Avrupa da ve Osmanlı da Savaş, Vergi ve Modern Devletin Oluşumu, 1500-1914 Şevket Pamuk
Tarihçilik ile Sosyal Bilimin Kesiştiği Alan Vurgu büyük liderlerde değil, farklı çıkarlar, değişen toplumsal yapılar ve kurallarda Ekonominin ve Maliyenin önemi Sayılar, Nicel Tarih Kıvanç Karaman (Boğaziçi Üniv) ile birlikte iki makale
Özet Avrupa Kıtasında Savaş, Vergi ve Merkezi Devletlerin Ortaya Çıkışı Osmanlı da Savaş, Vergi ve Merkezileşme Osmanlı ve Avrupa
Avrupa da Devletler arası Rekabet Ortamı Osmanlılar da aynı ortamın bir parçası Sık sık savaş Vergi gelirlerinin en büyük bölümü askeri harcamalara ayrılıyor. Devletler Savaş yapar, Savaşlar da Devleti yapar. (Charles Tilly)
Vergi Toplama ve Savaşlar Merkezi devletlerin vergi toplayacak örgütleri zayıf; yerel seçkinler aracılık ediyor ve topluyor. Büyük toprak sahipleri, tüccarlar, kentli burjuvazi Merkezde daha fazla vergi toplayabilen devletler savaşlarda daha başarılı oluyor, savaşların ekonomi üzerindeki olumsuz etkilerini sınırlıyor, hatta savaşlar için borç alabiliyor. Merkezde daha fazla vergi toplayamayan devletler...
Avrupa Devletlerinin Yıllık Gelirleri 50-yıllık ortalamalar; ton gümüş olarak 1800 1600 1400 1200 1000 England France Spain Austria Russia Prussia Dutch R Venice Poland 800 600 400 200 0 1500-49 1550-99 1600-49 1650-99 1700-49 1750-89
Avrupa Devletlerinin Kişi Başına Yıllık Gelirleri yıllık ortalamalar; gram gümüş olarak 180 160 140 120 100 England Dutch R France Spain Venice Austria Russia Prussia Poland 80 60 40 20 0 1500-09 1550-59 1600-09 1650-59 1700-09 1750-59 1780-89
Devletlerin Kişi Başına Yıllık Geliri / Önde gelen Kentte Günlük Ücret 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 England Dutch R France Spain Venice Austria Poland 1500-09 1550-59 1600-09 1650-59 1700-09 1750-59 1780-89
Soru : Merkezi Devletler hangi koşullarda Vergi Gelirlerini artırmayı başarabildiler? Yanıt: Merkezi Devletlerin Vergi Gelirlerini artırması sürecinde, Tek Yol yok; İki farklı yol var. (ekonometrik-nicel inceleme)
Savaş Tehditi / Savaş Baskısı farklı İktisadi Yapılarda ve Siyasal Rejimlerde farklı sonuçlar yaratıyor. Daha Kentleşmiş Batı Avrupa Ekonomilerinde Savaş Tehditi altında Temsiliyetçi Rejimler Vergi gelirlerini artırıyor. Kentleşmiş Ekonomilerde Sermayeyi vergilendirmek zor; Sermaye sahipleri ancak daha fazla siyasal söz hakkı karşılığında daha fazla vergi ödemeyi kabul ediyorlar. Örnekler: Venedik, Hollanda, İngiltere
Daha Kırsal-Tarımsal Orta ve Doğu Avrupa Ekonomilerinde ise Vergi Gelirlerini ancak Mutlakiyetçi Rejimler artırıyor. Yerel seçkinler vergilendirmeye karşı direniyor, varolan yerlerde Parlamentolar vergileri artırmıyor. Vergi Gelirlerini ancak Mutlakiyetçi Rejimler artırabiliyor. Örnekler: Avusturya, Prusya, Rusya; buna karşılık vergi gelirlerini artıramayan temsiliyetçi Polonya parçalanıyor.
Osmanlılarda Mali Kurumların (Vergi Toplama ve İç Borçlanmanın) Evrimi Timar (16. yy.) İltizam (erken dönemlerden itibaren var; 17. yy da yaygınlaşıyor; taşrada Ayanın eline geçiyor.) Malikane (1695 burada Ayan yine güçlü) Esham (1774 - Faizli Devlet Tahvili (19. yy) Dış Borçlanma (1854 -
600 Grafik 1: Osmanlı Merkezi Yönetiminin Yıllık Gelirleri ton gümüş olarak 500 400 Ottoman II Ottoman I 300 200 100 0 1500 1550 1600 1650 1700 1750 1800
40 Grafik 2: Osmanlı Merkezi Yönetiminin Kişi Başına Yıllık Gelirleri gram gümüş olarak 30 Ottoman II Ottoman I 20 10 0 1500 1550 1600 1650 1700 1750 1800
10 Grafik 3: Kişi Başına Yıllık gelir / İstanbul'da Günlük Ücretler 8 Ottoman II Ottoman I 6 4 2 0 1500 1550 1600 1650 1700 1750 1800
1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 England Spain Russia Dutch R Ottoman Grafik 4: Avrupa Devletlerinin Yıllık Gelirleri 50 yıllık ortalamalar, ton gümüş olarak France Austria Prussia Venice Poland 0 1500-49 1550-99 1600-49 1650-99 1700-49 1750-89
Toplam Vergi Gelirlerindeki Artışın Nedenleri Nüfusdaki değişiklikler Kişi Başına Gelirdeki değişiklikler (sınırlı) Kişi Başına Vergi Geliri / Kişi Başına Gelir Oranındaki farklar
Nüfus (milyon olarak) 1550 1800 İngiltere 4 11 Fransa 17 29 İspanya 6 11 Avusturya 7 24 Rusya 14 35 Osmanlı Devleti 20 21
240 200 England France Grafik 5: Devletlerin Kişi Başına Yıllık Gelirleri 10 yıllık ortalamalar, gram gümüş olarak Dutch R Spain 160 120 80 Venice Russia Ottoman Austria Prussia Poland 40 0 1500-09 1550-59 1600-09 1650-59 1700-09 1750-59 1780-89
Devletlerin Kişi Başına Yıllık Geliri / Önde gelen Kentte Günlük Ücret 20 18 16 14 England Dutch R France Spain Venice Austria Ottoman Poland 12 10 8 6 4 2 0 1500-09 1550-59 1600-09 1650-59 1700-09 1750-59 1780-89
Osmanlıda Merkeze ulaşan Vergi Gelirleri Niçin düşük kaldı? - 1 Coğrafya Kentleşme Parasallaşma Siyaset: Devletle-Yerel Seçkinler (Ayan) arasındaki ilişkiler
Osmanlı Devletinin Vergi Gelirleri Niçin Düşük kaldı? - 2 Toplanan Vergi Gelirlerinin yarıdan fazlası Ayanın elinde kaldı. Merkez ile Ayan uzun vadeli bir anlaşma yapamadılar. Sened-i İttifak (1808) geç geldi, uygulanamadı.
18. Yüzyılın Sonlarında ve 19. Yüzyılda Hızlı Mali Merkezileşme III. Selim ile başlıyor. II. Mahmud ile hızlanıyor. ve sonra Tanzimat.
Grafik 7: Osmanlı Merkezi Yönetiminin Yıllık Gelirleri ton gümüş olarak 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 1523 1566 1608 1669 1696 1704 1747 1852 1872 1892 1910
Grafik 8 : Merkezi Devletin Kişi Başına Yıllık Gelirleri / İstanbul'da Günlük Ücretler 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1523 1547 1582 1653 1691 1696 1702 1734 1784 1852 1868 1884 1900 1912
Avrupa Aynasında Osmanlı Daha Kırsal-Tarımsal Orta ve Doğu Avrupa Ekonomilerde Vergi gelirleri ancak Mutlakiyetçi Rejimler tarafından artırılabiliyor. Daha Kırsal-Tarımsal Osmanlı daki uzun dönemli eğilimler, Avrupa genelindeki Eğilimlere uyuyor.
Osmanlıdaki Eğilimler Avrupa Genelindeki Eğilimlere uyuyor. Osmanlı daha Kırsal ve Tarım ağırlıklı bir Ekonomi 16. yy da Merkezi Devletin güçlü olduğu dönemde dolaylı ve dolaysız merkezi gelirler daha fazla 17. ve 18. yy.larda yerel seçkinlerin (ayanın) gücü artarken toplanan gelirlerde Merkezin Devletin payı azalıyor. 19. yy. da yine Merkezin güçlenmesi ve Ayanın tasfiye edilmese bile gücünü yitirmesiyle birlikte Merkezi Devletin gelirleri hızla artıyor.
Yeniçeri ücretleri / maaşları : Ekle
Asya'da Merkezi Devletin Kişi Başına Vergi Gelirleri gram gümüş olarak 160 140 120 100 80 60 Russia Ottoman Japan Iran India China 40 20 0 1550-59 1600-09 1650-59 1700-09 1750-59 1800-09 1850-59 1900-09
Asya'da Merkezi Devletin Kişi Başına Vergi Gelirleri/ Günlük Ücret 16 12 Russia Ottoman Japan China 8 4 0 1550-59 1600-09 1650-59 1700-09 1750-59 1800-09 1850-59 1900-09
Why did Ottoman Central Administration Revenues Decline, or not Increase? Tax revenues were being retained by various groups, especially provincial groups involved in the tax collection process. Estimates suggest as much as two thirds of the gross tax revenues were being retained by the intermediaries. The central government and the provicial notables (ayan) usually cooperated in tax collection and military service. However, they were not able to reach a long-term deal that would have offered the local elites more political power (limits on the power of the monarch- commitment) in return for a more balanced sharing of the tax revenues. Still, it is remarkable that the Ottoman Empire managed to survive into the modern era... due to pragmatism, flexibility and selective institutional change. Perhaps sharing the tax revenues helped!