =1/ a ij ilişkisi ve a ii =1 eşitliği her zaman mevcuttur. Adım 2: Karşılaştırma matrisinin her elemanı, kendi sütun toplamına bölünerek normalleştirilmiş karşılaştırma matrisi elde edilir. Adım 3: Normalleştirilmiş karşılaştırma matrisinin her satırda satır ortalamaları hesaplanır. Bu ortalama değerleri kriterlerin göreli önemlerini ifade eder. Adım 4: AHP sonuçlarının geçerli olabilmesi için, A matrisinin tutarlı bir matris olması gerekmektedir. Tutarlı bir A matrisinde, 74 n w j j= 1 = 1 olmak üzere, w i ağırlıkları (ağırlık vektörü) hesaplanır. Ağırlıklar, Adım 3 de hesaplanan göreli önem değerleri ile Adım 1 de oluşturulmuş olan karşılaştırma matrisinin ilgili sütunun çarpılıp toplanması ile elde edilen vektördür. Tutarlılık indeksi (Consistency Index- CI) ile gösterilen tutarlılık katsayısı, λmax n CI = n 1 (1)
C.14, S.2 Ankara İçin Optimal Hastane Yeri Seçiminin Analitik Hiyerarşi eşitliğinden hesaplanır. Buradaki λ max değeri, ağırlık vektörünün ilgili göreli önem değerlerine bölünmesi ile elde edilir. Adım 5: CR (Consistency Rate) ile gösterilen tutarlılık oranı, CI CR = (2) RI eşitliği ile hesaplanır. Burada RI (Random Index) rasgelelik indeksidir. Rasgelelik indeksi n değerine (karşılaştırma matrisinin boyutuna) göre değişir. 1-15 boyutundaki matrisler için geliştirilen rastsallık göstergeleri Tablo 2 de gösterilmiştir [3,5]. Tablo 2: 1-15 Ölçeğinde Rasgelelik İndeks Değerleri n 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 RI 0,00 0,00 0,58 0,90 1,12 1,24 1,32 1,41 1,45 1,49 1,51 1,48 1,56 1,57 1,59 Tutarlılık oranının 0 a eşit olması, tamamıyla tutarlı bir matrisin elde edilmiş olduğunu ifade eder. Ancak, uygulamalarda tam anlamıyla tutarlılığın sağlanması genellikle mümkün olmadığından, CR<0,1 için de karşılaştırmaların tutarlı olduğu kabul edilir. CR 0,1 olduğunda tutarlı bir matris elde edilinceye kadar karşılaştırmalar tekrarlanmalıdır. 4. UYGULAMA Bu çalışmada, Ankara da açılması planlanan yeni bir hastane için en iyi yerin seçilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, yatırım projesini yürütmek üzere uzman görüşü almış; bu nedenle de analiz yöntemi olarak AHP seçilmiştir. Hastane yöneticisi, mimar, finans uzmanı ve akademisyenden oluşan uzman bir ekip bir araya getirilerek alternatifleri incelemeleri istenmiştir. Problemde alternatifler, Ankara nın farklı sosyo-ekonomik düzeylerinden seçilmiştir., Ankara nın kuzey-batısında yer alan, ağırlıklı olarak düşük-orta gelir grubu bireylerin yaşadığı bir semttir. Altındağ, yine benzer sosyo-ekonomik düzeye sahip, Ankara nın kuzeydoğusunda yer alan bir semttir. Çankaya da ise daha çok yüksek gelir grubuna sahip bireyler yaşamaktadır ve bu semt Ankara nın merkezinde yer almaktadır. Konutkent, yerleşimin son yıllarda arttığı, orta-yüksek gelir grubuna sahip bireylerin yaşadığı ve Ankara nın batısında yer alan bir semttir. Son alternatif ise karma bir sosyo-ekonomik yapıya sahip, daha çok iş merkezlerinin yer aldığı Ankara nın şehir merkezidir. Hastane yer seçimi için Cebeci ve Kılınç (2007) den yola çıkılarak kriterler ve bunların alt kriterleri belirlenmiştir. Kriterlerin ve alt kriterlerin ikili karşılaştırmalarının yapılabilmesi amacıyla, anket yöntemi ile uzman görüşleri alınmıştır. Anket, uzmanların alanlarına göre dört bölüme ayrılmıştır. Her uzman, kendisi için düzenlenen alt kriterler için, X alternatifi,y alternatifine alt kriteri açısından hangi derecede tercih edilir? biçiminde karşılaştırmalar yapmış ve fikirlerini Kesinlikle tercih 75
AYDIN ÖZNEHİR AKÇALI 2009 edilir - Kesinlikle tercih edilmez aralığında 1-9 ölçeğinde belirtmişlerdir. Benzer karşılaştırmalar, ana kriterler için de yapılmış ve ana kriterlerin ikili karşılaştırmalar matrisi Tablo 3 de verilmiştir. Tablo 3: Kriterlerin Karşılaştırılması Çevresel faktörler Bina özellikleri Rekabet unsurları Yatırım maliyetleri Bina Konumu Demografik yapı Çevresel faktörler 1 3 1 5 3 1 Bina özellikleri 1/3 1 1 1 3 1/3 Rekabet unsurları 1 1 1 1 9 1/3 Yatırım maliyetleri 1/5 1 1 1 1/7 1/7 Bina Konumu 1/3 1/3 1/9 7 1 1/5 Demografik yapı 1 3 3 7 5 1 Bölüm 3.1.1 de tanımlanan algoritmanın adımları işletilerek, 1.adım olarak ikili karşılaştırmalar matrisindeki her kriterin, toplam içerisindeki ağırlığı hesaplanmıştır. Bunun için, satırlarda bulunan değerler çarpılmış ve altıncı dereceden kök alınmıştır. Böylece (geometrik ortalamalardan) W i ağırlık vektörü hesaplanmıştır. Daha sonra W i ağırlık vektörünün elemanlarının her biri, sütun toplamına bölünerek kriterler için göreli önemler vektörü elde edilmiştir (Adım 2). Birinci adımda elde edilen toplam sütun vektörü 7,4363 olarak hesaplanmıştır. Her kriter için hesaplanan göreli önem değerleri ile, ikili karşılaştırmalar matrisindeki karşılık gelen sütun vektörleri çarpılmış, elde edilen değerler toplanarak ağırlıklandırılmış sütun vektörü oluşturulmuştur. Bu aşamada elde edilen vektör [1,2249; 0,6169; 1,1962; 0,3877; 0,5844; 1,920] dir. λ değerinin hesaplanması amacıyla, max ağırlıklandırılmış sütun vektörünün her elemanı, karşılık gelen kriterin göreli önem değerine bölünmüştür. Bu adımda elde edilen değerlerin aritmetik ortalaması alınarak λ değeri hesaplanmıştır. λ max 4,8299 + 5,5092 + 7,4072 + 7,2122 + 8,5480 + 5,4749 = 6 max = 6,4969 CI tutarlılık gösterge değeri ve CR tutarlılık oranı denklem (1) ve (2) den, λ max n 6,4969-6 CI = = = 0,0993 n 1 5 CI CR = RI 0,0993 = = 0,0801 1,24 olarak hesaplanmıştır. Tutarlılık oranının 0,1 den küçük olması, karşılaştırmalar matrisinin tutarlı olduğunu göstermektedir. Bu durumda 76
C.14, S.2 Ankara İçin Optimal Hastane Yeri Seçiminin Analitik Hiyerarşi ikinci adımda hesaplanan ağırlıklandırılmış sütun vektörü, belirlenen altı kriterin ağırlıkları olarak alınabilmektedir. Tablo 4 de kriterlerin ağırlıkları sunulmuştur. Kriterler Tablo 4: Kriterlerin Ağırlıkları Çevresel Faktörler Bina Özellikleri Rekabet Unsurları Yatırım Maliyeti Bina Konumu Demografik Yapı AĞIRLIKLAR 0,2536 0,1119 0,1614 0,0537 0,0683 0,3507 Tablo 4 de görüldüğü gibi hastane yer seçimi için belirlenen kriterler arasında en önemlisi, en yüksek ağırlığa sahip olan (%35) hastanenin konumlandırılacağı yerdeki bireylerin demografik yapısıdır. 4.1. Alternatiflerin Karşılaştırma Matrisleri Dört farklı uzamandan alınan görüşler ışığında yapılan anket sonuçlarına göre karar seçenekleri matrisleri oluşturulmuştur. Matris, uzmanların karşılaştırmalara verdikleri 1-9 ölçeğinden oluşmaktadır. Eğer Kira Bedeli alt kriterine göre, Altındağ a göre orta derecede tercih edilir ise (ölçek değeri 3); Altındağ ın, aynı alt kriter altında a orta derecede tercih edilmez olduğu belirtilir (ölçek değeri 1/3). Bu şekilde oluşturulan matrislerin tutarlılık oranlarının istenildiği gibi 0,1 den küçük olduğu görülmüş ve bunun sonucunda ağırlıkları belirlenmiştir. Aşağıdaki matriste, kira bedeline göre (S), Altındağ (A), Çankaya (Ç), Konutkent (K) ve Merkez (M) karşılaştırmaları verilmiştir. S A Ç K M S 1 3 9 7 9 A 1/3 1 7 5 5 Ç 1/9 1/7 1 3 3 K 1/7 1/5 1/3 1 1 M 1/9 1/5 1 1 1 Buradan hesaplanan ağırlıklar ise sırasıyla 0,5474 (S), 0,2788 (A), 0,0672 (Ç), 0,0487 (K), 0,0577 (M); ve matrisin tutarlılık oranı 0,06 dır. Yer seçimi yapılırken Kira Bedeli ne önem veriliyorsa, önerilen yer olmaktadır. Diğer kriterlerin ölçütlere göre ikili karşılaştırmalar matrisleri aşağıdaki gibidir; Yatırım maliyetleri kriteri; Kira Bedeli (K), Bina Düzenleme Maliyeti (M) ve Çevre Düzenleme Maliyeti (Ç) olmak üzere üç alt kritere bölünmüştür. Bu alt kriterlerin ikili karşılaştırmalar matrisi; K M Ç K 1 7 9 M 1/7 1 1 Ç 1/9 1 1 şeklindedir. Buradan hesaplanan ağırlıklar ise sırasıyla 0,7549 (Kira Bedeli), 0,1078 (Bina Düzenleme Maliyeti) ve 0,1371 (Çevre Düzenleme Maliyeti) dir. Tutarlılık oranı ise 0,09 dur. Rekabet Unsurları kriteri; Rakiplerin Etkinliği (E) ve Rakiplere Uzaklık (U) olmak üzere iki alt kritere bölünmüştür. Karşılaştırma matrisi ; 77
AYDIN ÖZNEHİR AKÇALI 2009 E U E 1 3 U 1/3 1 şeklindedir. Buradan hesaplanan ağırlıklar ise sırasıyla 0,7500 (Rakiplerin Etkinliği) ve 0,2500 (Rakiplere Uzaklık) tır. Demografik Yapı kriteri; Gelir Düzeyi (G) ve Hedef Kitle Yoğunluğu (H) olmak üzere iki alt kritere bölünmüştür. Karşılaştırma matrisi; G H G 1 1/5 H 5 1 şeklindedir. Buradan hesaplanan ağırlıklar ise sırasıyla 0,1700 (Gelir Düzeyi) ve 0,8300 (Hedef Kitle Yoğunluğu) dur. Çevresel Faktörler kriteri; Şehir Planına Uygunluk (Ş) ve Gürültü Kaynağına Yakınlık (G) olmak üzere iki alt kritere bölünmüştür. Bu alt kriterlerin ikili karşılaştırmalar matrisi; Ş G Ş 1 1/7 G 7 1 biçimindedir. Buradan hesaplanan ağırlıklar ise sırasıyla 0,1250 (Şehir Planına Uygunluk) ve 0,8750 (Gürültü Kaynağına Yakınlık) tır. Bina Konumu kriteri; Merkezilik (M), Ulaşılabilirlik (U), Yerleşim Birimine Yakınlık (Y) ve Personel Ulaşımı (P) olmak üzere dört alt kritere bölünmüştür. Bu alt kriterlerin ikili karşılaştırmalar matrisi; M U Y P M 1 1/5 1/9 1/9 U 5 1 1/9 1/5 Y 9 9 1 1 P 9 5 1 1 şeklindedir. Buradan hesaplanan ağırlıklar ise sırasıyla 0,0348 (Merkezilik), 0,0903 (Ulaşılabilirlik), 0,4694 (Yerleşim Birimine Yakınlık) ve 0,4053 (Personel Ulaşımı) tür. Tutarlılık oranı ise 0,07 dir. Bina Özellikleri kriteri; Fark edilebilirlik (F), Alt Yapı Yeterliliği (Y), Alan Yeterliliği (A), Park Alanı (P) ve Mimari Yapının Önemi (M) olmak üzere beş alt kritere bölünmüştür. Bu alt kriterlerin ikili karşılaştırmalar matrisi; F Y A P M F 1 1/3 1/9 1/7 1/7 Y 3 1 1/9 1/3 1/3 A 9 9 1 3 9 P 7 3 1/3 1 3 M 7 3 1/9 1/3 1 olarak belirlenmiştir. Buradan hesaplanan ağırlıklar ise sırasıyla 0,0289 (Fark edilebilirlik), 0,0630 (Alt Yapı Yeterliliği), 0,5677 (Alan Yeterliliği), 0,2242 (Park Alanı) ve 0,1159 (Mimari Yapının Önemi) dur. Tutarlılık oranı ise 0,08 dir. EK A da ana kriterlerin ve alt kriterlerin ağırlıkları özetlenmiştir, koyu yazılan değerler daha önemli bulunan (ağırlıkları yüksek olan) değerlerdir. EK B de ise tüm alternatiflerin kriterler altındaki karşılaştırma matrisleri verilmiştir. 78
C.14, S.2 Ankara İçin Optimal Hastane Yeri Seçiminin Analitik Hiyerarşi 5. EN İYİ HASTANE YERİNİN BELİRLENMESİ Bütün kriterlerin ve semtlerin ağırlıklarının belirlenmesinden sonra, hastane yeri için hangi semtin en iyi olduğu belirlenmiştir. Her semte ait farklı kriterlerin ağırlıkları ile kriterlerin genel ağırlıkları çarpılmış, böylece hangi semtin ağırlığının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Şekil 1 de ın genel ağırlığının hesaplanmasına yönelik oluşturulan hiyerarşik yapı örnek olarak verilmiştir. Aşağıdaki eşitlikler EK A yardımıyla tamamlandığında, diğer semtler için de ağırlıklara ulaşılabilmektedir. W =P (P 1 *P 11 +P 2 *P 21 +P 3 *P 31 ) + Q (Q 1 *Q 11 +Q 2 *Q 21 ) + R (R 1 *R 11 +R 2 *R 21 ) + S (S 1 *S 11+ S 2 *S 21 ) + T (T 1 *T 11 +T 2 *T 21 +T 3 *T 31 +T 4 *T 41 ) + U (U 1 *U 11 +U 2 *U 21 +U 3 *U 31 +U 4 *U 41 +U 5 *U 51 ) = 0,0537*(0,7549*0,5474+0,1078*0,5652+0,1371 *0,5652) + 0,1614*(0,75*0,2286+0,25*0,3438) + 0,3507*(0,17*0,5474+0,83*0,2966) + 0,2536*(0,13*0,0544+0,87*0,0951) + 0,0683*(0,03488 *0,0332+0,0903*0,0618+ 0,4694*0,03641+ 0,4053 *0,0425)+0,1119*(0,1159 *0,0591+0,5677 *0,0346+0,0289*0,2966+0,0630 *0,0356+0,2242*0,0368) =0,2210 W Altındağ = P(P 1 *P 12 +P 2 *P 22 +P 3 *P 32 ) + Q(Q 1 *Q 12 +Q 2 *Q 22 ) + R(R 1 *R 12 +R 2 *R 22 ) + S(S 1 *S 12+ S 2 *S 22 ) + T(T 1 *T 12 +T 2 *T 22 +T 3 *T 32 +T 4 *T 42 ) + (U 1 *U 12 +U 2 *U 22 +U 3 *U 32 +U 4 *U 42 +U 5 *U 52 ) W Çankaya = P(P 1 *P 12 +P 2 *P 22 +P 3 *P 32 ) + Q(Q 1 *Q 12 +Q 2 *Q 22 ) + R(R 1 *R 12 +R 2 *R 22 ) + S(S 1 *S 12+ S 2 *S 22 ) + T(T 1 *T 12 +T 2 *T 22 +T 3 *T 32 +T 4 *T 42 ) + (U 1 *U 12 +U 2 *U 22 +U 3 *U 32 +U 4 *U 42 +U 5 *U 52 ) W Konutkent = P(P 1 *P 12 +P 2 *P 22 +P 3 *P 32 ) + Q(Q 1 *Q 12 +Q 2 *Q 22 ) + R(R 1 *R 12 +R 2 *R 22 ) + S(S 1 *S 12+ S 2 *S 22 ) + T(T 1 *T 12 +T 2 *T 22 +T 3 *T 32 +T 4 *T 42 ) + (U 1 *U 12 +U 2 *U 22 +U 3 *U 32 +U 4 *U 42 +U 5 *U 52 ) W Merkez = P(P 1 *P 12 +P 2 *P 22 +P 3 *P 32 ) + Q(Q 1 *Q 12 +Q 2 *Q 22 ) + R(R 1 *R 12 +R 2 *R 22 ) + S(S 1 *S 12+ S 2 *S 22 ) + T(T 1 *T 12 +T 2 *T 22 +T 3 *T 32 +T 4 *T 42 ) + (U 1 *U 12 +U 2 *U 22 +U 3 *U 32 +U 4 *U 42 +U 5 *U 52 ) eşitlikleri yazılabilmektedir. Eşitliklere göre hesaplanan semtlerin genel ağırlıkları Tablo 5 de verilmiştir. Hastane yer seçimi için en iyi semt Çankaya (0,3375) olurken, en son düşünülmesi gereken yer olarak Ankara Merkez (0,1102) olarak belirlenmiştir. Tablo 5: Semtlerin Ağırlıkları 0,2210 0,2094 0,3375 0,1219 0,1102 79
AYDIN ÖZNEHİR 2009 AKÇALI Şekil 1. İçin Hazırlanan Örnek Hiyerarşik Yapı HASTANE YER SEÇİMİ Yatırım Maliyetleri P Rekabet Unsurları Q Demografik Yapı R Çevresel Faktörler S Bina Konumu T Bina Özellikleri U Kira Bedeli P 1 Bina Düzenleme Maliyeti P 2 Çevre Düzenleme Maliyeti P Rakiplerin Etkinliği Q 1 Rakiplere Uzaklık Q 2 Gelir Düzeyi R 1 Hedef Kitle Yoğunluğu R 2 Şehir Planına Uygunluk S 1 Gürültü Kaynağına Yakınlık S 2 Merkezilik T 1 Ulaşılabilirlik T 2 Yerleşim Birimine Yakınlık T 3 Persone l Ulaşımı T 4 Mimari Yapının Önemi U 1 Alan Yeterliliği U 2 Fark edilebilirlik U 3 Altyapı Yeterliliği U 4 Park Alanı U 5 P 11 P 21 P 31 Q 11 Q 21 R 11 R 21 S 11 S 21 T 11 T 21 T 31 T 41 U 11 U 21 U 31 U 41 U 51 80
C.14, S.2 Ankara İçin Optimal Hastane Yeri Seçiminin Analitik Hiyerarşi 6. SONUÇ ÇÖKV yöntemlerine hemen her alanda başvurulmaktadır. Bu yöntemlerden biri olan AHP, çok sayıda alternatifi birden fazla kritere göre değerlendirerek en iyi seçeneği bulmayı amaçlamaktadır. Gelişen teknoloji ve bakış açılarıyla birlikte sağlık sektöründe de rekabet yaşanmaya başlanmıştır. Artan rekabet şartları karşısında ayakta kalabilmek, hastalarına en hızlı ve en iyi sağlık hizmetini sunabilmek için hastaneler en uygun yerde faaliyet göstermek mecburiyetindedir. Bu nedenle, sağlık sektöründe faaliyet gösteren kurumlar için binanın konumu büyük önem taşımaktadır. Hastane konumu belirlenirken birçok kriterin göz önünde bulundurulması gerektiğinden, bu çalışmada AHP yöntemi uygulanmıştır. Hastane yeri seçiminde kriterler önceki çalışmalardan elde edilmiştir. Daha sonra bu kriterler gruplandırılarak hastane yöneticisi, mimar, finans uzmanı ve akademisyenden oluşan bir uzman ekip yardımıyla ikili karşılaştırmalar matrisleri elde edilmiştir. Belirlenen altı temel kriterin ikili karşılaştırmaları yapılmış ve ağırlıkları belirlenmiştir. Demografik Yapı kriteri en yüksek ağırlığa sahip olan kriter olarak bulunmuştur; bunun anlamı hastane yeri belirlenmesinde demografik yapının en önemli kriter olduğudur. İkinci sırada ise Çevresel Faktörler bulunmaktadır. En düşük ağırlıklı kriter ise Yatırım Maliyetleri olarak belirlenmiştir. Uzman kişilerce yapılan hastane yeri belirlenmesinde ikili karşılaştırmalar sonucu; Yatırım Maliyetleri kriterinin alt kriterleri karşılaştırıldığında en önemli kriter Kira Bedeli olmuştur. Rekabet Unsurları kriterinin alt kriterleri içerisinde en önemli kriter Rakiplerin Etkinliği olmuştur. Demografik Yapı kriterinde Hedef Kitle Yoğunluğu ; Çevresel Faktörler içinde en önemli alt kriter Gürültü Kaynağına Yakınlık olmuştur. Bina Konumu kriterinin alt kriterleri karşılaştırıldığından en önemli kriter Yerleşim Birimine Yakınlık ; Bina Özellikleri içinde en önemli alt kriter Alan Yeterliliği olmuştur. Kriterlerin, alt kriterlerin ve alternatiflerin bu alt kriterler altında ağırlıklarının hesaplanması sonucu en iyi hastane yeri sıralamasında Çankaya 0,3375 değeri ile ilk sırada yer almıştır. Daha sonra sırasıyla (0,2210), Altındağ (0,2094), Konutkent (0,1219) ve Merkez (0,1102) en iyi alternatif hastane yeri olarak belirlenmiştir. Her ne kadar bu çalışmada Ankara nın farklı özeliklerine sahip beş farklı semti incelenmiş olsa da, yeni bir hastane açılmak istendiğinde elbette ki bunlardan farklı birçok semtin incelenmesi gerekmektedir. Bu nedenle bu çalışma, modeldeki alternatif sayısı artırılarak ve daha detaylı bir inceleme için yeni kriterler belirlenerek genişletilebilir. KAYNAKÇA 1. Anderson, D.R., Sweeney, D.J., Williams, T.A. (1997), Quantitative Methods For Business-7e, International Thomson Publishing, Ohio. 2. Aras, H., Erdoğmuş, Ş., Koç, E. (2004), Multi-criteria selection for a wind observation station location using analytic hierarchy process, Renewable Energy,.209, 1383-1392. 81
3. Boulos, M.N.K. (2003), Location-based health information services: a new paradigm in personalized information delivery. International Journal Of Health Geographics (2). 4. Carlsson, C., Walden, P. (1995), AHP in political group decisions: a study in the art of possibilities, Interfaces, 25, 4, 14-29. 5. Cebeci, U., Kılınç, M.S., (2008) Hastane yer seçimine Analitik Hiyerarşi Yöntemi Uygulanması http://www.ufukcebeci.com/portals/57ad7180- c5e7-49f5-b282-c6475cdb7ee7/hastane_yeri.doc (Erişim: 11.02.2008) 6. Daşdemir, İ, Güngör, E., (2002), Çok boyutlu karar verme metotları ve ormancılıkta uygulama alanları, Orman Fakültesi Dergisi, 4, 4, 1-19. 7. http://www.ij- healthgeographics.com/content/2/1/2 (Erişim: 27/12/2007). 8. Tzeng G.H., Teng, M.H., Chen, J.J., Opricovic, S. (2002), Multicriteria selection for a restaurant location in Tapei, Hospitaliy Management, 21, 171-187. 9. Vaidya, O.S., Kumar, S. (2006), Analytical hierarchy process: an overview of applications, European Journal Of Operations Research, 196, 1-29. 10. Winston, W.L. (1994), Operations Research Applications and Algorithms, 3rd Ed., International Thomson Publishing, USA. 11. Wu, C.R., Lin, C.T., Chen, H.C., (2007), Optimal selection of location for Taiwanese hospitals to ensure a competitive advantage by using the analytic hierarchy process and sensitivity analysis. Building And Environment, 42, 1431-1444. 82
C.14, S.2 Ankara İçin Optimal Hastane Yeri Seçiminin Analitik Hiyerarşi EK A: KRİTERLERİN AĞIRLIKLARI ALT KRİTERLER KRİTERLER Kira Bedeli 0,7549 (P 1) Yatırım Bina D. Maliyetleri Maliyeti 0,0537 0,1078 (P 2) (P) Çevre D. Maliyeti 0,1371 (P 3) Rekabet Unsurları 0,1614 (Q) Demografik Yapı 0,3507 (R) Çevresel Faktörler 0,2536 (S) Bina Konumu 0,0683 (T) Bina Özellikleri 0,1119 (U) Rakiplerin Etkinliği 0,7500 (Q 1) Rakiplere Uzaklık 0,2500 (Q 2) Gelir Düzeyi 0,1700 (R 1) Hedef Kitle Yoğunluğu 0,8300 (R 2) Şehir Planına Uygunluk 0,1250 (S 1) Gürültü K. Yakınlık 0,8750 (S 2) Merkezlik 0,0348 (T 1) Ulaşılabilirlik 0,0903 (T 2) Yerleşim Birim Yakınlık 0,4694 (T 3) Personel ulaşımı 0,4053 (T 4) Mimari Yapının Önemi 0,1159 (U 1) Alan Yeterliliği 0,5677 (U 2) Fark edilebilirlik 0,0289 (U 3) Altyapı Yeterliliği 0,0630 (U 4) Park Alanı 0,2242 (U 5) 0,5474 (P 11) 0,5652 (P 21) 0,5652 (P 31) 0,2286 (Q 11) 0,3438 (Q 21) 0,5474 (R 11) 0,2966 (R 21) 0,0544 (S 11) 0,0951 (S 21) 0,0332 (T 11) 0,0618 (T 21) 0,0364 (T 31) 0,0425 (T 41) 0,0591 (U 11) 0,0346 (U 21) 0,2966 (U 31) 0,0356 (U 41) 0,03683 (U 51) 0,2788 (P 12) 0,2426 (P 22) 0,2426 (P 32) 0,0813 (Q 12) 0,1289 (Q 22) 0,27884 (R 12) 0,4604 (R 22) 0,0544 (S 12) 0,0612 (S 22) 0,1121 (T 12) 0,1258 (T 22) 0,0635 (T 32) 0,1950 (T 42) 0,0422 (U 12) 0,0329 (U 22) 0,4604 (U 32) 0,0356 (U 42) 0,0368 (U 52) 0,0672 (P 13) 0,0669 (P 23) 0,0669 (P 33) 0,5514 (Q 13) 0,3438 (Q 23) 0,0672 (R 13) 0,1589 (R 23) 0,4904 (S 13) 0,6871 (S 23) 0,0489 (T 13) 0,0319 (T 23) 0,2635 (T 33) 0,0471 (T 43) 0,4002 (U 13) 0,1724 (U 23) 0,1589 (U 33) 0,2450 (U 43) 0,2530 (U 53) 0,0487 (P 14) 0,0625 (P 24) 0,0625 (P 34) 0,0964 (Q 14) 0,1289 (Q 24) 0,0487 (R 14) 0,0329 (R 24) 0,3160 (S 14) 0,0951 (S 24) 0,3926 (T 14) 0,2314 (T 24) 0,3636 (T 34) 0,1391 (T 44) 0,4208 (U 14) 0,4089 (U 24) 0,0329 (U 34) 0,2330 (U 44) 0,2997 (U 54) 0,0577 (P 15) 0,0625 (P 25) 0,0625 (P 35) 0,0420 (Q 15) 0,0543 (Q 25) 0,0577 (R 15) 0,0510 (R 25) 0,0845 (S 15) 0,0612 (S 25) 0,4129 (T 15) 0,5488 (T 25) 0,2728 (T 35) 0,5761 (T 45) 0,0774 (U 15) 0,3510 (U 25) 0,0510 (U 35) 0,4505 (U 45) 0,3734 (U 55) 83
EK B: ALTERNATİFLERİN İKİLİ KARŞILAŞTIRMA MATRİSLERİ Kira Bedeline Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 3 9 7 9 ALTINDAĞ 1/3 1 7 5 5 ÇANKAYA 1/9 1/7 1 3 3 KONUTKENT 1/7 1/5 1/3 1 1 MERKEZ 1/9 1/5 1 1 1 Gelir Düzeyine Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 3 9 7 9 ALTINDAĞ 1/3 1 7 5 5 ÇANKAYA 1/9 1/7 1 3 3 KONUTKENT 1/7 1/5 1/3 1 1 MERKEZ 1/9 1/5 1 1 1 Bina Maliyetine Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 5 7 7 7 ALTINDAĞ 1/5 1 5 5 5 ÇANKAYA 1/5 1/5 1 1 1 KONUTKENT 1/7 1/5 1 1 1 MERKEZ 1/7 1/5 1 1 1 Çevre Düzenleme Maliyetine Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 5 7 7 7 ALTINDAĞ 1/5 1 5 5 5 ÇANKAYA 1/5 1/5 1 1 1 KONUTKENT 1/7 1/5 1 1 1 MERKEZ 1/7 1/5 1 1 1 Yerleşim Birimine Yakınlığa Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 1/3 1/9 1/7 1/5 ALTINDAĞ 3 1 1/7 1/5 1/5 ÇANKAYA 9 7 1 1/3 1 KONUTKENT 7 5 3 1 1 MERKEZ 5 5 1 1 1 Fark edilebilirliğe Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 1/3 3 7 9 ALTINDAĞ 3 1 3 9 7 ÇANKAYA 1/3 1/3 1 5 5 KONUTKENT 1/7 1/9 1/5 1 1/3 MERKEZ 1/9 1/7 1/5 3 1 Hedef Kitle Yoğunluğuna Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 1/3 3 7 9 ALTINDAĞ 3 1 3 9 7 ÇANKAYA 1/3 1/3 1 5 5 KONUTKENT 1/7 1/9 1/5 1 1/3 MERKEZ 1/9 1/7 1/5 3 1 84
C.14, S.2 Ankara İçin Optimal Hastane Yeri Seçiminin Analitik Hiyerarşi EK B: ALTERNATİFLERİN İKİLİ KARŞILAŞTIRMA MATRİSLERİ (Devam) Altyapı Yeterliliğine Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 1 1/9 1/9 1/7 ALTINDAĞ 1 1 1/9 1/7 1/9 ÇANKAYA 9 9 1 1 1/3 KONUTKENT 9 7 1 1 1/3 MERKEZ 7 9 3 3 1 Park Alanı Yeterliliğine Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 1 1/9 1/9 1/7 ALTINDAĞ 1 1 1/9 1/7 1/9 ÇANKAYA 9 9 1 1 1/3 KONUTKENT 9 7 1 1 1 MERKEZ 7 9 3 1 1 Mimari Yapının Önemine Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 1 1/5 1/9 1 ALTINDAĞ 1 1 1/9 1/9 1/3 ÇANKAYA 5 9 1 1 7 KONUTKENT 9 9 1 1 5 MERKEZ 1 3 1/7 1/5 1 Şehir Planına Uygunluğa Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 1 1/9 1/9 1 ALTINDAĞ 1 1 1/9 1/3 1/3 ÇANKAYA 9 9 1 1 9 KONUTKENT 9 3 1 1 3 MERKEZ 1 3 1/9 1/3 1 Alan Yeterliliğine Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 1 1/9 1/9 1/7 ALTINDAĞ 1 1 1/9 1/9 1/9 ÇANKAYA 9 9 1 1/5 1/3 KONUTKENT 9 9 5 1 1 MERKEZ 7 9 3 1 1 Gürültü Kaynağına Yakınlığa Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 3 1/9 1 1 ALTINDAĞ 1/3 1 1/9 1 1 ÇANKAYA 9 9 1 9 9 KONUTKENT 1 1 1/9 1 3 MERKEZ 1 1 1/9 1/3 1 Rakiplerin Etkinliğine Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 5 1/5 3 5 ALTINDAĞ 1/5 1 1/7 1 3 ÇANKAYA 5 7 1 5 7 KONUTKENT 1/3 1 1/5 1 3 MERKEZ 1/5 1/3 1/7 1/3 1 85
EK B: ALTERNATİFLERİN İKİLİ KARŞILAŞTIRMA MATRİSLERİ (Devam) Merkeziliğe Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 1/3 1/3 1/9 1/9 ALTINDAĞ 3 1 5 1/5 1/5 ÇANKAYA 3 1/5 1 1/7 1/9 KONUTKENT 9 5 7 1 1 MERKEZ 9 5 9 1 1 Personel Ulaşımına Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 1/5 1 1/5 1/9 ALTINDAĞ 5 1 3 3 1/5 ÇANKAYA 1 1/3 1 1/5 1/9 KONUTKENT 5 1/3 5 1 1/5 MERKEZ 9 5 9 5 1 Ulaşılabilirliğe Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 1/3 3 1/5 1/7 ALTINDAĞ 3 1 5 1/3 1/5 ÇANKAYA 1/3 1/5 1 1/7 1/9 KONUTKENT 5 3 7 1 1/5 MERKEZ 7 5 9 5 1 Rakiplere Uzaklığa Göre Karşılaştırmalar SİNCAN 1 3 1 3 5 ALTINDAĞ 1/3 1 1/3 1 3 ÇANKAYA 1 3 1 3 5 KONUTKENT 1/3 1 1/3 1 3 MERKEZ 1/5 1/3 1/5 1/3 1 86