İÇİNDEKİLER EDİTÖR NOTU... İİİ YAZAR LİSTESİ... Xİ BİRLEŞMİŞ MİLLETLER GÜVENLİK KONSEYİ NİN SURİYE KRİZİNDEKİ TUTUMU... 1 Giriş... 1 1. BM Organı Güvenlik Konseyi nin Temel İşlevi ve Karar Alma Sorunu... 2 2. İç Savaşa Dönüşen Suriye Krizi ve BM Güvenlik Konseyi... 9 3. Güvenlik Konseyi nin Suriye ye Müdahale Girişimleri... 14 4. Güvenlik Konseyi nin Suriye ile İlgili Alabildiği Kararlar... 25 5. Güvenlik Konseyi nin Müdahalesizliği ve Koruma Sorumluğu... 30 Sonuç... 38 Kaynaklar... 40 ULUSLARARASI KORUMA SORUMLULUĞU VE GÜVENLİK KONSEYİ NİN BU ÇERÇEVEDEKİ YAKLAŞIMI... 45 Giriş... 45 1. Güvenlik Konseyi nin Somut Örnek Olarak Libya Kararının Koruma Sorumluluğu Yaklaşımına Sağladığı Katkı... 48 2. Uluslararası Hukukta Koruma Sorumluluğunu Yerine Getirme Mükellefiyeti... 51 3. Haklı Savaş ve Gücün Kötüye Kullanılması... 56 Sonuç... 58 Kaynaklar... 60 v
vi Suriye, Çatışma ve Uluslararası Hukuk KUVVET KULLANMA HUKUKU (JUS AD BELLUM) AÇISINDAN IŞİD İLE MÜCADELE... 63 Giriş... 63 1. BM Kuvvet Kullanma Sistemi ve Devlet Dışı Aktörler... 65 1.1. Kuvvet Kullanma Yasağı ve Devlet Dışı Aktörler... 65 1.2. BM Kolektif Güvenlik Sistemi ve Devlet-Dışı Aktörler... 66 1.3. Devlet-Dışı Aktörlere Karşı Meşru Müdafaa Hakkı... 67 1.4. Eylemleri Bir Devlete İzafe Edilemeyen Devlet-Dışı Aktörlere Karşı Savunmacı Güç Kullanma... 72 2. IŞİD e Karşı Askerî Kuvvet Kullanmanın Meşruluğu... 75 2.1. Irak... 76 2.2. Suriye... 78 Sonuç... 90 Kaynaklar... 91 RUS SU-24 UÇAĞININ TÜRKİYE TARAFINDAN DÜŞÜRÜLMESİ OLAYININ ULUSLARARASI HUKUK AÇISINDAN İNCELENMESİ... 97 Giriş... 97 1. Kuvvet Kullanma, Uluslararası Hukuk ve Söz Konusu Olay... 98 2. Meşru Müdafaanın Şartları... 99 2.1. Silahlı Saldırı Şartı, Düşmanca Niyet ve Olay... 100 2.2. Orantılılık ve Gereklilik Şartları ve Olay... 109 Sonuç... 112 Kaynaklar... 113 SURİYE KRİZİNDE DAVETLE MÜDAHALE SORUNU... 117 Giriş... 117 1. Rusya nın Suriye ye Müdahalesi... 118 1.1. Rusya nın Suriye İçin Verdiği Diplomatik Mücadele... 120 1.2. Rusya nın Suriye Krizine Yaklaşımının Dört Aşaması... 124 2. Değişen Uluslararası Düzene Rusya nın Bakışı... 125 3. Arap Baharı nın Yansımaları... 127 4. Rusya nın Suriye Krizinden Beklediği Maddi Çıkarlar... 129 5. Rus Jeostratejisinin Radikal İslam Boyutu... 131 6. Rusya nın Suriye ye Davetle Müdahalesi... 135 7. Uluslararası Hukukta Davetle Müdahale Kavramı... 138 7.1. Davetle Müdahalenin Koşulları... 140
İçindekiler vii 7.2. Davetle Müdahalenin Sınırları... 141 7.3. Rusya nın Suriye ye Müdahalesinin Hukuki Boyutu... 143 8. Davetle Müdahaleye Devletlerin Tepkisi... 146 8.1. Amerika... 146 8.2. Suudi Arabistan... 148 8.3. İtalya... 149 8.4. İngiltere... 150 Sonuç... 151 Kaynaklar... 152 SURİYE İÇ SAVAŞI NA ÜÇÜNCÜ DEVLETLERİN MÜDAHALESİ VE ULUSLARARASI HUKUK... 157 Giriş... 157 1. Suriye İç Savaşı ve Devlet Uygulamaları... 159 1.1. Suriyeli Muhaliflerin Desteklenmesi... 160 1.2. Esad Rejiminin Desteklenmesi... 162 2. Kuvvet Kullanma Yasağı ve Müdahale Etmeme İlkesi... 163 3. Muhaliflere ve Hükûmet Güçlerine Yardım Konusunda Hukuki Argümanlar... 168 3.1. Meşru Müdafaa ve BM Güvenlik Konseyi Yetkilendirmesi... 168 3.2. Tek Yanlı İnsani Müdahale ve Koruma Yükümlülüğü Doktrini (R2P)... 169 3.3. Davetle Müdahale... 171 3.4. Karşı Müdahale... 174 3.5. Self-determinasyon... 176 4. IŞİD ile Mücadele... 177 Sonuç... 177 Kaynaklar... 179 SURİYE İÇ SAVAŞI VE DEVLET DIŞI AKTÖR OLARAK PYD NİN ETKİSİ... 183 Giriş... 183 1. Kavramlar... 185 1.1. Uluslararası Silahlı Çatışmalar... 185 1.2. Uluslararası Olmayan Silahlı Çatışmalar... 186 1.3. Uluslararasılaşmış Silahlı Çatışmalar... 189 1.4. Müdahale... 189 1.5. İnsani Müdahale... 190
viii Suriye, Çatışma ve Uluslararası Hukuk 2. Müdahalenin Aktörleri ve Gerekçeler... 192 2.1. Aktörler... 192 2.2. Müdahalenin Terörizmle Mücadele ile Gerekçelendirilmesi... 196 Sonuç... 202 Kaynaklar... 205 YABANCI SAVAŞÇILAR SORUNU VE SURİYE KRİZİ... 209 Giriş... 209 1. Yabancı Savaşçı Kavramının Yabancı Terörist Savaşçı Kavramına Evrimi... 213 1.1. Dünden Bugüne Yabancı Savaşçılar... 213 1.2. Yabancı Savaşçı Sorunsalı ve BMGK 2178 Sayılı Kararı... 217 1.3. Yabancı Terörist Savaşçılar ın Kovuşturulmasında Yürürlükte Olan Düzenlemeler: BMGK 2178 Sayılı Karar... 228 2. Yabancı Terörist Savaşçı Olgusu ve IŞİD... 234 3. Yabancı Terörist Savaşçıların Uluslararası Hukuk Açısından Analizi... 238 3.1. Yabancı Terörist Savaşçıların Statüsü... 238 3.2. Yabancı Terörist Savaşçıların Cezai Sorumlulukları... 241 Sonuç Yerine: Yabancı Terörist Savaşçı Dilemması... 245 Kaynaklar... 247 KABUK DEVLET VE IŞİD... 253 Giriş... 253 1. Klasik ve Modern Ayaklanma Ayrımı: Selefi-Cihadist Örgüt Olarak IŞİD... 256 2. Tarihsel Bağlamda IŞİD in Ortaya Çıkışı ve Gelişimi... 257 2.1. Ebu Musab El Zerkavi nin Hükümranlığı: 1999-2006... 258 2.2. Irak El-Kaidesi nin Düşüşü: 2006-2011... 260 2.3. Ebubekir el-bağdadi Kontrolünde Genişleme: 2012-2016... 261 3. IŞİD in Amaçları ve İdeolojisi... 263 4. IŞİD in Finans Kaynakları... 266 5. IŞİD in Devlet Olma Statüsü... 269 Sonuç... 272 Kaynaklar... 274
İçindekiler ix SAVAŞ SUÇLARI VE SURİYE KRİZİ... 279 Giriş... 279 1. Suriye İç Savaşı na Uygulanabilecek Silahlı Çatışmalar Hukuku Kuralları... 281 1.1. Suriye İç Savaşı: Uluslararası Olmayan Silahlı Çatışma... 281 1.2. Suriye deki Silahlı Çatışmalarda Tarafların Uyması Gereken Yükümlülükler ve İhlaller... 291 2. Suriye İç Savaşı nda Bireysel Cezai Sorumluluk ve Uluslararası Ceza Mahkemesi nin Yargı Yetkisi... 305 Sonuç... 310 Kaynaklar... 312 DEVLET DIŞI SİLAHLI AKTÖRLERİN İNSANCIL HUKUK SORUMLULUĞU VE SURİYE KRİZİ... 315 Giriş... 315 1. Uluslararası Hukukun Yapısı, İnsancıl Hukuk ve Devlet Dışı Silahlı Aktörler... 317 2. Uluslararası Nitelikte Olmayan Silahlı Çatışmalar ve Devlet Dışı Silahlı Aktörler... 318 3. Devlet Dışı Silahlı Aktörlerin İnsancıl Hukukla Bağlanması Sorunu Üzerine Yaklaşımlar... 321 3.1. Teamül Hukuku (Customary Law) Yaklaşımı... 322 3.2. Yasama Yetkisi (Legislative Jurisdiction) Yaklaşımı... 323 3.3. Rıza (Consent) Yaklaşımı... 323 4. Devlet Dışı Silahlı Aktörler, Başarısız Devletler ve De Facto Rejim Sorunu... 325 5. Paylaşımlı Sorumluluk Yaklaşımı ve Devlet Dışı Silahlı Aktörler... 326 6. Devlet Dışı Silahlı Örgütler ve Suriye Krizi... 328 6.1. IŞİD in Gerçekleştirdiği Bazı İnsancıl Hukuk İhlalleri... 330 6.2. El Nusra, YPG ve Özgür Suriye Ordusu Tarafından Gerçekleştirilen Bazı İnsancıl Hukuk İhlalleri... 331 7. Değerlendirme... 332 Sonuç... 335 Kaynaklar... 336
x Suriye, Çatışma ve Uluslararası Hukuk SURİYELİ MÜLTECİLER VE ULUSLARARASI HUKUK... 339 Giriş... 339 1. Mülteci Hukuku... 340 1.1. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK)... 346 1.2. Ülke İçinde Yerinden Edilmiş Kişiler... 348 2. Suriyeli Mülteciler... 352 2.1. Suriye Dışındaki Mülteciler... 352 2.2. Suriye deki Mülteciler... 355 Sonuç... 361 Kaynaklar... 364 BİR SAVAŞ SİLAHI OLARAK CİNSEL ŞİDDET: SURİYE İÇ SAVAŞI VE MÜLTECİ KAMPLARINDA KADIN... 369 Giriş... 370 1. Uluslararası Hukukta Cinsel Şiddet... 371 2. Bir Savaş Silahı Olarak Cinsel Şiddet... 374 2.1. Tecavüz... 376 2.2. Alıkoyma/Kaçırma... 378 2.3. Erken/Zorla Evlilik... 379 2.4. Hayatta Kalmak İçin Seks (Survival Sex)... 382 3. Suriye İç Savaşı nda ve Mülteci Kamplarında Yaşanan Cinsel Şiddet Olayları... 382 3.1. Tecavüz vb. Şiddet Olayları... 383 3.2. Suriyeli Mülteci Kadınların Maruz Kaldıkları Cinsel Şiddet Olayları... 389 Sonuç... 396 Kaynaklar... 398