Dünyada Ana D l Öğret m

Dünyada Ana D l Öğret m -Program İncelemeler - Editör Doç. Dr. Havva YAMAN Yazarlar Doç. Dr. Havva YAMAN Yrd. Doç. Dr. Bekir İNCE Elif AYDIN Nuran BAŞOĞLU Tuğba DEMİRTAŞ Üzeyir SÜĞÜMLÜ Zekeriyya KANTAŞ Zeynep AYDEMİR

Editör: Doç. Dr. Havva YAMAN DÜNYADA ANA DİLİ ÖĞRETİMİ Program İncelemeleri ISBN 978-605-364-586-3 Kitap içeriğinin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. 2013, Pegem Akademi Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti ye aittir. Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri, kapak tasarımı, mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz. Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır. Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları satın almamasını diliyoruz. 1. Baskı: Aralık 2013, Ankara Yayın-Proje Yönetmeni: Ayşegül Eroğlu Dizgi-Grafik Tasarım: Selda Kılıç Kapak Tasarımı: Selda Tunç Baskı: Ayrıntı Basım Yayın ve Matbaacılık Ltd. Şti. İvedik Organize Sanayi 28. Cadde 770. Sokak No: 105/A Yenimahalle/ANKARA (0312-394 55 90) Yayıncı Sertifika No: 14749 Matbaa Sertifika No: 13987 İletişim Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA Yayınevi 0312 430 67 50-430 67 51 Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60 Dağıtım: 0312 434 54 24-434 54 08 Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38 Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60 E-ileti: pegem@pegem.net

ÖN SÖZ Eğitim sürecinde okullarda gerçekleştirilen ana dili öğretimi, öğrencilerin anlama (dinleme/izleme-okuma) ve anlatma (konuşma-yazma) becerilerinin geliştirilmesini hedeflemektedir. Ayrıca bu öğretim, öğrencilerin günlük yaşamlarında toplumla sağlıklı bir iletişim kurmalarını sağlayarak kişilik gelişimlerine de katkı sağlamaktadır. Toplum açısından bakıldığında ana dili, maddi ve manevi değerleri bünyesinde taşıyıp geçmişteki yaşantıyı günümüze aktardığı gibi içinde bulunduğumuz anı da geleceğe taşıyarak milletlerin belleğini oluşturmaktadır. Bunun yanında yaşadığı çevrede yazılı ve sözlü eserlerle topluma yol göstermektedir. Dilin bu nitelikleri taşıması, ülkelerin eğitim sistemlerinde ana dili öğretimine yer verilmesinin gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Dünyadaki eğitim sistemlerine bakıldığında, okul öncesi dönemden başlayarak yükseköğretim de dâhil olmak üzere tüm kademelerde ana dili öğretiminin gerçekleştirildiği görülmektedir. Bu çalışmada farklı ülkelerin ana dili öğretim programları; programın temel felsefesi, program geliştirme yaklaşımı, programın ögeleri olan amaç (hedef), içerik, öğretme-öğrenme süreci ve değerlendirme süreçleri bakımından betimsel bir yaklaşımla incelenmiştir. Çalışma, dünya genelinde ana dili öğretim programlarına bütüncül bir bakış açısıyla bakmaya olanak sağlaması bakımından işlevsel; ana dili öğretim programlarındaki sorunları, eksiklikleri veya olumlu yönleri göstermesi, karşılaştırmalar yaparak Türkiye deki ana dili öğretimine katkı sağlaması bakımından gerekli; ülkelerin halen yürürlükte olan ana dili öğretim programlarını ele alması bakımından güncel bir nitelik taşımaktadır. Amerika Birleşik Devletleri New York Eyaleti, Kaliforniya Eyaleti ve İngiltere ana dili programları benim tarafımdan; Fransa ana dili programı Yrd. Doç. Dr. Bekir İnce; Finlandiya ve İsveç ana dili programları Arş. Gör. Tuğba Demirtaş; Kanada Ontoria Eyaleti, Avustralya ve İspanya ana dili programları Üzeyir Süğümlü; Danimarka, Mısır ve Güney Afrika ana dili programları Okt. Nuran Başoğlu; Yunanistan, İrlanda ve Çek Cumhuriyeti ana dili programları Okt. Elif Aydın; Almanya, Macaristan ve Singapur ana dili programları Zekeriyya Kantaş tarafından incelenmiştir. Kore ana dili programını Arş. Gör. Zeynep İleri Aydemir inceleyerek kitabın oluşmasına katkı sağlamıştır. Hepsine ayrı ayrı teşekkür ederim. Ayrıca akademik çalışmalarımda bana destek olan eşime, çocuklarım Giray ve Zeynep İdil e teşekkür ederim.

Kitabın yayına hazırlanma sürecindeki katkılarından dolayı Tuğba Demirtaş a ve Üzeyir Süğümlü ye; yayınlanma aşamasında göstermiş oldukları ilgiden dolayı Pegem A Yayınevi ne teşekkür ediyorum. Bu kitabın Türkçe eğitimi alanındaki akademisyenler, yüksek lisans ve doktora öğrencileri ile birlikte yabancı dil eğitimi ve dilbilim bölümlerindeki uzmanlar ve eğitimde program geliştirme alanında çalışanlar için yararlı olacağı düşünülmektedir. Doç. Dr. Havva YAMAN Aralık, 2013

BÖLÜMLER VE YAZARLAR BÖLÜM 1 Ana Dili Öğretim Programlarının Temel Özellikleri Doç. Dr. Havva YAMAN Arş. Gör. Tuğba DEMİRTAŞ BÖLÜM 2 Amerika Birleşik Devletleri Kaliforniya Eyaleti Ana Dili Öğretim Programı Doç. Dr. Havva YAMAN BÖLÜM 3 Amerika Birleşik Devletleri New York Eyaleti Ana Dili Öğretim Programı Doç. Dr. Havva YAMAN BÖLÜM 4 Almanya İlköğretim Almanca Öğretim Programı (Berlin-Brandenburg Eyaletleri) Zekeriyya KANTAŞ BÖLÜM 5 Avustralya İngilizce Öğretim Programı Üzeyir SÜĞÜMLÜ BÖLÜM 6 Çek Cumhuriyeti Çek Dili ve Edebiyatı Temel Eğitim Programı Okt. Elif AYDIN BÖLÜM 7 Danimarka Dili Öğretim Programı Okt. Nuran BAŞOĞLU BÖLÜM 8 Finlandiya Ana Dili ve Edebiyat Öğretim Programı Arş. Gör. Tuğba DEMİRTAŞ BÖLÜM 9 Fransa Ana Dili Öğretim Programı Yrd. Doç. Dr. Bekir İNCE

BÖLÜM 10 Güney Afrika Cumhuriyeti Ana Dili Öğretim Programı Okt. Nuran BAŞOĞLU BÖLÜM 11 İngiltere Ana Dili Öğretim Programı Doç. Dr. Havva YAMAN BÖLÜM 12 İrlanda Cumhuriyeti İlkokul İngilizce Müfredatı ve Ortaokul İngilizce Öğretimi Taslağı Okt. Elif AYDIN BÖLÜM 13 İspanya İspanyol Dili ve Edebiyatı Öğretim Programı Üzeyir SÜĞÜMLÜ BÖLÜM 14 İsveç Ana Dili Öğretim Programı Arş. Gör. Tuğba DEMİRTAŞ BÖLÜM 15 Kanada Ontario Eyaleti Dil Öğretim Programı Üzeyir SÜĞÜMLÜ BÖLÜM 16 Kore Dili Öğretim Programı Arş. Gör. Zeynep AYDEMİR BÖLÜM 17 Macaristan Macar Dili ve Edebiyatı Öğretim Programı Zekeriyya KANTAŞ BÖLÜM 18 Mısır Arap Cumhuriyeti Dil Öğretim Programı Okt. Nuran BAŞOĞLU BÖLÜM 19 Singapur Malayca Öğretim Programı Zekeriyya KANTAŞ BÖLÜM 20 Yunanistan Cumhuriyeti İlköğretim Programı Disiplinler Arası Yunan Dili Müfredatı Okt. Elif AYDIN

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...iii BÖLÜMLER VE YAZARLAR... v 1. BÖLÜM ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMLARININ TEMEL ÖZELLİKLERİ Doç. Dr. Havva YAMAN Arş. Gör. Tuğba DEMİRTAŞ ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMLARINDA HEDEFLER... 4 ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMLARINDA TEMEL DİL BECERİLERİ...11 ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMLARINDA ÖĞRENME-ÖĞRETME SÜRECİ...17 ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMLARINDA ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...18 KAYNAKÇA...22 2. BÖLÜM AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ KALİFORNİYA EYALETİ ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMI Doç. Dr. Havva YAMAN ABD...23 Nüfusu ve Coğrafi Özellikleri...23 Ekonomisi...24 Tarihî Gelişimi ve Siyasî Yapısı...25 Eğitim Sistemi...26 PROGRAMIN GENEL YAKLAŞIMI...28 PROGRAMIN ÖĞRENME ALANLARI...30 ÖĞRENME ALANLARINA AİT GENEL VE ÖZEL KAZANIMLAR...31 PROGRAMIN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI...74 SONUÇ...75 KAYNAKÇA...76

viii Dünyada Ana Dili Öğretimi -Program İncelemeleri- 3. BÖLÜM AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ NEW YORK EYALETİ ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMI Doç. Dr. Havva YAMAN PROGRAMIN GENEL YAKLAŞIMI...77 ÖĞRENME ALANLARINA AİT GENEL VE ÖZEL KAZANIMLAR...79 5 6. SINIFLARA AİT TEMEL PERFORMANS GÖSTERGELERİ...81 7. VE 8. SINIFLAR İÇİN TEMEL PERFORMANS GÖSTERGELERİ...104 PROGRAMIN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI...125 SONUÇ...130 KAYNAKÇA...132 4. BÖLÜM ALMANYA İLKÖĞRETİM ALMANCA ÖĞRETİM PROGRAMI (BERLİN-BRANDENBURG EYALETLERİ 5-6. SINIF) Zekeriyya KANTAŞ ALMANYA...133 Nüfusu ve Coğrafi Özellikleri...133 Ekonomisi...134 Tarihi ve Siyasi Yapı...134 Eğitim Sistemi...134 İLKÖĞRETİM ALMANCA ÖĞRETİM PROGRAMI...137 Giriş...137 İlköğretimde Eğitim ve Öğretim...138 İlköğretimdeki Eğitim ve Öğretime Alan Etkisi...146 Öğretim Hedefleri...147 Öğretim Tasarımı...150 İçerik...153 Başarı Düzeyinin Belirlenmesi, Başarının Değerlendirilmesi ve Belgelendirme...157 SONUÇ...161 KAYNAKÇA...167 5. BÖLÜM AVUSTRALYA İNGİLİZCE ÖĞRETİM PROGRAMI Üzeyir SÜĞÜMLÜ AVUSTRALYA...169 Nüfusu ve Coğrafi Özellikleri...169 Ekonomisi...170 Tarihsel Gelişimi ve Siyasi Yapısı...170 Eğitim Sistemi...171

İçindekiler ix PROGRAMIN HAZIRLIK AŞAMASI VE GENEL YAKLAŞIMI...173 Programın Hazırlık Aşaması...173 Programın Genel Yaklaşımı...173 PROGRAMIN GENEL AMAÇLARI...174 PROGRAMIN TEMEL BECERİLERİ...175 Okuryazarlık Becerisi...175 Aritmetik/Matematik Okuryazarlığı Becerisi...175 Bilgi ve İletişim Teknolojileri Becerisi...176 Eleştirel ve Yaratıcı Düşünme Becerisi...176 Kişisel ve Sosyal Beceriler...176 Etik Davranış Becerisi...177 Kültürlerarası Kavrayış Becerisi...177 PROGRAMIN ÖĞRENME ALANLARI...177 ÖĞRENME ALANLARINA AİT GENEL KAZANIMLAR VE GENEL KAZANIMLARA BAĞLI ALT KAZANIMLAR...182 Yedinci Yıl Düzeyinin Genel Değerlendirmesi...183 PROGRAMIN ÖĞRETME-ÖĞRENME SÜRECİ...191 Öğrenme Alanları Arasındaki İlişkiler...191 PROGRAMIN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI...193 Ölçme ve Değerlendirmede Başarı Standartlarının Rolü...194 Başarı Standartları (7. Yıl seviyesi)...195 SONUÇ VE DEĞERLENDİRME...195 KAYNAKÇA...197 6. BÖLÜM ÇEK CUMHURİYETİ ÇEK DİLİ ve EDEBİYATI TEMEL EĞİTİM PROGRAMI Okt. Elif AYDIN ÇEK CUMHURİYETİ...199 Nüfusu ve Coğrafi Özellikleri...199 Ekonomisi...200 Tarihsel Gelişimi ve Siyasi Yapısı...201 Eğitim Sistemi...203

x Dünyada Ana Dili Öğretimi -Program İncelemeleri- ÖĞRENME-ÖĞRETME SÜREÇLERİ...215 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI...216 SONUÇ...218 KAYNAKÇA...219 7. BÖLÜM DANİMARKA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMI Okt. Nuran BAŞOĞLU DANİMARKA...221 Nüfusu ve Coğrafyası...221 Ekonomisi...221 Tarihsel Gelişimi ve Siyasi Yapısı...222 Eğitim Sistemi...223 DANİMARKA ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMI...228 Programın Genel Amaçları...228 Kazanım Hedefleri...229 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...239 SONUÇ...240 KAYNAKÇA...242 8. BÖLÜM FİNLANDİYA ANA DİLİ ve EDEBİYATI ÖĞRETİM PROGRAMI Arş. Gör. Tuğba DEMİRTAŞ FİNLANDİYA...245 ÜLKENİN GENEL ÖZELLİKLERİ...246 FİNLANDİYA EĞİTİM SİSTEMİ...247 FİNLANDİYA EĞİTİM SİSTEMİNDE GENEL AMAÇLAR...249 DEĞERLENDİRME SİSTEMİ...251 ANA DİLİ VE EDEBİYAT ÖĞRETİM PROGRAMI...252 Ana Dili...252 Ana Dile Yönelik Çalışmalar...253 SONUÇ VE DEĞERLENDİRME...268 KAYNAKÇA...270

İçindekiler xi 9. BÖLÜM FRANSA ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMI Yrd. Doç. Dr. Bekir İNCE FRANSA...273 Fransa Hakkında Genel Bilgi...273 Fransa da Eğitim Sistemi...274 FRANSA DA ANADİLİ ÖĞRETİMİ PROGRAMI VE PROGRAMIN GENEL YAKLAŞIMI...281 PROGRAMDA YER ALAN ÖĞRENME ALANLARINDA GENEL VE ÖZEL KAZANIMLAR...291 PROGRAMIN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI...313 SONUÇ VE DEĞERLENDİRME...313 KAYNAKÇA...315 10. BÖLÜM GÜNEY AFRİKA CUMHURİYETİ ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMI Okt. Nuran BAŞOĞLU GÜNEY AFRİKA CUMHURİYETİ...317 Nüfusu ve Coğrafyası...317 Ekonomisi...317 Tarihsel Gelişimi ve Siyasi Yapısı...318 Eğitim Sistemi...320 Genel Eğitim ve Öğretim...320 GÜNEY AFRİKA ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMI...322 Dil Öğretimi Yaklaşımları...322 EDEBİYAT ÖĞRETİMİ YAKLAŞIMLARI...323 DİL YAPISI VE DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİ YAKLAŞIMLARI...325 GÜNEY AFRİKA MÜFREDAT PROGRAMININ GENEL AMAÇLARI...325 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...336 SONUÇ...338 KAYNAKÇA...340 11. BÖLÜM İNGİLTERE ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMI Doç. Dr. Havva YAMAN İNGİLTERE...341 Nüfusu, Coğrafi Özellikleri...341 Ekonomisi...342 Tarihsel Gelişimi ve Siyasi Yapısı...342

xii Dünyada Ana Dili Öğretimi -Program İncelemeleri- Eğitim Sistemi...343 PROGRAMIN GENEL YAKLAŞIMI...344 PROGRAMIN GENEL AMAÇLARI...345 PROGRAMIN TEMEL BECERİLERİ...346 ÖĞRENME ALANLARINA AİT GENEL VE ÖZEL KAZANIMLAR...354 DEĞERLENDİRME...363 KAYNAKÇA...364 12. BÖLÜM İRLANDA CUMHURİYETİ İLKOKUL İNGİLİZCE MÜFREDATI VE ORTAOKUL İNGİLİZCE PROGRAMI TASLAĞI Okt. Elif AYDIN İRLANDA CUMHURİYETİ...367 Nüfusu ve Coğrafi Özellikleri...367 Ekonomisi...368 Tarihsel Gelişimi ve Siyasi Yapısı...369 Eğitim Sistemi...371 PROGRAMA GENEL YAKLAŞIM...373 GENEL AMAÇLAR...374 TEMEL HEDEFLER...375 ÖĞRENME ALANLARI...377 İLKOKUL İNGİLİZCE PROGRAMI İÇERİĞİ...378 ÖĞRENME-ÖĞRETME SÜREÇLERİ...405 ÖLÇME-DEĞERLENDİRME...413 SONUÇ...420 KAYNAKÇA...423 13. BÖLÜM İSPANYA İSPANYOL DİLİ VE EDEBİYATI ÖĞRETİM PROGRAMI Üzeyir SÜĞÜMLÜ İSPANYA...425 Nüfusu ve Coğrafi Özellikleri...425 Ekonomisi...426 Tarihsel Gelişimi ve Siyasi Yapısı...426 Eğitim Sistemi...427

İçindekiler xiii PROGRAMIN GENEL YAKLAŞIMI...428 PROGRAMIN GENEL AMAÇLARI...429 PROGRAMIN ÖĞRENME ALANLARI VE KAZANIMLARI...430 PROGRAMIN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI...433 Birinci Aşama Değerlendirme Kriterleri...433 SONUÇ VE DEĞERLENDİRME...435 KAYNAKÇA...436 14. BÖLÜM İSVEÇ ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMI Arş. Gör. Tuğba DEMİRTAŞ İSVEÇ...437 Nüfus ve Coğrafi Konum...438 İklim...438 Siyasi ve İdari Yapı...438 Ekonomi...439 İSVEÇ EĞİTİM SİSTEMİ...440 Eğitim Sisteminin Temel Yapısı...440 Ölçme ve Değerlendirme Yaklaşımı...443 İSVEÇ ÖĞRETİM PROGRAMI...444 İSVEÇCE ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMI...450 AMAÇ...451 TEMEL İÇERİK...452 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME...457 YETERLİLİKLER...457 SONUÇ VE DEĞERLENDİRME...461 KAYNAKÇA...464 15. BÖLÜM KANADA ONTARİO EYALETİ DİL ÖĞRETİM PROGRAMI Üzeyir SÜĞÜMLÜ KANADA...467 Nüfusu ve Coğrafi Özellikleri...467 Ekonomisi...468 Tarihsel Gelişimi ve Siyasi Yapısı...468 Eğitim Sistemi...469 PROGRAMIN GENEL YAKLAŞIMI...470

xiv Dünyada Ana Dili Öğretimi -Program İncelemeleri- PROGRAMIN GENEL AMAÇLARI...472 PROGRAMIN TEMEL BECERİLERİ...472 PROGRAMIN ÖĞRENME ALANLARI...473 ÖĞRENME ALANLARINA AİT GENEL VE ÖZEL KAZANIMLAR...477 PROGRAMIN ÖĞRENME-ÖĞRETME SÜRECİ...485 PROGRAMIN ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI...489 SONUÇ VE DEĞERLENDİRME...493 KAYNAKÇA...495 16. BÖLÜM KORE DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMI Arş. Gör. Zeynep AYDEMİR KORE...497 Coğrafya...497 İklim...497 Halk ve Nüfus...497 GİRİŞ...498 EĞİTİM SİSTEMİ...498 Eğitim Sisteminin Temel Yapısı ve İşleyişi...499 EĞİTİM PROGRAMININ GENEL YAKLAŞIMI...501 KORE DİLİ...506 KORE DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMI...506 ÖĞRETME VE ÖĞRENME YÖNTEMLERİ...530 DEĞERLENDİRME VE SONUÇ...538 KAYNAKÇA...541 17. BÖLÜM MACARİSTAN MACAR DİLİ ve EDEBİYATI TEMEL ÖĞRETİM PROGRAMI (TEMEL EĞİTİM 5-8) Zekeriyya KANTAŞ MACARİSTAN...543 Nüfusu ve Coğrafyası...543 Ekonomisi...543 Tarihi ve Siyasi Yapısı...544 EĞİTİM SİSTEMİ...544

İçindekiler xv PROGRAMIN GENEL YAKLAŞIMI...546 PROGRAMIN GENEL AMAÇLARI...548 PROGRAMIN TEMEL BECERİLERİ [6]...548 PROGRAMDAKİ ÖĞRENME ALANLARI VE KAZANIMLAR [6]...550 KONULAR VE İÇERİK...557 ÖĞRENME VE ÖĞRETME SÜRECİNDE KULLANILAN YÖNTEMLER...561 KAYNAKÇA...565 18. BÖLÜM MISIR ARAP CUMHURİYETİ DİL ÖĞRETİM PROGRAMI Okt. Nuran BAŞOĞLU MISIR ARAP CUMHURİYETİ...567 Nüfusu ve Coğrafyası...567 Ekonomisi...568 Tarihsel Gelişimi ve Siyasi Yapısı...568 Eğitim Sistemi...569 SONUÇ...580 KAYNAKÇA...582 19. BÖLÜM SİNGAPUR MALAYCA ÖĞRETİM PROGRAMI Zekeriyya KANTAŞ SİNGAPUR...583 Nüfusu ve Coğrafyası...583 Ekonomisi...583 Tarihi ve Siyasi Yapısı...584 Singapur Eğitim Sistemi (Kaytan, 2007)...584 PROGRAMIN GENEL YAKLAŞIMI [3]...587 GİRİŞ...588 MALAYCA VİZYONU - Arif Budiman...588 MALAYCA ÖĞRETİM PROGRAMI MODELİ...589 AMAÇ VE HEDEFLER...589 ÖĞRENİM HEDEFLERİ...591 ÖĞRETİM PROGRAMI...592 ÖĞRETME VE ÖĞRENME YAKLAŞIMI...593 MALAYCA ÖĞRETİMİNDE OKUL PLANLAMASI...597 DEĞERLENDİRME...599 KAYNAKÇA...601

xvi Dünyada Ana Dili Öğretimi -Program İncelemeleri- 20. BÖLÜM YUNANİSTAN CUMHURİYETİ İLKÖĞRETİM PROGRAMI DİSİPLİNLER ARASI YUNAN DİLİ MÜFREDATI Okt. Elif AYDIN YUNANİSTAN CUMHURİYETİ...603 Nüfusu ve Coğrafi Özellikleri...603 Ekonomisi...604 Tarihsel Gelişimi ve Siyasi Yapısı...606 Eğitim Sistemi...606 PROGRAMA GENEL YAKLAŞIM...611 GENEL AMAÇLAR...613 ZORUNLU EĞİTİM KAPSAMINDA TEMEL BECERİLER...614 ÖĞRENME ALANLARI...615 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI...624 DEĞERLENDİRME VE SONUÇ...626 KAYNAKÇA...628

BÖLÜM 1 Ana Dili Öğretim Programlarının Temel Özellikleri Doç. Dr. Havva YAMAN 1 Arş. Gör. Tuğba DEMİRTAŞ 2 Her ülkenin kendine özgü bir eğitim sistemi vardır. Ülkelerin eğitim sistemlerinin hedef kitleye aktarılmasında ise eğitim-öğretim programları etkin bir rol üstlenmektedir. Eğitim ve öğretim programı kavramları birbirinin yerine kullanılsa da eğitim programı; öğrenene okulda ve okul dışında plânlanmış etkinlikler yoluyla sağlanan öğrenme yaşantıları düzeneği olarak tanımlanırken; öğretim programları ise okulda ya da okul dışında bireye kazandırılması plânlanan bir dersin öğretimiyle ilgili tüm etkinlikleri kapsayan yaşantılar düzeneğidir (Demirel, 2007). Öğretim programları, ilgili derse ait tüm etkinlikleri kapsar. Bu çalışmada da çeşitli bilgi ve becerileri kapsayan bir disiplin olan ana dili derslerine yönelik Ana Dili Öğretim Programları ele alınacaktır. Eğitim sürecinde okullarda gerçekleştirilen ana dili öğretimi öğrencilerin anlama (dinleme/izleme-okuma) ve anlatma (konuşma-yazma) becerilerinin geliştirilmesini hedeflemektedir. Aynı zamanda eğitim sürecinde her derste kullanılmakta; eğitim ve öğretimin aracı niteliğini taşımaktadır (Göğüş, 1968). Bunun yanında ana dili öğretimi, günümüzde bir ihtiyaç hâline gelen yabancı dil öğretimi için de ön koşul beceri konumundadır. Çünkü yabancı bir dil öğrenmede başarı kazanma, ana dilde belli bir olgunluk düzeyine erişmiş olmaya bağlıdır. Bu sayede çocuk kendi dilinde daha önce edinmiş olduğu anlamlar sistemini yeni dile aktarabilmektedir (Vygotsky, 1998). 1 Doç.Dr. Havva YAMAN, Sakarya Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe Eğitimi Bölümü, hyaman@sakarya.edu.tr. 2 Arş. Gör. Tuğba DEMİRTAŞ, Sakarya Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Türkçe Eğitimi Bölümü, tdemirtas@sakarya.edu.tr.

2 Dünyada Ana Dili Öğretimi -Program İncelemeleri- Dünyada ana dili öğretimi üzerine yapılan çalışmalar incelendiğinde, ülkelerin ana dillerini etkin bir biçimde öğretmek amacıyla çeşitli araştırmalar yaptığı fakat bunların genellikle ulusal düzeyde kaldığı, diğer ülkelerdeki ana dili öğretimi ile ilişki kuran uluslararası çalışmaların yeterli olmadığı görülmüştür. Bu konunun önemi geçmiş tarihlerde de dikkat çekmiş, Avrupa Konseyi Kültür ve İşbirliği Birimi nin aracılığıyla Julia Marshall (1972) tarafından Türkiye nin de içinde bulunduğu konseye üye 20 farklı ülkenin ana dili öğretim programlarına yönelik bir araştırma yapılmıştır. Çalışmada dil çeşitliliğine karşın ana dili öğretiminde öğretmenlerin karşılaştıkları sorunların temelde birbirinin aynısı olduğu vurgulanmıştır. Yine bu çalışmada öğrencinin ana diline yeterince egemen olamadığında bir bilim dalındaki kalıpları anlayabilme ve anlatabilme konusunda yaşadığı sorunlara dikkat çekilmiştir. Bir bilimsel deneyin sonucunun açıklanması, bir tarihsel belgedeki bilgilerin başlıca ögelerinin özetlenmesi, bir şiirde anlatılan duyguların anlaşılması, siyasal bir olayın öneminin değer süzgecinden geçirilmesi gibi çalışmalarda öğrencilerin güçlük çekmesi buna örnek olarak gösterilebilir. Tüm bu bilim dalları dilden yararlanır öyle olunca da ana dili bilim dalları yolları kavşağını içine almaktadır (Külebi, 1994). Geçmişte bu konuyu ele alan diğer bir kuruluş olan Uluslararası Ana Dili Eğitimi Örgütü ne göre ana dili öğretimi çalışmalarının uluslararası alanlara taşınmasının gerekliliği şöyle açıklanmıştır: Ana dili eğitimi alanında uluslararası düzeyde temas ihtiyacı günden güne büyüyerek kendini göstermektedir çünkü ana dili eğitimi alanında çalışanların karşılaştıkları sorunlar az veya çok her ülkede birbirine benzemektedir. Bir ülkedeki gelişmeler ve uygulamalar hakkında dış ülkeler pek az bilgi edinebilmektedir. Bundan başka bir kimsenin kendi memleketi dışındaki ana dili eğitimi üzerinde bilgi sahibi olmaması onu değerlendirmesini de zorlaştırmaktadır (Göğüş, 1988: 16). Son yıllarda bu konuda yapılan çalışmaların geçmişe oranla arttığı görülmekle beraber çalışmaların, genellikle iki veya en fazla üç ülkenin öğretim programlarının karşılaştırılması ve değerlendirmesine yönelik olduğu görülmektedir. Bu çalışmada yukarıda belirtilen ihtiyaçlardan yola çıkılarak, farklı ülkelerin ana dillerini öğretirken nasıl bir yol izlediğinin ortaya koyulması amacıyla 19 farklı ana dili öğretim programı incelenecektir. İncelemeler yapılırken alanyazında program değerlendirmede esas alınması önerilen temel ilkeler (Uşun, 2012), farklı ülkelerin öğretim programlarının değerlendirildiği çalışmalar (Öztürk, 2011) ve Türkçe Dersi Öğretim Programı ile İlgili Değerlendirme Raporu (MEB, 2006) dikkate alınmıştır. Böylelikle çalışmada ilgili programın yapısı, temel felsefesi, program geliştirme yaklaşımı, programın

Ana Dili Öğretim Programlarının Temel Özellikleri 3 ögeleri olan amaç (hedef), içerik, öğretme-öğrenme süreci, değerlendirme boyutları ve bunlar arasındaki ilişkiler değerlendirilmeye çalışılmıştır. Veri toplama sürecinde birincil kaynaklara, ülkelerin resmî ana dili öğretim programlarına, belgelere, yasalara doğrudan ulaşılmıştır. Değerlendirme sürecinde ilgili programa ait daha önceki program değerlendirmeleri de dikkate alınmıştır. Aşağıdaki tabloda ana dili öğretim programlarının isimlerine bakıldığında; program isimlerinin her ülkenin dili ve öğretim programı ile ifade edildiği görülmektedir. Bunun yanında bazı programlarda dil ve edebiyat öğretimi şeklindeki isimlendirmeler de kullanılmaktadır. Eğitim sistemi içerisinde program geliştirme çalışmalarının süreklilik gösteren, değişime açık bir yapıda olması beklenmektedir. Ana dili öğretim programları da çağın gereklerine, öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarına göre yenilenmektedir. Aşağıdaki tabloda öğretim programlarının yayınlanma tarihlerine bakıldığında, dokuz programın son beş yıldır; diğer on programın ise son on yıldır yürürlükte olduğu görülmektedir. Bununla birlikte bazı ülkelerde belirtilen tarihlerden sonra programın temelinde değişiklik yapılmadan güncelleme çalışmaları yapılmıştır. Programların yenilenmesinde dil becerilerinin gelişen teknoloji ile yeni boyutlar kazanması etkili olmaktadır. Örneğin okuma-yazma becerilerine ekrandan okuma-yazma, medya okur-yazarlığı; dinleme becerilerine izleme becerileri eklenmektedir. Tablo 1.1 : Ana Dili Öğretim Programlarının İsimleri ve Yayınlanma Tarihleri Ülke ABD Kaliforniya ABD New York Program Adı Programın Yayınlanma Tarihi Ana Dili Öğretim Programı 2009 Ana Dili Öğretim Programı 2005 Avustralya Avustralya İngilizce Öğretim Programı 2012 Almanya İlköğretim Almanca Öğretim Programı (Berlin-Brandenburg Eyaletleri) 2004-2005 Çek Cumhuriyeti Çek Dili ve Edebiyatı Temel Eğitim Programı 2007 Danimarka Dil Öğretim Programı 2009 Finlandiya Ana Dili ve Edebiyat Öğretim Programı 2004 Fransa Ana Dili Öğretim Programı 2008 Güney Afrika Cumhuriyeti Dil Öğretim Programı 2011

4 Dünyada Ana Dili Öğretimi -Program İncelemeleri- İngiltere Ana Dili Öğretim Programı 2013 İrlanda İlkokul İngilizce Programı ve Ortaokul İngilizce Öğretimi Taslağı 1999 (ilkokul) ve 2013 (ortaokul) İspanya İspanyol Dili ve Edebiyatı Öğretim Programı 2006 İsveç Ana Dili Öğretim Programı 2011 KANADA Ontario Kanada Ontario Eyaleti Dil Öğretim Programı 2006 Kore Kore Dili Öğretim Programı 2007 Macaristan Macar Dili ve Edebiyatı Öğretim Programı 2004 Mısır Mısır Arap Cumhuriyeti Dil Öğretim Programı 2007 Singapur Malayca Öğretim Programı 2008 Yunanistan İlköğretim Programı Disiplinler Arası Yunan Dili Programı 2001 Bundan sonraki bölümlerde ülkelerin ana dili öğretim programları aşağıdaki başlıklar altında genel bir bakış açısı ile ele alınacak; kısa bir bilgilendirme yapılacaktır. 1. Ana Dili Öğretiminde Hedefler 2. Ana Dili Öğretiminde İçerik (Temel Beceriler veya Öğrenme Alanları) 3. Ana Dili Öğretiminde Öğrenme-Öğretme Süreci 4. Ana Dili Öğretiminde Ölçme ve Değerlendirme Süreci ANA DİLİ ÖĞRETİM PROGRAMLARINDA HEDEFLER Eğitimde program geliştirme süreci, programın ögeleri olan hedef, içerik, öğrenme- öğretme süreci ve değerlendirme boyutları arasındaki dinamik ilişkiler bütünüdür. Program ögelerinden hedef boyutu ile ilgili hazırlıklar yaparken işe bireyleri niçin eğitiyoruz? sorusuna yanıt aranmakla başlanır (Demirel, 2007). Öğretimde amaçlar, gereksinimlere (ihtiyaçlara) göre belirlenir. Her ülkenin gerçeği diğerininkiyle aynı değildir. Örneğin ABD, Fransa, İngiltere, bilgi ve ileri sanayi toplumları iken, Türkiye gelişmekte olan bir ülkedir. Bu sebeple eğitim sistemleri belirlenen o ülkeye özgü hedeflere göre plânlanıp uygulanmalı; uygulama sonuçlarına göre sürekli değerlendirilip geliştirilmelidir (Sönmez, 2008). Ana dili öğretim programlarının da benimsedikleri bir amaç bulunmaktadır. Bu amaç, ülkelerin ana dili öğretim politikalarını, ana dili öğretimine karşı tutumlarını ve yapılan uygulamaların gerekçesini göstermesi bakımından önem taşımaktadır. Bazı ülkeler yüzyıllardır geleneksel olarak edebiyat ve edebiyat tarihi

Ana Dili Öğretim Programlarının Temel Özellikleri 5 öğretimini, bazıları da sıkı dil kurallarının var olduğu dil bilgisi öğretimini merkeze alarak dillerini öğretmeye çalışmışlardır. Fakat günümüzde bu yaklaşımlar eski itibarını kaybetmiş; ana dili öğretimi, günlük yaşamda öğrencilerin anlatma ve anlatma becerilerini geliştirmelerini, aynı zamanda dillerini doğru ve düzgün kullanabilmelerini, edebi bir zevk ve estetik duygusu kazanmalarını amaçlamaktadır. Bununla birlikte bu öğretim, öğrencilerin metniler aracılığıyla kültürel değerleri ve evrensel değerleri benimsemelerine olanak sağlamaktadır. Çalışmanın bu bölümünde ülkelerin ana dili öğretim programlarında belirlenen amaçların neler olduğu üzerinde durulacaktır. ABD Kaliforniya Eyaleti İngilizce Öğretim Programı nda amaçlar, öğrenme alanlarının genel amaçları ve bu genel amaçlara bağlı özel amaçlar olarak düzenlenmiştir. Program şunları amaçlamaktadır: Okuma, yazma, konuşma ve dinlemede belirli beceriler öğretilmeli ve öğrenilmelidir. Dil ve edebiyat birbiri üzerine inşa edilen ve bir diğerini güçlendiren birbiri ile ilgili ve çift taraflı süreçlerdir. Programda dil ve edebiyatın tüm akademik disiplinler boyunca öğretilmesi amaçlanmaktadır. Programa göre öğrencinin aldığı ilk ders olan ana dili dersi öğrencinin en iyi dersi olmalıdır. ABD New York Eyaleti nde program, İngilizceyi öğrenenlere düzenli ve çeşitli okuma olanakları tanır. Program, eleştirel okuryazarlık becerilerinin geliştirmesini amaçlar. Öğrencilerin kendi başlarına öğrenme konusunda sorumlu, bilgili ve aktif öğrenenler olmaları amaçlanır. Bununla birlikte programda birtakım ölçütler belirlenmiştir. Bunlar; öğrencilerin bilgi ve kavrama, edebi metne yorum yapma ve ifade, eleştirel inceleme ve değerlendirme sosyal etkileşim için okuma, yazma, dinleme ve konuşma becerilerinin geliştirilmesidir. Almanca Öğretim Programı na göre öğrencilerin Almanca öğrenmelerindeki temel amaç; okul öncesinden itibaren mevcut dil kapasitelerini geliştirmek ve dil öğretiminde süreklilik sağlamaktır. Bunlarla birlikte öğrencilerin Almanca metinleri okuyabilmesi ve Almanca yazabilmesi, doğru iletişim kurabilmesi, dilin anlatım imkânlarını kullanabilmesi, kültürel ve kültürlerarası sanatsal işlevleriyle dili anlaması amaçlanmaktadır. Avustralya da İngilizce Öğretim Programı, dünyaya entegre, düşünen, araştıran, sorgulayan, üreten, kendi toplumsal yapısının farkında olan, kendi kültür değerleriyle barışık, yerelliklere saygılı, diğer toplumlarla işbirliğine önem veren, Avustralya nın geleceğinde sorumluluk sahibi bireyler yetiştirmek amacıyla hazırlanmış bir programdır. Program, öğrencilerin şu amaçlara ulaşmalarını hedeflemektedir: Sözlü, yazılı ve çok yönlü (multimodal) metinler üzerinde; dinlemeyi,

6 Dünyada Ana Dili Öğretimi -Program İncelemeleri- okumayı, yansıtmayı, konuşmayı, yazmayı öğrenme. Dili günlük hayatta kullanma, metinlerin estetik yönlerini sorgulama, edebiyatın gerekliliğinin ve öneminin bilincinde olma. Çek Dili ve Edebiyatı Programı na göre ana dili eğitiminin gerektirdiği beceriler sadece kaliteli bir dil eğitimi için değil; diğer eğitim alanlarındaki bilgileri başarılı bir şekilde edinebilmek için bir araçtır. Program, öğrencilerin dili sözlü ya da yazılı bir şekilde kullanarak toplumla kaynaşmasına ve toplumdaki sosyal kültürel gelişmeleri takip etmelerine olanak sağlar. Bunların yanında öğrencilerin dil öğrenmelerindeki amaçlar şunlardır: Kültürler arası iletişimin bir parçası olarak dile karşı olumlu bir tutum geliştirme. Çeşitli bilgi kaynaklarından bilgiyi bağımsızca elde etme. Dile yönelik özgüven kazanma. Dili, toplumun birleştirici ana unsuru olarak ve yaşam boyu öğrenme için vazgeçilemez bir vasıta olarak görme. Danimarka da Ana Dili Öğretim Programı nın amacı; öğrencileri dil anlayışı ve edebiyat, kişisel ve kültürel kimlik gelişimi ve kendilerini ifade konularında teşvik etmektir. Eğitim öğrencilerin temel dil becerilerini geliştirmelidir. Ayrıca ana dili öğretimi ortak İskandinav kültürünün edinilmesini amaçlamaktadır. Finlandiya da Ana Dili ve Edebiyat Öğretim Programı nın amacı; çocukların dile, edebiyata ve iletişime ilgi duymasını sağlamaktır. Programa göre öğretim, toplum odaklı bir görünümü esas almaktadır. Toplumun bir parçası hâline gelme ve topluma katılım (bağlılık) kişinin içinde bulunduğu toplumun dilini öğrenmesiyle başlar. Bu yapı aynı zamanda çocuğun dilbilimsel ve kültürel becerileri, deneyimleri üzerine kurulmalı ve okuma, yazma gibi çeşitli iletişim araçlarıyla çocuğun kişiliğini ve özsaygısını geliştiren fırsatlar sunmalıdır. Aynı zamanda çocuğun aktif ve etik kurallar dâhilinde dile yönelik sorumluluk alması amaçlanmaktadır. Fransa da Ana Dili Öğretim Programı, özellikle Fransız diline hâkimiyete dayanmaktadır. Program, insancıl bir kültür edinilmesine, bilgi ve iletişime ilişkin olağan tekniklerin kullanımına, sosyal hak ve ödevler ile özerklik ve inisiyatif gibi ortak yetenek ve bilgilenme kaideleriyle belirlenmiş bir çok temel becerinin kazanılmasına katkı sağlar. Fransızca dil programlarının organizasyonu, eğitimin temel gereklerini karşılamayı, diğer disiplinlerle bir bağ kurmayı ve Fransızca dil eğitiminin dil bilgisi, okuma, yazılı ve sözlü anlatım gibi farklı alanlarını vurgulamayı amaçlar. Güney Afrika Cumhuriyeti nde dil öğretiminde temel amaç; dinleme, konuşma ve yazma becerileri üzerine dayanmaktadır. Bu öğretim öğrencilerin edebi, estetik zevk kazanmasını ve yaşadığı dünyayı anlamasını sağlamaktadır. İngiltere de ana dili öğretim programına göre temel amaç; öğrencilere güçlü bir yazılı ve sözlü kelime dağarcığı kazandırarak yüksek okuma-yazma standartlarını geliştirmek ve keyifle yapılan okumalarla öğrencilerin edebiyat sevgisini arttırmaktır.