PANKREAS HİSTOLOJİSİ Yrd.Doç.Dr.Sevda Söker
PANKREAS Karın boşluğunda,2-3.bel vertebraları hizasında,retroperitoneal bir organ Baş,gövde ve kuyruk kısmı Bağ dokusu kapsülle çevrili ekzokrin ve endokrin bir bez
PANKREAS Ekzokrin ve endokrin (Langerhans adacıkları) bölümlere sahip Kapsüllü Bileşik alveolar/asinar Saf seröz İnterkalar duktuslar (+) Çizgili duktus İnterlobüler duktuslar (+)
I-Ekzokrin Pankreas Asinilerden oluşmuştur. Saf seröz salgı yapar. Asinilerin lümenini sentroasiner hücreler döşer.
EKZOKRİN PANKREASTAKİ HÜCRE TİPLERİ-I 1. Seröz asinar hücreler: Piramidal biçimli hücreler ve yuvarlak nukleus Protein (enzim) sentezleyen hücreler Bazal sitoplazmada GER ( ) Bazofilik bazal sitoplazma Apikal sitoplazmada zimojenik granüller ( ) Asidofilik apikal sitoplazma Zimojenik granüllerde; inaktif sindirim enzimleri Supranuklear Golgi Kompleksi
1-aktif olmayan proenzimler asiner hüc.ger de sentezlenir, 2-Zimojen granül oluşturacak tarzda vezikül içinde yoğunlaşacağı 3-Golgi aygıtına taşınır. Her zimojen granül alınan besine göre değişen çok sayıda pankreatik enzim içerir. Pankreas enzim salınımı duodenumda yer alan enteroendokrin hüc.ile salınan peptidlerle,yine endokrin pankreasta ki Langerhans adacıkları ile kontrol edilir. Her bir Langerhans adacığı pencereli endotel ile döşeli kapiller ağı oluşturan aff.arteriollerle kanlanır. Bu ağ insuloasiner portal sistem diye bilinir. Adacığı terkeden kapillerler pank.asinuslarının kan akımını sağlamaktadır. Bu vasküler sistem adacıkta sentezlenen hormonların ekzokrin pankreas üzerine olan bölgesel etkisine de imkan verir. Asiner damar sistemi bağımsız bir arter sistemi olup pankreas asinüslerine kan akımı sağlar. mitokondrion Golgi Kompleksi
Zimojenik Granüller Proteazlar Amilaz Lipazlar Nükleazlar Tripsinojen Kimotripsinojen Elastaz Karboksipeptidaz Triaçilgliserol lipaz Fosfolipaz A2 Lipid hidrolizi Deoksiribonükleaz Ribonükleaz Protein hidrolizi Karbonhidrat hidrolizi Nükleik asit hidrolizi
Enzimler ince bağırsak lümenine eriştikten sonra aktive olurlar. ENTEROSİT ENTEROKİNAZ aktivasyonu (mikrovilusların glikokaliks tabakasında yerleşik) TRİPSİNOJEN (inaktif) TRİPSİN (aktif) Proteinlerin hidrolizi diğer inaktif enzimlerin konversiyonu
EKZOKRİN PANKREASTAKİ HÜCRE TİPLERİ-II 2. Sentroasinar hücreler: İnterkalar duktusların başlangıç bölümlerinin asinus lümenlerine penetre olmasına bağlı olarak asinusların lümenlerinde görülen hücreler (İnterkalar duktusları döşeyen epitelyal hücreler) Soluk boyalı sitoplazma
Pankreatik Asinusların İnce Yapısı
Pankreas Seröz hücre nukleusu Zimojenik granüller İnterkalar duktus Sentroasinar hücre
Ekzokrin Pankreasta Kanal Sistemi 1- Sentroasiner hücrelerin oluşturduğu kanalın başlangıç kısmı 2- Pars İnterkallata 3- Duktus İntralobülaris 4- Duktus İnterlobülaris 5- Duktus Ekskretorius (Wirsung Kanalı)
Pankreasın Duktusları 1. İnterkalar duktuslar Kısadır ve toplayıcı intralobuler duktuslara açılır. Pankreatik sekresyona bikarbonat ve su eklerler. 2. Çizgili duktus Ø 3. İnralobuler duktus ağı Alçak silindirik epitel Enteroendokrin h.ler ve Goblet hücreler (ara sıra) 4. İnterlobuler duktuslar Ana pankreatik kanala açılır.(wirsung kanalı)
Wirsung kanalı, Kuyruk va ana gövde boyu ilerler, kanal dalı boyunca salgıları toplar. Pank.baş kısmında aşağı doğru dönerek dırekt ortak safra kanalı ile birleşimi sonrası AMPULLA VATERİDE Duodenuma boşalır. ODDİ SFİNKTERİ ortak safra kanalı ve pankreas kanalının duodenum duvarını geçtiği bölgede izlenir.
Pankreas Seröz asinuslar (ekzokrin pankreas) İnterlobüler duktus İnterkalar duktus Langerhans adacıkları (endokrin pankreas)
Pankreas Seröz asinus Sentroasinar hücre nukleusları Asinustaki seröz hücrelerin nukleusları
Pankreas Seröz asinuslar Langerhans adacığı Seröz asinuslar
Pankreas Langerhans adacığı Seröz asinuslar
Pankreas Seröz asinuslar İnterlobüler duktus İnterkalar duktus Langerhans adacığı
Pankreas ven Seröz asinuslar Bağ dokusu arter İnterlobüler duktus
Pankreas
Eksokrin Pankreas Sekresyonunun Kontrolü 1. Hormonal Kontrol (Sekretin ve Kolesistokinin [ince bağırsağın enteroendokrin hüc.lerinden]) Asidik mide içeriğinin duedonuma girişi SEKRETİN SALINIMI İnterkalar duktus h.lerinin uyarılması Bikarbonattan zengin, enzim az/ø, sulu sekresyon Kimusun asit ph sının nötralizasyonu (Pankreatik enzim aktivitesi için nötral ph gerekli)
Asinar Hücreler KOLESİSTOKİNİN Proenzim salgılanması Kolesistokinin ve sekretin etkisi Enzimden zengin, sıvı yönünden fazla, sekresyon 2. Otonomik innervasyon(n.vagus ve splanknik sinirpleksusu) Sempatik pankreatik kan akımı Parasempatik asinar ve sentroasinar h. lerin aktivasyonu
Pankreas ile Gl. Parotis Ayırımı Özellikler Bezin Tipi İnterkalar duktus Çizgili duktus* Pankreas Saf Seröz + Ø Gl. Parotis Saf Seröz + (+) İnterlobüler duktus Sentroasinar hücre* Langerhans adacığı* + (+) (+) + Ø Ø
II-Endokrin Pankreas Langerhans adacıklarından oluşmuştur. Pankreasın %1-2 sini oluşturur. Langerhans adacığını oluşturan hücreler majör ve minör hücreler olmak üzere iki gruba ayrılır.
Alfa Hücreleri: Hücrelerin %20 sini oluşturur. Granülleri 250 nm. Çapındadır. Periferde yer alırlar. Glukagon salgılarlar. 1- Majör Hücreler Beta Hücreleri: Hücrelerin %70 ini oluşturur. Granülleri 300 nm. çapındadır. Sentralde yer alırlar. İnsülin salgılarlar. Delta Hücreleri: Hücrelerin %5 ini oluşturur. Granülleri 325 nm. çapındadır. Periferde yer alırlar. Somatostatin salgılarlar.
2- Minör Hücreler Pankreatik Polipeptit Hücreler: Bu hücrelere F hücreler adı da verilir Pankreatik Polipeptit hormonu salgılar. D-1 Hücreleri Vazoaktif intestinal peptit (VIP) hormonu salgılar. Enteroendokrin Hücreleri Sekretin, motilin ve substans-p salgılar.
Endokrin pankreas Hücreler özel boyalarla gösterilebilir. ALDEHİT FUKSİN B HÜC.KOYU, Grimeliyus gümüş boyama ile A HÜC.SİYAH Hellerstrom-Holman gümüş boyama ile D HÜC. Özel boyanır. Mallory Azan üçlü boyası ile Ahüc.kırmızı B hüc.turuncu D HÜC.mavi
PANKREAS
Langerhans Adacığı
KAYNAKLAR Gartner LP, Hiatt JL. Color Textbook of Histology W.B. Saunders Company, Philedelphia, 2006 Junqueira LC, Carneiro J. Basic Histology, Text & Atlas. Lange Medical Books McGraw-Hill, New York, 2003 Tekelioğlu, M.: Genel Tıp Histolojisi, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş.Himaye-i Etfal Sk.No:13-15 Cağaloğlu / İstanbul, 1993 Ross M.H., Pawlina W., Histology A Text and Atlas, Fourth Edition, Lippincott Williams & Wilkins Company, Baltimore, 2006 Young B, Heath JW. Wheater s Functional Histology a Text and Colour Atlas, 4th edn. Edinburgh, Churchill Livingstone, 2000:133